Your research : 1 result for հպատակ

Հպատակ, աց exact entry

s. adj.

subject;
vassal, serf;
dependent, inferior, subordinate, obedient, obsequious;
attentive, careful;
— լինել, to be attentive;
— կալ, to be obedient, to obey, cf. Հպատակեմ.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

, ի-ա հլ. «իշխանութեան ենթա-կայ, մեծաւորի տակ գտնուող, հնազանդ» ՍԳր. Ոսկ. բ. տիմ. և փիլիմ. որից հպատա-կել Ոսկ. մ. ա. 15. հպատակութիւն Ա. կոր. է. 35. Եզն. հպատականք Ոսկ. յհ. բ. 30. նոր բառեր են՝ օտարահպատակ, տաճկա-հպատակ, ռուսահպատակ, պարսկահատ-տակ, հպատակասէր ևն։

-Պհլ. *hupātak ձևից, որ նշանակում է բուն «լաւ պաշտպանեալ» (hu. «լաւ»+pā «պահել, պաշտպանել» բառերից), իբր զնդ. hupāta նոյն նշ.։ Այս բառը գործածւում էր որոշելու համար այն վիճակը, որ կար իշ-խանի և ռամիկի միջև, առաջինը իբրև պաշտպանոզ, երկրորդը իբրև պաշտպան-եալ։ Հմմտ. բառիս պարզ patak ձևը՝ Դին-կարդի այս ներբողի մէջ, որ ձօնուած է Արամազդին. Kutai la bandik, abu la far-zand, rato la ratvad, patoxsāhī la ahuas-tak, pānak la patak «Տէր և ո՛չ ծառայ, հայր և ո՛չ որդի, տէր և ո՛չ տիրեալ, բդեշխ և ո՛չ հպատակ, պաշտպան և ո՛չ պաշտպա-նեալ»։

պէս յն. ὸποταϰτιϰός «ստորադա-սաևան»։ Lag. Beitr. bktr. Lex. 34 զնդ. hupāta «լաւ պահպանեալ»։ Մորթ-ման ZDMG 26, 605 բևեռ. abidadubi։ Տէրվ. Նախալ. 119 հուպ արմատից։ Հիւնք. հիւպատոս կամ յն. ὸποταγή «հպատակութիւն» բառից։ Müller WZ-KM 6, 266 յն. ὸπόταϰτος կամ ὸποταγή։ Հիւբշ. 180 կասկածում է Lagarde-ի մեկնութեան վրայ, որովհետև պհլ. ձե-ւին անծանօթ էր։ Թիրեաքեան, Արիա-հայ բռ. 245 գտնելով պհլ. բառը, հաս-տատւում է վերի մեկնութիւնը։

NBHL (8)

Որդի եղեալ եմ եւ ես հպատակ հօր իմոյ։ Ունկնդի՛ր լերուք առաջնորդաց ձերոց, եւ հպատա՛կ կացէք նոցա. (Առակ. ՟Դ. 3։ Եբր. ՟Ժ՟Գ. 17։)

Հպատակ կալ նոցա հրամանացն։ Առ ամենայն հրամանսն հաւան եւ հպատակք. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)

Որ քահանային հպատակ լինիցի, աստուծոյ հնազանդ լինիցի. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)

Եւ մեք աղօթից եւ պաշտաման եւ բանին հպատակ լիցուք. (Գծ. ՟Զ. 4. որ եւ ՀՊԱՏԱԿԵԼ ասի։)

Կարգաց եւ կրօնից քրիստոնէից հպատակ զանձն յարդարէր. (Ճ. ՟Ա.։)

Պարտ է նմա առաւել հպատակ կալ ի ծառայութեան. (Ոսկ. փիլեմ.։)

Պաշտել հպատակ սպասաւորութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)

ՀՊԱՏԱԿ. προσκαρτερέων perseverans ἑπιμελής diligens. Որ հանապազորդէ սրտի մտօք, ուշադիր. փոյթ. եւ Միամիտ, հպատակական, կամ հանապազորդեան.


Entries' title containing հպատակ : 8 results

Անհպատակ

adj.

insubordinate;
not subject.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր ոչ խնամարկեալ՝ հպատակելով ջանիւք. անխնամ. ἁνεπιμέλητος. curae expers.

Բժիշկք հոգ տանելով բոլորումն, եւ ոչ փոքր ինչ թողուլ անարուեստ եւ անհպատակ. (Նիւս. բն.։)


Անհպատակութիւն, ութեան

s.

insubordination

· Calfa

NBHL (2)

Յետնութիւն ի հպատակելոյ. անհնազանդութիւն.

