Definitions containing the research քո : 5989 Results

Բարձկնեար, ներոյ

See full entry →

s. pl.

small cushions, pillows.

NBHL (1)

Կարեն կարկատեն զբարձկնեարդ ի ներքոյ ամենայն արմկան ձեռին, եւ առնեն գլխադիրս գլխոյ ամենայն հասակաց։ Ահաւասիկ ես ի վերայ բարձկներոյդ ձերոյ, յոր դուք ժողովէիք զանձինս. եւ պատառեցից զայդ ի բազկաց ձերոց ... եւ պատառցից զգլխադիրսն ձեր. (Եզնիկ. ՟Ժ՟Գ. 18. 20։)


Բարձր, ձու, ձունք, ձանց

See full entry →

adj. adv.

high, elevated;
sublime, eminent, great, excellent;
հոսել ի բարձուէ, to fling, to throw from above;
ի ձայն բարձր, — ձայնի, ձայնիւ բարձու, aloud, loudly;
— առնել, to elevate, to raise on high, to magnify, to exalt, cf. Բարձրացուցանեմ, cf. Վերացուցանեմ, cf. Համբառնամ, cf. Օրհնեմ;
— լինիմ, to be elevated, glorified, cf. Բարձրանամ, cf. Փառաւորեմ;
ճանաչել զբարձունս, to know sublime or profound things;
սեղան —, splendid, sumptuous dinner, banquet;
ի բարձուէ, from above;
— ոճ, elevated style;
— քանդակ, relief, basso-rilievo.

NBHL (3)

Սուգ առին բարձունք երկրի։ Իջուցեր զբնակիչս բարձանց։ Ելանէ ի վերայ բարձանց երկրի։ Լիբանան բարձամբք իւրով կործանեսցի։ Յովնաթան ի վերայ բարձանց քոց վիրաւոր.եւ այլն։

Արկանէին խուկս ի վերայ բարձանց ... Բայց ի բարձունս եւ նա զոհէր, եւ արկանէր խունկս։ Եւ արար տունս ի վերայ բարձանց ... եւ կացոյց քուրմս բարձանցն զոր արար։ Շինեցին նոքա իւրեանց բարձունս, եւ անտառս ի վերայ ամենայն բլրոյ բարձու։ Սակայն զբարձունսն ոչ եբարձ.եւ այլն։

Բա՛րձր եղիցի Աստուած փրկութեան իմոյ։ Բա՛րձր լեր տէր ի զօրութեան քում։ Բա՛րձր եղէց ի հեթանոսս, եւ բարձրձացայց ի վերայ երկրի.եւ այլն։


Բարձրագոյն

See full entry →

adj. adv.

higher, sublime;
supreme, grand;
—, —ս, highly, sublimely, boldly.

NBHL (1)

Բարձրագոյնս նստեալ քո ի հոգւոջ քում դատարանի. (Մաշկ.։)


Բարձրայօն

See full entry →

adj.

lofty, proud, supercilious, haughty.

NBHL (1)

ԲԱՐՁՐԱՅՕՆ՝ ասի լեառն՝ Որոյ բարձր է արտեւան կամ եզր ի դուրս քուաձեւ երեւեալ-բարձրագաթն.


Բարձրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to rise, to ascend, to re-ascend, to surmount, to exceed, to surpass;
to increase, to grow;
to be proud, to pride one's self;
բարձրացեալ, cf. Բարձր, cf. Բարձրաբերձ, cf. Փառաւոր, cf. Յաղթական.

NBHL (2)

Մարմնով գերազանց նմին բարձրացաւ։ Պսակեցան՝ բարձրացան։ Բարձրացեալ ի փառս։ Բարձրացեալ ծնող։ Բարձրասցի՛ պատիւ քո ինեւ։ Բարձրացի՛ր սիոն, եւ այլն. (Նար. ստէպ։)

Առ զզօրութիւն բարձրացեալ բլրոյն քո։ Խոնարհեցուցանեմ զփայտ (այսինքն ծառ) բարձրացեալ։ Կործանեսցին պարիսպք քո բարձրացեալք։ Մայրից բարձրացելոց, բլրոց բարձրացելոց, պարսպաց բարձրացելոց։ Օր տեառն զօրութեանց ի վերայ ամենայն հպարտից եւ ամբարտաւանից, եւ ի վերայ ամենայն բարձրացելոց եւ վերացելոց.եւ այլն։


Բարձրավիզ

See full entry →

cf. Բարձրապարանոց.

