to implicate, to involve;
to mix, to mingle, to knead;
to dilute;
to soil, to stain.
Որ շաղեն եւ պատեն զոդի։ Շաղեն եւ պատեն զոգիս եւ զմարմինս. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Շաղեսցի ի թակարդի։ Դարձեալ ընդ նոյնս շաղեալք՝ պարտիցին։ Ի տոռունս մեղաց իւրոց ընդ այնպիսին շաղի. Յոբ. ՟Ժ՟Ը. 8։ ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 20։ Առակ. ՟Է. 22. ՟Ի. 3։)
raw flesh;
carrion, carcass, dead body.
Ոչ շաղղով եւ արեամբ ուռուցեալ (այսինքն ապականացու մարմնով) առնեն մարմինքն, այլ նորոգեալք յարութիւնն ապականացուք զանապականութիւն ժառանգեն. (Եզնիկ.։)
cf. Շաղփաղփանք.
Այլ եւս մոլորութեան հերձուած խօսին ըստ ասորւոց ոմանցաղփաբանութեց. (Շ. թղթ.։)
musk-melon.
Բառ ոմկ. շամամա. ար. շէմմամ, շէմմամէթ. այսինքն՝ Անուշահոտ սեխ կամ մեղրապոպ փոքրիկ՝ բոլոշի՝ բազմագունի խայտ, անոշ հոտով քան համով.
to take pity or compassion on, to commiserate, to be affected, moved to pity, to feel for, to sympathize with;
to do good to, to benefit;
ողորմիմ քեզ, I pity you.
Մի լիցի ինձ կողկողել, եւ ոչ ողորմե. Որ ի մեծէն աստուծոյ ողորմեալ՝ մեծագունիցն վկայեցաւ։ Ի քէն ողորմեալ փրկի՛չ բոլորից՝ իբրեւ զնոսին առ քեզ դիմեցից. (Նար. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Ը։)
alive, living;
sound, safe;
complete, entire, integral;
wholesome;
uninterrupted;
— —, alive, all alive, altogether, cf. Կենդանւոյն;
— բովանդակ, wholly, entirely;
— եկիր, welcome ! you are welcome;
— լեր or եր, keep yourself hearty;
God speed you, good bye !
— լեր վարդապետ, hail Master !
— լեր թագուհի, Salve Regina! hail Mary!
— երթ, go in peace, adieu, farewell;
— մնասցեն, let them go to the devil;
— մնա, adieu, take care of yourself, my kind wishes.
Սեղան յողջոց քարանց։ Զբեկեալն ոչ բժշկեսցէ, եւ զողջն ոչ դարմանեսցէ։ Ո՞ղջ են կնիքդ դանիէլ. եւ նա ասէ. ո՛ղջ են ա՛րքայ։ Զամենեսին զնոսա ողջս բովանդակս արձակեցից։ Որ զայս ողջ անարատ յիւրաքանչիւր աւանդատուս հասուցանել մարթասցեն. եւ այլն։
entirely, perfectly, wholly.
Զոր եւ ամենա՛յնն կոչեաց ողջաբար. քանզի ըստ մասինն՝ անկատար ելով՝ ո՛չ է ամենայն. (Փիլ. այլաբ.։)
thinking soundly, wise, sensible, judicious;
chaste, modest, coy, maidenly, pure, honest;
— միտք, good sense, honesty, plain-dealing.
Անառակ կեանք, այսինքն ոչ ողջախոհ. (Սահմ. ՟Ը։)
Երանելիք իցեն ի միասին լսօղքն բանիցն, որ հոսեն յողջախոհ բերանոյն նորա. (Պղատ. տիմ.։)
to be in one's right senses;
to be chaste, to observe chastity.
Ողջախոհանայ այնպիսին, եւ արի լինի, զի զախտսն ստորադասէ. (Երզն. մտթ.։)
perfection in all the members.
Ի նանիր պատառել ձեռնարկեն զի վերուստ անկեալ պատմուճանն քրիստոսի, այսինքն զնորա հաւատոցն ողջանդամութիւն. (Գերմ. թղթ.։)
to cure, to heal, to restore to health, to free from sickness or any harm;
to complete, to render perfect.
