Entries' title containing քաղ : 245 results

Քաղցրապտուղ

adj.

bearing or producing pleasant fruits.

· Calfa

NBHL (2)

Ծառք քաղցրապտուղք եւ ախորժելիք։ Ի յեսսեան բուսոյ քաղցրապտուղ ծաղիկ. (Նար. առաք. եւ Նար. կուս.։)

Որ երել զպտուղ քաղցր. որոյ բերքն է քաղցր.


Քաղցրասէր

adj.

fond of sweets.

· Calfa

NBHL (2)

Սիրօղ զքաղցր կամ զքաղցրութիւն.

Զլեղին ճաշակելով, այլ քաղցրասէր դառնաճաշակ. (Գանձ.։)


Քաղցրասիգ

cf. Քաղցրաշունչ.

· Calfa

NBHL (5)

ՔԱՂՑՐԱՍԻԳ ՔԱՂՑՐԱՍԻՔ. Ունօղ զսիւք քաղցր. քաղցրաշունչ.

Կարօտի տկար մակոյկ բանիս մեր քաղցրասիք հողմոց։ Չեմ արժանի շնչման հողմոց, եւ ոչ քաղցրասիգ օդոց. (Ոսկիփոր.։ Վրք. հց. ձ։)

Զհոսանուտ բնութիւն ջրոյ հանդարտեցոյց քաղցրասիգ օդով. (Վանակ. յոբ.։)

Ի քաղցրասիք հողմոց հոգւոյն՝ ալէկոծութիւնք ծփականք խաղաղանան. (Լծ. ածաբ.։)

Տեղի տայ յինքն քաղցրասիք լուսաւորութեանն Աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)


Քաղցրասիք

cf. Քաղցրաշունչ.

· Calfa


Քաղցրասինձ

s. chem. gelatine sugar.

· Calfa


Քաղցրասնոյց

adj.

brought up tenderly, in delicacy, delicate.

· Calfa


Քաղցրավաճառ, աց

s.

confectioner.

· Calfa

NBHL (2)

Որ վաճառէ զքաղցունս. եւ Պատրօղ.

Քաղցրաբանութեամբ պատրեն ... յանմեղ մարդիկ վաճառականս լեալ, նոքին եւ քաղցրավաճառք են. (Եփր. աւետար.։)


Քաղցրատենչ

adj.

sweet and desirable (sleep).

· Calfa


Քաղցրատես

cf. Քաղցրատեսիլ.

· Calfa

NBHL (5)

cf. ՔԱՂՑՐԱՀԱՅԵԱՑ. Հայեցաւ ի նոսա մղմախառն եւ քաղցրատես ակամբ. (Երզն. մտթ.։)

Արկուցեալ ի տեսլենէ աստեղն, թէպէտեւ քաղցրատես եւս էր. (Եպիփ. ծն.։)

Առնուլ զքաղցրատեսակն (կամ զՔրիստոսեական) հանգիստ։ Ոչ ասացից աղօթս քաղցրատեսակս. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. թղթ.։)

Քաղցրատեսիլ եւ զուարճացեալ։ Քրքումք քաղցրատեսիլք. (Վահր. ոտ.։ Երզն. լս.։)

ՔԱՂՑՐԱՏԵՍ. ա. ՔԱՂՑՐԱՏԵՍԱԿ. ՔԱՂՑՐԱՏԵՍԻԼ. χρηστοειδής q.d. dulciformis, jucundus. (իսկ χριστοειδής christiformis ). Որ ունի զքաղցր տեսակ կամ զտեսիլ եւ զկերպարան.


Քաղցրատեսիլ

adj.

fine-looking, graceful, handsome.

· Calfa

NBHL (4)

Արկուցեալ ի տեսլենէ աստեղն, թէպէտեւ քաղցրատես եւս էր. (Եպիփ. ծն.։)

Առնուլ զքաղցրատեսակն (կամ զՔրիստոսեական) հանգիստ։ Ոչ ասացից աղօթս քաղցրատեսակս. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. թղթ.։)

Քաղցրատեսիլ եւ զուարճացեալ։ Քրքումք քաղցրատեսիլք. (Վահր. ոտ.։ Երզն. լս.։)

ՔԱՂՑՐԱՏԵՍ ՔԱՂՑՐԱՏԵՍԱԿ ՔԱՂՑՐԱՏԵՍԻԼ. χρηστοειδής q.d. dulciformis, jucundus. (իսկ χριστοειδής christiformis ). Որ ունի զքաղցր տեսակ կամ զտեսիլ եւ զկերպարան.


Քաղցրատուր

adj.

given with gentleness, by fair means.

· Calfa

NBHL (2)

Քաղցրութեամբ տուեալ. քաղցր սիրով աւանդեալ.

Խոստացեալն (մեր) առաջի դիցի, եւ նոցա քաղցրատուր հրաման հատուցեալ զարդարեսցի. (Կորիւն.։)


Քաղցրարար

adj.

producing sweet things.

