service, office;
servitude, slavery, captivity, yoke;
vassalage, dependence, subjection;
ի— արկանել՝ կացուցանել՝ նուաճել, ի հարկի ծառայութեան կացուցանել, to subjugate, to reduce to slavery;
— առնել, հարկանել, մատուցանել, to serve, to render service.
δουλεία servitus. Ծառայ գոլն. վիճակ ծառայից. ծառայանալն, եւ ծառայելն. սպասաւորութիւն. պաշտօն. աշխատութիւն. հպատակութիւն. ստրկութիւն. գերութիւն. հարկատուութիւն.
cf. Ծաղկազարդ.
Առաւել ռմկ. որպէս Տօն ծաղկազարդի։ (Տօնաց.։)
blue-eyed, mild-eyed.
Այր ծաւի, մեծակն, եւ յօնակից (պօղոս). (ՃՃ.։)
Աչս ծաւիս (կամ ծաւիրս), յօնս միակիցս. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
applause, clapping of hands;
earthen baking-dish;
—ս or — զ—ի հարկանել, to applaud, to acclaim, to clap the hands;
to praise, to approve.
Ծափ տուեալ գոչեն ի ձայն քաղցրութեան. (Տօնակ.։)
old, aged, stricken or advanced in years;
old man, elder;
—ք ժողովրդեան, քաղաքին, the senate, seniors, elders;
the ancients;
եթէ —ն էր ուժեղ, կամ մանուկն էր ուշեղ, if young folks had experience, and old ones strength;
if youth knew & old age could.
պ. զէր. յն. ղէրօն. γέρων senex. մանաւանդ՝ πρεσβύτερος senior. Այր հին աւուրց. երեցագոյն. ալեւոր. ծեր, հալուոր, խօճա.
to be no longer young, to grow old or aged, to become old, to grow in years, to be on the wane, to arrive at an advanced age, or at extreme old age.
Զհանճար ծերոց ծերեաւ, որք խորհրդով ծերանան. (Տօնակ.։)
vegetable pitch;
bulb, bulbous root.
ԾԻԹՐԱՅ կամ ԾԻԹՐԱՍԻՆ. որ եւ ԿՂՄՈՒԽ. ի բառս Գաղիանոսի դնի որպէս յն. պիւթիս, կամ բիթի՛օն որ է ազդ վայրի սոխի, կամ ծաղկի. πυθίων.
nightingale, philomel.
ἁηδών luscinia. Սոխակ, կամ խօսնակ, քաղցրաձայնն ի թռչունս՝ ի չափ ծիծառան, մոխրագոյն կամ թուխ. այեդովն, կամ աիտօն ըստ յն. պլպուլ, պիւլպիւլ.
cf. Ծիրանաւոր.
պատկեր թագաւորի նախ կապարով ծրագրի ի տախտակի, եւ ապա ծիրանափառ չքեղանայ. (Տօնակ.։)
cf. Ծիրանագոյն.
Ակն շափիղայ ծիրանեգոյն է որակութեամբն։ Շափիւղայ է ծիրանեգոյն. (Նչ. եզեկ.։ Տօնակ.։)
silk-worm.
Կեպասածին ճիճու նախ լինի իբրեւ զհունդ պարտեզի սեաւ, եւ ապա շնչաբերեալ կենդանայ, եւ դառնայ յորդն, եւ զկնի այնորիկ թեւաւորի. (Տօնակ.։)
burning, scorching;
cf. Կիզանուտ.
Ո արար զպաշտօնեայս իւր ի հուր կիզելոյ (կամ կիզելոյ). (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 4։)
cf. Կիզում.
Զի մի՛ հուր աստուարութեանն կիզեսցէ զերկիր. (Տօնակ.։)
wild boar;
— մատակ, wild sow.
ԿԻՆՃ ԿԻՆՋ. Խոզ, մանարէ, այսինքն վայրի. որ եւ ՎԱՐԱԶ. (լծ. լտ. վէ՛րրէս. ար. պ. թ. խընզիր, խուք, քիւրազ, կիւրազ, էրքեք դօնուզ ).
sole of the foot;
trace, track, foot-print.
