cf. Յանկ.
ՅԱՆԳ ՅԱՆԿ. λῆξης cessatio, finis, desinentia παύσις quies, sedes πέρας , τέλος ora, exitus. իտ. cadenza, occorrenza եւ այլն. (ի ձայնէս Անկ, անկումն. կամ յանկչելն. եւ Հանգիստ) Աւարտ, վերջք, կատարած. սահման, եզր, (տողի, բառի, բանի, գործոյ, ճանապարհի, եւ այլն)
rhymed;
accomplished, finished, ended.
ՅԱՆԳԱԿԱՆ ՅԱՆԿԱԿԱՆ. λήγων desinens τέλειος perfectus. Ունօղ զյանգ կամ զվերջ այսպիսի կամ այնպիսի. աւարտական. եզերեալ. կատարեալ.
Յանկական փաղառութիւնք. այսինքն վերջին վանկք. (Անյաղթ ստորոգ. (որ առ Սանահն. գրի Յանգակի)։)
Բանըս գրեցաւ աղօթական, երկհազարեան տամբ յանկական (կամ յանգական)։ Ոչ մի տառիւ վերջ յանգական (կամ յանկական), զի մի՛ ծուլից լուր ծանրանան. (Յիսուս որդի.։)
cf. Շեշտոլոր.
Ամենայն անուանք՝ որ ի վերջին հեգին ունին զայբ կամ զեչ կամ զին, ամենեքին նոցա յանգաշեշտ ասին. ո՛ր գոն, ադա՛մ, եբե՛ր, զամբրի՛. (Գրչ. արիստակ.։ Երզն. քեր.։)
cf. Պարոյկանուն.
Ամենայն անուանք՝ որ ի վերջին հեգին ունին զէ՛ կամ զո՛վ, ամենեքին յանգապարոյկք ասին. ո՛րգոն, երակղէ՜ս, սադո՜վկ, սաբաւօ՜թ. (Երզն. քեր.։ Յակ. ղրիմ.։)
to complete, to finish, to end;
to render suitable, to adapt, to accommodate;
to appropriate;
to accord;
to put into rhyme.
ՅԱՆԳԵՄ ՅԱՆԳԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. λήγω, ἁπαρτάω , ἁναλίσκω desinere sive cessare facio, termino, concludo. գրի՝ ըստ որում եւ հնչի՝ նաեւ ՅԱՆԿԵՄ. եւս եւ ԱՆԳԵՄ. Յանգ հանել. կատարել. բովանդակել. յարմարել. հանգուցանել. դադարեցուցանել. վերջացնել, լմընցընել.
to be ended, finished, bounded;
to drive at, to tend to, to come to, to be reduced, to dwindle, to result;
to discharge, to flow or to fall into, to empty itself.
cf. Յանգեցուցանեմ.
ՅԱՆԳԵՄ ՅԱՆԳԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. λήγω, ἁπαρτάω, ἁναλίσκω desinere sive cessare facio, termino, concludo. գրի՝ ըստ որում եւ հնչի՝ նաեւ ՅԱՆԿԵՄ. եւս եւ ԱՆԳԵՄ. Յանգ հանել. կատարել. բովանդակել. յարմարել. հանգուցանել. դադարեցուցանել. վերջացնել, լմընցընել.
ՅԱՆԳԵՄ եցի. չ. ՅԱՆԳԻՄ. եցայ. ձ. λήγω, καταλήγω, περάτομαι desino, desio, cesso, terminor, concludor συμπεριφέρομαι conversor եւ այլն. որ եւ ՅԱՆԿԻՄ. Յանգ ելանել. աւարտիլ. կատարիլ. վերջանալ. դադարել. բերիլ. ի դէպ գալ. յարմարիլ. յարիլ. յանգչիլ.
end, termination, close, conclusion;
cadence;
repose, rest;
meeting, rencounter;
— ածել, բերել, առնել, to put an end to, to finish, to terminate;
գալ ի —, գալ — կատարելութեան, to be perfected, to arrive at perfection.