Զիւրաքանչիւր ուրուք ի մէնջ ծանուցեալ զհպատակութիւն եւ զանհպատակութիւն՝ ցուցցէ ձեզ. (Փարպ.։)


Հպատականք

s.

cf. Հպատակութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Եւ ոչ մի ինչ ի խնամոց եւ ի հպատականաց վայելելով։ Արմատն պէտս ունի հպատականաց առ ուռովն բրիլ շուրջանակի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)

Ոչ ըստ միոյ յեղանակի առնէ զմարդկան հպատականս։ Պիտանի հպատականացն հանդիպին յետ լինելոյն. (Նիւս. բն.։)

Վայել է՝ որոց զմարդկան զհպատականս են ընձեռեալք. (Մեկն. ղեւտ.։)


Հպատակեմ, եցի

vn.

cf. Հպատակիմ.

· Calfa

NBHL (8)

Ընծայիւք հպատակէ նմա։ Անձանձրոյթ հպատակել թագաւորութեանդ. (Փարպ.։)

Օրինացն դատաստանի խղճիւ մտացն հպատակեցին. (Լմբ. սղ.։)

Ամենայն որ ծնանի, ե՛ւ կերակրով հպատակէ ծնիցելոցն. (Նիւս. բն.։)

Ոչ ողոքէին զոք, եւ ոչ հպատակէին ումեք (մարդելուզութեամբ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)

Ի վերուստ (զուարթունք) հպատակէին հրամանաց տղային. (Շ. տաղ.։)

Աչից զօշոտութեան եւ փափկութեան հպատակեցին. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Զ։)

Հպատակեաց անձին սրբութեան որպէս աստուծոյ տաճարի։ Յառաջ քան զքո հպատակելն մարմնոյ նորա, նա միշտ եւ հանապազ հոգւոյ քում հպատակէ։ Ըստ իւրաքանչիւր գործոյ՝ մատուցման պատարագին հպատակեն. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

Սաղմոսերգութեան հպատակեա՛։ Ոչ դադարէր հպատակելով ի սուրբ եկեղեցիս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի՟Զ։)


Հպատակիմ, եցայ

vn.

to subject, to subdue;
to subject oneself, to submit to, to obey;
to serve, to wait upon.

· Calfa


Հպատակութիւն, ութեան

s.

subjection, dependence;
vassalage;
submission, obedience, deference, subordination;
devotedness, devotion;
care, attention;
— օրինաց, veneration, respect for the laws.

· Calfa

NBHL (7)

Հնազանդութիւն, եւ ի հնազանդութենէ հպատակութիւն։ Ի հպատակութեան կացուցանեն զանձինս. (Յճխ. ՟Ժ. եւ ՟Ը։)

Սատանայ թողեալ զաստուծոյ հպատակութիւն՝ սկսաւ անսաստել. (Եզնիկ.։)

Արբանեկութիւն հպատակութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)

Ունկնդրութիւն եւ հպատակութիւն որպէս հրեշտակի աստուծոյ զաստուծոյսն խօսողի. (Խոսր.։)

Պատկառանաց եւ հպատակութեան. (Շ. բարձր.։)

Վասն պարկեշտութեան եւ հպատակութեան տեառն առանց զբաղանաց. (՟Ա. Կոր. ՟Է. 35։)

Պարտ է ունել հպատակութիւն մարմնոյ եւ հոգւոյ ի քահանայագործելն։ Առանց սպասաւորութեան սարկաւագի, առանց հպատակութեան դպրի։ Հպատակութիւն է օժանդակ լինել՝ պարապելոցն ի գործն աստուծոյ՝ մարմնական պիտոյիցն. (Լմբ. պտրգ.։)


Հպատակօրէն

adv.

dependently, with subjection or submission.

· Calfa

NBHL (2)

Ըստ օրինակի հպատակ կալոյ. միամիտ ծառայութեամբ. հանապազորդելով ի սպասու.

Ի ստեղծողէն քո եւ համայնից հպատակօրէն ձեւով պաշտեցար. (Նար. կուս.։)


Տաճկահպատակ

s.

Turkish subject.

