to grow, to increase in stature or size;
to become larger, greater;
to grow rich;
to become renowned;
— մեծութիւն յոյժ, to become very wealthy or immensely rich.
Եւ πλουτέω, πλουτίζομαι dives fio, sum;
ditesco. Մեծատուն լինել. փարթամանալ. հարստանալ.
stout-limbed or large-limbed.
Փիղ՝ անհնարին մեծանդամ յաղթ մարմնով եւ վիթխարի է յանասունս ամենայն. (Վեցօր. ՟Թ։)
Կանգնէր զտէրունեան նշան մեծանդամ՝ քառակուսի. (Զենոբ.։)
extensive, vast, large.
Մեծանիստ բնակութիւն երկրի, կամ դաշտ. քաղաք. աւանք. պարիսպ անւոյ. աշխարհ յունաց, ովկիանոս. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Զ։ Ոսկ. ապաշխ.։ Լաստ. ՟Ժ։ Վրդն. պտմ.։)
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
Մեծանձունք եւ յաղթամարմինք հաւքն՝ փորն եւ թանձրն. (Փարպ.։)
Ի մէջ ամենայն կենդանեաց (մարդն) թէպէտ ինքն ըստ ինքեան փանաքի եւ տկար է զօրութեամբ, սակայն մեծանձանցն սովաւ (այսինքն իմաստութեամբ) կարէ յաղթօղ լինել, եւ զօրաւորագունիցն. (Պիտ.։)
magnanimity, greatness of mind, generosity;
great stature, tallness.
Տե՛ս զմեծանձնութիւնն, զի զյոլով մասն ամբոխին զարմացեալս ընդ իւր ունելով՝ ոչ շփանայ, այլ հեզութեամբ ընդ խիստսն բարբառի. (Ոսկ. գծ.։)
greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
Ուրախ եղեւ մեծապէս։ Մեծապէս զոսկերս իմ շարժեցին։ Պաշարեալ եմ մեծապէս յամենեցունց։ Մեծապէս գոհանամք։ Մեծապէս կարօղ լինել յամենայն ժամ առ քեզ է.եւ այլն։
Շինէ մեծապէս ծախիւք։ Ընդունելութիւն մեծապէս արար. (Խոր. ՟Ա. 11։ ՟Գ. 60։)
severe, austere, authoritative, imperious;
awful, terrible.
Մեծասաստ իշխանութեամբ ետ հրաման ունել կապել. (Կաղանկտ.։)
cf. Մեծահրաշ.
Մեծասքանչ ծնունդ՝ կամ յարութիւն քրիստոսի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ Ճ. ՟Ա.։)
iambus;
iambic.
vast, spreading every where.
Մեծապէս տարածեալ. ունօղ զմեծ տարածութիւն. մեծաձիգ.
Արեգակն՝ մեծատարած ճառագայթիւք իւրովք։ Մեծատարած մեծութիւն ունին. (Վեցօր. ՟Զ. յորմէ եւ Շիր.։)
cf. Մեծարգոյ.
Իջցուք ի տարապարտ հպարտութենէ՝ չունել զանձինս առ մեծարգիս. (Եզնիկ.։)
very respectable, estimable, reverend, venerable;
— լինել, to be held in high esteem, to enjoy the esteem of, to be much esteemed by;
— առնել, cf. Մեծարեմ.
Զի յոյժ մեծարգոյ էր այրն (դաւիթ), զնա ած վկայ մահուն եւ յարութեան. (Ոսկ. գծ.։)
Շունչ (այսինքն հոգի) մարդոյ մեծարգոյ է եւ պատուական. (Վեցօր. ՟Թ. (յն. մարդն ազնուականութեամբ ոգւոյ գերագոյն է։))
Վարունկն մեծարգոյ քան զայլսն կարծէր զանձնէ վասն կանխութեանն. (Մխ. առակ.։)
to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
Պսակօք եւ պատուօք մեծարեաց զբազումս ի մոգուց։ Արտաքին դիմօք մեծարեաց զնա։ Մեծարեցեր զարեգակն՝ յառաջ ձայնելով զանուն նորա. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Դ. ՟Ը։)
Ի բոլորից գրեթէ ի կենդանեաց հնչեալ միշտ նոցայն մեծարի բարեհամբաւ անուն. (Պիտ.։)
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
Մեծացուսցէ ազթոռ նորա քան զաթոռ տեառն իմոյ։ Մեծացուսցէ աստուած զանուն սողոմոնի. եւ այլն։
majestic, glorious, august, illustrious.