Յանգումն առ նել. այսինքն վերջ տալ. (Ուռպ.։)
to dare, to be bold enough, to be audacious to do or say any thing, to have the hardihood or boldness to, to arrogate, to presume, to grow insolent or saucy;
to venture, to attempt, to run the risk.
Ընդէ՞ր յանդգնեցաւ սիրտ քո։ Յանդգնին գալ ի վերայ մեր։ Յանդգնեցան ոմանք ի շրջօղ հրէիցն։ Սէր ոչ յանդգնի (յն. ոչ անամօթի). եւ այլն։ հ.ն. ՅԱՆԴԳՆԻՄ. հ.ն. Իշխել առնել ինչ ընդդէմ այլոյ.
audacity, boldness, rashness, temerity, hardihood;
impudence, sauciness, insolence, arrogance, presumption;
licence, too great liberty;
frolic, youthful pranks;
յանդգնութեամբ, cf. Յանդգնաբար.
Յանդգնութեամբ հասեալ էք ի վերայ իմ։ Այր ամպարիշտ յանդգնութեամբ հարկանի ի դիմի։ Յանդգնութիւն նորա խորտակեցաւ։ Առիւծացաւ, որսայր յանդգնութեամբ իւրով։ Արկեր փառս լանջաց նորա (ձիոյ) զյանդգնութիւն։ Դու ինքնին գիտես զյանդգնութիւն ժողովրդեանդ։ Զյանդգնութիւն իւր պահեաց ի հակառակութիւն։ Բարկացաւ տէր Ոզայ, եւ եհար զնա անդ Աստուած վասն յանդգնութեանն.եւ այլն։
saying to a person's face, in the presence of;
contradicting, opposing.
Լեզու յանդիմանախօս եւ ժանտ զառատութիւն ձեռաց արհամարհել տայ. (Սիրաք. վերջ։)
opposed, present;
before, face to face;
— առնել, to show, to prove, to demonstrate, to explain.
ՅԱՆԴԻՄԱՆԱԿԱՅ ԱՌՆԵԼ. Յանդիման առնել կամ կացուցանել. յայտնի առնել. քաջիկ ցուցանել. ի վեր հանել.
present, assisting, in the presence of;
assistant.
Ակն սպիտականայ այժմ ի յանդիմանակայ սպիտակէն. իսկ յոչն յանդիմանակացէն ոչինչ կիրս կրէ. իսկ միտքն եւ ի վերայ ոչ յանդիմանակացին շարժին. (Փիլ. այլաբ.։)
openly, obviously;
evidently, clearly.
Մի՛ յանդիմանապէս իբրու առ արեգակն ի բաց հայելով, զգիշեր ի միջօրէի ի վերայ ածելով՝ տացուք զպատասխանին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
reprehension, reprimand, admonition, correction, reproach;
invective, scolding, chiding;
representation, exposition;
proof, demonstration, manifestation, statement;
ջուր յանդիմանութեան, bitter water;
the waters of bitterness.
Եդ ի վերայ տախտակին զյանդիմանութիւնն. յն. յայտնութիւն. (կամ յայտարարութիւն. Ղեւտ. ՟Ը. 8։)
sudden, unexpected, unforeseen;
unawares, unexpectedly, suddenly, on a sudden, abruptly, all at once;
please God! would to God! may it please God;
— եթէ, if by chance.
Յանկարծ յեղակարծումն ժամանակի զէնս վերացուցեալ. (Ագաթ.։)
happening unexpectedly, unforeseen, unexpected, unhoped or unlooked for;
extraordinary, fortuitous, casual, accidental;
unawares, suddenly;
by chance, fortuitously.