· Calfa

NBHL (2)

Որ առնէ զքաղցր իրս, որպէս՝ զմեղր. քաղցրաբուխ. մեղրաբեր.

Եւ է հրէաստան քաղցրարար, եւ պտղալից. (Խոր. աշխարհ.։)


Քաղցրացուցանեմ, ուցի

va. med. fig.

to sweeten, to render, sweet;
to edulcorate;
to soften, to temper, to calm, to allay.

· Calfa

NBHL (7)

Ապաքէն ի նոյն քաղցրացուցեր ինձ եւ քեզ կերակուր։ Ոչ նուիրեցին տեառն գինի, եւ ոչ քաղցրացուցին նմա։ Ցանկութիւնք բարեպաշտաց քաղցրացուցանեն զոգիս։ Քաղցրացուցանէին (նուագելով) զօրհնութիւն. (Սղ. ՟Ժ՟Դ. 12։ Ովս. ՟Թ. 4։ Առակ. ՟Ժ՟Գ. 19։ Իմ. ՟Ժ՟Ը. 9։ յորմէ եւ Խոսր.։)

Քաղցրացուցանել մեզ զօրհնութիւն նորա. Խորիսխ՝ որ զկոկորդն քաղցրացուցանէ, է շնորհք աւետարանին. (Համամ առակ.։)

Նա է՝ որ քաղցրացուցանէ զդ առնութիւն չարին։ Քացախ եւ լեզի դառնութեան տարբեր վասն մեր, քաղցրացո զսիրտս ամենայն մարդոյ ի պաշտօն քո. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Ագաթ.։)

Համեղ մարմնովն քաղցրացոյց զճաշակացն զդառնութիւն. (Շար.։)

Մեղմով քաղցրացուցանել զխստութիւն իշխանին. (Եզնիկ.։)

Լեզու ունիս, որով հոգեւորական հացն նմա քաղցրացուցանես։ Զդառնութիւն ջուրցն քաղցրացոյց։ Քաղցրացոյց ճաշակօքն զհրեշտակս եւ զմարդիկ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ. ՃՃ.։)

γλυκαίνω dulce reddo ἠδύνω suave reddo, delecto, laetifico եւ ἁναμέλω cano, celebro cantu. Տալ քաղցրանալ. քաղցր առնել. ախորժ ընծայել. զուարճացուցանել. մեղմել. քաղցրացնել, անուշցնել.


Քաղցրացուցիչ, չի, չաց

adj. med.

sooting demulcent, emollient;
edulcorant.

· Calfa

NBHL (4)

Որ քաղցրացուցանէ, կամ քաղցրացոյց.

Դառնաճաշակ պտղոյն քաղցրացուցիչ. (Շար.։)

Դառնութեան ճաշակացն եղեւ քաղցրացուցիչ. (Շ. թղթ.։)

Ընդ աստի լիաբուղխ գինւոյս (մի՛ փոխանակեր) զըմպելին քաղցրացուցիչ։ Քաղցրացուցանել զջուրսն քաղցրացուցիչ տապովն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ե։ Վեցօր. ՟Դ։)


Քաղցրաւենի, նւոյ, նեաց

adj.

sweets, comfits, preserves.

· Calfa

NBHL (2)

Քաղցրութենի. քաղցր ինչ. քաղցրեղեն, անուշեղեն.

Դառնիս ինձ առն մասունս ընդ քաղցրաւենեացն ճաշակաց. (Նար. ՟Ի՟Ա։)


Քաղցրաքուն

adj.

of sweet sleep.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյրկայ քաղցր քուն. քայցրանինջ. քաղցրանիրհ.

Կամ ի յարթնութեան, կամ ի քաղցրաքուն հանգըստեան. (Եզնիկ.։)


Քաղցրեմ, եցի

vn.

cf. Քաղցրանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Նույնիսկ եւ սովորական իմաստութիւնն քաղցրեաց նոցա. (Ագաթ.։)


Քաղցրենի

adj.

sweet.

· Calfa

NBHL (1)

Կոկորդ քաղցրենի բազում առնէ զբարեկամս իւր. (Սիրաք. ՟Զ. 5։)


Քաղցրերգութիւն, ութեան

s.

sweetsong, melody. hallelujah.

· Calfa

NBHL (2)

μελῴδημα melos. Քա՛ղցր երգ. քաղցրաձայնութիւն. մեղեդի ալէլու.

Սրբազանն քաղցրերգութիւն աստուածընկալ մածգարէիցն փչման (ալէլուիա) ... օրհնեցէ՛ք զՏէր. (Դիոն. եկեղ.։)


Քաղցրիկ

adj.

sweet, benign, dear, darling.