· Calfa


Definitions containing the research հպատակ : 57 results

Ներքոյ

adj. s.

under, nether, lower;
prep. adv. —, ի —, under, below, beneath;
in, within, through, inwardly, inside;
ի — արկանել, to subdue;
ի — կացեալ, անկեալ, subject, submissive, dependent, cf. Հպատակ;
պատել ի —, to line, to cover on the inside;
—ք, the inside, interior.

· Calfa


Կիրթ

adj.

well-bred, well-educated, versed, expert, experienced, practised;
— ախորժակ, exquisite taste;
ընդ — անցանել, to exercise, to practise, to experience;
ընդ — անցուցանել, to instruct, to teach, to educate, to bring or train up;
ի — անկանել զհետ իրիք, to devote, to dedicate oneself to;
ի — ձգեալ հասանել ումեք, to gain or close up with one running;
cf. Կիրթք.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

= Հմմտ. վրաց. კრთომა կրթոմա «սար-ռուռ, սոսկում, փայլ, պայծառութիւն», დაკრთომა դակրթոմա «զարմանալ, վախե-նալ, հիանալ», გამოკრთომა գամոկրթոմա «փայլ, պերճութիւն, փայլիլ», მეკრთომა շեկրթոմա «սոսկում, վախենալ», ჭაკრთოϑ, քակրթոմա «զարմանալ, շփոթիլ, յանկար-ծակիի բերուիլ, հսկել, արթուն մնալ», კირ-თება կիրթեբա «ծառայեցնել, գերի դարձ-նել, նուաճել, հպատակեցնել». այս բառերը նշանակութեամբ բաւական հեռու են թւում, բայց հյ. կիրթ արմատի նախնական իմաս-տը «ուսանիլ և կամ սովորիլ» չէ. այնու ա-մենայնիւ յիշեալ բառերը նոյն են մեր ար-մատի որոշ առումների հետ. ինչ. յապուշ կրթիլ «զարմանալ», կրթել «մարզել»։-Եթէ այս բառերը իրօք կապ ունին իրար հետ, չենք կարող մի կամ միւս կողմից փոխառութեամբ բացատրել, այլ պէտք է ենթադրել մի ընդհանուր աղբիւր, որ է խալ-դերէնը։-Աճ.

NBHL (1)

Մարմնական եւ իմանալի, եւ բանի կերակրոյ հպատակ եւ կիրթ. (Մեկն. ղեւտ.։)


Անարուեստ, ից

adj.

of no trade, or profession;
artless;
guileless;
immaterial, simple, natural;
rough, rude.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ փոքր ինչ թողուլ անարուեստ եւ անհպատակ. (Նիւս. բն.։)


Արկանիմ, արկայ

vp.

to throw ones self, to fall;
to dress one's self.

· Calfa

NBHL (1)

Զարբանեկութիւն հպատակութեան պարտիմք արկանել նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։)


Ապաժոյժ, ժուժաւ

adj. s.

intolerable, rinsufferable, insupportable;
menses;
blood, river or shedding of blood;
տապալիլ յարիւն յ—, յ— թաւալիլ, յարիւն եւ յ— համակիլ, արեամբ եւ ապաժուժաւ թաւալիլ, to be bloody, stained with blood;
ընդ քիրտն եւ ընդ — գալ, ընդ քիրտն եւ ընդ — գալ, to sweat blood and water, to make great force, to fatigue on'es self to death;
— բերումն, intemperateness, violence.

· Calfa

NBHL (1)

Ցուցանել հնազանդութիւն հպատակութեամբ մինչ յարիւն եւ յապաժոյժ։ Յարիւն եւ յապաժոյժ առաքինաբար զանձինս եդեալ. (Արծր. ՟Բ. 2։ ՟Դ. 11։)


Արբանեակ, նեկաց

s. ast.

footman, groom, waiter;
servant;
— մոլորակի, satellite.

· Calfa

NBHL (1)

πρύτανης administrator, ὐπουργός minister, προαγωγός perductor, ἁκόλοωθος pedissequus, ὐπήκοος subditus Յարբունս հասել սպասաւոր ժիր. որ եւ կոչի մանուկ, պատանեակ. համբակ. սպասեակ. ծառայ. պաշտօնեայ. որպիսի եւ է սպասահարկու. գործօնեայ. գործակալ. գործակից. կամարար. կամակատար. մատակարար. հպատակ. հետեւօղ. առիթ. միջնորդ.


Արգելական, ի, աց

adj.

encloistered, arrested, enclosed, detained, imprisoned.