Ի յանկարծադէպն տրտմութենէ անզգայացեալ քարանալ։ Ոչ ի յանկարծադէպ իրաց։ Սակս յանկարծադէպ ինչ իրաց առանց խորհրդոյ։ Յանդուգն բերմամբն զյանկարծադէպն յաջորդէ գահավիժութիւն։ Զյանկարծադէպսն հեղեալ ի վերայ հիքութեան։ Երթեալք հարկանէին յանկարծադէպ յերագազսն. (Պիտ.։)
Վիճակն՝ յանկարծադէպ իրաց է, եւ ոչ կամաց կամ առաքինութեան։ Ապա յանկարծադէպ իմն են չարիքն եկեալք հասեալք ի վերայ։ Յայտնի լինիցի, եթէ յԱստուծո՞յ իցեն հարուածքն, եւ եթէ ինքեանք ինչ յանկարծադէպք։ Ոչ վայրապար կամ յանկարծադէպ ինչ իրք գործէին, այլ ըստ աստուածեղէն իմն առաջնորդութեան. (Ոսկ. եփես.։ եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 6. 8։)
happening suddenly or unexpectedly;
momentaneous, of short duration.
Յանկարծ ի դոյզն վայրկենի ծնեալ, ի վեր երեւեալ. սուղ եւ վայրկենական.
sudden, unexpected, unforeseen, unthought of, abrupt;
—, իմն, unawares, unexpectedly, quickly, suddenly, abruptly, all at once.
cf. ՅԱՆԿԱՐԾ. ἅφνω, ἑξαίφνης, αἱφνιδίως , ἑξάπινα, παραχρῆσμα, αὑτοσχεδίως, -ον improvise, repente, subito ex tempoe, e vestigio, cominus, temere, casu. Յանկարծակի գալ, հասանել, կամ պահանջել, ձգել, յաւեր լինել. առնել։ Թշուառացաւ ամենայն երկիր յանկարծակի։ Ածիցես ի վերայ նոցա յանկարծակի աւազակս։ Յանկարծակի կործանեցաւ Բաբելովն։ Յանկարծակի հայեցեալ այսր անդր՝ ոչ եւս զոք ուրեք տեսին. եւ այլն։
moved or moving suddenly.
Յանկարծաշարժ բաղխմամբ զդողի հարեալ երկիր՝ առ ական թօթափել ի վեր բերէ զյաւիտենից մեռեալսն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Յանկարծ.
Յանկարծօրէն եւ յանկարծուստ մածանէր ահն ի վերայ. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 14։)
Հասեալ յանկարծուստ ի վերայ. (Արծր. ՟Գ. 12։)
cf. Յանկարծ.
Եկն Յեսու ի վերայ նոցա յանկարծօրէն. (Յես. ՟Ժ՟Ա. 7։)
Յանկարծօրէն ի վերայ անկեալ. կամ լիցի յաջողութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Հասցէ ի վերայ քո յանկարծօրէն սատակումն. (Սեբեր. ՟Թ։)
careful person, provider, protector, manager, director.
παραληψόμενος, ἁντιληψόμενος , ἑπισκεψέμενος, ἑπισκέπτης acceptor, susceptor, curator, procurator, visitans ἁναψυχή refrigeratio, recreatio. Որ յանձանձէ. խնամակալ. դարմանիչ. այցելու. հոգաբարձու. վերակացու. ոստիկան. ընդունելի՝ այսինքն ընդունօղ. վասն այսորիկ յասելն (Երեմ. ՟Խ՟Թ. 1.)
presumptuous, arrogant, presuming, self-conceited, confident, consequential.
Խրատեսցին մի՛ յանձնապաստան լինել, այլ զվերին օգնականութիւնն աղաչել՝ ձեռնտու լինել. (Իգն.։)
fault;
sin.
Յիշեցեր ի վերայ իմ փոքր յանցս աղջկան միոյ վատթարի. (Եփր. թագ.։)
cf. Յանցանեմ.
Այսպիսի իմն ի վերայ ոգւոցն ընդ միտ ածեալ՝ ի վայելչականէն ոչ յանցիցէ. այսինքն ոչ վրիպեսցէ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
cf. Յանցանք.