Կինք, ոյժ կամ զօրութիւն։ Այլ քանզի յն. բառն՝ գլօն, նշանակէ շառաւիղ, ճիւղ, ձող, ոստ յապաւելի. (Վանակ.) ի յոբ. այսպէս գրէ.
Կինք, ոյժ կամ զօրութիւն։ Այլ քանզի յն. բառն՝ գլօն, նշանակէ շառաւիղ, ճիւղ, ձող, ոստ յապաւելի. (Վանակ.) ի յոբ. այսպէս գրէ.
half-sphere, hemisphere.
Պաշտեցին՝ կէսք զերկու կիսագունդս երկնից, եւ մանկունս զրուանայ կարդացին. (Տօնակ.։)
half.
Ուսուսցէ պահել զամենայն, ոչ կիսամասն. (Տօնակ.։)
half, in part, imperfect.
Մի կիսամասնեայ զաստուած ծանիցուք. այսինքն լոկ ողորմած, կամ սոսկ արդար. (Բրս. սահմ. կրօն.։)
subdeacon.
ἠμιδιάκονος , մանաւանդ ὐποδιάκονος subdiaconus. որ եւ ԿԷՍ ՍԱՐԿԱՒԱԳ ասի. Ստորին սարկաւագ. երկրորդն սարկաւագի. ենթապաշտօնեայ.
sunday eve, saturday night.
Երիկունն կիրակմտի։ Կիրակմտի, լոյս զուարթ. (Տօնացոյց. ձ։)
sunday, the Lord's day.
Իսկ եթէ կիրակի հանդիպի, եւ այլն. (Տօնացոյց.։)
well-bred, well-educated, versed, expert, experienced, practised;
— ախորժակ, exquisite taste;
ընդ — անցանել, to exercise, to practise, to experience;
ընդ — անցուցանել, to instruct, to teach, to educate, to bring or train up;
ի — անկանել զհետ իրիք, to devote, to dedicate oneself to;
ի — ձգեալ հասանել ումեք, to gain or close up with one running;
cf. Կիրթք.
Քիմք կիրթք զկերակուրս ճաշակեն. (Տօնակ.։)
united, joined, conjoined, connected, annexed;
contiguous, adherent, adhesive, sticking;
adjoining, abutting, lying close to;
conjointly, together, at the same time;
— ընթանալ, to run together;
to concur with, to cooperate;
to compete;
— լինել, to be annexed;
Յորժամ վասն հաւատոցն կրօնից բանք իցեն, որպիսի՞ ինչ վարք առ այն զօրաւոր կց են լինել. (Ոսկ. տիմ.։)
Քանզի թագաւոր հեզ՝ հանդարտ եւ զգօն ունին, եւ կիցս ընկենուն, այլում բռնաւոր իշխանի ցանկանան. (Ոսկ. ես.։)
stingy, saving, scurvy, niggard, beggarly, paltry, shabby, mean, sordid, penurious, parsimonious, avaricious, covetous;
filthy, dirty, impure, unchaste.
Կծծի գողք էին իբրեւ զմանկունս. (Տօնակ.։)
sharp to the taste, sour, acid, tart;
pungent, biting, piquant, slandering, rude, satirical.
Ըստ ստամոքսացն եւ հատոցնլ դառն, քաղցր, թթու, եւ կծու. (Տօնակ.։)
cf. Կղեր;
clerical, priestly.
ԿՂԵՐ ԿՂԵՐԱԿԱՆ ԿՂԵՐԻԿՈՍ. Ասի եւ Գղեր. եւ Գղերիկոս. յն. κλῆρος clerus. որ է Վիճակ. ժառանգութիւն. եւ Ուխտ եկեղեցւոյ. վիճակաւորք. Ժառանգաւորք. եւ κληριός clericus. Ոմն ի ժառանգաւորաց. եկեղեցական ոք. եւ Ստորինն ի պաշտօնեայս եկեղեցւոյ. որպէս դպիր, կամ փոքր աստիճանաւոր.
cf. Կղեր.