· Calfa

NBHL (4)

Որդեա՛կ քաղցրիկ։ Քաղցրի՛կ որդեակ։ Խաղաղութիւն ըստ քեզ քաղցրիկ մա՛յր իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Սիսիան.։ Տօնակ.։)

Ի ձայն քաղցրիկ փողէր կանանց, յարեաւ խաչելեալն։ Հողմով հոգւոյն շարժեալ, քաղցրիկ օդով վայրաբերեալ։ Ծովն ի միջի իմ ծածանէր, քաղցրիկ օդովըն ծիծաղէր. (Շ. տաղ. եւ Շ. եդես.։)

(Հեղի զորդիսն) ողոքանօք խնամարկէր քաղցրիկ, Լծ. (կոչ.։)

Անձրեւ քաղցրիկ աստ ցօղեաց, ձայն աւետեաց որոտաց (Սուրբն Մաթէոս). (Տաղ.։)


Քաղցրիտ

s. chem. glycerine.

· Calfa


Քաղցրութիւն, ութեան

s.

sweetness, suavity;
saviour;
softening;
gentleness;
affability, meekness, amiability, benignity, amenity, urbanity;
քաղցրութեամբ, sweetly, softly, gently, mildly;
քաղցրութեամբ օձն ի ծակէն ելանէ, a smooth tongue draws (gentleness is better than force).

· Calfa

NBHL (8)

Մեղր վասն քաղցրութիւն առնելոյ քաղցր ասի. (Արիստ. որակ.։)

Խորիսխ մեղու բանք բարիք, եւ քաղցրութիւն նորա բժշկութիւն հոգւոց։ Կոկորդ նորա՝ լի քաղցրութեամբ։ Բզխեսցեն լերինք զքաղցրութիւն։ Երթա՛յք կերա՛յք զպարարտութիւն, եւ արբէ՛ք զքաղցրութիւն։ Եւ էր քաղցրութիւն նորա իբրեւ զխորիսխ.եւ այլն։

Ռետին քաղցրութեան. (Շար.։ Տաղ.։)

Օդոց քաղցրութեամբ շրջեցուցանէ ընդ ծով. (Լմբ. իմ.։)

Քաղցութեան երգոցն արուեստականաց։ Ի ձայն քաղցրութեան գոհանային զԱստուածոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։ ՟Գ. Մակ. ՟Է. 11։)

Ի բարերար քաղցրութեանց աստի ստէպ ստէպ պատուեալք։ Մերժեալ ի մերմէ քաղցրութենէ աստի։ Քաղցրութիւն արարեր ընդ ծառայի քում։ Խօսեցաւ ընդ նմա քաղցրութեամբ։ Ոչ ոք է՝ որ առնէ զքաղցրութիւն.եւ այլն։

Եցոյց քաղցրութեան հօրն ի վերայ դարձի անառակին։ Քաղցրութեամբ աղբիւրացեալ։ Քաղցրութիւն եւ խոնարհութիւն. (Իգն.։ Նար. կուս.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)

Այլ հոգւով քաջ քաղցրութեամբ վասն սասատիցն տեառն ընդունիմ։ Դարմանէ զամենայն քաղցրութեամբ։ Ի շաւիղս երեւի նոցա քաղցրութեամբ։ Քաղցրութեամբ լսէր նմա։ Բազում ժողովուրդ լսէր նմա քաղցրութեամբ.եւ այլն։


Քաղցրուսոյց

adj.

teaching with gentleness;
pleasant to learn.

· Calfa

NBHL (2)

Վարդապետքն քաղցրուսցոյց։ Զքաղցրուսոյց վարդապետն իւրեանց. (ՃՃ.։)

Ծագել ի մեզ զքաղցրուսոյց քոյին գթութեցդ զշնորհս. (Բրս. աղ. ի հին ճշ։)


Փղաքաղ

s.

half-elephant-half-goat, chimera.

· Calfa

NBHL (2)

Խառն ի փղէ եւ ի քաղէ՝ մտացածին կենդանի.

Ոչ միայն եղջերուաքաղս, այլեւ փղաքաղս եւ ուղտաքաղս լուծմունսդ կասկածիմ գոլ. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)


Փշաքաղ

cf. Փշախիլ.

· Calfa

NBHL (2)

Որ քաղէ զփուշս. փշախիլ.

Սա բժիշկ.. . սա փշաքաղ, եւ ճանապարհորդ (կամ հորդիչ ) շաւղաց՝ որ առ Աստուածագիտութիւնս տանի. (Ոսկ. լս.։)


*Փշաքաղիմ

cf. Քստմնիմ.

· Calfa


Քարաքաղ

adj.

cleared from stones.

· Calfa

NBHL (2)

Ուստի ի բաց քաղեալ իցեն քարինք խոչնդոտք.