· Calfa

NBHL (1)

Սպասաւորեալ հպատակէր ուրեմն (ումեմն) արգելականի. (Վրք. հց. ձ։)


Անյեղ

adj.

immutable, unchangeable, constant.

· Calfa

NBHL (1)

Անյեղ կարգին հպատակք եղեալ. (Դիոն. երկն.։)


Անսամ, ացի, սա՛

vn.

to listen, to obey, to give ear to, to acquiesce, to yield, to consent, to submit;
չ-, to turn a deaf ear, to refuse consent, to disobey.

· Calfa

NBHL (1)

ἁκούω, ὐπακούω, πείθομαι , πειθαρχέω. audio, obedio, pareo, obtempero. Հանդարտ ոգւովն ունկն դնել, կամ Յանձն առնուլ զլուեալ բանն հեզութեամբ եւ հլութեամբ. հնազանդիլ. հպատակիլ. լսել բանի. ունկնդիր լինել. մռել, մտիկ ընել. տինկլէմէք. իդաաթ էթմէք.. (տե՛ս Ծն. ՟Լ՟Թ. 10։ Օր. ՟Ժ՟Ը. 14։ Դատ. ՟Ժ՟Ա. 17։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի. 25։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 11։ Իմ. ՟Ը. 12։ Երեմ. ՟Ի՟Թ. 8։ ՟Լ՟Բ. 33։ ՟Լ՟Զ. 25։ ՟Լ՟Բ. 15։ Գծ. ՟Զ. 7։ Յայտ. ՟Ժ՟Թ. 10։)


Անհնազանդ, ից

adj.

disobedient, refractory, rebellious;
— լինել, to disobey.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ որ ոչ է հպատակ. ոչ ներքոյ անկեալ տէրութեան. ἁνυπότακτος. non subjectus, non subditus


Անհնազանդութիւն, ութեան

s.

disobedience, transgression.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ չհպատակելն, չլինելն ընդ իշխանութեամբ. τὸ ἁνυπότακτον. non sunjectio.


Զբաղանք, նաց

s.

intrigue, affair, traffic;
occupation;
evagation, distraction;
motion;
care.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն պարկեշտութեան, եւ հպատակութեան Տեառն առանց զբաղանաց. յն. անզբաղ. ἁπερισπάστως (՟Ա. Կոր. ՟Է. 33։)


Գնամ, ացի

vn.

to go, to walk, to repair;
to abandon;
to behave one's self, to conduct one's self;
to flow, to flow away;
to be in circulation;
to act, to prevail;
to run, to overflow;
— զկնի, զհետ —, to follow, — ճանապարհ, զճանապարհաւ, ընդ ճանապարհ, զկողմամբք, to walk;
— ի վերայ ջրոց, to swim;
— ի չորս, to go on hands and feet, to grope;
որ գնայ ի ձեռս or ի վերայ ձեռաց, that walks on its hands, or who walks on his hands;
յապականութիւն անցեալ —, to be corrupted;
ի բաց —, to go away;
to depart;
— յաշխարհէ, to die;
ոչ ինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն, the threats make no impression on them;
ընդդէմ —, to resist;
— արուեստի, to be in use, vogue or fashion;
գործք գնացեալք, things that are past;
ի գնացելում աւուր, yesterday, the other day;
գնացեալ, deceased.

· Calfa


Իշխան, աց

s.

prince, sovereign, despot;
minister;
magistrate;
ruler, governor, chief, commander;
—աց —, — աշխարհի, the sovereign, the king;
prince, crown-prince, heir-apparent;
— զօրուն, general of the army;
—երգոց, cf. Դասապետ;
—ք, the authorities;
— լինել, to rule, to command, to be in power, in authority;
— առնել զոք, to give power to some one;
— էր իւրոց ախտից, he was master of himself, or his own master;
քում գլխոյդ չես —, you are not lord of your own life;
չէ —, he cannot, he is not authorised to;
cf. Թեկն.