ԿՂԵՐ ԿՂԵՐԱԿԱՆ ԿՂԵՐԻԿՈՍ. Ասի եւ Գղեր. եւ Գղերիկոս. յն. κλῆρος clerus. որ է Վիճակ. ժառանգութիւն. եւ Ուխտ եկեղեցւոյ. վիճակաւորք. Ժառանգաւորք. եւ κληριός clericus. Ոմն ի ժառանգաւորաց. եկեղեցական ոք. եւ Ստորինն ի պաշտօնեայս եկեղեցւոյ. որպէս դպիր, կամ փոքր աստիճանաւոր.
clerkship;
holy orders.
κλήρωσις clericatus, sortitioin officium Ecclesiae. Վիճակաւորութիւն կամ ժառանգաւորութիւն եկեղեցւոյ. եկեղեցական կարգ եւ պաշտօն վերին կամ ստորին.
cf. Կնամարդ;
fainthearted, poor-spirited, cowardly, base.
Պիղատոս թոյլ ոք էր եւ կնատ, երկաւ ի հրէիցն. (Տօնակ.։)
olibanum, frankincense;
benzoin;
— երեւելի, pure —.
ԿՆԴՐՈՒԿ λίβανος, λιβανωτός thus, tus, lacryma odorata . իտ. olibano, incenso. որ եւ ԼԻԲԱՆՈՍ, եւ ԼԻԲԱՆԱՆ ասի. վր. գունտրո՛ւկի. Ազգ խնկոյ ազնիւ, որ է խիժ կամ արտօսր ծառոյ, առաւել յերջանիկն արաբիա, եւ ի լերինս լիբանանու. (համարեալ յոմանց ասըլպէնտ, որ է ըստ այլոց զմուռսն) Ըստ եբր. լիպանօն ՝ է լիբանան, եւ կնդրուկն՝ լիպօնա. իսկ ըստ յն. երկոքին եւս լի՛վանօս. թ. կէօնիլք, քիւննիւկ. պուխուր ։ Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Բ. 1. 2. 15. 16։ ՟Ե. 11։ ՟Զ. 15։ Երգ. ՟Գ. 6։ ՟Դ. 6։ Ես. ՟Խ՟Գ. 23։ Ովս. ՟Ժ՟Դ. 7։ ՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 29։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 2։)
hooded, wearing a hood or cowl;
capuchin monk or nun.
Կրօնաւորքն սեւազգեստք էին, եւ կնկղաւորք. (Մամիկ.։)
the state of a godfather.
Լինելն կնքահայր. պաշտօն կնքահօր.
baptized.
Զոր օրինակ երախայի ումեք չէ պարտ ի ներքս կալ, նոյնպէս եւ կնքաւորացն աղտեղեաց. (Ոսկ. եփես. ՟Գ։ յորմէ եւ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։ Տօնակ.։)
baptism;
spiritual affinity.
Իբրեւ վերստին երկրորդ կնքաւորութիւն (է կրօնաւորութիւն). (Մաշտ.։)
husks of grapes, refuse from the wine-press.
Կրօնաւոր՝ որ փախիցէ ի մարդկանէ, նման է հասուն խաղողոյ. Իսկ. որ ընդ մարդիկ խառնեալ իցէ, է նա իբրեւ զկոխածն վայթեալ ի յաղբիս. (Վրք. հց. ՟Գ։)
thursday;
աւագ, մեծ —, holy -;
գէր —, shrove -.
Չորեքշաբաթի. (Հինգշաբաթի. Տօնացոյց. ստէպ։)
of five days;
thursday, the fifth day;
— ջերմն, quintan, five-day fever.
Հինգօրեայ ժամանակ։ Հինգօրեայ ընթերցուածովք, կամ անսուաղութեամբ, կամ պահօք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ Արշ.։ Տօնակ.։)
cf. Հիւպատոս.
ՀԻՒՊԱՏ կամ ՀԻՊԱՏ. ՀԻՒՊԱՏՈՍ ՀԻՊԱՏՈՍ. Բառ յն. ի՛բադօս. ὔπατος . որ ըստ լտ. գօնսուլ. consul. Բդեաշխ. իշխան հրամանատար. փոխարքայ. տարեւոր գործակալ կամ կուսակալ.