Ի վերայ յանցմանցն ի մէջ անցանել. յն. հոսմանց, կամ սրսկարանի։
cf. Որոճիմ.
ՈՐՈՃԵՄ կամ ՈՐՈՃԱՄ կամ ՈՐՈՃԱՑՈՒՑԱՆԵՄ եւ ՈՐՈՃԻՄ. μηρυκάομαι , μηρύκω, μηρυκίζω rumino, remando, revolvo, glomero. Կրկին եւ կրկին ծասկել զկերածն (իբրեւ զորոջս). վերբերել ի բերանն ի պարկէ որկորոյն, եւ անդրէն մանրել եւ տրորել. նմանութեամբ՝ Ստէպ խորհել. պարզաբանել. եւ այլն։ ... Իբր նշխարել.
Ուղտն նշանակ յիշատակի, վասն զի որոճայ զկերակուրն՝ վերստին աղալով եւ ծասկելով. (Փիլ. լին. ՟Դ. 92։)
aira, hair-grass, kockle;
darnel, zizania, tares;
weeds;
— ցանել, to sow dissension, to create differences.
Ցանեաց ի վերայ որոմն ի մէջ ցորենոյն։ Ուստի՞ ունիցի զորոմնն։ Քաղեցէ՛ք նախ զորոմնդ։ Մեկնեա՛ մեզ զառակ որոմանցն ագարակի։ Որոմնն որդիք չարին են, եւ այլն։ Անդստին իսկ յորոմնէն բազում իցեն դառնալոց՝ լինել ցորեան. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
creeping, reptile.
Որ գնայ ի վերայ լանջաց եւ որովայնի՝ սողելով զեռալով.
thunder;
որոտ ընդ որոտ, cf. Որոտագոչ.
Ձայն եւ հնչումն իբրեւ սաստիկ եւ սոսկալի որոտ վերագոչէր ի յերկնից. (Զքր. կթ.։)
to thunder, to rumble, to roar;
to detonate;
—ացող կազ, explosive gas.
Տէր ել յերկինս, եւ որոտաց։ Որոտաց տէր մեծաւ բարբառով ի վերայ այլազգեաց։ Տէր յերկնից որոտաց։ Որոտայցէ ձայնիւ բարձրութեան իւրոյ։ Որոտասցէ հզօրն սքանչելի բարբառով իւրով։ Եթէ բարբա՞ռ հանգոյն նմա որոտայցես.եւ այլն։
Որ ի վերայ ամպոց որոտայր, նկուն եղեալ գտաւ. (Եղիշ. ՟Ե։)
Լւոյս ջախջախելոյ մի՛ սաստիկս որոտասցես։ Երկնաւոր շնորհօք հոգւոյն որոտացեալ ի վերուստ աստուածային ամպովք։ (Հոգին սուրբ) որոտաց յաւետարանս. (Նար. ՟Կ՟Զ. եւ Նար. յովէդ.։)
thundering;
frequently thundering;
suddenly rumbling.
Որոտընդոստ վերաբերիք, յանկարծակի վերերեւիք. (Շ. եդես.։)
to cradle, to rock, to lull to sleep.
Նոյն հոգի տեառն ի վերայ նոյն ջրոյն որորէր գգուէր զորորանն՝ առ ի միւսանգամ կենդանութիւն մարդկան եւ անասնոց. (Վրդն. ծն.։)
cf. Որչափոյք.
Ի վերայ իմ ողբս առից մշտայարմար, որչափ ի կենցաղումս ծփեալ իբրեւ զանկենդան կեամ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Որպէս.
Ի վերայ թուոյ. ո՛րպակ, երեքն հնգից։ Ո՛րպակ, տրամադրութիւն եւ այլն. (Արիստ. քանակ.։)
as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.