Մեղաւորաց ճանապարհք ղորկ եւ հորդեալ քարաքաղ. (Սիրաք նոր. ՟Ի՟Ա. 11.) (ուր հինն, եւ յն. հարթեալ ի քարանց)։


Խորշաքաղ

NBHL (1)

Երկաքանչիւր ոք կողմն (զգեստուց) գանգրաձեւ գեղեցիկ խորշաքաղ զպարեգօտսն պի կուրծն ժողովեսցէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)


Ծայրաքաղութիւն, ութեան

NBHL (1)

Զկռապաշտիցն ծայրաքաղութիւնսն անօրինին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 9։)


Պտղաքաղ՞՞՞առնեմ

NBHL (5)

Եթէ կթեսցես ձէթ, մի դարձիս անդրէն պտղաքաղ առնել զկնի քո. (Օրին. ՟Ի՟Դ. 21։)

Չառնել հասկաքաղ, ոչ ճռաքաղ, եւ ոչ պտղաքաղ. (Նախ. օրին.։)

Պտղաքաղ այգւոյն մի՛ լինիցիս, Ղեւտ. (՟Ժ՟Թ. 10։)

Ընդ խայծել խաղողոյն՝ պտղաքաղ եղեալ գտաք, թէ եւ այլն. (Հին լծ. եւագր.։)

ՊՏՂԱՔԱՂ ԱՌՆԵՄ, կամ ԼԻՆԵՄ. ἑπανατρυγάω revindemio, racemo. Վերստին դարձ առնել ի կթել զմնացորդս պտղոց։ Ճռաքաղ առնել.


Քաղահեղձոյց լինիմ

NBHL (3)

ՔԱՂԱՀԵՂՁՈՅՑ ԼԻՆԵԼ. Հեղձնուլ քաղիւք, այսինքն դաղձիւք, վնասակար խոտովք թ փշովք.

Փուշ իբրեւ ի խոպանի ... իւրաքանչիւր ոգւոյ քաղահեղձոյց լինել ի չարիս. (Գէ. ես.։)

Զիւրաքանչիւր հոգւոց քաղաքահեղծոյցն լինելոյ ի չարիս։


Քաղաքկնեար, ներոյ

NBHL (2)

յոքնականն վերնոյն. Քաղաքիկք. քաղաքկունք. քաղաքիկներ.

Որք միանգամ ի քաղքակնեարդ են մարդիկ, գան առ քեզ։ Եւ ոմանք եկեալ ի քաղաքկներոյն՝ ասէին. (Պտմ. աղեքս.։)


Քաղթնատութիւն, ութեան

NBHL (1)

Որ առ քաղթնատեան թոթովէին, ստէպ կրթութիւն զկաղ լեզու նոցա էած յուղղութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)


Քաղիրդ

NBHL (7)

Առցես զամենայն ճարպ թաղանթոյ քաղրգին ... զճարպ թաղանթոյ քաղրթին։ Հանդերձ քաղրթաւն եւ ապաւառաւն։ Եւ զճարպն՝ որ ի վերայ քաղրթին։ Լուաց զքաղիրթ եւ զոտսն ջրով. (Ել. ՟Ի՟Թ։ Ղեւտ. ՟Դ։)

Վասն տրտմութեանբնաւորեալ է մաղձկաթել ի բերան քաղրթին. (Երզն. մտթ.։)

Նմանութիւն երկուց քաղրդաց. (Վեցօր. ՟Թ։)

Կալ զբերանքն սեկով կամ քաղրգով. (Վստկ.։)

ՔԱՂԻՐԹ կամ ՔԱՂԻՐԴ կամ ՔԱՂԸՐԹ, քաղրթան. Է եւ որպէս յատուկ անուն. յորմէ եւ Քաղրթականք եւ քաղթալեզուք.

Ի սարկինոսացն՝ որք առ ժամանակ մի քաղրդականք կոչեցան, զոր ասէ իսկ աստուածային գիրք, եթէ քաղրթալեզուքն սրբեսին յարենէ անմեղաց. քանզի սկիզբն զօրանալոյ ազգին քազրթն եղեւ, որ էր իշխան սակաւ իսմայէլականաց շրջաբնակաց. (Պտմ. վր.։)

Աստանօր նստի գլուխ ազգին իսմայէլի նախ քաղրթան անուն, զոր եւ գիրն աստուծային պատմէ, թէ քաղրթաշուրթն ժողովուրդն յագեցուսցեն զսուրս իւրեանց յարիւն (կամ յարենէ). (Սամ. երէց.) (ուր գրի եւ ՔՂԵՐԹ, կամ ՔՂԵՐԴ)։


Քաղցուալից

NBHL (1)

Եւ կիսոցն ընդ խաղ արկեալ՝ ասէին, եթէ քաղցուալից իցեն. (Գծ. ՟Բ. 13։)


Քաղցրաբուղխ

NBHL (5)

ՔԱՂՑՐԱԲՈՒՂԽ ՔԱՂՑՐԱԲՈՒԽ. որ բղխէ զքաղցր կամ զքաղցրութիւն. եւ Բղխեալ որպէս քաղցր.