NBHL (1)

Մի՛ ախորժեսցես ի վեր ամբառնալ զձեռնդ Աստուծոյ (ընդդէմ քո) ըստ բարձրավզիցն. (Ածաբ. աղք.։)


Բարձրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to elevate, to lift up, to raise, to exalt, to raise higher, to raise again, to ascend, to promote, to advance.

NBHL (2)

Շինեաց պարիսպ, եւ բարձրացոյց յոյժ։ Բարձրացուցանել զտուն Աստուծոյ մերոյ, կանգնել եւ շինել զանապատս զայս։ Խոնարհեցուցանեմ զփայտ բարձրացեալ, եւ բարձրացուցանեմ զփայտ խոնարհեալ։ Մի՛ բարձրացուցանէքզեղջիւրս ձեր։ Բարձրացո՛ տէր Աստուած իմ զերեսս իմ առ քեզ։ Բարձրացուսցէ նշան ի հեթանոսս։ Եթէ բարձրացուսցես իբրեւ զարծուի զբոյն քո, եւ անտի իջուցից զքեզ։ Հոգի տեառն վերացոյց զիս եւ բարձրացոյց.եւ այլն։

Բարձրացուցէ՛ք զբարբառ ձեր ի վերայ նոցա։ Առ ո՞ բարձրացուցեր զբարբառ քո։ Բարձրացո՛ իբրեւ զփողոյ զբարբառ քո։ Բարձրացուցին զձայնսն փողովքն եւ ծնծղայիւք.եւ այլն։


Բարձրեալ, ելոյ

See full entry →

adj. s.

very high;
the Most

NBHL (1)

Որոտաց տէր յերկնից, եւ բարձրեալն ետ զձայն իւր։ Որդի բարձրելոյ կոչեսցի։ Զօրութիւն բարձրելոյն հովանի լիցի ի վերայ քո։ Մարգարէ բարձրելոյ կոչեսջիր։ Այլ ո՛չ եթէ բարձրեալն ի ձեռագործ տաճարս բնակէ.եւ այլն։


Բարձրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

height, eminence, zlevation, act of raising up, summit, sublimity, grandeur, highness.

NBHL (1)

Խնդրեա՛ դու քեզ նշան ի տեառնէ Աստուծոյ քումմէ ի խորութեան կամ ի բարձրութեան. (Ես. ՟Է. 11։)


Բարձք, ձից

See full entry →

s.

leg;
cf. Բարձ.

NBHL (1)

Արասցես նոցա անդրավարտիս կտաւեայս՝ ծածկել միջովք չափ, եւ բարձիւք չափ։ Մէջք նորա, եւ բարձք՝ պղնձիք։ Ի տալ տեառն զբարձս քո ի քակտումն, եւ զորովայն քո յուռուցումն։ Ոչ խորտակեցին զբարձս նորա։ Բարձք նոցա՝ բարձք ուղղորդք։ Բազուկք, եւ բարձք նորա իբրեւ զտեսիլ փայլուն պղնձոյ։ Եւ ոչ սասանեցան բարձք իմ։ Առնապանք պղնձիք ի վերայ բարձից նորա.եւ այլն։


Բարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

goodness, probity;
benignity, mildness, clemency;
proceeds, produce.

NBHL (1)

Քաղցրութիւն, բարութիւն, հաւատք։ Պտուղ լուսոյ ամենայն բարութեամբ է։ Զամենայն հաճութիւն բարութեամբ։ Յամենայն բարութիւնս արդարութեամբ։ Սիրեաց զչարութիւն քան զբարութիւն։ Ըստ ամենայն բարութեանն՝ զոր արար Իսրայէլի։ Զգթութիւնս քո, եւ զբազում բարութիւնս՝ զոր ետուր մեզ.եւ այլն։


Բարունակ, ի, աց

See full entry →

s.

vine-branch;
branch, bough, shoot.