· Calfa

NBHL (1)

իշխօղ ոք. տիրօղ. տէր հպատակաց. պետ. նահապետ. գըլուխ. առաջնորդ. զօրաւար. նախարար. դատաւոր. աւագանի. վերակացու եւ գլխաւոր ինչ եւ է կարգի. տէր, պարոն, մենծը, գլուխը, աղա, սահապ. որպէս ἅρχων princeps յոքն. ἅρχοντες principes, et magistratus. ... Երկոտասան իշխանք նոցա ըստ ազգաց իւրոց։ Երկիր պագցեն քեզ իշխանք։ Սիւքեմ, որ իշխանն էր երկրին։ Երէց տան իւրոյ՝ իշխան երկրին։ Կացո՛ նոսա իշխանս ի վերայ իմոց խաչանց։ Յանդիման եղեն թագաւորք երկրի, եւ իշխանք ժողովեցան ի միասին։ Իշխան մի մատուցեալ երկիրպագանէր։ Եկն յիսուս ի տուն իշխանին։ Միթէ ոք յիշխանաց հաւատա՞ցի նա։ Իշխանք ազգաց տիրեն նոցա։ Իշխան զօրուն լինիցիս։ Իշխանք ղեւտացւոց։ Իշխան Երգոց (եւ երգչաց)։ Իշխանաւն դիւաց հանէ դա զդեւս. եւ այլն։


Իշխանաւոր, աց

s.

subject, vassal;
dignitary.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρχόμενος subditus. որ է ընդ իշխանաւ կամ ընդ իշխանութեամբ. իշխեցեալ. հպատակ.


Իշխեմ, եցի

vn.

to reign, to rule, to govern, to be master;
to be in power, to have power or authority;
to presume, to take the liberty, to dare;
— կրից՝ ախտից, to master, to dominate, or command one's passions;
— մտաց ուրուք, to hook, to lay one's hand on some one, to influence the thoughts and actions of some one.

· Calfa

NBHL (1)

ԻՇԽԵՑԵԱԼ, ցելոյ. որ է ընդ իշխանութեամբ. հպատակ.


Շողոմարար, աց

adj. s.

flattering, adulating, cajoling, wheedling;
adulator, flatterer, cajoler.

· Calfa

NBHL (1)

Շղոմարար հպատակութեամբ վարէր առ թագաւորն։ Մեռանի անձամբ ընդ այլ շղոմարարսն յաշխարհին մարաց։ ոչ կարեմք փոյթ ընդ փոյթ շղումարար հաճութեամբ թագաւորիդ յանձն առնուլ. (Արծր. ՟Ա. 11։ ՟Բ. 2։)


Շութափեմ, եցի

vn.

to be hurried, to hasten, to make haste.

· Calfa

NBHL (1)

Կէսքն շութափեն, կէսքն հպատակութիւն մատուցանեն. (Վեցօր. ՟Ե։)


Որեար, երոյ, եարոյ

s.

people, men, folks, persons;
աւագ —, nobility, noblemen, gentlemen.

· Calfa

NBHL (1)

Հայք այնպիսի որեարով մեր էին։ Աւաք պարսիկ որեարոյ ի ներքս կալ։ Ընթացեալք ի յառաջ նախարարագունդ որերոյն։ Հաւանեցուցանել զմիտն որերոյն։ Որեար աւազակ եւ անպիտան՝ հացկատակք եւ վատատոհմիկ։ Որպիսի՛ որեար էին։ Զայնպիսի որեար։ Այրընտիր որեարն։ Շա՛տ լաւ որեար կոտորեցին։ Եւ այլ պարսիկ որեար։ Եւ այլ պարսիկ որերով։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ Եւ ի մէնջ որպէս ի ծառայ որերոյ գո՛րծ խնդրեցէք եւ հպատակո՛ւթիւն. (Փարպ.։)


Նուաճութիւն, ութեան

s.

cf. Նուաճումն.

· Calfa

NBHL (2)

ՆՈՒԱՃՈՒԹԻՒՆ ՆՈՒԱՃՈՒՄՆ. Նուաճելն, իլն. ներքոյ արկանելն, եւ մտանելն. հպատակութիւն. բերումն. հանդիպումն. հանդիպումն. եւ այլն. (յն. պէսպէս).

Արդար խօսք Վահանայ, եւ նուաճմանս (ամենայն հպատակութեան) աւետիք ուրախացուցին զիս. (Փարպ.։)


Նուաճումն, ման

s.

subjection, enslaving, submission, obedience;
detention, possession.

· Calfa

NBHL (2)

ՆՈՒԱՃՈՒԹԻՒՆ ՆՈՒԱՃՈՒՄՆ. Նուաճելն, իլն. ներքոյ արկանելն, եւ մտանելն. հպատակութիւն. բերումն. հանդիպումն. հանդիպումն. եւ այլն. (յն. պէսպէս).