Ծնունդք վեհից մեծափառք. (Նար. ՟Լ՟Է։)
Վասն նորա ունէին բազումք ի մտի մեծափառս, եւ պատշաճ կարծիս այնուհետեւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
bottle-nosed.
Ոյր քիթն կամ ունչքն է մեծ.
Մեծաքիթ, եւ խաժակն. (Հ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
Ամենայն մեծութիւն եւ ճառք՝ մե՛ր եղիցի։ Յուսացաւ սա ի բազում մեծութիւն իւր։ Ի մեծութենէ վատք կարօտեալ լինին։ Լա՛ւ է անուն բարի քան զմեծութիւն բազում։ Մեծութիւն խռկեալ անիրաւութեամբ՝ պակասեսցէ, եւ այլն։ Քրիստոնեայն յաղքատութեանն առաւել պայծառանայ քան ի մեծութեան։ Տեսանե՞ս, զի յաղքատութեան քան ի մեծութեան դիւրին է զառաքինութիւնն կատարել. (Ոսկ. եբր.։)
Նոցա մեծութիւնքն աճէին, եւ սորա ախքատութիւնս յոլովէր։ Զընդունայն մեծութենէս բազմա՛ց է փոյթ. (Իսիւք.։)
magnificence, majesty.
Դուն ուրեք ասի զայլոց իրաց. իբր Վայելչազարդութիւն. մեծութիւն.
Զի՞նդ օգուտ է ի մեծվայելչութենէ տան՝ յորմէ կաթիցէ ոսկի, եւ ինքն (տանուտէրն) թաղելոց է ի խոնարտ քան զերիս կանգունս. (Իսիւք.։)
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
Զցածուն եւ զմեկին վարուցն ստէպ զհե՛տ երթիցուք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
Հաւատոցդ անուն մէկին է անուանեալ, բայց յերկուս ազգս բաժանեալ լինի. (Կոչ. ՟Ե։)
Ոչ ունին անցանել ընդ եդեալ սահմանս մէկինս. (Շ. բարձր.։)
Որ ոչ թէ ճշմարիտ ունին զսովորութիւն, այլ մէկին եւ դոյզնաբար։ Պարզ մեկին ի սկզբանն իսկ պատերազմին նուազեցան եւ լքան. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 25։ ՟Ը. 3։)
cf. Մեկին.
Է՞ր վասն զմի վէմն զճշմարիտն՝ շինուած ոչ անուանեաց, այլ մեկնաբար զանունն եդ առաջի. (վէմ ասէ կենդանի. Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
having only one horse.
μόνιππος qui uno equo utitur, singulator. Հեծեալ ոք, որ ունի զմեկնակ ձի.
clad in a single garment, having but one vest.
Ոչ մեկնահանդերձ օր, կրկնակի մի (այսինքն կրկնոց մի եւս) զիւրեւ ունէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Մեկին.
Մեկնապէս թարգմանեալ ի մեզ զայս գանձ անվաճառ։ Ստուգաբանեալ մեկնապէս ըստ մեզ։ Ի դմէս կերպաւորեալ մեկնապէս։ Որ եւ անունն իսկ թարգմանեալ մեկնապէս՝ հիմն է հաճութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)
Մեկնապէս ունի առակս զմիտսն. (Մխ. առակ. ՟Ղ՟Ը։)
alone, solitary.
