Your research : 1 result for ծարաւ

Ծարաւ, ոյ, ով exact entry

s. fig. adj.

thirst, dryness, drought, thirstiness;
thirst, panting for;
thirsty, dry;
մեծ, սաստիկ —, great, over-powering thirst;
շիջուցանել, բժշկել, զովացուցանել զ—, toquench, to cool, to slake thirst;
պապակիլ, տոչորիլ ի —ոյ, to be quite choked or parched with thirst;
մեռանիմ ի —ոյ, I am dying with thirst.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, ո հլ. (ՆՀԲ ունի նաև ու հլ. բայց առանց վկայութեան) «պասուք, ջրի կարօ-տութիւն զգալը» ՍԳր. «ծարաւած» Լմբ. ժող. և սղ. որից ծարաւիլ ՍԳր. Եւս. պտմ. ծա-րաւի ՍԳր. Մծբ. ծարաւագոյն Կոչ. ծարա-ւուտ ՍԳր. ծարաւահատ Մանդ. պասքածա-րաւ Թէոդ. կուս. օգտածարաւ Ագաթ. ծա-րաւկոտ «շատ ջուր խմող» Բար. էջ 135. ծարաւահիւծ Չրր. եթ. ծարաւութիւն Եփր. համաբ. ևն։-ՋԲ նշանակում է նաև ծարաւ «ազգ ինչ ժանտ օձի, որոյ խայթուած ծա-ռաւեռուսանէ լոյժ» (այսպէս և Նորայր, Բար. ֆր. 404 ա)։ Այս նշանակութիւնը հա-նում են անշուշտ Օր. ը. 15 հատուածից. «Եւ ած զքեզ ընդ անապատն մեծ և ընդ ահա-դին, ուր օձն խածանէր և կարիճ և ծառաւ և ոչ գոյր ջուր»։ Բնագիրը համապատաս-խան տեղում ունի [hebrew word] slmmāon, որ նշանակում է «անջրդի անապատ», որ և Բառռմանուած է յն. διώα «ծարաւ»։ Ոմանք քննիչներ բնագրի այս բառը հասևանում են «մի տեսակ կատաղի օձ». բայց մեր հայ-րերը անշուշտ մի՛միայն «ծարաւի» իմաս-տով էին հասկացել, ինչպէս յունարէնն է և ինչպէս ունի նաև հին սլաւոնական թարգ-մանութիւնը (жаждa «ծարաւ»)։ Բուն օձի համար ասուած է ծարաւական քարբ Տօ-ւակ., որ տե՛ս նաև տակը ծարբ։

Տէրվ. Նախալ. 57 կցում է թառամիլ, ղորսովիլ բառերին, որոնց վրայ տե՛ս Հիւնք. ծաւի բառից։ Müller WZKM l0, 354 սանս. tarš «չորանալ», յն. *ϰ τέρσομαι «չորանալ» ևն բառերին իբր ցեղակից։ (Սրանց հյ. ներկայացուցիչն է թառամ, թարշամ, ուստի չենք կարող սպասել նաև ծարաւ ձևը)։ Petersson, Ar u Arm. Stud. 33 սանս. ǰvárati «ջերմել», ǰvalati «վառիլ, փայլիլ, լուսաւորել», ǰvala «բոց», պալի jaro «ջերմ» ևն բառերի հետ։ Պատահական նմանութիւն ունի արաբ. օ ︎ sārra «ծարաւ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 934)։

NBHL (10)

Ի սով եւ ի ծարաւ։ Ուր ծարաւ, եւ ոչ գոյր ջուր։ Կոտորել կամ մեռանիլ կամ լքանիլ ի ծարաւոյ։ Ի ծարաւս իւրեանց. եւ այլն։

Յաղթեսցէ աղբիւր ծարաւոյն քում, եւ մի յաղթեսցէ ծարաւն աղբերն. (Եփր. համաբ։)

Պասքեալ յաստուածային ծարաւոյն։ Թէ ծարաւոյս զովացումն չառնես։ Ծարաւով տոչորման մեղաց կիզեսցուք. (Խոսր։)

Ծարաւով ծնկեալ։ Զծարաւ բժշկել (այս ինքն բուժել, փարատել). (Յհ. կթ։)

Ետուն ըմպել քեզ զլեղին, եւ զքացախն ի ծարաւին. (Շար։)

Անչափ ծարաւովն որ առ քրիստոս. այս ինքն կարօտով. (Նար. երգ։)

Քաղցեալ ի վերայ սեղանոյն, եւ ծարաւ ի մէջ ջրոյն. (ուր զօրութեամբ կրկնի տառն ի)։ արաւ է (կամ ծարաւէ) անձն իմ առ քեզ աստուած. (Լմբ. ժող. եւ Լմբ. սղ.։ Իսկ Մծբ. ՟Ժ.)

Առն ծարաւոյ՝ որ մերձենայ առ աղբիւրն. որպէս թէ ծարաււոյ։ Որպէս եւ (Յհ. կթ.)

Յագուրդ սրոյն ծարււոյ։ Ի սպառումն սրոյն ծարաւոյ. կամ է՝ ծարաււոյ, այսինքն ծարաւի, եւ անյագ եղելոյ, եւ կամ ծարաւմանն՝ սրոյ։

δίψος, α. sitis. կարօտութիւն ջրոյ. ցամաքութիւն բերանոյ, պասքումն. պապակումն. տապումն. ծարաւ. ծարաւութիւն. սուսուզլուգ, աթէշ, էթշ, թէշնէլիք, հէրարէթ.


