Definitions containing the research քաղ : 2474 results

Վարանեմ, եցի

va.

to entwine in, to wind around, to involve, to tangle, to knot;
to lay snares, to wait in ambush;
cf. Վարանեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Առ նոյն իսկ պարիսպն հասեալ քաղաքին՝ տագնապեալ վարանեցուցանէր զայնոսիկ, որ ի ներքսագոյն պարսպին էին. (Ոսկիփոր.։)


Վարանեցուցանեմ, ուցի

va.

to throw into uncertainty, to render perplexed, to embarrass, to puzzle.

· Calfa

NBHL (1)

Առ նոյն իսկ պարիսպն հասեալ քաղաքին՝ տագնապեալ վարանեցուցանէր զայնոսիկ, որ ի ներքսագոյն պարսպին էին. (Ոսկիփոր.։)


Սանձակոծ առնեմ

sv.

cf. Սանձակոծեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Արարիչն ամենայնի բնաւորական իւրով քաղցրութեամբն սանձակոծեալ ընկրէ զբռնութիւնն. (Սարկ. շարժ.։)


Սանձակոծեմ, եցի

va.

cf. Սանձահարեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Արարիչն ամենայնի բնաւորական իւրով քաղցրութեամբն սանձակոծեալ ընկրէ զբռնութիւնն. (Սարկ. շարժ.։)


Սաստկագոյն

adv.

cf. Սաստիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստկագոյն հրամանաւ, եւ քաղցր վարդապետութեամբ. (Նար. յովէդ.։)


Սաստկացուցանեմ, ուցի

va.

to render intense, violent or strong, to strengthen, to augment, to increase;
— զպատերազմն, to foment, to exasperate warfare;
to turn the enemy's flank;
— զհրամանն արքունի, to enforce the king's command.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստկացո զպատերազմն ընդ քաղաքիդ։ Սաստկացուցին զպատերազմ առաւել ի վերայ նոցա։ Սաստկացուցանէր զճակատ մարտին ի վերայ նոցա. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 25։ ՟Ա. Մակ. 35։ ՟Ժ. 50։)


Սաստկութիւն, ութեան

s.

intensity, vehemence, impetuosity, rage, violence;
rigour, rigidity, severity, rudeness;
grievousness, enormity, extremity.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստկութիւն անզգամութեան։ Հոգւով սաստկութեամբ։ Տես զքաղցրութիւն եւ զսաստկութիւնն աստուծոյ. ի վերայ կոր ծանելոցն սաստկութիւն, եւ ի վերայ քո քաղցրութիւն աստուծոյ։ Զի մի յորժամ եկից, սաստկութեամբ վարեցայց.եւ այլն։


Սատակեմ, եցի

va.

to kill, to slay, to massacre, to put to death, to take away life, to butcher, to slaughter, to exterminate, to extirpate;
to destroy, to overthrow, to make havoc of, to get rid of.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սատակէ տեառն զամենայն քաղաքսն զայնոսիկ շուրջ զբնակութեամբն։ Սատակել զամենայն տիեզերս։ Զայլ թագաւորութիւսն եւ զկղզիսն՝ որ խլրտէին, սատակեցին, եւ ի ծառայութեան կացուցին. (Ծն. ՟Ժ՟Թ. 29։ Ես. ՟Ժ՟Գ. 5։ ՟Ա. Մակ. ՟Ը. 11։)


Վարդաբեր

adj. s.

rose-bearing;
—ք, rose-garden.

· Calfa

NBHL (1)

Հասին ի քաղաքն փտողոմէացւոց, որ անուանեալ կոչի վասն տեղւոյն յայտնութեան՝ վարդաբերք. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 12։)


Վարդապետիմ, եցայ

vn.

to be instructed, teached, to learn, to study.

· Calfa

NBHL (1)

Այնպիսիքն ի բաց սասանեցուցանել զհեծեալն վարդապետին։ Վարդապետեցի՛ր զաւետարանական քաղաքականութիւնս. (Բրս. յուդիտ. եւ Բրս. մկրտ.։)


Վարդապետուհի, հւոյ

s.

mistress, school-mistress, teacher.

· Calfa

NBHL (1)

(Կինն սամարացի) զվարդապետուհոյ իմն բերելով զօրինակ՝ չոքաւ ի քաղաքն, եւ ասէ ցմարդիկն. (Նանայ.։)


Վարդավառ, ի

s.

Transfiguration of our Lord.