Օրն միանձն մեկնաւոր՝ որ ունի հաղորդութիւն ընդ այլ աւուրսն. (Վեցօր. ՟Բ։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
Մեկնէ զխորհրդական սնդուն ի վերայս սեղանոյն զգուշութեաբմ. (Աթ. պտրգ.։)
Մեկնեցան սոքա ի հռոմ լեզուէ։ Մեկնեցաւ յունարէն. (Եւս. պտմ. ՟Է. 12։ եւ ՟Բ. 2։)
poppy.
ՄԵԿՈՆ ՄԵԿՈՆԻՈՆ. ռմկ. մեգ. դաղմ. մագ. յն. միգօն. μήκων papaver. Բոյս՝ որ ունի ծաղիկ գեղեցիկ, այլ դիւրաթօթափ. եւ ունդ նորա մանր՝ բազմաթիւ, որ լինի թմրադեղ.
cf. Մեկուսիմ.
Զքառասուն օր բոլոր մեկուսացաւ ի կերակրոյ մարմնականէ. (Աթ. ՟Գ։)
Զարշակունիսն զմեկուսացեալսն ի թագէն եւ յայրարատն բնակելոյ. (Խոր. ՟Բ. 74։)
to remove, to go away, to retire, to stand aloof, to withdraw to a lonely place.
Ըստ ծայրագունին առ միմեանս մեկուսելոց. (Նիւս. կազմ.։)
Անկատարն բարի եւ կատարունն ի բաց մեկուսեալ (են). Դոզն ինչ ի նմանէ մեկուսեալ. (Դիոն. ածայ.։)
separation;
retirement.
Մեկուսութիւն եւ ոչ մի է հօր եւ որդւոյ։ Մեկուսութիւնս եւ որոշմունս յաստուածայինն էութիւն ի ներքս բերել անուսումնաբար. (Աթ. ՟Գ։ Կիւրղ. գանձ.։)
Արարեալն առ ոչ արարեալն՝ բազում ունի զմեկուսութիւն. (Պիտառ.։)
Հաւասար շուրջանակի զմեկուսութիւնն ունի. (Պիսիդ.։)
ancient codices, pagan archives;
hieroglyph.
Քուրմք ունէին զմատեանս ի մեհենագիրս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
temple building.
Շինել շինէին (զաշտարակն) ի պաշտօն դից անձանց իմն՝ անուն մեհենաշէն կապեալ դիւաց առ իւրեանց որդիսն թողուլ. (Ագաթ.։)
collar, necklace, chain, jewel, trinket.
χλιδών, στραγγαλίς, ψέλλιον կամ ἑμπλόκιον torques, monile եւ այլն. Բահուանդ. զարդ կանացի, որպէս քայռ, մանեակ, քօղէք, լանջագեղ կամար. ապարանջանք բազկաց եւ սրունից.
Ոսկի մեհեւանդ, կամ ապարանջանք, եւ մատանի։ Թո՛ղ զշռնչանունսն, եւ զմեհեւանդս։ Զքօղէս եւ զապարանջանս եւ զմեհեւանդս. (Թուոց. ՟Լ՟Ա. 50։ Դտ. ՟Ը. 20։ Ես. ՟Գ. 20։)
blamable, blameworthy;
— լինել, cf. Մեղադրեմ.
Մեղադիր լիցի մարդ, ինքն ցինքն ասիցէ։ Յառաջագոյն իսկ մեղադիր եղեաք հրէից եւ հեթանոսաց՝ ամենեցուն ընդ մեղօք լինելոյ։ Ո՞վ իցէ՝ որ մեղադիր լինիցի ընտրելոց աստուծոյ, եւ այլն։
cf. Մեղանչական.
Ոչ զի մեղականք են (անասունք), այլ զի անօթք եղեն մեղականաց. (Կանոն.։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
Օձ արքայիկն բնաւ յերեւելն իւրում ունի զմեղանչական զօրութիւնն. (Կոչ. ՟Թ։)
peccability;
wrong, offence, transgression, malice, wickedness.