Entries' title containing ծարաւ : 10 results

Ծարաւահատ

adj.

choked with thirst, very dry or thirsty.

· Calfa

NBHL (3)

ԾԱՐԱՒԱՀԱՏ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾԵԱԼ. Հատեալ ի կենաց, կմ հիւծեալ եւ մաշեալ առ ծարաւոյ.

Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)

Որք ծարաւահիւծ մատուցանել՝ զովանան։ Ծարաւահիւծեալ պասքելոցն. (Զքր. կթ.։ Աթ. խչ.։)


Ծարաւահիւծ

adj.

cf. Ծարաւահատ.

· Calfa

NBHL (3)

ԾԱՐԱՒԱՀԱՏ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾԵԱԼ. Հատեալ ի կենաց, կմ հիւծեալ եւ մաշեալ առ ծարաւոյ.

Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)

Որք ծարաւահիւծ մատուցանել՝ զովանան։ Ծարաւահիւծեալ պասքելոցն. (Զքր. կթ.։ Աթ. խչ.։)


Ծարաւահիւծեալ

adj.

cf. Ծարաւահատ.

· Calfa

NBHL (3)

ԾԱՐԱՒԱՀԱՏ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾԵԱԼ. Հատեալ ի կենաց, կմ հիւծեալ եւ մաշեալ առ ծարաւոյ.

Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)

Որք ծարաւահիւծ մատուցանել՝ զովանան։ Ծարաւահիւծեալ պասքելոցն. (Զքր. կթ.։ Աթ. խչ.։)


Ծարաւանամ

vn.

cf. Ծարաւիմ.

· Calfa

NBHL (2)

Այլ ոչ եւս ծարաւանան. (Եփր. համաբ.։)

Վա՛յ ձեզ՝ որ արբենայք, մի անդ ծարաւենայք. (Ոսկիփոր.։)


Ծարաւեցուցանեմ, ուցի

va.

to cause thirst, dryness or drought.

· Calfa


Ծարաւի, ւոյ, աւեաց

adj. fig.

thirsty, dry;
thirsting or panting for, ardent, eager;
— սուր, slaughterous, exterminating sword;
— արեան, bloodthirsty, sanguinary;
— եմ յոյժ, I am very thirsty.

· Calfa

NBHL (6)

διψῶν, -ουσα, -ον sitiens, sitibundus եւ ἅνυδρος aqua carens Որ ունի զծարաւ. ծարաւեալ, կարօտ ջրոյ. պասքեալ. պապակեալ. տոչորել. անջրդի. ծարաւ, ծարւած, ծարւօղ.

Առիւծ քաղցեալ, եւ գայլ ծարաւի։ Որ ծարաւիդ էք, երթա՛յք ի ջուր։ Բերե՛ք ջուր ընդ առաջ ծարաւեաց։ Ապաւէն ծարաւեաց։ Որպէս ջուր ցուրտ անձին ծարաւոյ ախորժալի է։ Արբո՛ ինձ սակաւ մի ջուր, զի ծարաւի եմ (յն. ծարաւեցայ)։ (Իբրեւ զերկիր ծարաւի) (այս ինքն անջրդի) որ սպասիցէ անձրեւի. եւ այլն։

Ի մէջ աղբերաց ծարաւի գտանիմ. (Խոսր.։)

Հացիւ քաղցեալք, ջրով ծարաւիք. (Եղիշ. յառաքեալս.։)

Հայցեալ ի նոսա ծարաւի սիրով. (Խոր. հռիփս.։)

Ծախեալ ծարաւի սրով, ըամ ի սպառումն սրոյն ծարաւոյ. (Յհ. կթ.։)


Ծարաւիմ, եցայ

vn.

to be or feel thirsty, to be athirst;
— արեամբ, to be greedy of blood.

· Calfa

NBHL (6)

Ծարաւեցաւ յոյժ, եւ աղաղակեաց առ տէր։ Ծարաւեցան, եւ կարդացին առ քեզ։ Ոչ քաղցիցեն, եւ ոչ ծարաւեսցին։ Ծարաւեաց անդ ժողովուդն ի ջրոյ։ Ծարաւեաց առ քեզ հոգի իմ։ Ծարաւեցի, եւ արբուցէք ինձ։ Միւսանգամ ծարաւէ։ Մի՛ ծարաւեսցէ յաւիտեան.եւ այլն։

Զաղբիւր աստուածային ըմպելոյ յիս ձգելով, զորնայն ծարաւեաց. (Խոր. հռիփս.։)

Դեւք չարք ընթանան ծարաւելով. այսինքն անյագաբար. (Յհ. կթ.։)

Որդանցն բացեալ զբերանս իւրեանց՝ ծարաւին արեամբ մեղաւորաց. (Ոսկ. ապաշխ.։)

Ծարաւեցան զօրք նորա ի ջրոյ. յն. ծարաւով նեղեցան. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։)

ԾԱՐԱՒԻՄ ԾԱՐԱՒԵՄ διψάω sitio. որ եւ ԾԱՐԱՒԱՆԱԼ. եւ որպէս ռմկ. ԾԱՐԱՒԵՆԱԼ. Ունել կամ կրել զ ծարաւ. ծարաւի լինել. պասքիլ. պապակիլ. տոչորիլ. եւ նմանութեամբ՝ Ւարօտիլ. ցանկալ. տենչալ. փափագել. ծարւիլ, ծարւենալ.