NBHL (1)

Բարունակք քո (այսինքն այգւոյդ) ձգեցան ընդ ծով. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 32։)


Բարւոք, ոց

See full entry →

adj. adv.

good;
well;
եթէ — թուի առաջի or յաչս, if you please or like;
— ծերութիւն, a prosperous old age;
— վարդապետութիւն, good or sound doctrine;
— այր, a good man;
— խոտել, to despise or to scorn well;
— է մեզ աստ լինել, it is a good thing for us to remain here;
— է or — է բանդ, վադապետ, you say well, master;
ոչ է — մարդոյգ միայն լինել, it is not well for man to be alone;
տուժել զայր արդար չէ —, it is not a good thing to do ill to the just.

NBHL (2)

Առանց առաքինութեան ամենայն խոտան է ... եւ այլ ինչ նոյնպիսիք՝ անշահք են առանց բարոյից բարւոքոց. (Ոսկ.։)

Եթէ բարւոք թուի առաջի քո՝ գալ ընդ իս ի բաբելոն, ե՛կ։ Թէ բարւոք թուի յաչս ձեր, տո՛ւք զվարձս իմ։ Եթէ բարիո՛ք թուի քեզ թա՛գաւոր։ Յաչս նախարարացն ոչ թուիս դու բարւոք։ Բարւո՛ք թուիս դու յաչս իմ.եւ այլն։


Բարք, րուց

See full entry →

s. pl.

manners, custom, disposition, inclination, conduct, manner of acting;
բոյս բարուց, nature, character, natural, disposition, inclination;
— քաղցունք, good manners, morals;
անբիծ, անարատ —, pure morals;
խրոխտ —, proud character;
խանգարել՝ եղծանել զբարս, to corrupt the morals;
ամոքել զբարս, to soften the morals;
յիւրոց բարուցն, ի կամաց բարուցն, կամաւոր բարուք, բարուք, յօժարութեան, willingly, spontaneously.

NBHL (1)

Բարք անարծաթասէրք լինիցին։ Օրհնեալ բարք քո։ Բայց ի բարուց խժդժագոյն եւս էր. (Եբր. ՟Ժ՟Գ. 5։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 33։ ՟Բ. Մակ. ՟Է. 22։)


Բաց

See full entry →

adj. adv. int. prep.

open, uncovered;
բացաւ գլխով, with an uncovered head, bareheaded, cf. Հոլանի;
impudently;
աչօք —օք or —աւ աչօք ոչ զոք տեսանէր, with the eyes open, he saw nothing;
—աւ երեսօք or —օք երեսօք, with the face uncovered;
թողուլ ի — զքաղաքն, to leave open the gates of a city;
ի — է դուռն, the door is open;
ի — ունել զգլուխն, to have the head uncovered;
ի — զնա՜, go away ! —է ի —, ի —, far, very far;
quite;
out, abroad;
— ի —, openly, evidently;
բացուստ ի բաց, from afar;
far;
ի —ի, in a field, out of the city, in the country, in the open air, under the open sky, cf. Արտաքս, cf. Հեռի;
ի — առնել, to remove, to send away;
քաջ ի — անցանել զբազմօք, to surpass many;
ի — բառնալ, to take away;
երթալ ի —, ի — գնալ, to go away, to depart;
ի — եգաւ ձմեռնային ցրտութիւն, the rigour of winter is past;
ի — քակել վաղաղակն, to cease from crying;
ի — տար, ի — անդր տար, never ! no ! God forbid! come along ! fy ! — ի, except, excepted, besides, save;
without.

NBHL (2)

Դուռն իմ բա՛ց էր ամենայն եկելոց։ Եւ դուռն բա՛ց էր ինձ ի տէր։ Պատուհանք բա՛ց էին նմա։ Բա՛ց էին ականջք ձեր, եւ ոչ լուարուք։ Լինել բա՛ց աչաց քոց։ Եղիցին աչք քո եւ ականջք քո բա՛ց ի խնդրուածս ծառայի քո։ Որպէս գերեզման բա՛ց՝ է կոկորդ նոցա։ Ամենայն աման բա՛ց, որ ոչ իցէ խփեալ։ Որ զտեսիլ Աստուծոյ ետես ի քուն աչօք իւրովք բացօք։ Տեսեալ աչօք բացօք զհրեշտակն Աստուծոյ։ Աչօք բացօք ոչ զոք տեսանէր։ Բացաւ երեսօք զփառսն տեառն իբրեւ ընդ հայելի տեսեալ.եւ այլն։

ԲԱՑ 2 նխ. ԲԱՑ Ի. որ գրի եւ ԲԱՅՑ Ի. իբր ըստ յն. πλήν praeter Զատ, որիշ, արտաքոյ. բայց. միայն. թո՛ղ. ի զատ.