Արդար խօսք Վահանայ, եւ նուաճմանս (ամենայն հպատակութեան) աւետիք ուրախացուցին զիս. (Փարպ.։)


Հարկ, աց

s. adv.

tribute;
tax, impost, duty, excise;
necessity, want, exigency;
constraint, obligation;
homage, duty, service;
հարկ վերադիր, additional tax;
— տարապայման, over-assessment;
— դժնդակ, shocking necessity;
առանց —ի, without necessity;
—աւ, ի —է, առ —ի, necessarily, of necessity, essentially;
inevitably, indispensably;
by force, by compulsion, forcibly;
ընդ —աւ արկանել, ի —ի կացուցանել, to place or lay under contribution, to tax, to load or burden with imposts, to levy contributions, to render tributary, to subdue, to subject, to enslave, to subjugate;
— հանել, to gather in, to exact tribute, to raise money, to put a tax on;
—ս հարկանել, to pay a tribute;
to be tribute to;
ի —ի կալ, մտանել ի —, to serve, to subject oneself to, to submit, to be tributary to;
— առնել, to force, to constrain, to use violence;
հատուցանել զ— շնորհապարտ մեծարանացն, to pay the tribute of gratitude;
—է, one must, it is necessary;
չէ —, չէ ինչ —, it is not necessary, there is no need, no matter;
— ի վերայ կայ ինձ, necessity obliges me to;
— եղեւ նմա բողոքել ի կայսրն, he was obliged to appeal to Caesar;
ըստ —ի ժամանակին, according to the wants of the age;
— էր, it was necessary;
— եղեւ մեզ առնել, we were obliged, compelled or constrained to do;
— է ինձ երթալ, I must go;
մերցուք եթէ — լիցի, let us die if it must be!.

· Calfa

NBHL (1)

φόρος, φορολογία tributum եւ ζημία mulcta. (որպէս լծ. ընդ թ. խարաճ, հարէճ եւ վր. խա՛րկի ). Տուրք դրամոյ կամ ծառայութեան, զոր հպատակք կամ ստուկք տան իշխանաց. հաս. բաժ. եւ Տուգանք.


Հարկահան, աց

s.

tax-collector, tax-gatherer.

· Calfa

NBHL (1)

φορολόγος exactor եւ tabellarius. Որ հանէ ի հպատակաց զհարկ արքունի, որպէս եւ զայլ տուրս կամ զպարտս. հարկաժողով. հարկապահանջ. հարկապետ.


Հաւան

s. adj.

consent, persuasion;
*cf. Սանդ;
consenting, persuaded, convinced;
— գտանիլ ընդ, to consent, to assent;
ի — ածել, cf. Հաւանեցուցանեմ;
ի — գալ, cf. Հաւանիմ;
— հաճութեամբ, willingly, with pleasure;
—ք եւ հաւասարք, agreeing together, unanimous.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ հակառակ, այլ հաւան։ Միամիտ, հաւան, հլու, հնազանդ։ Առ ամենայն հրամանսն հաւան եւ հպատակք. (Յճխ.։)


Հաւանութիւն, ութեան

s.

persuasion, consent, agreement, acquiescence;
approbation, suffrage;
միաշունչ, միաբան հաւանութեամբ, unanimously, by common accord or agreement, in concert, by a common or unanimous consent, jointly;
by mutual agreement;
ի հասարակ հաւանութենէ, by common consent;
— բերել, to consent, to accord, to agree;
ձեռն տալ հաւանութեան, to consent to, to assent;
ի — ածել, cf. Հաւանեցուցանեմ;
առանց քոյն հաւանութեան, without your consent.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՒԱՆՈՒԹԻՒՆ πειθώ, πεῖσις, αἴρεσις , εὕνοια, ὀμόνοια, γνώμη, βουλή persuasio, electio, benevolentia, consensus, sententia, consilium եւ այլն. որ եւ ՀԱՒԱՆ. Հաճութիւն. ձայնակցութիւն. համակամութիւն. անսացողութիւն. հպատակութիւն.


Հրամանատար, աց

s.

commander.

· Calfa

NBHL (1)

ՀՐԱՄԱՆԱՏԱՐ τακτικός ordinarius προστάττων ordinans, praecipiens ἠγούμενος dux, rector οἱκονόμος dispensator δεσπότης dominus. (Գրի եւ կարճելով՝ ՀՐԱՄԱՏԱՐ) Որ տանի յինքեան զիշխանութիւն հրամայելոյ, կամ տարեալ զհրաման մեծին առ հպատակս՝ հրամայէ ի դիմաց նորա. հրամանատու. կարգաւորիչ. տէր. իշխան. տնտես. հազարապետ. բդեաշխ. կուսակալ.