· Calfa

NBHL (1)

Վարդավառ ասի, որ է՝ Արդ աւար, եւ կոչի Վարժարան. այլ վասն զի յոյնք զսա պայծառակերպութեան եւ պսակաց կոչեն տօն, եւ հայք վարդավառ, նոյն եւ մի, զոր այս հրաշաձայնէ պայծառութիւն։ Էր երբեմն սովորութիւն ոմանց ի վարդավառի ցանել զմիմեամբք զվարդաջուր. իսկ յետոյ մնաց առ ռամիկս լոկ ջրացանութիւն. մինչեւ կոչել ոմանց եւ զտօնն Շատրուան։ Իսկ Մենինսքի գրէ, թէ կոչի ապրիզէգեան, որ է ասէ տօն հայոց, քաղդէացւոց, եւ պարսից, ջրացանութեամբ ի վերայ միմեանց՝ նաեւ վարդաջրով, ի ժգ թըրմախ ամսոյ, որ է չորրորդ օր գարնանային հասարակածի։


Վարդափթիթ

adj.

blooming as a rose.

· Calfa

NBHL (1)

Ի լիբանան ծառ ծաղկեցաւ՝ վարդափթիթ սաղարթաբեր, զէմմանուէլն պտղաբերեաց՝ քաղցրաճաշակ առիթ կենաց. (Տաղ խաչի.։)


Վարեմ, եցի

va.

to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.

· Calfa

NBHL (2)

Այս անուն զինքն ուղղակի վարէ, այսինքն անարատաբար կեայ, եւ բարւոք քաղաքավարի. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)

ՎԱՐԻՄ եցայ. ձ. χράομαι utor, usurpo, conversor. Ի վար՝ ի կիր՝ ի գործ արկանել. ի պէտս կամ ի կիր առնուլ. պիտանանալ. քաղաքավարիլ. գործածել, բանեցնել, վարուիլ, շարժիլ.


Վարժ, ից

adj. s.

exercised, practised, versed, erudite, skilful, accustomed, inured, trained;
exercise, instruction, study, science;
— երիվար, a broken or trained horse;
—ք չափականք, study of mathematics;
— լինել, to be practised or well versed in;
լինել ի —ս ուսման, to be studying, learning;
to be at school or at college;
ի — կացուցանեմ, cf. Վարժեմ;
անցուցանէր —իւք զբազում գիտնովք, his erudition surpassed that of very many learned men;
կատարեցի զ—ս իմաստասիրականին, I have passed in philosophy.

· Calfa

NBHL (1)

Այր ուշիմ եւ վարժ քաղդէացի եւ յոյն գրով։ Հմուտ եւ վարժ պատուիրանաց աստուծոյ։ Որ զբանական միտս վարժ ունի։ Ամենայն գրոց վարժք եւ տեղեակք։ Վարժ երիվարքն. (Խոր. ՟Ա. 7։ Նանայ.։ Լմբ. առակ.։ Կիր. պտմ.։ Եզնիկ.։)


Վարժարան, աց

s.

college, gymnasium;
grammar-school.

· Calfa

NBHL (1)

Այս յովսէփ վարժարան լիցի մեզ, եւ խրատ զգուշաւոր քաղաքաւորութեան. (Վրդն. ծն.։)


Վարիչ, չի, չաց

s. fig. adj.

goad, spur, whip;
conductor;
rector, director;
governor;
leading into captivity, driving out;
fulfilling, carrying into effect.

· Calfa

NBHL (2)

κυβενήτης gubernator, rector. Որ վարէ. ղեկավար. ուղղիչ. առաջնորդ. քաղաքապետ. իշխան. (ռմկ. կառավար ).

ՎԱՐԻՉ ՕՐԻՆԱՑ. πολιτευόμενος . որպէս Բարի օրինօք քաղաքավարեալ.


Վարձակ, աց

s.

cantatrice, singer, songstress, ballad-singer;
dancer;
strumpet, whore.

· Calfa

NBHL (1)

Ետ քեզ անդս, ո՛չ զի բոզից եւ վարձակաց տայցես, այլ ի պէտս քաղցելոց եւ ծարաւեաց. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)


Սողուն, ղնոց

s. adj. med.

reptile;
creeping;
— ցաւ, gangrene.