Ծարաւութիւն, ութեան

s.

thirst.

· Calfa

NBHL (1)

Աղբիւր հալիչ ծարաւութեանն մերում։ Արբուցանել զ ծարաւութիւնն. (Եփր. համաբ.։)


Ծարաւուտ

adj.

dry, droughty, arid, scorched.

· Calfa

NBHL (2)

Ծարաւուտ երկիր. կամ Երկիր ծարաււկտ. (Ես. ՟Լ՟Բ. 2։ ՟Լ՟Ե. 6։ ՟Խ՟Ա. 18. ՟Ժ՟Գ. 2։ Առակ. ՟Թ. 12։ Սղ. ՟Ճ՟Ղ. 33. 35։)

Պատահիցէ քեզ ի ծարաւուտ ժամու. տպ. ծարաւ ի տօթաժամու։


Օգտածարաւ

cf. Օգտաժողով.

· Calfa

NBHL (4)

ՕԳՏԱԾԱՐԱՒ կամ ՕԳՏԱԾԱՐԱՒԻ. Որ ծարաւին է օգուտ իւր. օգտաժողով. օգտախնդիր. շահախնդիր. շահասէր.

Ըստ ընչաքաղցն լինել եւ օգտածարաւ։ Վաճառասէրք եւ օգտածարաւք. (Յհ. կթ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Ի մարտ պատրաստին ընչաքաղցիցն եւ օգտածարաւեացն. (մի ձ. օգածարավեացն). (Ագաթ.։)

Ընչաքաղցք եւ օգտածարաւք էիք. (Ճ. ՟Դ.) պիտի, օգտաժողովք։


Definitions containing the research ծարաւ : 188 results

Խարշատիմ, եցայ

vn.

to burn, to scorch, to be parched, to wither;
— ի ծարաւոյ, to be parched with thirst;
— գորովով՝ գթով, to burn with love, with tenderness.

· Calfa

NBHL (2)

Ի ծարաւոյ խարշատեալ տոչորէին. (Վրք. հց. ՟Դ։)

ԽԱՐՇԱՏԻԼ. Տոչորիլ ի ծարաւոյ. պապակիլ. պասքիլ.


Լնում, լցի

va.

to fill;
to accomplish, to fulfil;
to spread, to diffuse;
to complete, to consmnate;
to load, tore-load, to fill again;
to repeople;
to glut;
to stuff;
— զաղեղն, to bend the bow;
— լուսնի, to be at the full (moon);
— զօրէնս, to fulfil the law;
— զօրէնս բնութեան, to satisfy the laws of nature;
— զոք օրինօք տեառն, to instruct in, to fill with knowledge of the divine law;
— զքաղց, զծարաւ, to drive away hunger, to satisfy;
to quench thirst;
— զիղձս, to satisfy or content on's wishes;
— զպէտս, to satisfy one's necessities;
— զձեռս, to give to the priest, to consecrate;
to be consecrated;
արեամբ — զձեռս, to dip the hands in blood, to assassinate;
— զոք պարգեւօք, to load with gifts;
— զտեղի, to take the place of, to substitute, to replace;
— մինչ ի վեր, to fill up to the brim;
ընդ ամենայն տեղիս — զաւետարանն Քրիստոսի, to spread the gospel of Christ everywhere.

· Calfa

NBHL (1)

Լնուլ ըզքաղց, կամ զծարաւ. (Սարգ.։ Վրդն. եւ այլն։)


Ցամաք, աց

adj. s.

dry, arid;
terra firma, continent, mainland;
— կղզի, peninsula;
— երկիր, dry land;
հաց —, dry bread;
— փայտ, dry wood;
— աչօք, with tearless or dry eyes;
զ— ծարաւոյն շիջուցանել, to quench or allay thirst;
յածիլ ընդ ծով եւ ընդ —, to scour sea & land;
անցանել ընդ —, to pass dry-footed, dry-shod;
ելանել or իջանել ի —, to land, to go ashore or ou shore;
հասանել ի —, to reach the shore;
— երթալ, անցանել, to travel by land.

· Calfa

NBHL (1)

Զցամաք ծարաւոյդ շիջուցանել. (Վրդն. լուս.։)


Երաշտ, ի

adj.

dry, arid, parched;
cf. Երաշտութիւն.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, ի, ո, ու հլ. (բոլորն էլ յետնա-րար) «չորութիւն, անձրևի պակասութիւն» Խոր. Կաղանկտ. Նիւս. բն., «չոր, չորայեն» Սիր. լբ. 26, «չոր, ցամաք (հող)» Վստկ.. «անթաց, չոռոգուած» Ոսկ. ես., որից՝ երաշ-տութիւն «չորութիւն» ՍԳր. «ծարաւ, պա-պակ» Ոսկ. յհ. ա. 45, երաշտահար Թէոփ. խ մկ., երաշտանալ «չորանալ» Եղիշ. Խոր.. երաշտահաւ «մի տեսակ թռչուն» Վանակ. հց. գրուած է նաև երեշտ, երեշտութիւն Վրղն. լուս. Ճառընտ։