Բացասական, ի, աց

See full entry →

adj.

negative.

NBHL (1)

Խրատուս ոմն է բացասական. ո՛րպէս, պէ՛տք են ընչից. եւ ոմն հրաժարական. ո՛րպէս, ո՛չ է պարտ զամենայն գիշերն քունել. (Պիտ.։)


Բացատ, աց

See full entry →

adj.

distant, far off;
camp;
suburb;
interval.

NBHL (2)

Ի բացատ յանյարկ տեղիս արտաքոյ (արտաքս) եւ քաղաքաց եւ շինաց, ասէին կալ յաղօթս. (Բուզ. ՟Դ. 5։)

Զթիւ աւուրց քոց լցից..., վասն ունայնութեան խորհրդականութեանն եւ առաքինութեան ոգւոցն բացատից. (Փիլ. ել. ՟Բ. 20։)


Բացատրեմ, եցի

See full entry →

va.

to explain, to set forth, to declare, to specify, to express;
to comment;
to remove, to scatter.

NBHL (1)

Բացատրեալ ի նմանէ զարտաքուստ մտեալ զվատթարութիւնն։ Չէ՛ բաւական ցուցանել զճշմարտութիւնն, այլ կարեւոր է եւ զստութիւնն ի նմանէ բացատրել։ Իմաստունն հանապազ յընտրութիւն է՝ զբարին եւ զչարն բացատրել ի միմեանց. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)


Բացէ, ի բացէ

See full entry →

adv.

very far;
from afar;
out;
cf. Բաց.

NBHL (1)

Եւ մի՛ ի բացէ առներ զողորմութիւնս քո. (Դան. ՟Գ. 35։)


Բացխփիկ

See full entry →

sv.

to lose all shame, to be shameless.

NBHL (1)

Մինչդեռ ամօթխածն իցէ, ստէպ խրատիցես ... մինչեւ քողընկէց բացխփիկն խաղայցէ։ Բացխփնիկ նափորտամբն խաղայցէ. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. (յն. այլազգ։))


Բացուստ, ի Բացուստ

See full entry →

adv.

far, very far;
— ի բաց cf. Բաց.

NBHL (1)

Բացուստ ի բաց հալածել, կամ հեռանալ. տրոհեալ տարագրել. հերքումն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։ Եփր. յես.։ Նար. ՟Հ՟Ե։ Նար. խչ. երգ։)


Բացօթեագ, եգաց

See full entry →

adj. adv.

who lives, sleeps in the open air;
shelterless;
uncovered, in the open air, under the open sky;
— լինել, to sleep, to lodge in the open air or under the stars;
to pass the night in the fields.

NBHL (1)

Բազում ժամանակս ի զօրու՝ արտաքոյ բացօթեադ (կամ եայդք) տաժանելով տառապին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Բացօթեայ, էի, ից

See full entry →

cf. Բացօթեագ.

NBHL (1)

Բազում ժամանակս ի զօրու՝ արտաքոյ բացօթեադ (կամ եայդք) տաժանելով տառապին. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Բաւական, ի, աց

See full entry →

adj. s. adv.

sufficient, fit, capable, competent, qualified;
worthy, capacity, ability;
—ն or Աստուած —, God, omnipotent, Almighty;
— լինել, to suffice, to be capable;
— լինել անձին, to content one's self;
— առնել, to enable, to capacitate;
to content, to satisfy;
"sufficiently, enough;
ըստ —ի, passably, tolerably, so-so;
— է, it is enough, it suffices, cf. Շատ է;
չէ —, it is not enough or sufficient."