· Calfa

NBHL (1)

Ի քաղաքին լիւստրացւոց ի վերայ սողնոյն (կաղի սպրդողի) բժշկութեան։ Կին մի սողուն ի մոկաց, զի կարկամեալ էր, եւ եկն սողալով։ Այր մի սողուն ցաւով եւ դօստացեալ ոտիւք կամեցաւ գնալ առ սուրբն. (Կոչ. ՟Ժ՟Է. կամ ժէ։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Սոնքանամ, ացայ

vn. fig.

to fatten, to grow fat, stout, corpulent;
to be puffed up, to become proud, haughty.

· Calfa

NBHL (1)

Զցանկութիւն եռացեալ սոնքացեալ՝ թարշամեցուցանէ քաղցր եւ վաստակ. (Եւագր. ՟Է։)


Սոսկական, ի, աց

adj. s.

simple, pure;
vulgar, ordinary;
private;
cf. Սոսկալի;
footsoldier;
—, — ոք or մարդ, a private person, an individual, person of retired or secluded habits;
— կեանք, private life;
—ք ոմանք, some private persons.

· Calfa

NBHL (1)

Ձիավարժից, եւ սոսկականաց։ Հերքեալ ի վեհիցն՝ սոսկականացն սպրդիմ։ Սոսկականօք եւ քաղաքայնօք։ Սոսկականաց ... Քաղաքայնոց. (Նար. ՟Գ. ՟Հ՟Ա. Նար. գանձ հոգ. եւ Նար. գանձ խչ.։)


Սովաբեկ, աց

adj.

starving, famished;
— առնել, to make suffer famine, to famish, to starve.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ՍՈՎԱՄԱՀ. λιμώσσων famelicus. Բեկեալ եւ նուազեալ ի սովէ. անսուաղ. սովեալ. քաղցեալ յոյժ յոյժ. .


Սովամահ

adj.

dying of starvation;
— առնել, to starve to death;
— կորնչել, լինել, cf. Սովամահիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սովոյ մահացեալ. կամ մերձեալ ի մահ. սովալլուկ. սովաբեկ. սովեալ. նքողեալ. խիստ քաղցած՝ անօթի.


Սովիմ, եցայ

vn.

to be tormented with famine, with hunger, to be famished, starved, to suffer through hunger.

· Calfa

NBHL (2)

սովեցաւ քաղաքն, մինչեւ եղեւ լիտր մի միս իշոյ՝ հինգ հարիւր դրամ. (Պտմ. վր.։)

λιμώττω, -σσω fame laboro πεινάω, πεινέω penuria laboro, esurio, homelicus sum. Սովանալ. սովաբեկ լինել. տանջիլ ի քաղցոյ. քաղցնուլ յոյժ. նքողիլ. խիստ անօթենալ.


Սովորութիւն, ութեան

s.

custom, habits, manners, usage, practice, use, bent;
արդի, նոր —, mode, new fashion;
հնացեալ —ք, ancient customs;
տարադէպ, դժպատեհ —, abuse, corrupt practice;
չար, յոռի, գարշ —, bad habit, ugly way, sad or nasty trick;
ընդ սովորութեան, according to custom, as usual;
ընդ ոչ սովորութեան, out of use or custom, unusual;
ընդ սովորութեան իւրում, as is his wont, according to his custom;
մեք չունիմք —, it is not our custom to, we are not in the habit of;
երկրորդ բնութիւն է —, use is second nature;
cf. Ունակութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Ամենայն ումեք իւր սովորութիւն քաղցր է։ Երկրորդ բնութիւն է սովորութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ եւ Ոսկ. ես.։)

ἕθος, ἑθισμός, συνήθεια consuetudo, mos եւ այլն. Սովորոյթ. սովորիլն, եւ սովորեալ իրն. բնաւորութիւն. կարգ. օրէն անդիր. աւանդութիւն. քաղաքաւարութիւն. ընթացք հանապազորդեան, տարազ եւ սարաս միօրինակ պահեալ.


Սուլիչ

s.

whistle;
— ահընկէց, alarm-whistle.

· Calfa

NBHL (1)

Հովեւքն արթունք, եւ սուլիչքն քաղցրալուրք. (Լմբ. ատ.։)


Սուղ, սղից

adj. gr.

little;
brief, short, succinct, concise;
*dear, high-priced;
short;
s. mus. "an Armenian note;
— ինչ, իմն or մի, a little, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի, cf. Սակաւ մի;
— ինչ յառաջ, some time before;
— ինչ կանխագոյն, a little before;
— ինչ զկնի, some time after;
յաւելից այլ եւս — ինչ, one word more;
ի — բանս, — բանիւ, in few words;
— իշխանութիւն, իշխանք, cf. Սակաւապետութիւն."