ՆՀԲ իտալ. asciutto և հլ. աշտուճ. Տէրվ. Altarm. 75 և Նախալ. 57, 67, 84 հլ. թարշամիլ, դորսովել, դերև, սանս. tarš «ծարաւիլ, պապակիլ», յն. τερςαίνω. լտ. torreoծարաւիլ» ձևերի հետ հնխ. tars «չո-րանալ, ցամաքիլ» արմատից. ըստ այ-սըմ երաշտ <*թրաշ-տ։ Նոյնն ունի նաև Bugge, Btrg. 13, որ հայ բառը հանում է հնխ. trsti-նախաձևից, իբր սանս. t(šyati «ծարաւում է», զնդ. tar-šna «ծարաւ», յն. τρασία «չորա-ցում», անգսք. dyrst, գերմ. durst, հի-ռըլ. tart «ծարաւ», լտ. torreo։-Հիւբշ. 442 անապահով է համարում այս մեկ-միևնոյն հնխ. tլs-արմատը տայ մի կողմից trš->tarš->tras->երաշ-, և միւս կողմից trš->tars->թառամիլ։ Պատկանեան, Maγep. 1, 15 պրս. rašt «չոր» և Հիւնք. պրս. rašt «հող», որով առաջին ուղիղ մեկնիչները սրանք են ւևնում։ Grammont MSL, 20, 216 իբրև բնիկ հայ՝ կցում է լիթ. troksztu «ծա-րաւիլ» բառին. ձայնական յարաբերու-թեանց համար հմմտ. վեշտասան։ Ny-berg, տե՛ս դաշտ բառի տակ։

NBHL (1)

Երկիր ծարաւուտ զկոյսն կոչէ, որ անփորձ էր ամուսնութեանն խառնից, եւ երաշտ ի սերմանական ցօղոյն. (Ոսկ. ես.։ յորմէ եւ ՃՃ.։)


Կարօտ, ից

adj. s.

in want of;
needy, necessitous, poor, indigent;
desirous, anxious, eager;
want, need, necessity, poverty, indigence;
desire, wish, longing;
— լինել, to want, to need, to be or stand in want of;
— նմալ, գտանիլ, to be in a state of privation, to be unprovided with, to be without;
— ամենայնիւ, in want of all things, poverty-stricken, destitute;
ոչ իւիք կարօտեմ, I want for nothing.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

Աւետիքեան, Քերակ. 1815. 231 և ՆՀԲ իբր կար-ոտ, կար-ուտ «պէտք ու-նեցող»։ Ուղիղ է նաև էմին, Քերակ Հիւնք. կարասի բառից։ Գաբրիէլեան ՀԱ 1909, 93 ծարաւ բառից է հանում։

NBHL (1)

ծարաւեալք կարօտիւ (առ աստուած). (Վրդն. յանթառամն.։)


Պասուք, սքոյ

s.

great thirst.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

, ո հլ. «պապակ, սաստիկ ծա-րաւ» Մծբ. Վրք. հց. Յռջ. ոսկ. գծ. որից պասքեցուցանել Ոսկ. ես. Եփր. համաբ. 37. պասքութիւն Մծբ. պասքիլ Մծբ. 350. պաս-քանալ Նանալ. պասքածարաւ Թէոդ. կուս. պասքատոչոր (չունի ԱԲ) Առաք. պտմ. 310. գրուած է նաև պազուք «ցամաք, անջուր» Ոսկ. ես.։

NBHL (3)

Արմատ Պասքելոյ. որպէս Պասքումն. ծարաւ սաստիկ. պապակ. տապումն. հէրարէթ.

Զառաւել պասուք ծարաւոյ տարողութեան ընդարձակ մտաց հզօրքն ի ծովածաւալ աղբիւրսն իմաստից դիմեսցեն լնուլ. (Յռջբ. ոսկ. գծ.։)

Հանգո՛ զիս ի ցանկութենէ աստի պասքոյ (կամ ի պարզոյ) ծարաւու. (Մծբ. ՟Դ։)


Պարզ, ի, ոյ

adj. adv. s.

simple;
serene, calm;
pure, clear, clean;
simple, sincere, genuine;
clear, evident;
simply;
ի —ի, ի —ոյ, with a clear sky;
serenity, sereneness, fine weather, clear sky, serene atmosphere;
evening stillness;
morning freshness.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

«ծարաւ». -անստոյգ բառ, որ երկու անգամ գտնում ենք գործա-ծուած Մծբ. ա. և դ. «Զի պարզու ծառաւռւ իմոյ զովասցի յաղբերէ վտակաց քոց. Հան-գո՛ զիս ի ցանկութենէ աստի ի պարզոյ ծա-րաւու»։

NBHL (1)

զի պարզու ծարաւոյ իմոյ զովասցի յաղբերէ վտակաց քոց։ Հանդո՛ զիս ի ցանկութէնէ աստի ի պարզոյ (պարչոյ, կամ պասքու ծարաւու. (Մծբ. ՟Ա. եւ ՟Դ։)


Սարկարան, աց

s.

crater, cup, large goblet;
քամել զ—, to drink off, to quaff.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