Ես եմ աղբիւրն կենաց, որ քաղցրաբուխ է եւ անուշաճաշակ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Կաթեամբ դիեցուցի զքեզ հաճելի եւ քաղցրաբուխ ստեամբ. (Ճ. ՟Ժ.։)

զքաղցրաբուխ ստեամբ. (Ճ. ՟Ժ.։)

Զքաղցրաբուղխ բերանն փակեալ։ Ի վտակաց քաղցրաբուխ շնորհաց։ Ի յորդառատ եւ ի քաղցրաբուխ վարդապետութենէ սրբոյն Յովհաննու։ Ականակիտ աղբերացն քաղցրաբուղխ ծաւալմամբ. (Ոսկ. ի մելիտ.։ Ճ. ՟Ա.։ Վրք. ոսկ.։ Խոր. վրդվռ.։)


Definitions containing the research քաղ : 2474 results

Անարատաբար

adv.

holily, inviolably.

· Calfa

NBHL (1)

Անարատապէս քաղաքավարիլ ի մարմնի. (Արիստակ.։)


Անարիւն, րեան, րեանց

adj.

that has no blood, bloodless;
that does not bleed.

· Calfa

NBHL (1)

Սովորութիւն է մեղուաց՝ քաղցր եւ անարիւն կերակուր մատուցանել. (Մագ. ԾԷ։)


Անարօր

adj.

uncultivated, waste;
intact, chaste.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղր՝ պտուղ քաղցր եւ անարօր։ Զքաղցունսն գործեալ պար մեղուացն՝ մատուսցեն տռփողացն անարօր. (Ածաբ. նոր կիր.։ Մագ. ԿԲ։)


Արձակավայրք, վայրաց

s.

suburbs;
outskirts (of a town).

· Calfa

NBHL (2)

διάστημα distantia, suburbium Արձակ վայրք քաղաքի արտաքոյ քան զդուռն. բացատ. արուարձանք.

Պատուար արտաքոյ քաղաքին լիցի ի բնակութիւն, եւ յարձակավայրս նորին. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 15։)


Արձանանամ, ացայ

vn.

to become like a statue, to be firm, fixed;
to stop;
to stand, to stand upright.

· Calfa

NBHL (1)

Արձանացեալ դադարէին յարքունական ապարանսն։ Չուեալ ի վաղարշապատ քաղաք՝ առկայացեալ արձանանայր ի նմա։ Զիւր արձանանալն եւ կալ նստիլ. (Յհ. կթ.։)


Արմատ, ոց

s.

root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր ի դառն արմատոց երկրի քաղցրաճաշակ պտուղ յայտնեցար. (Նար. կուս.։)


Արուարձային

cf. Արուարձական.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԱՐՈՒԱՐՁԱԿԱՆ. կամ Բնակեալն յարուարձանս արտաքոյ քան զբուն քաղաքն.


Արուարձան, աց

s.

suburb.

· Calfa

NBHL (2)

συγκυροῦν, συγκυρούσα, τὸ πλησιόν pertinentia, confinia, quae sunt prope Արձակավայրք կից ընդ քաղաքի՝ արտաքոյ պարսպաց կամ արձանաց. որ եւ ԲԱՑԱՏ ասի, եւ ԶԱՏՈՒՑԵԱԼՔ, եւ ԴՍՏԵՐՔ՝ իբր շինանիստ վայրք եւ աւանք քաղաքին.

Արուարձանք քաղաքացն, զորս տայցէք ղեւտացւոցն։ Զամենայն արուարձանս ձորոյն արբովկայ։ Ամենայն արուարձանք ազգարովդայ, եւ աւանք նոցա, եւ աւանք նոցա, եւ ագարակք նոցա. (Թուոց. ՟Լ՟Ե 4։ Օր. ՟Բ 37։ Յես. ՟Ժ՟Ե 46։)


Արուեստ, ից

s.

art, trade, profession, study, condition, office;
artifice, expedient, means, invention, ingenuity;
sign, miracle;
գեղեցիկ ազատական մեքենական —ք, the liberal, mechanical, fine arts.

· Calfa

NBHL (1)

Եփեալ ըստ արուեստի իւղագործաց։ Լի արուեստիւ, եւ իմաստութեամբ, եւ գիտութեամբ։ Ամենայն ոք որ յօրժարեսցէ իմաստութեամբ ըստ համօրէն արուեստից։ Բռնադատեաց արուեստիւն ածել զնմանութիւնն ի գեղեցկութիւն։ Ի դիւթական արուեստի խաբէութիւնս անկանէին։ Էին խորանակարք արուեստիւ. (եւ այլն։ էՈր առ շինողական արհեստսն աշխատին ... իւրաքանչիւր ոք մի արհեստ ի քաղաքի ստանալով. Պղատ. օրին. ՟Ը։)


Արուեստագիտութիւն, ութեան

s.

knowledge of arts;
state of one skilled in the arts;
qualification to become rmyster, skil-fulness.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն արուեստագիտութեան քաղդէացւոց ասաց։ Ոչ են կատարելապէս ուսեալ զարուեստագիտութիւն նորա. (Եփր. համաբ.։)


Արուեստաւոր, աց

s. adj.

artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.