Հնազանդ, ից

adj.

obedient;
— առնել, to cause to obey, to make oneself obeyed, cf. Հնազանդեցուցանեմ;
— լինել, to obey, to yield, to be obedient, docile, cf. Հնազանդիմ;
— առնել ընդ իւրեւ, to compel obedience, to reduce or bring to obedience.

· Calfa

NBHL (1)

ὐπήκοος obediens, subjectus, subditus. Անսացօղ հրամանի. հլու ունկնդիր. կամ հպատակ.


Հնազանդեմ, եցի

va.

cf. Հնազանդեցուցանեմ.

· Calfa


Հնազանդիմ, եցայ

vn.

to obey, to submit, to subject oneself.

· Calfa


Հնազանդութիւն, ութեան

s.

obedience, submission, subjection;
homage, vassalage;
կրաւորական, կոյր —, passive or blind obedience;
non-resistance;
լաւ է — քան զզոհ ընտիր, obedience is better than sacrifice;
ի — ածել, to reduce to obedience;
գալ ի —, to return to obedience;
ունել ի հնազանդութեան, to maintain or hold in obedience.

· Calfa

NBHL (1)

ὐπακουή, ἑπακρόασις obedientia, auscultatio ὐποταγή subjectio. Հնազանդիլն. հնազանդն գոլ. լսողութիւն. անսացողութիւն. ունկնդրութիւն. հլութիւն. եւ հպատակութիւն. ստորադասութիւն. մռողութիւն.


Յարգեմ, եցի

va.

to respect, to pay respect to, to honour, to render honour, to revere, to think very highly of, to value highly;
to esteem, to value, to prize, to make much of, to account, to consider;
to exercise, to employ, to make use of, to turn to account;
— զհանճար, զտաղանդ, to employ or exercise one's talents.

· Calfa

NBHL (1)

Հօր եւ մօր բարիոք յարգել՝ հպատակութիւն է. (Եւագր. ՟Թ։)


Ծառայ, ից

s.

man-servant, domestic, waiter, boy, valet, footman;
slave;
vassal, dependent, subject;
ազնիւ, հաւատարիմ —, good, faithful servant;
վարձ —ի, wages, hire;
գրատ or նշամազգեստ —ի, livery;
— առնուլ, to hire or engage a servant;
արձակել զ—, to discharge or dismiss a servant;
ի բաց արձակել զամենայն զ—ս, to clear the house;
նորոգել զամենայն զ—ս, to engage new servants.

· Calfa

NBHL (1)

ԾԱՌԱՅՈՐԵԱՐ կամ ԾԱՌԱՅ ՈՐԵԱՐ. . Հակադրեալն Ազատօրերոյ. ծառայ անձինք. ստրուկք. հպատակք.


Ծառայեմ, եցի

vn.

to serve, to wait upon;
— բանից, մտաց գրոց, to translate literally;
— freely.

· Calfa

NBHL (1)

δουλεύω servio. առնել ումեք ծառայութիւն. սպասաւորել. պաշտել. պաշտօն մատուցանել. հպատակել. ծառայ լինել, կամ ստրուկ, եւ հարկատու, եւ գերի.


Ծառայորեար, երոյ

s. pl. the household, vassals, subjects.

· Calfa

NBHL (1)

ԾԱՌԱՅՈՐԵԱՐ կամ ԾԱՌԱՅ ՈՐԵԱՐ. Հակադրեալն Ազատօրերոյ. ծառայ անձինք. ստրուկք. հպատակք.


Ծառայութիւն, ութեան

s.

service, office;
servitude, slavery, captivity, yoke;
vassalage, dependence, subjection;
ի— արկանել՝ կացուցանել՝ նուաճել, ի հարկի ծառայութեան կացուցանել, to subjugate, to reduce to slavery;
— առնել, հարկանել, մատուցանել, to serve, to render service.

· Calfa

NBHL (1)

δουλεία servitus. Ծառայ գոլն. վիճակ ծառայից. ծառայանալն, եւ ծառայելն. սպասաւորութիւն. պաշտօն. աշխատութիւն. հպատակութիւն. ստրկութիւն. գերութիւն. հարկատուութիւն.


Խոտորնակ, աց

adj. s. adv.

oblique, crooked, aslant, aslope, athwart, across, transverse;
out of the way, indirect;
ill-turned, ill-made;
bad, perverse, wicked, froward;
cross beam, traverse;
—, —ս, obliquely, crossly, transversely.