· Calfa

NBHL (2)

Արիագոյն (այսինքն լաւագոյն) ասես լինել զքաղաքն ի սուղ իշխանաց։ Ի սուղ իշխանաց ասեմ։ Սուղ ինչ իշխանութիւն եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)

Եւ այսոքիկ մինչդեռ տակաւին քաղաքս հրապարակակալութեամբ էր. իսկ յորժամ եղեւ սուղ իշխանութիւն, հրամայեցի ածել. եւ այլն. (Պղատ. սոկր.։)


Շնական, ի, աց

adj.

canine;
doggish, cynical;
— քաղց, cf. Շնքաղց.

· Calfa


Շնոհւոր

s.

cancer, gangrene.

· Calfa


Շնորհալի

cf. Շնորհալից.

· Calfa

NBHL (1)

Լսէրլ զքաղցրաբանութիւն, եւ զշնորհալի բանս երանելւոյն. (Փարպ.։)


Դարան, աց

s.

cupboard;
watch, ambush, ambuscade;
trap, caltrop, gin, snare;
subterraneous passage;
plot, cheat, deceit, intrigue;
— գործել՝ դնել, ի — մտանել, to lay an ambush, to lie in ambuscade, to be on the watch;
to dupe, to cheat, to plot;
— մատենից, book-case.

· Calfa

NBHL (1)

Եմոյծ զնոսա ի դարան։ Յարիջի՛ք ի դարանէ անտի։ Յարեաւ աբիմեղէք, եւ ամենայն զօրն որ ընդ նմա՝ ի դարանացն։ Ելին ի դարանէ անտի։ Դարան նստէր նմա ի շտեմարանի։ Ի դարան մտեալ։ Որ ատիցէ զընկեր իւր, եւ դարան գործիցէ նմա։ Դարան գործեալ է նմա ի նոցանէ։ Դարան գործեալ իցէ նմա յետուստ քաղաքին. եւ այլն։ Յարուցելք յիւրաքանչիւր խաւարային դարանացն։ Եւ են նոքա դարանք սատանայի. զի նոքօք կատարէ զդառնութիւն կամաց իւրոց. (Եղիշ. Բ. Է։)


Դարանակալ, ի, աց

adj.

cf. Դարանագործ.

· Calfa

NBHL (1)

Դարանակալ եղեն նմա առ դրան քաղաքին։ Առ ամենայն անկեան դարանակալ լինի։ Յանձուկս դարանակալ եղեն։ Դարանակալ լիցուք արդարոյն.եւ այլն։


Դարանամուտ, մտից

cf. Դարանակալ.

· Calfa

NBHL (2)

Կացուսցես քեզ դարանամուտս քաղաքին նորա։ Յուսացեալ էին ի դարանամոտսն՝ որ էին զգաբաաւ.. եւ յարձակեցան դարանամուտքն. (Յես. ՟Ը. 2։ Դատ. ՟Ի. 36. 37։)

Դարանամուտ լինել յետուստ քաղաքին, կամ յանդաստանին, յայգեստանին, եւ հեղեղատին, եւ այլն. (Յես. ՟Ը. 4։ Դտ. ՟Թ. 32։ ՟Ի՟Ա. 20։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 5։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 22։ Փիլ. լին. ՟Դ. 228։)


Դարգճակալ

adj.

that lies on a litter, that is ill in bed.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչեւ լնիլ (կամ լի լինել) քաղաքամիջաց մահճակալ եւ դարգճակալ հիւանդօքն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե.) յն. մահճօք եւ դարգճօք հիւանդաց։


Դարմանաւոր

adj.

curing.

· Calfa

NBHL (1)

Ի քաղցական եւ դարմանաւոր աշխարհիս՝ լի եւ անկարօտ ամենալցոյցն շրջէր. (Ագաթ.։)


Դարմանեմ, եցի

va.

to nourish, to sustain, to feed;
to fodder;
to cherish, to foment;
to physic, to dress, to heal;
to repair.

· Calfa

NBHL (1)

Ած զնա ի պանդոկի մի, եւ դարմանեաց զնա։ Դարմանել քաղցրութեամբ, կամ խնամութեամբ, ողորմութեամբ։ Դարմանել զտուն, կամ զինչս եւ զընտիրս, զդաշտ, զերկիր, զանձն, զոտս.եւ այլն։


Դգալ, ի

s.

cf. Դրգալ.