Բառս գործածուած է մէկ անգամ Սեբեր. թ. էջ 164. «Եւ այն իսկ են զարմանալիք, զի մատսուակք արբեալ առաւեւութեամբ սպասաւորութեանն ծանրանան, և դուք որ այդչափ զսար-կարանս աստուածեղէն բանիւն քամեցէք և յետ արբեցութեանն ծարաւի էք»։ Բառարանները նշանակած են սարկա-ռան վաոռանեան ՀԱ 1911, էջ 19 ուղ-ղում է արկարան՝ կազմւած արկանել բայից, իբր թրգմ. յն. ϰρατήρ «գինու աման» ռառիզ։ (Յն. ϰρατήρ գալիս է ϰεράσω «խառնել» բայից և բուն նշա-նակում է «խառնարան». այսպէս է կոչուած գինին ու ջուրը միասին խառ-նելու պատճառաւ։ Յն. ϰεράσω թարαა մանւում է հյ. խառնել կամ արկանել (ջուր, գինի). ուստի ϰρατήρ ձևն էլ պիտի թարգմանուէր խառնարան կամ արկարան)։-Հացունի, Ճաշեր 78 պրս. սէրկիրան «գլխագարութիւն ի գինւոյ». որով ենթադրում է «մեծ ըմպանակ, ռռով կարելի էր արբենալ»։-Հմմտ. նաև սակարան։

NBHL (1)

Մատռուակքս արբեալ առաւելութիւն սպասաւորութեան ծանրանան, եւ դուք՝ որ այդ չափ զսարկարանս աստուածեղէն բանիւ քամեցէք, եւ՛ յետ արբեցութեանն ծարաւի էք. (Սեբեր. ՟Թ։ 1)


Քաղց, ի, ոյ, ից

s. adj.

hunger;
hungry;
— դժնդակ, ուժգին, անհնարին, violent, canine, ravenous, appetite, or hunger;
յուղել զ—, to excite, sharpen or quicken the appetite;
—իւ հարկանիլ, to be hunger-beaten, to be or feel hungry;
մեռանել առ —ոյն, to starve, to die of starvation;
հարկանել զ—, to stay or satiate hunger.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, ո, ի հլ. «անօթութիւն» Բ. կոր. 4ա. 27. Ես. թ. 20. Ոսկ. մտթ. «անօթի» Եպիփ. ծն. Պտմ. յյտ. Ներս. 76 (քաղցք և ծարաւի եմք). Ճառընտ. որից քաղցնուլ «անօթենալ» ՍԳր. քաղցենալ Փիլիպ. π 12. Եփր. փիլիպ. 163. Մծբ. քաղցանալ Եւս. պտմ. քաղցութիւն Եփր. համաբ. 42. քաղցելաբար Եփր. համաբ. 227. քաղցա-կան Ագաթ. քաղցեցուցանել Եփր. ասաց. Նիկոմ. (Յուշարձան 206), ընչաքաղց Ա-գաթ. ևն։

պրս. xordan «ուտել» + sk'a մանի-կով։ Մերժում է Հիւբշ. 502։ Meillet MSL 10, 270 համեմատում է լիթ. álkti, հսլ. alkati, lakati «քաղցնուլ» բառերի հետ. Յիշում է Հիւբշ. IF Anz 10, 49։ Pedersen, Հայ. դր. լեզ. 151 առաջարկեց նախ վերի մեկնութիւը, որ աւելի է հաստատում Lidén, Arm. Stud. 99՝ մերժելով Meillet-ի մեկնու-թիւնը։ (Այժմ նոյնը կրկնում են Peter-sson, Ar. u. Arm. Stud. 45 և Pokorny 2. 532)։ Karst, Յուշարձան 423 թթր. kasi «քաղց»։ Մառ ЗВО 1925, էջ 799 ռուս. голод «քաղց»։-Petersson, Ar. u. Arm. Stud. 45 թէև ընդունում է վերի մեկնութիմնը, բայց առաջարկում է նաև (բխելով «չոր» իմաստից) լեթթ, kalstu, kalst, kaltu «չորացնել», kal-dans «նիհար, վտիտ», մբգ. hel «յոգ-նած», նբգ. hellig «ծարաւից պապա-կած» ևն։

NBHL (6)

Ի քաղց եւ ի ծարաւ։ Խոտորեսցի յաջակողմն իւր առ քաղցի. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 27։ Ես. ՟Թ. 20։)

Ի քաղցոյն նեղիլն։ Չեւ եւս քաղցին զգային։ Գալ ի թղենին վասն քաղցոյն։ Քաղցիւ եւ ծարաւով. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. յհ.։)

Վասն քաղցոյ ծարաւին. (Մանդ. ՟Ը։)

Քաղցն եւ ծարաւն եւ քունն ... Ծարաւոյ եւ քաղցոյ եւ քնոյ. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Որք աղքատին առաւել քաղցի լինին պատճառ։ Ընդ բազմօրեայ քաղցի նոցին։ Փոխան ժուժկալութեան նոցին քաղզոյ եւ ծարաւոյ. (Շ. թղթ.։ Յիսուս որդի.։ Շ. տաղ.։)

Քաղցք եւ ծարաւի եմք կենացն բանի. (Ճ. ՟Ը.։)


Այնքան, ոյ

cf. Այնչափ.

· Calfa

NBHL (1)

Այնքան ծարաւես իմում փրկութեան, մինչ զի ... (Նար. ԼԴ։)


Արձանացուցանեմ, ուցի

va.

to convert into a statue;
to raise, to erect;
to establish;
to exhibit, to represent;
to inscribe, to write;
to register, to record.