Զնա վրէժխնդիր ունել քեզ մեղանչանացն, որ ի փիլիպպոսէ անցցէ ընդ քեզ. (Պտմ. աղեքս.։)
to sin, to commit crime or fault, to transgress, to do amiss, to offend, to fail in duty, to err;
to mistake;
to wrong, to injure, to aggrieve, to do injury or harm, to harm, to be hurtful, to hurt, to be prejudicial or injurious to;
մահուչափ, ծանունս, թեթեւս —, to sin mortally, grievously, lightly or venially;
զի՞ մեղայ, what have I done?.
sinful;
iniquitous, wicked;
sinner.
to grow mild, to be softened, to become moderate or temperate;
to diminish, to abate, to relent.
Ահաւոր առնել սովոր է աստուած զպատահմունս իրացն. զի այնու թերեւս մեղմասցին. (Մխ. երեմ.։)
dissimulation, affectation;
enticing ways, mincing air or manner, smirking, wheedling, incitement;
guile, deceit, fraud, wickedness, malice;
— աչաց, leer, sheep's eye, ogling;
— ձայնից, affected, wheedling voice.
Եթէ որդի ես աստուծոյ, մեղմեխանօք իմն զպատուոյն եւեթ ճառէ։ Մեղմեխանօք ծածկէր։ Ասէր ցնա՝ վարդապետ բարի, եւ կարծէր՝ թէ մեղմեխանօք կարիցէ ածել զնա զիւրեւ։ Մեղմեխանօք եւ նենգաւ կամէին քակել զգունդս աշակերտացն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։ ՟Բ. 2. 5։)
gentle-eyed, having a soft or mild glance.
Երուանդեանս տիգրան. (երեսօք գունեան, եւ մեղուակն. Խոր. ՟Ա. 23։)
cf. Մեղուոց.
ՄԵՂՈՒԱՆՈՑ. μελισσών apiarium. Տեղի բազմութեան մեղուաբունոց, իբր մեղուաստան.
bee-eater.
Մակդիր իշամեղուաց եւ պիծակաց, որ քաղեն զմեղր մեղուաց, եւ զմեղուս գլխովին. կամ անուն թռչնոյ իրիք.
born in sin.
Ծնօղ կամ ծնունդ մղեաց.
love of evil.
Սատանայ կոչեցան եւ դեւք. ըստ անուանցն զհակառակ բարւոյ գործս ունին առ ամենայն մեղսասիրութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
honey;
խորիսխ —, honeycomb.
Ռետին, եւ մեղր, եւ խունկ։ Բղխէ զկաթն եւ զմեղր։ Զի՞նչ քաղցրագոյն քան զմեղր։ Համ նորա իբրեւ զխորիսխ մեղու։ Կերայ զհաց իմ մեղու իմով։ Ճաշակեցի սակաւ մի ի մեղուէս յայսմանէ.եւ այլն։
cf. Մեղրահոս.
Մեղրակաթ իմաստութեամբ տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի զընդունարան սրտից մերոց լցուսցէ. (Ոսկ. զատիկ.։)
melilot;
hoar-hound.
Անուն խոտոյ, որ եւ յն. ձայնիւ գրի՝ Մեղիղովտոս, կամ Մեղիղոտոն. μελίλωτον, -ος melilotus. ... որպէս եւ արմատ նորին՝ ղանճար։ (Գաղիան.։)
ՄԵՂՐԱԾՈՒԾ կամ ՄԵՂՐԾՈՒԾ. Անուն ճանճի. ազգ շանաճանճի ի գոյն պրասի։ πράσσιον prassio, marrubium, marrubis. ... (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
honey-flavoured, honeyed.
solitary life, solitude;
lonesomeness.
Եկն անդստին ընդ նմին ի բնէ գազանութիւն առիւծու, եւ մենակեցութիւն. որ ոչ ունի հաղորդութիւն ընդ տոհմակցի իւրոյ, այլ զվայրենամիտ յեղուզակութիւնն զմենակեցութիւնն սիրէ. (Վեցօր. ՟Թ։)