ՀԻՒՊԱՏԻՔ կամ ՀԻՊԱՏԻՔ. ՀԻՊԱՏՔ. որպէս Հիւպատոսութիւն. ուստի ՏԱԼ ՀԻՊԱՏԻՍ կամ ՀԻՊԱՏՍ՝ է Վարել զպաշտօն հիւպատոսութեան, կամ ունել կայսերաց զայն անուն պատուոյ ամս քանի մի.
consul;
փոխան —ի, vice-consul;
ի —տոջն, during the consulate of.
ՀԻՒՊԱՏ կամ ՀԻՊԱՏ. ՀԻՒՊԱՏՈՍ ՀԻՊԱՏՈՍ. Բառ յն. ի՛բադօս. ὔπατος . որ ըստ լտ. գօնսուլ. consul. Բդեաշխ. իշխան հրամանատար. փոխարքայ. տարեւոր գործակալ կամ կուսակալ.
ՀԻՒՊԱՏԻՔ կամ ՀԻՊԱՏԻՔ. ՀԻՊԱՏՔ. որպէս Հիւպատոսութիւն. ուստի ՏԱԼ ՀԻՊԱՏԻՍ կամ ՀԻՊԱՏՍ՝ է Վարել զպաշտօն հիւպատոսութեան, կամ ունել կայսերաց զայն անուն պատուոյ ամս քանի մի.
quality of a guest or stranger;
pilgrimage.
Են բազումք (ի կրօնաւորաց), որք հիւրութեամբ եկեալք յաշխարհ, պատահէ նոցա վախճան. (Շ. ընդհ.։)
good-natured, condescending, complying, docile;
pliant, supple, yielding;
— բնութիւն, pliant or flexible temper.
(ի Լու. լուր. որպէս Դիւրալուր. նոյն է եւ յն. լտ) ὐπήκοος obediens (obaudiens). որ եւ καταπειθής obsequens, moriger. (լծ. եւ ար հալիմ. հեզ, հիւլլամ, գառն). Լսօղ. անսացօղ. ունկնդիր. հնազանդ. հեզ. բարեհամբոյր. հանդարտ. զգօն. խօսք մտիկ ընօղ, խելօք.
lame long since.
Զի մի՛ գողօնն իցէ, եւ մի՛ հնակաղ, եւ մի՛ հնահազ։ Փորձ ի հերկ, ի սայլ, եւ ի կալ իցէ, եւ մի հնակաղ, եւ հնահազ, եւ գիշերակոյր, եւ հարկանօղ իցէ. (Մխ. դտ.։)
affected with inveterate cough, broken winded;
asthmatical.
Զի մի՛ գողօնն իցէ, եւ մի՛ հնակաղ, եւ մի՛ հնահազ։ Փորձ ի հերկ, ի սայլ, եւ ի կալ իցէ, եւ մի հնակաղ, եւ հնահազ, եւ գիշերակոյր, եւ հարկանօղ իցէ. (Մխ. դտ.։)
artifice, cunning, trickery, wile, shift, craft.
Իմաստութեամբ եւ հնարիմացութեամբ յերկինս զվայելսն փոխեսցես. (Տօնակ.։)
to make old;
to wear out, to use up, to waste, to consume.
Հնացոյց զսիմէոն ի մարմնի, մինչեւ եցոյց նմա զբաղձալին. (Տօնակ.։)
cf. Հնգետասանամեան.
Ի հնգետասանամենից սկսանի մարդ ի լուծութիւն ցանկութեանց. (Տօնակ.։)
of fifteen years, years old.
Ի հնգետասանամենից սկսանի մարդ ի լուծութիւն ցանկութեանց. (Տօնակ.։)
wine-presser.
Հնձանահարաց ձեւով զուրախութիւն գործոյն նշանակէր. (Տօնակ.։)
spiritual.
Հոգեւորական տօն, կամ խրատ, կամ օգուտ։ Հոգեւորական մարտ, զէն, խորտակումն, իմաստ, կենդանութիւն. (Ագաթ.։ Յճխ.։ Նար.։ Սարգ.։)
cf. Հոգեպէս.
Պաշտօն աղօթիցն հոգեւորապէս կատարեսցի. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)