NBHL (6)

Միթէ ձեռն տեառն չիցէ՞ բաւական։ Եթէ ի փոքուն չէք բաւական, վանս այլոցն զի՞ հոգայցէք։ Եւ առ այս ո՞ բաւական իցէ։ Ո՛չ եթէ անձամբ բաւական եմք խորհիլ ինչ։ Որ եւ բաւականս արար զմեզ պաշտօնեայս։ Որք բաւական իցեն եւ զայլս ուսուցանել։ Մինչեւ բաւական լինել (յն. կարել) ընդ հովանեաւ նորա թռչնոց երկնից բնակել։ Բաւական լինել ոչխարին, կամ ոչխարու, կամ գառամբ. եւ այլն։

Զմտա՛ւ ած, ո՛րչափ բաւական են քուք այրւոյ՝ յորժամ զհարստէ քուքայցէ. (Սեբեր. ՟Թ։)

Տէր չեմ բաւական, եթէ ընդ յարկաւ իմով մտցես։ Աղաչեմ զքեզ տէր, չեմ բաւական։ Չեմ բաւական ամենայն արդարութեան եւ ճշմարտութեանն՝ զոր արարեր ընդ ծառայի քում։ Մեծ է օր տէրն, եւ ո՞վ իցէ նմա բաւական.եւ այլն։

Ես եմ Աստուած քո բաւական։ Դառնացոյց զիս բաւականն յոյժ։ Բաւականն չարչարեաց զիս։ Ժառանգութիւն բաւականին ի բարձանց։ Միթէ զդատաստան ոք բաւականին թիւրիցէ՞.եւ այլն։

Մինչեւ ի լիութիւն բաւականի։ Կերակուր եւ կենդանութիւն բաւականի ընդ տիեզերս ամենայն երկրպագուաց քոց։ Յերեւելիս ական տեսանելեաց բաւականի. (Ագաթ.։)

Կաթիլ մի միայն քո կուսութեան՝ ինձ փրկութեան է բաւական. (Ներս. մոկ.։)


Բաւականանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Բաւական լինել.

NBHL (1)

Եւ ոչ ամենայն չորքոտանիք բաւականասցին յայրումն. (Արշ.։)


Բեկանեմ, բեկի

See full entry →

va.

to break;
to break to pieces;
to crack, to split;
to dishearten.

NBHL (1)

Բեկմամբ մեծաւ բեկաւ կոյս դուստր ժողովրդեան իմոյ։ Կրկին բեկմամբ բե՛կ զնոսա։ Բժշկել զբեկեալս սրտիւք։ Բժշկէ զբեկեալ սիրտմ։ Հեծեծեսջի՛ր բեկեալ միջովք քով.եւ այլն։


Բեկար

See full entry →

s.

tribute, impost;
vicar.

NBHL (2)

(լծ. հյ. բաժ. եւ լտ. վէգդիկալ). τέλος, δασμός vectigal որ եւ ԴԻՄՈՍԱԿԱՆ ՀԱՐԿ. Տուրք արքունի.

Զսակ հարկին, եւ զամենայն բեկարս արքունի։ Բեկար արքունի. (Յհ. կթ.։)


Բեկոր, ի

See full entry →

s.

fragment, piece, morsel;
—ք քարանց, շինուածոյ, rubbish.

NBHL (1)

Նոր եւ անսովոր է ասել իբր Պատառուած կամ ճեղքուած.


Բեկումն, ման

See full entry →

s.

breaking;
rupture, fracture;
fraction;
refraction;
rebuff;
— ոգւոյ, discouragement, despondency.

NBHL (2)

Բերան յանդգնելոյ մերձ է ի բեկումն։ Բեկումն ամբարշտաց աղքատութիւն։ Բեկումն այնոցիկ ոյք գործեն զչարիս։ Բերան անզգամի՝ բեկումն է նմա։ Բժշկեսցէ տէր զբեկումն ժողովրդեան իւրոյ։ Կործանումն եւ բեկումն։ Մխիթարել զիս ի վերայ բեկման դստեր ազդի իմոյ։ Բեկումն եւ թշուառութիւն ի ճանապարհս նոցա։ Վա՜յ ի վերայ բեկման քո. զի ցաւագին են հարուածք քո։ Բեկմամբ մեծաւ բեկաւ։ Տեսանել ինձ զբեկումն ժողովրդեան իմոյ, եւ կամ զբեկումն սրբոյ քաղաքին Երուսաղեմի։ Չի՛ք բժշկութիւն բեկման քում. եւ այլն։

Եւ եւս՝ Լքումն. կսկիծ. եւ Ցաւ. զղջումն.


Բեհեզ, ոց

See full entry →

s.

byssus, muslin.