· Calfa

NBHL (1)

Արձանացո՛ զծարաւս մոլեգին շարժման սրտիս խռովութեան. (Նար ՟Հ՟Ա։)


Անփորձ, ից

adj.

that does not put to the test;
that is not tried or put to the test;
inexperienced, untried, new;
pure, chaste.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիր ծարաւուտ յկոյսն կոչէ, որ անփորձ էր ամուսնութեանն խառնից. (Ոսկ. ես.։)


Ապականութիւն, ութեան

s.

corruption;
destruction, ruin;
contamination, infection;
depravity, perversion, degeneration;
putrefaction, rottenness, sourness, staleness, rancidity;
— կուսի, defloration, debauchment;
տեղի՝ դուբ ապականութեան, sepulchre, tomb;
— բարուց, corruption, depravation of morals or manners;
յ— դնել՝ դարձուցանել, կարգել, հասուցանել, cf. Ապականեմ;
յ— դառնալ, լինել, անցեալ գնալ, cf. Ապականիմ;
ձմեռն ապականութեան, the winter destroyer or spoiler.

· Calfa

NBHL (1)

Կիրս ապականութեան՝ առանց ապականութեան կրեաց քրիստոս. (Լծ. կոչ.) իմա՛, կրեաց անանգոսնելի կիրս կամաւորս, որ ըստ յն. φθορά, այսինքն են քաղց եւ ծարաւ, չարչարանց եւ մահ. եւ ո՛չ զանգոսնելի կիրս. որ ըստ յն. διαφθορά, զոր օրինակ փտութիւն ի գերեզմանի, եւ ախտ մեղանչական, եւ այլն։


Ապաւէն, ւինաց

s.

asylum, refuge, retreat;
confidence, assurance.

· Calfa

NBHL (1)

Վէմք ապաւէնք նապաստակաց։ Տէր ապաւէն իմ։ Ապաւէն ծարաւեաց։ Զի զքեզ ապաւէն ինձ արարի։ Եղիցին ձեզ ապաւէն յերեսաց հալածչի. եւ այլն։


Արագեցուցանեմ, ուցի

va.

to hasten, to press, to accelerate, to dispatch.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ծարաւին արագեցուցանէ զմերձակայսն, թէ արագեցէ՛ք ջուր տալ. (Խոսր.։)


Արբումն, ման

s.

act of drinking;
drink.

· Calfa


Արբուցանեմ, ուցի

va.

to give to drink, to soak;
to water, to steep.

· Calfa

NBHL (8)

Արբուցանել զխաչինս, կամ խաչանց։ Արբո՛ ինձ սակաւ մի ջուր ի սափորոյ այտի։ Արբուցի զամենայն անձն ծարաւի։ Արբուցիք ինձ, կամ զիս։ Արբուսցես նոցա գինի. եւ այլն։

Արբո՛ զծարաւեալս ջրոյն կենդանութեան. (Տաղ.։)

Զարբուցանօղն ծարաւեաց. (Շար.։)

ԱՐԲՈՒՑԱՆԵԼ ԶԾԱՐԱՒ. իբր Զովացուցանել. անցուցանել զծարաւն՝ տալով ըմպել.

Ըստ կարին զքաղցն լնու, եւ զծարաւն արբուցանէ։ Սարգ. (՟ա. պ. ՟Թ։)

Փութայր արբուցանել զծարաւո իւր արեամբ սրբոցն. (Խոր Հռիփս։)

Ոչ տալով յագուրդ սրոյն ծարաւոյ, յոր միշտ արբուցանէր յարենէ վիրաւորաց. (Յհ. կթ.։)

ποτίζω poto Տալ ըմպել. լնուլ զծարաւն. խմցնել.


Արբուցիչ, չի, չաց

adj.

who makes one drink.

· Calfa


Արդարապէս

adv.

justly, equitably, deservedly, rightly, fitly, exactly.

· Calfa


Աղբերակն, ական, կունք, կանք, անց

s.

spring of water, source, fountain.

· Calfa

NBHL (1)

Եղիցի երկիրն ծարաւուտ յաղբերականս. (Ոսկ. ես.։)


Աղտաղտ

adj.

cf. Աղտաղտուկ.

· Calfa

NBHL (1)

Ջուրս աղտաղտին՝ անախորժելի ծարաւեաց արբման. (Նար. ՟Լ՟Թ։)


Ամբարեմ, եցի

va.

to provide, to store;
cf. Համբարեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ամբարեմք զսոսա ի շտեմարանս մտաց ձերոց։ Որ ի ներքս յորովայնի ունի աղբիւր ամբարեալ, ոչ ծարաւեսցի երբէք։ Որպէս պարտականս հատուցանեն, եւ ոչ երախտիս ամբարեն առ բարեգործօղն. (Ոսկ. յհ.։)


Անգիւտ

adj.

unfindable, rare, precious, dear.

· Calfa

NBHL (1)

Պասքեալ ի ծարաւոյ յանգիւտս ջրոյ՝ կայր յաղօթս (Սամփսոն). (Ոսկ. հերոդ.։)


Անըղձանալի, լւոյ, լեաց

cf. Անըղձալի.