· Calfa

NBHL (1)

Տարայց զքեզ ի քաղաք մեծ, որոյ արուեստաւոր եւ հրաշագործօղ Աստուած է. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)


Արուեստաւորեմ, եցի

va.

to make with art;
to invent, to find.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր քաղաք կենդանեացանդրդուելիարուեստաւորեաց. (Նար. խչ.։)


Արտաբերութիւն, ութեան

s.

pronunciation.

· Calfa

NBHL (1)

Վախճանելոց սոցա՝ նախագրութիւնք, եւ արտաբերութիւնք, եւ դիրք իսկ զանազան գոլ՝ քան եթէ այլոց քաղաքացեացն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Արտադրութիւն, ութեան

s.

production, generation, reproduction;
expression;
- հագւատոյ, creed.

· Calfa

NBHL (1)

Արտադրութեանն հաւատոյ սահմանեցելոյ առ ի սրբոց հարցն մերոց ի նիկիացւոց քաղաքին։ Հաւատոյ արտադրութիւն՝ սիւնբոլոն (հանգանակ)։ Ընդթերցեալքն զնոցայսն արտադրութիւնս. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ. եւ Կիւրղ. խ.։)


Արտալածեմ, եցի

va.

to drive out, to banish, to exile.

· Calfa

NBHL (2)

Զառաջնորդս սոցա արտալածել ի գաւառէն։ Արտալածեն եւ զսա ի քաղաքէն։ Ամս երիս արտալածիլ. (Պղատ. օրին. ՟Թ. ՟Ժ։)

Արտաքոյ ի քաղաքէն արտալածիւր։ Արտալածէր զբնակութիւն սանդարամետական դասուն. եւ այլն. (Մագ. ՟Ա. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Ե. ՟Ի՟Զ։)


Արտայայտեմ, եցի

va.

to declare, to express, to utter.

· Calfa

NBHL (1)

Արտայայտեալ ոմանք զնօս քաղաք, եւ ոմանք զնօս լեառն. (Արիստ. աշխ.։)


Արտասուեմ, եցի

vn.

to weep, to shed tears;
to lament, to groan, to complain;
to deplore.

· Calfa

NBHL (1)

Արտասուեաց եւ ըզղազար եւ զքաղաքն. (Ոսկ. մտթ.։)


Արտաքին, աքնոց

adj.

exterior, external, extrinsic;
superficial;
profane.

· Calfa

NBHL (1)

Հալածէի մինչեւ յարտաքին քաղաքս. (Գծ. ՟Ի՟Զ. 11։)


Արտաքուստ

adv.

out, outwardly, externally;
սուգն — միայն է, mourning is merely outward shown.

· Calfa

NBHL (1)

Աշտարակքն արտաքուստ կուսէ են շուրջ զքաղաքաւն. (Լմբ. սղ.։)


Արտաքսեմ, եցի

va.

to put out, to drive out, to exclude.

· Calfa

NBHL (1)

Զքաղդէացին ամբարձեալ գոռոզ ի ճարակաւորացն արտաքսեաց. (խումբս։ Զնա դատապարտեալ արտաքսէր ի տարտարոսացէնն խաւար. Խոր. հռիփս.։)


Արտոյտ, տուտի

s.

lark, skylark.

· Calfa

NBHL (1)

Նման արտուտի՝ քաղցրաձայն հաւի՝ գարնան գուշակի. (Գանձ.։)


Արքայարան

s.

palace or city of the king.

· Calfa

NBHL (1)

βασιλέον regia, palatium Բնակարան արքայի. պալատն. եւ Արքայանիստ քաղաք.


Արքունական, ի, աց

adj.

royal;
— ճանապարհ, great thourougkfare, high-road.

· Calfa

NBHL (1)

Արքունական հարսանիք, կառք, տուն, դիւան, սենեակ, ծիրանիք։ Ի վերայ որսոց արքունականաց։ Տանն արքունականի։ Արքունական կերպարան, պէտք, զգեստ, քաղաք, ապարանք, դուռն, պատկեր. եւ այն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։ Խոր.։ Պիտ.։ Յհ. կթ. ստէպ։ Նար. ՟Լ՟Գ։)


Արքունիք, նեաց

s.

palace, royal residence;
court, courtier;
յարքունիս առնուլ, գրաւել, to confiscate.

· Calfa


Արօտ, ից

s.

pasturage, pasture, pasture-ground, herbage.