Առնեն, որպէս զի փառաւորեսցին։ Որպէս զի եղիցի ողորմութիւնն քո ի ծածուկ։ Որպէս զի եկեսցէ ի վերայ ձեր ամենայն արիւն։ Որպէս զի մի՛ լիցի նմա ժամանակ ինչ յամել յասիա.եւ այլն։
Դողացուցանէր. որպէս զի փլեալ տարածանիցի համատարած ամենայն ի վերայ լերանց։ Տէրն ինքնին օգնեաց մեզ, որպէս զի զանուն քաջութեան ժառանգեցաք։ Որպէս զի բարեկամացեալ էր նորա ընդ հերանայ հոնի. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ե. ՟Է։)
what;
such that;
— ինչ, as, such as, for instance;
— ինչ իցէ ողջոյնս այս, what manner of salutation this might be!
գիտես — ինչ տօնքն էին, you know what those festivals were;
— եւ իցէ, whatever, whatsoever.
ՈՐՊԻՍԻ ՈՐՊԻՍԻ. οἶος, ὀποῖος qualis, -le ποῖος; qualis, -le? (վերբերական, եւ հարցական) Որ գունակ. զի՞նչպիսի. ի՞նչ կերպ, ինչ կերպ որ.
hunter;
game-keeper.
to enrapture, to ravish.
(լծ. եւ յն. օ՛րսօ ). ὅρσω, ὅρω, -ομαι Ի վեր յարուցանել, ի բաց ոստուցանել. կր. ի վեր վաղել, յառնել.
quantity.
Չափս դնէ ի վերայ որքանութեան աւուրց եւ ժամանակաց. (Տօնակ.։)
having eight steps or stairs;
of eight degrees or orders.
Զվերին ութաշտիճանեայ երկնագումար զպարսն, զոր մեծն պօղոս շարադասէ. (Մամբր.։)
eighth;
eighthly;
octant;
— ձայն, octave.
Վասն ութերորդաց ... ի վերայ ութերորդին». կա՛մ է ութազի նուագարան, կամ սաղմոս նուագելի ի տօնի ամսոյն ութերորդի. եւ այլն։
eighteen.
ՈՒԹՈՒՏԱՍՆ կամ ՈՒԹԵՒՏԱՍՆ. ὁκτοκαίδεκα, δεκαοκτώ, δέκα καὶ ὁκτώ octodecim. Ութ թիւ ի վերայ տասին յաւելեալ. տասն եւ ութ. տասնըութ.
Ամս ութուտասն։ Անկան ի բենիամինէ ութուտասն հազար արանց։ Ութեւտասն կանգուն բարձրութիւն սեանն։ Կամ նոքա ութուտասանքն, յորոց վերայ աշտարակն անկաւ.եւ այլն։
eighteenth.
eightieth.
cf. Ուժեղ.
Հարկանեն եթերքն ուժաւորքն, եւ ի վեր բերեն ի խորոցն անդնդոց. (Պիտառ.։)
cf. Ուժգին.
Ուժգնաբար աստուած ի վերայ զյանդիմանութիւնն։ Լան մեծապէս, եւ կոծին ուժգնաբար. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Ուժգին.
to gather strength, to get strong, to grow stronger, to be strengthened;
to become prevalent, to predominate, to prevail over, to domineer.
κρατέω invalesco, dominor, obtineo ἑπιτείνομαι augeor եւ այլն. Զօրանալ. սաստկանալ. ոյժ առնուլ. տիրապետել, վերագոյն լինել.
Բազում անգամ արք վատթարանան շնութեամբ, եւ կանայք ուժգնանան ողջախոհութեամբ։ Ի վերայ ծովու ուժգնանայ սրտմտութիւն քո։ Ուժգնանայ չարութիւն ամբարտաւանիցն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ամբակ. եւ այլն։)
cf. Ուժգին.
Սովն եւս ի վերայ սաստկացեալ զօրանայր ուժգնապէս։ Ուժգնապէս մոլութեամբ պատէր զամրոցն. (Յհ. կթ.։)