· Calfa

NBHL (1)

Ըղձանայ զանըղձանալիսն (յետ զզուելոյն՝) զծարաւ եւ զքաղց. (Փիլ. տեսական.։)


Անընկալ

adj.

cf. Անընդունելի;
— լինել, to be inadmissible.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղցեաւ եւ ծարաւեցաւ՝ անընգալ ի հաշանաց, եւ մաքուր ի մեղաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Անջուր

adj.

without water, dry, arid, anhydrous.

· Calfa

NBHL (1)

ἅνυδρος. aqua carens, aridus, siccus. Ուր ոչ գոյ ջուր. որ եւ անջրդի. ծարաւուտ. սուսուզ.


Անջրդի, ջրդւոյ

cf. Անջուր.

· Calfa

NBHL (1)

Որ փախչէին երեկ յանջրդւոյ յանձկութենէ. (Յոբ. լ. 3.) իմա՛, յանջուր նեղութենէ, այսինքն ի ծարաւոյ։


Անջրդութիւն, ութեան

s.

dryness, aridity.

· Calfa

NBHL (1)

Սովեալք եւ ծարաւեալք յանջրդութեան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Անծին, ծնի

adj.

unbegotten, unborn;
barren, steril.

· Calfa

NBHL (1)

Վէմ անծին եւ ապառաժ՝ ստեամբք վտակաց ջուրց արբուցանէ զծարաւիս. (Սարկ. աղ.։)


Անձրեւաձիր

adj.

that gives or engenders rain.

· Calfa

NBHL (1)

Ով ցօղոյն կենաց՝ հօրէն լուսոյ իջեալ, ամպ անձրեւաձիր՝ ծարաւելոցս յարբումն. (Տաղ.։)


Անխոնաւ

adj.

unmoist, dry.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիր ծարաւուտ զանխոնաւն ի մարմնոյ ախտից նշանակէ. (ՃՃ.։ եւ Կանոն.։)


Ախորժելի, լւոյ, լեաց

adj.

desirable, pleasing, agreeable.

· Calfa

NBHL (1)

Ջուր ցուրտ անձին ծարաւոյ ախորժելի է. (Առակ. ՟Ի՟Ե. 25։)


Ակն, կան, կամբ

s.

eye;
sight, look;
bud, germ;
hope, expectation;
opinion, suspicion;
յականէ անուանէ, by name, specially, expressly;
յական թոթափել, in the twinkling of an eye, instantaneously;
— առնուլ, to show a respect of persons, to be partial, cf. Աչառեմ;
զակն արկանել, to cast eyes upon, cf. Անտեսեմ;
յակն արկանել, to show;
to review, to read;
ընդ ակամբ ակնարկել, to scowl;
— ունել, to hope, to expect, cf. Ակնկալեմ, cf. Յուսամ;
— յայտնի, — յանդիման, in presence of, visibly, openly;
— յանդիման առնել, to represent, to lay before;
առ ական դիպել to see by accident;
առ ականէ, ostentatiously;
յ— առնուլ, to have an eye to, to watch, to take care of;
—ի խոնարհ, quite confused, cf. Ակնկոր;
կորովաբիբ —, Argus-eyed, piercing eye;
— կառուցեալ հայել, to look fixedly;
տալ ակն, cf. Նայիմ, cf. Նկատեմ;
ակն դնել, cf. Ցանկամ;
ակն ածել, cf. Պատկառեմ, cf. Ակնառեմ, cf. Ամաչեմ, cf. Խնամեմ;

· Calfa

NBHL (1)

Անսահման ծովուն ակունքն՝ ծաւալք ծարաւեաց, եւ ոռոգմունք տիեզերաց. (Տօնակ.։)


Ակն, ական, կանք

s.

precious stone, jewel, gem;
pearl;
cameo;
— բազմագունի, cf. Բազմագունի;
— վանի, cf. Վանի.

· Calfa

NBHL (1)

Անսահման ծովուն ակունքն՝ ծաւալք ծարաւեաց, եւ ոռոգմունք տիեզերաց. (Տօնակ.։)


Ակն, ական, կունք

s.

source, origin;
water-spout, spring;
hole, stitch;
ring, link;
— արեւու՝ լուսոյ՝ տունջեան, day-star, the sun, cf. Արեգակն;
— գերեզմանի, grave, tomb;
— տապարի, the orifice of the hatchet, axe;
ակունք լուսարձակք, glass.

· Calfa

NBHL (1)

Անսահման ծովուն ակունքն՝ ծաւալք ծարաւեաց, եւ ոռոգմունք տիեզերաց. (Տօնակ.։)


Բաւական, ի, աց

adj. s. adv.

sufficient, fit, capable, competent, qualified;
worthy, capacity, ability;
—ն or Աստուած —, God, omnipotent, Almighty;
— լինել, to suffice, to be capable;
— լինել անձին, to content one's self;
— առնել, to enable, to capacitate;
to content, to satisfy;
"sufficiently, enough;
ըստ —ի, passably, tolerably, so-so;
— է, it is enough, it suffices, cf. Շատ է;
չէ —, it is not enough or sufficient."

· Calfa

NBHL (1)

Ուրախ լինի ծարաւի, յորժամ ըմպէ. այլ զի ոչ լինի բաւական սպառել զաղբիւրն, ոչ տրտմի. (Եփր. համաբ.։)


Բաւանդակ

cf. Բովանդակ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ զբաւանդակ ծարաւն արբուցեալ. (Եղիշ. յես.։)


Բերանաբաց

adj. adv.

that has the mouth open, open-mouthed;
delighted to admiration;
open-mouth, open-mouthed;
— լեալ հայել, — պշուցեալ հայել, to gape after, at, for, to desire ardently, to long for impatiently, to contemplate open-mouth.