· Calfa

NBHL (1)

Զարօտս մեղու եւ կոգւոյ. (Յոբ. ՟Ի. 17.) իմա՛, կամ ճարակ, ուտեստ քաղցր եւ պարարտ, եւ կամ բաշխումն, հոսումն, ըբտ երկդիմի առման։


Արօրադրեմ, եցի

va.

cf. Արօրադիր առնել.

· Calfa

NBHL (1)

Արօրադրեալ լիցի հաւատացելոց ի Քրիստոս քաղաքավարութիւն. (Նիւս. ի թէոդոր.։)


Աւագափող, ոյ

s.

trombone.

· Calfa

NBHL (1)

Տէրն ինքնին քարոզէր հանդարտ եւ քաղցր աղաղակաւ, որ եւ աւագափողն, ասելով, ապաշխարեցէ՛ք եւ այլն. (Սարկ. քհ.։)


Աւագուհի, հւոյ, հեաց

s.

lady;
— վանաց, prioress, abbess.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ Իշխանուհի. տիկին քաղաքին.

Կալան եւ զաւագուհի քաղաքին. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի.։)


Աւանանամ, ացայ

vn.

to become a borough.

· Calfa

NBHL (3)

Իբրեւ աւան լինել. փոխիլ յաւան. մեծանալ շինին եւ գտանիլ իբր քաղաքագիւղ.

Տեղին աւանանայր, քաղաքանայր. (Բուզ. ՟Դ. 12։)

Ագարակաց աւանացեալ, եւ աւանաց քաղաքացեալ բազմամարդութեամբ եւ շինութեամբ. (Ասող. ՟Գ. 3)


Աւանդութիւն, ութեան

s.

consignment, deposit;
tradition.

· Calfa

NBHL (1)

Որ եւ լինելով աւանդութիւն քաղաքի՝ իբրու հասարակաց օրէնք մականուանեցաւ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)


Աւաչ, ոյ, ի

adj.

voice, sound;
melody, harmony;
— ասեմ, to sing.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՒԱՉ կամ ԱՒԱՋ. Ձայն, հնչիւն, մանաւանդ եղանակաւ որպէս երգ, քաղցրաձայնութիւն. մրմունջ. (նոյն բառ է տճկ. ավազ, ավազի, հավա, եւ լտ. վոօքս, իտ. վոչէ. սանս. վաչա։) ձան.

Մեղմ մրմունջս եւ աւաջս նուագեն քաղցր եւ մեղկ յոյժ. (Մարթին.։)


Աւար, աց

s.

booty;
pillage, sack, capture, recapture, prey;
plunder, marauding;
devastation, depredation, disorder;
— ածել՝ առնուլ հարկանել, յ— մատնել, յաւարի առնուլ՝ տանել, to spoil, to make booty, to pillage, to sack, to plunder, to ravage;
լիաձեռն աւարաւ, charged with plunder;
յ— մատնիլ, to be a prey, to be given to pillage.

· Calfa

NBHL (2)

Ածին աւար։ Զկապուտ քաղաքացն ածաք մեզ յաւար։ Զոր ածին յաւարի։ Զաւար նորա եւ զանասուն նորա ածցես յաւարի։ Բազում գանձս յաւարի տանէին։ Առցէ աւար զամենայն որդիս սեթայ։ Աւար առին զամենայն քաղաքս նոցա։ Զամենայն ստացուածս նոցա առին յաւարի։ Զամենայն կապուտ նորա եւ զանասուն առին յաւարի։ Զտղայս իմ աւար հարկանել։ Ո՞վ իցէ՝ որ ոչ հար աւար զկապուտ նորա։ Վաղվաղակի աւա՛ր հարկանիջիր։ եւ այլն։

Բազումք ի նոցանէ յաւար երթեալ էին ի քաղաքս բոսորոյ. (՟Ա. Մակ. ՟Ե. 26. յն. ըմբռնեալ էին։)


Աւարաբար

adv.

with plunder.

· Calfa

NBHL (1)

Եկն եհաս նա ի քաղաքն յայն, եւ խնդրէր առնուլ աւարաբար. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 3։)


Աւարումն, ման

s.

pillage, sack;
devastation.

· Calfa

NBHL (1)

Աւարումն քաղաքաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.) աւարումն.


Աւելորդ, աց

adj. s.

exceeding, redundant, superfluous, too much;
rest;
—ք որովայնի, excrement.

· Calfa

NBHL (1)

Առագաստք, վարագոյրք, եւ այլ եւս աւելորդ ամենայն գործոյ նորա։ Աւելորդ աւարին, կամ մանանային, փեղկին։ Աւելորդն գաղաադու։ Աւելորդ ոսկի նուիրացն։ Աւելորդքն զտեղի առին։ Զաւելորդս ժողովրդեանն զմնացեալս ի քաղաքին.եւ այլն։


Աւետալուրք

s. pl. good news.

· Calfa


Աւետարանեմ, եցի

va.

to give good news, to announce;
to evangelize, to preach the Gospel.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ զայ քաղաքսն աւետարանէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)


Աւետարանիչ, չի, չաց

s.

evangelist.