· Calfa


Պատգամաբեր, աց

s.

messenger, news-bearer.

· Calfa


Պատկառանք, նաց

s. adv.

respect, reverence, veneration, regard;
modesty;
bashfulness, coyness, shame, reserve, blushing, blushes;
the private parts;
—նօք, respectfully;
bashfully, blushingly;
—նս ածել, to create respect in, to inspire or impress with respect, to breathe respect.

· Calfa

NBHL (1)

Արանցն պատկառանացն բնութիւն՝ անհպատակ բանին. (Պղատ. տիմ.։)


Կանխագրութիւն, ութեան

s.

predicting in writing.

· Calfa

NBHL (1)

Քրիստոս ոչ եդ շուք լինել անձին քահանայապետ, այլ կանխագրութեան հպատակեաց. (Լմբ. պտրգ.։)


Պաշտպանակք

s.

royal service;
life-guard.

· Calfa

NBHL (1)

Կացուցանէ զնա ի վերակացութիւն գործակալաց դրան արքունի. զի այնու հպատակութեամբ լցցէ զպաշտպանակս թագաւորին. (Արծր. ՟Ա. 11։)


Սաղմոսերգութիւն, ութեան

s.

psalm-singing, psalmody.

· Calfa

NBHL (1)

Սաղմոսերգութիւն զախտս խաղաղէ։ Սաղմոսերգութեան հպատակեա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)


Պարկեշտութիւն, ութեան

s.

modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սրբութիւն պարկեշտութեան։ Վասն պարկեշտութեան, եւ հպատակութեան տեառն առանց զբաղանաց։ Առաւել եւս պարկեշտութիւն ունին. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 15։ ՟Ա. Կոր. ՟Է. 35։ ՟Ծ՟Բ. 23։)


Պարունակ, աց

s.

orb, sphere, circle, circuit, orbit;
— բան, circumlocution, periphrasis, roundabout phrase;
cf. Խումբ.

· Calfa

NBHL (1)

Այսօր ցնծացան պարունակք հրակերպեան զուարթնոցըն, ի վերուստ հպատակէին հրամանաց տըղային. (Շ. տաղ.։)


Ստրուկ, տրկաց

s.

slave;
vassal, subject, serf;
servant;
— ընդոծին, slave born in the house.

· Calfa


Ստորակայ, ից

adj.

subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.

· Calfa


Ստորանկիմ, կայ

vn.

to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.

· Calfa


Ընծայաբեր, աց

adj.

that carries presents or offerings;
— լինել, cf. Ընծայաբերեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Պատարագաբեր. որ բերէ եւ մատուցանէ ընծայս, որպէս սպասաւոր կամ հպատակ.


Տէր, տեառն, տերանց, տեարց

s. gr.

God, the Lord;
Sir, lord, master, Mister, Mr.;
possessor, owner, master;
Reverend, Rev.;
ով —, Lord! o Lord! good God! Heavens! goodness! good gracious!
— արքայ, Sire!
— իմ արքայ, o King! o Majesty!
— իմ, My Lord;
— թովմաս, Mr. Thomas;
Rev. Thomas;
— լինել, կալ, to be or become master of, to be lord over, to rule, to overcome, to master;
յամի տեառն, in the year of our Lord, Anno Domini;
յիս տէր, oh my lord! I pray you my lord! tell me my lord!
յի՛ս դարձ տէր, oh king hear us! — բայի, objective or accusative case;

· Calfa

NBHL (1)

κύριος dominus. Իշխան ի վերայ ծառայից եւ հպատակաց, եւ սեպհական ընչից. պէտ եւ գլուխ ազգի եւ երկրի՝ մարմնաւոր կամ հոգեւոր, որպէս հաղորդեալ իշխանութեանն աստուծոյ, որ միըայն է տէր ամենայն արարածոց, եւ տէր տերանց.


Տեղի, ղւոյ, ղեաց

s. ast. rhet.

place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.

· Calfa

NBHL (1)

ՏԵՂԻ ՏԱԼ՝ իմիք կամ ումեք. δίδωμι τόπον do locum ὐπεικῶ cedo, concedo, obsequor, obtempero. Միջոց տալ. թոյլ տալ. շնորհել. ներել. անսալ. հպատակ կալ.


Օգտախնդիր

cf. Օգտաժողով.

· Calfa