· Calfa

NBHL (1)

Տարգալ ունել ոսկի, եւ պատառաքաղ. (Խոր. ՟Բ. 44։)


Դեգերանք, նաց

s. pl. frequenting company;
evagation, distraction, dissipation.

· Calfa

NBHL (1)

Խափանեալ՝ եղեւ դեգեր առ յոլով քաղաքօք. (Ոսկ. գծ.։)


Դելփին, փինաց

s.

dolphin, porpus.

· Calfa

NBHL (1)

Զդլփունսն զերեք. (Սոկր. ՟Ա. 16.) ոտնեանսն յասպարիսի նորին քաղաքիս դնէր. իմա՛, դելփական եռոտանի։


Դէմ, դիմի

cf. Դէմք;
— դնել, to propose, to purpose, to design;
զ— ունել, to oppose, to resist, to face, to endure, to thwart, to cross;
ի դիմի հարկանել, to encounter, to assail, to attack;
to strike, to oppose;
prep. adv. — ընդդէմ, opposite;
directly, diametrically;
prep. adv. — յանդիման, before, opposite, in presence;
publicly, openly, in face;
— ի —, — առ —, face to face, man to man;
ի դիմի, before, opposite to.

· Calfa

NBHL (1)

Դիմօք քաղաքին զժողովուրդն ուսուցանէ. (Մխ. երեմ.։)


Խափանած, ոյ

s. adj.

hinderance;
delay;
idleness, leisure;
revocable.

· Calfa

NBHL (1)

Զխափանած հարկած քաղախացն, որ ցայսօր խափանեցէք. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 31։)


Խելագարութիւն, ութեան

s.

madness, craziness, insanity, lunaoy.

· Calfa

NBHL (1)

Սթափեցարու՛քոչ ի ցքւոյ, այլի խելագարութենէ եւ յանմտութենէ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։ Որ խելագարութեամբ մոլորեալ) (այսինքն մոլեգնեալ) իցէ, ո՛չ շրջեցի յայտնապէս ի քաղաքին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)


Խեցգետի, տւոյ, տեաց

s. ast.

lobster;
cancer, crab.

· Calfa


Խեցգետին, տնի

cf. Խեցգետի.

· Calfa


Խիթացուցանեմ, ուցի

va.

to be tortured by remorse;
to pain, to afflict, to grieve, to vex.

· Calfa

NBHL (1)

Աբրահամ քաղդեացի էր ... եւ զնա հանապազ շխիղճ մտաց իւրոց խիթացուցանէր. տեսանելով զարարածս ընդ ապականութեամբ եւ ընդ սխալանօք՝ ասէր, չեն սոքա աստուածք. (Շիր.։)


Խիճ, խճից

s.

small stone, pebble, gravel;
— նաւու, ballast.

· Calfa


Խլեմ, եցի

va.

to pluck up, to root out, to extirpate;
to unclasp;
to sweep away;
to force, to take by force, to extort, to take away;
to demolish, to destroy, to pull down, to ruin;
— զատամն, to draw, to pull out, to extract a tooth;
— զաչս, to put, to tear the eyes out.

· Calfa

NBHL (2)

Խլեցին զգեօղս։ Խլեաց զմեհեանս եւ զբագինս։ Խլեցին զպարիսպս երուսաղէմի։ Չուէր յամրոցն ի խլել եւ ի բերել։ Համարին զմեզ ապստամբս, եւ գանխլեն զքաղաքս մեր. (Եփր. թագ. եւ մն։ Յհ. կթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)

Հրաման ունիմք ի տեառնէ քաղցրութեամբ քլել զնա ի մարմնոյն։ Իշխանքն որք դուստր ունէին, խլել ջանայինզմանուկն։ ի փեսայութիւն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Դ։)


Խլիրդն

fig.

s. med. cancer;
a shrewd person, a sly one.

· Calfa


Խլումն, ման

s.

pulling out, tearing up, rooting out, extirpation.

· Calfa

NBHL (1)

Խլումն թագաւորութեան նորա։ Եկեալ հասեալ է խլումն քաղաքի նոցա. (Եփր. թագ. եւ Եփր. համաբ.։)


Խմեմ, եցի

va.

to drink;
to imbibe, to suck up, to absorb.

· Calfa

NBHL (1)

Խաչակնքել զծովն՝ ասէ, խմեա՛. եւ էր քաղցր. (Վրք. հց. ձ։)