NBHL (1)

Բեհէզ մանեալ, եւ մազ այծեաց։ Ի բեհեզոյ մանելոյ։ Կարմիր մանեալ, եւ բեհէզ։ Կարմրովն ներկելով, եւ բեհեզով։ Զապարօշսն ի բեհեզոյ, եւ զխոյրն ի բեհեզոյ (ասինքն բեհեզեայ, կամ բեհազեղէն)։ Եւ էր զարդարեալ (գաւիթն արքունի) բեհեզովք եւ կերպասովք ... ծիրանեօք եւ բեհեզովք։ Զբեհեզն, եւ զերկնագոյն։ Ածի ընդ մէջ քո բեհեզ։ Բեհեզ ընդ դիպակի գործեցաւ քեզ։ Ագանէր բեհեզս եւ ծիրանիս.եւ այլն։


Բեռն, ռին, ռանց

See full entry →

s.

burden, load, weight;
cargo;
duty;
bale.

NBHL (2)

Կոտորեաց բեռն մի փայտի, եւ եդ զայն ի վերայ ուսոց իւրոց։ Որպէս բեռն ծանր ծանրացան ի վերայ իմ։ Ի բացարար ի բեռանց զթիկունս նորա։ Տեսանիցես զգրաստ ընկերի քոյ անկեալ ընդ բեռամբ։ Կախէին բեռն գրաստուց։ Անդ էր նաւն թափելոց զբեռինսն։ Մի՛ ոք իշխեսցէ մտանել բեռամբ յաւուր շաբաթու ընդ դրունսն Երուսաղէմի.եւ այլն։

Եւ ընդէ՞ր լինիցի ծառայ քո բեռն տեառն իմոյ արքայի։ Իցեմ քեզ բեռն։ Եթէ անցանիցես ընդ իս, բեռն լինիս ինձ։ Եւ ձեզ բեռն ինչ ոչ եղէց. Զմիմեանց բեռն բարձէ՛ք. եւ այլն։


Բեր, ից

See full entry →

int.

come now ! come on!

NBHL (2)

Զոր սերմանիցես ըստ բերից այգւոյն քո. (Օրին. ԻԲ. 9։ )

Կենդանածնէր զջուրսն ի բերս զանազան զեռնոց եւ չորքոտանեաց եւ բուսոց. այսինքն ի բերել, կամ ի ծնանել. (Զքր. կթ.։)


Բեր, ոյ, ոց

See full entry →

s.

product, fruit;
a not in music.

NBHL (2)

Զոր սերմանիցես ըստ բերից այգւոյն քո. (Օրին. ԻԲ. 9։ )

Կենդանածնէր զջուրսն ի բերս զանազան զեռնոց եւ չորքոտանեաց եւ բուսոց. այսինքն ի բերել, կամ ի ծնանել. (Զքր. կթ.։)


Բերան, ոց

See full entry →

s.

mouth;
entrance, opening;
narrow entrance of a harbour;
orifice;
defile;
anus;
— ի —, face to face;
ի —, ի —ոյ, by heart, by rote, cf. Անգիր;
ի — գիտել, ուսանել, առնուլ, ունել, to learn by heart;
— սրոյ, edge;
— գետոյ, mouth;
արկանել, կոտորել ի — սրոյ, հարկանել —ով սուսերի, to kill with the sword, to put to the sword;
ի — սովուն, at the beginning of the famine;
ըստ —, each, so much a head, apiece;
աղաղակէր ամենայն —, every one or body cried out, all the people cried out;
— ժողովոյն, orator of the assembly or council;
նա եղիցի քեզ —, he will speak for you;
գրել ինչ ի —ոյ ուրուք, to write under dictation;
ի —ս լինել, հարկանել, տապալիլ, — ի վայր անկանիլ, to fall upon one's face;
գոյժ ի — առնուլ, to bring bad news;
երդս ի — առնուլ, to sing, to warble;
ի —ոյ ուրուք, on account of or in the name of some one;
ի մի՝ ընդ մի —, ի միոջէ —ոյ, with one voice, unanimous, cf. Միաձայն, cf. Միաբերան;
— ի վայր, ի վերայ —ոյ, lying upon one's face;
ընը — ածել, to repeat incessantly;
բանս ի — դնել, to suggest, to hint;
—ք ճրադաց, cf. Բազմակալ.