· Calfa

NBHL (1)

κεχηνώς hians, inhians, χαύκων το στόμα aperto ore Որոյ բերան է բաց. բացեալ բերանով. քաղցեալ եւ ծարաւի, անյագ՝ իրօք կամ նմանութեամբ. լի փափաքմամբ եւ ապշութեամբ. անձկանօք. կարօտալից. բերանը բաց, բաց բերնով.


Բուժեմ, եցի

va.

to cure, to heal, to physic;
to deliver;
— զծարաւ, to quench or slake thirst.

· Calfa


Բուռն, բռան, բռամբ

s. adj. adv.

fist;
hand;
violence, force, tyranny;
tyrant, usurper;
impetuous, furious, fiery, spirited, energetic, unruly, vehement, vigorous, angry, enraged, tyrannical, predominant, powerful;
violently, ardently;
with violence;
— մի, a handful;
— առնել՝ լինել՝ ի վերայ դնել, to force, to offer violence;
— հարկանել, to undertake;
ի — արկանել, առնուլ, զբռամբ, ածել, արկանել, ընդ բռամբ ունել, to take, to grasp, to arrest;
to rule, to conquer, to subjugate;
— հարկանել զօձեաց, to take by the nack;
ի բռին ունել, դնել զոգի or զոդիոն, to risk, to hazard, to expose one's self to peril;
ի — գալ, անկանել, to be taken, seized, arrested;
— դէպ or դէպ ունել, to aim at.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ ի բռան իւրում էր ճաշակ արեանն Դաւթայ, որով ծարաւին էր (սաւուղ), եւ ոչ դիտաց. (Եփր. համաբ.։)


Գաւազանահերձ

adj.

divided by the rod (sea, stone).

· Calfa

NBHL (1)

Ի գաւազանահերձ վիմէն զծարաւ նոցա արբուցանէր. (Ճ, ՟Թ։)


Գեղաղէշ

adj.

pretty, genteel, charming.

· Calfa

NBHL (1)

Զգեղեղէշ (զգեղաղէշ) արմատն պտղաբերեցեր որպէս ի ծարաւուտ երկրի. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)


Գետահետեմ, եցի, տեալ

va. vn.

to make flow like a river;
to flow like a river.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղաք մեծին աստուծոյ գետահետեալ յերկուց մշտաբուղխ աղբերաց՝ ի սրբոյ աւազանէն եւ յանապական արենէ՝ զոգւով ծարաւիս. (Արծր. ՟Ե. 8։)


Երկնեմ, եցի

va.

to be in labour, to bring forth a child;
to suffer;
to be pained or grieved;
to think, to contemplate, to ponder over;
to elaborate.

· Calfa

NBHL (1)

Առաւել երկնեսցի ծարաւ իմ, եւ առաւել վարձս առից յաստուծոյ». իմա՛, սաստկասցի տ վշտագնել զիս. (Վրք. հց. ՟Ե։)


Երկիր, կրի

s. adj. adv.

earth, globe;
ground, land, territory, soil, district, department, jurisdiction;
land, country, province, region, climate;
the world;
the earth;
յ— անկանել, խոնարհիլ, to prostrate one's self;
— ծննդեան, birthplace;
յ— կործանել (դիաթաւալ), to strike dead on the spot;
յ— օտար, in a foreign land;
թնդայր — յընթացս մեր, the ground shook beneath our feet;
-! -! land! land! — աւետեաց, the Holy Land. second;
secondly, in the second place.

· Calfa

NBHL (1)

Արար զերկիրն պտղաբեր յաղտաղտուկս, եւ զերկիրն ծարաւուտ ի գնացս ջուրց. (Սղ. ՃԶ. 34։)


Գիծ, գծից

s.

line, stroke, dash, trace;
notch, incision, cut;
flourish;
hyphen.

· Calfa


Գոգ, ոց

s.

bosom;
lap;
hollow, cavity;
— լերանց or վիմաց, grotto, cavern, den;
— ծովու, handle;
creek;
— նաւու, hold of a ship;
— գործել or —ս առնուլ, to be concave or filled.

· Calfa

NBHL (1)

Գոգցուք բնաւ՝ թէ ծարաւի իսկ էին. (Եփր. ղեւտ.) որ լինի եւ մ։


Գոգ, գոգջիր, ջիք, գցես, ցուք, ցեն

va.

to say.

· Calfa

NBHL (1)

Գոգցուք բնաւ՝ թէ ծարաւի իսկ էին. (Եփր. ղեւտ.) որ լինի եւ մ։


Գոգ

adv.

as, about, almost, nearly.

· Calfa

NBHL (1)

Գոգցուք բնաւ՝ թէ ծարաւի իսկ էին. (Եփր. ղեւտ.) որ լինի եւ մ։


Դորսովիմ, եցայ

vn.

to languish, to grow weak, to die of hunger.

· Calfa

NBHL (1)

Սկսան դորսովել ի քաղցոյ, կամ ի ծարաւոյ. (Բուզ. ՟Դ. 6։)