· Calfa

NBHL (1)

Փիլիպպոս շրջեալ աւետարանէր ամենայն քաղաքացն, մինչեւ ի գալ նորա ի կեսարիա ... Եկաք ի կեսարիա, եւ մտեալ յապարանսն փիլիպպոսի աւետարանչի՝ ագաք առ նմա. (Գծ. ՟Ը. 40։ ՟Ի՟Ա. 8։)


Աւերակ, աց

adj. s.

ruined, desolated;
ruin, rubbish.

· Calfa

NBHL (1)

Աւերակ երկիր, տեղի, լերինք, քաղաքք, ժառանգութիւնք։ Եղիցի աւերակ յաւիտեան, եւ ոչ եւս շինեսցի։ Եւ էր երուսաղէմ աւերակ թափուր.եւ այլն։


Աւերեմ, եցի

va.

to ruin, to destroy, to demolish, to undo, to overthrow;
to ravage, to desolate, to break, to spoil.

· Calfa

NBHL (1)

Աւերել զքաղաքս, կամ զպարիսպս քաղաքին, զսամմանս, զմեհանս, զտիեզերս։ Սրբութիւնն աւերեսցի։ Զաւերեալսն շինել.եւ այլն։


Ափնի

s.

glean.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն ափնեաց եւ հասկաքաղաց եւ ճռաքաղի. (Եփր. ծն.։)


Բաբախումն, ման

s.

cf. Բաբախիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Բ. Կազմէ երբեմն զհոլով գործիական. զոր օրինակ հուր, հուրբ, կամ հրով. ջուր, ջուրբ, կամ ջրով. հայր, հարբ, հարբք. տարր, տարերբ. աստղ, աստեղբ. հիմն, հիմամբ. գառն, գառամբ. եւ այլն. զի եւ լծորդք տառիս՝ այսինքն են ւ, եւ վ, կազմեն զգործիական. զոր օրինա քաղաքաւ, մարդով եւ այլն։


Բաբան

s.

balister;
swing, see-saw;
խաղալ բաբնու, to swing, to see-saw.

· Calfa

NBHL (1)

Պատերազմական գործի, զոր բաբան կոչէին, որ յոյժ ահագին էր. զոր ասէին, թէ չորեքհարիւր սպասաւորք էին նորա, որք զպարանսն քարշէին, եւ վաթսուն լիտր քար եդեալ ի պարսատիկսն՝ ի քաղաքն ձգէին։ Մի ոմն երթեալ մինչեւ ի բաբանն՝ զշիշն եհեղ ի վերայ բաբանացն, եւ նոյն ժամայն բորբոքեալ բոցոյն, եւ այլն. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)


Բաբելացի, ցւոյ, ցւոց

cf. Բաբելական.

· Calfa

NBHL (1)

βαβυλώνιος babylonius Բնակիչ կամ յազգէ բաբելովնի, կամ աշխարհին քաղդեացւոց. պաղտատլը, պապէլլի.


Բադէն, ի

cf. Բադեան.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ եբր. եւ քաղդ. պատտիմ. այսինքն կտաւի, կամ բեհեղեայ, ի բառէս պատ, յորմէ պէզ, որ է կտաւ. նոյն բառ է եւ ի յոյննշ βαδδίν շ որ է βύσσινα . լտ. lintea Կտաւիք, բեհեզեայք. սպիտակ շապիկ, կամ պճղնաւոր նուիրական ի բեհեզոյ.


Բազմաբան

adj.

verbose;
talker.

· Calfa

NBHL (1)

Զքաղաքս մեր (զԱթէնս) ամենեքեան ելլենացիքն կարծեն իբրու բանասէր եւ բազմաբան գոլ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։ Զերկայնն եւ բազմաբանն (ի ճառից) ի գովութիւն առնուն. Սարգ. նախերգ.։)


Բազմաբեղ

adj.

very fertile, very abundant, fruitful.

· Calfa

NBHL (1)

Սակայն սա մայր է բազմաբեղ, կազմէ պըտուղ քաղցր եւ համեղ. (Կրպտ. ոտ.)


Բազմաբնակ

adj.

very populous.

· Calfa

NBHL (2)

Շինել քաղաքս բազմաբնակս. (Խոր. ՟Բ. 7։)

Երագեալ ի բուն բնակութիւն բազմաբնակ քաղաքին՝ սքանչելւոյն Կոստանդնուպօլսի. (Նար. խչ.։)


Անստուեր, աց

adj.

unshadowed, unclouded, clear, light.

· Calfa

NBHL (1)

Յանստուեր քաղաքին. (Ագաթ.։)


Անվար

adj.

uncultivated.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր Ոչ բարւոք քաղաքավարեալ. անկարգ. տե՛ս եւ ԱՆՎԱՐԻՉ.