NBHL (5)

Աղաւնին ունէր տերեւ ձիթենւոյ շիղ ի բերանի (կամ ի բերան) իւրում։ Եբաց Աստուծ զբերան իշոյն։ Կերակուրք ի բերանս իւրեանց էին։ Սիրեցին զնա բերանօք իւրեանց։ Ո՞վ ետ բերան մարդոյ։ Ես բացից զբերան քո։ Տացես զպատգամս իմ ի բերան նորա։ Որ ինչ մտանէ ընդ բարան ... Որ ինչ ելանէ ի բերանոյ։ Բերան ունին, եւ ոչ խօսին։ Բացեալ զբերան իւր՝ ուսուցանէր զնոսա։ Ամենայն բանիւ որ ելանէ ի բերանոյ Աստուծոյ.եւ այլն։

Նա եդ ի բերան աղախոյ քո զամենայն բանս զայսոսիկ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 19։)

Է՛ ինչ՝ զոր ցերեկ ընդ բերան ածիցէ մարդն, ի նոյն եւ ի քունն զբաղնուն միտքն. (Եզնիկ.։)

Նա եղիցի քեզ բերան. (այսինքն առաջնորդ բանի, կամ խօսող ի դիմաց քոց). (Ել. ՟Դ. 16։)

Բերանոյ քում հնազանդ լիցի ամենայն ժողովուրդ իմ։ Արասցեն ըստ բերանոյ Ահարոնի եւ որդւոց նորա։ Ետուն զարծաթն ըստ բերանոյ փարաւոնի։ Ի բերանոյ քումմէ դատեցայց զքեզ։ Ի բերանոյ երկուց եւ երից վկայից.եւ այլն։


Բերանանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to form itself a mouth, to open, to flow away, to stream.

NBHL (1)

Գետ ունի՝ հոսելով ընդ երկրաւ ... եւ սոքա (երակքն ջրոյ) յորձանօք ալեացն ճշնեալք, այն որ ի ներքս (կամ ի ներքոյ) ի նոսա բռնութիւնն է, ի վեր կոյս բերանացան, է որ ի հայոց լերինսն, եւ է՛ որ յայլում. եւ սոքա են կարծեցեալ աղբիւրքն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 12։ (Ուր թերեւս մարթ է իմանալ եւ ածակ. բերանացան, իբր բերանով ցանօղ կամ ցնդօղ)։)


Բերկրեմ, եցի

See full entry →

va.

to rejoice, to give joy, to recreate, to divert, to delight, to enliven, to please.

NBHL (1)

Այս ինչ արդեօք իցէ, զոր ես ասեմ նշանակել ձեզ, եւ բերկրել զանձն քո. (Պղատ. սոկր.։)


Բերկրեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Բերկրեմ.

NBHL (1)

Այս ինչ արդեօք իցէ, զոր ես ասեմ նշանակել ձեզ, եւ բերկրել զանձն քո. (Պղատ. սոկր.։)


Բերրի

See full entry →

adj.

fruitful, fertile.

NBHL (1)

Մատուսցէ զատոքութեանն բերրի զպտուղ՝ սերմանողացն. (Ագաթ.։)


Բեւեկնի, նւոյ

See full entry →

s.

turpentine-tree;
juniper-tree;
բեւեկնոյ խիժ orկռէզ, colophony, rosin.

NBHL (1)

Ծածկեաց զնոսա Յակոբ ի ներքոյ բեւեկնոյն. (Ծն. ՟Չ՟Ե. 4։ ՟Ժ՟Դ. 6։ Յես. ՟Ի՟Դ. 26։)


Բեւեռեմ, եցի

See full entry →

va.

to nail, to nail up, to fasten with nails.

NBHL (1)

Բեւեռեա՛ ընդ երկիւղ քո զմարմին իմ. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 120։)


Բզզամ, ացի

See full entry →

vn.

to buzz, to hum, to murmur.

NBHL (1)

(Ո՞վ ճանճ) անդ բզզա՛, եւ յարքունիսն մի՛ երթար. (Մագ. ՟Ը։)


Բզզումն, ման

See full entry →

s.

buzz, hum.

NBHL (1)

Թէ աւետարանականն ձայն ... ոչ ազդեն ի լսելիս, եւ ոչ քոյդ մեղուական բզզումն. (Շ. թղթ.։)


Բզզանք

See full entry →

s.

cf. Բզզումն.

NBHL (1)

Թէ աւետարանականն ձայն ... ոչ ազդեն ի լսելիս, եւ ոչ քոյդ մեղուական բզզումն. (Շ. թղթ.։)


Բթեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Բթացուցանեմ.

NBHL (1)

Բթեսցէ զարմատս քո. (Սիր. ՟Լ. 10. (յն. կրճտեսցես զատամունս քո)։)


Բթիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to make ones self dull, less keen;
to be dull, stupid, to grow rusty.

NBHL (1)

Ահաւասիկ տանջանք քո բթեցան. (Ճ. ՟Ա.։)


Բժժանք, նաց

See full entry →

s. pl.

talisman, amulet, phylactery.

NBHL (1)

Գտանէին ի ներքոյ հանդերձից նոցա յուռութուլունս, եւ բժժանս յամենայն կռոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 40։) Ուր որպէս յուռութուլունք՝ ի յն. է ἰερώματα այսինքն նուիրականք, կամ սրբազան կարծեցեալ իրք հեթանոսանկանք. նոյնպէս եւ բժժանք՝ է ἱαμνεία (իբր յատուկ անոճն). զոր թարգմանիցն մեր առնու իբր ἵαμα , որ է բուժումն, բժշկութիւն։ Վասն որոյ բժժանքն լինի որպէս Բուժանք. այսինքն իրք բժշկարարք եւ ազատարարք՝ ստութեամբ.


Բժիշկ, ժշկաց

See full entry →

s.

physician, doctor.

NBHL (1)

Ի հիւանդանալն իւրում ոչ խնդրեաց զտէր, այլ խնդրեաց բժիշկս։ Երթեալ իմ առ բժիշկս՝ ոչինչ օգնէին ինձ։ Կամ բժիշկք յարուցանիցեն։ Եւ յոյժ վշտացեալ ի բազում բժշկաց։ Ոչ պիտոյ է բժիշկ կարողաց, այլ հիւանդաց։ Ապաքէն ասիցէք առ իս զառակս զայս, բժիշկ՝ բժշկեա՛ զանձն քո։ Ղուկաս բժիշկ եւ սիրելի։ Բայց դուք ինձ բժիշկք մեղանչականք էք, եւ ողջացուցիչ չարեաց ամենեքեան.եւ այլն։


Բժշկական, ի, աց

See full entry →

adj.

medical;
բժշկականն, cf. Բժշկականութիւն.

NBHL (3)

Տեղի տան վէրք՝ բժշկական զօրութեան քո մեծի. (Սարկ. աղ.։)

Ցօղելով յիս զբժշկականդ քո ցօղ. (Երզն. աղ.։)

Ա՛յլ արհեստք՝ կա՛մ յաղագս մարմնոյ է, որպէս բժշկականն, կամ յաղագս այնոցիկ՝ որ արտաքոյ մարմնոյ. որպէս հիւսնականն, շինողականն, դարբնականն. (Սահմ. ՟Ի՟Ա։)


Բժշկապետ, աց

See full entry →

s.

first physician.

NBHL (1)

Ո՛չ է մարթ զօրաւոր լինել վիրաց քոց քան զճարտարութիւն բժշկապետին. (Կոչ. ՟Բ. յն. բժշկապետական.)


Բժշկեմ, եցի

See full entry →

va.

to cure, to physic, to remedy, to dress.

NBHL (2)

Բժշկեցաք զԲաբելոն, եւ նա ոչ բժշկեցաւ։ Ի ցաւս քո բժշկեցար, եւ օգուտ ոչ եղեւ քեզ. (Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 9։ ՟Լ. 13։)

Ոչ դեղք եւ ոչ սպեղանիք բժշկեցին զնոսա, այլ՝ քո տէր բանդ, որ զամենայն բժշկէ։ Ես եմ տէր՝ որ բժշկեմ զքեզ։ Հարկանեմ, եւ բժշկեմ։ Եհար, եւ ձեռք նորա բժշկեցին։ Բժշկելով բժշկեսցէ զնոսա։ Բժշկէր զամենայն հիւանդութիւնս, եւ զամենայն ախտս ի ժողովրդեանն։ Մատուցին առ նա զամենայն հիւանդս ... եւ զդիւահարս եւ զլուսնոտս եւ զանդամալոյծս, եւ բժշկեաց զնոսա։ Զհիւանդս բժշկեցէ՛ք.եւ այլն։