Ողջացուցանելն (այսինքն ողջացուցանիլն) ըստ պատահման է բարի. իսկ ողջն գոլ՝ բնութեամբ եւ ըստ ինքեան. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Է։)
salute, salutation, greeting, compliments, kind regards;
health, state of salubrity;
all, entire, whole;
entirely, wholly, completely;
— հրաժարական, leave-taking, adieu, farewell;
— տալ, to salute;
to compliment;
հարցանել զողջունէ, տեսանել զ— ուրուք, to salute affectionately, with kind expressions;
հարցանել զողջունէ ուրուք, to ask news of;
տալ — հրաժարական, to take leave;
to say good bye, farewell;
—, — քեզ, — ընդ քեզ, good morning ! good day !
— իցէ քեզ, how do you do ? how are you ?
— է, very well;
— է քեզ, is all well with you ?
— է, do you bring good news ?
— է, health, peace, prosperity;
— քեզ տունդ իմ սիրելի, — քեզ երկիր ծննդեան, fare well sweet home ! adieu my native land ! adieu !.
Տրդատիոս հայոց մեծաց արքայ՝ առ ամենեսին ողջոյն։ Շապուհ արքայից արքայ՝ նախարարաց հայոց՝ ողջոյն շատ շնորհեմ ձեզ։ Բազմասցի ձեզ ողջոյն մարդասիրութեան մերոյ. (Ագաթ.։ Խոր.։ Եղիշ. եւ այլն։)
bearing a salutation or good news;
— թուղթ, letter, epistle.
Եւ անդ մատուցեալ զբերեալ պատասխանին ողջունաբեր թղթովն. (Ագաթ. (այսինքն բարեւագրով. յն. եւ լտ. խաղաղական գրով։))
style;
phrase;
method, system, formula;
rank, order, manner, fashion, form;
behaviour, conduct;
dogma, doctrine;
culm or stalk of gramineous plants;
pannier, basket;
— լեզուաց, the character or genius of a language;
— սուրբ գրոց, language of the Scriptures;
ճեմական, բանաստեղծական, ճարտասանական, արձանական, գոթացի, լակոնական, մարոտեան, մեղրածորան ոճ, academical, poetical, oratorical, lapidary, gothic, laconic, marotic, mellifluent or honied style;
բարձր, վսեմ, վայելուչ, յարդարուն, պարզ, կորովի, քաղցր, հեշտ, բարեխառն ոճ, elevated or high, sublime, elegant, florid, simple, nervous, mellifluous, fluent or easy, temperate or moderate manner or style;
ընտանի, կատակաբան, երկայնաբան, անհարթ, խիստ, թոյլ or տկար ոճ, familiar, burlesque, prolix o diffuse, harsh or rough, hard, languishing style;
մաքրել զոճ, to purify, to refine the style;
յոճ եւ ի կարգ մուծանել, to reduce to method, to put in order;
ոճով մանր հայել, to fix, to rivet the attention;
մանգաղ արկանել յոճ ընկերին, to put a sickle unto one's neighbour's standing corn;
գարին յոճ կայր, the barley was green;
cf. Բաղշտակ;
acre (measure of lands);
ոճով, methodically;
distinctly, precisely;
continuously, in detail;
suitably, properly, to the purpose;
նովին ոճով, in the same style.
Եւ է միլն (այսինքն մղոնն)՝ երկոտասան ոճ, դարձ եզանցն հերկողաց. (Միխ. ասոր.։)
Ըստ ոճոյ մարգարէից սպառնայր այլազգեաց (այսինքն փոխաբերութեամբ ի նշանակ սատանայի). (Նախ. երեմ.։)
Յուստինեայ փիղիսոփայի, որ ի մերմէ ոճոյս էր (այսինքն քրիստոնեայ)։ Կղեմէս աղեքսանդրեայ երէց, եւ պանտենոս փիղիսոփոս ստոյիկեան ի մերմէ ոճոյս՝ պայծառանային։ Գաղիանոս (կայսր) մերում ոճոյս արար դիւրութիւն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
some, certain, some one, one;
այր —, a man;
կին — անուն մարգարիտա, a woman named Margaret;
ոմն քաղցեալ եւ ոմն արբեալ, one is dying of hunger while another is drunk;
ոմանք մեծատունք եւ ոմանք աղքատք, some are rich and others poor;
ցրուեցան ոմն յայս եւ ոմն յայն կոյս, they are scattered here and there;
զոմանս տեսի անցանել ընդ գետն, ոմանք ի լուղ, եւ ոմանք ի նաւակի, I saw several crossing the river, some swimming, others in a boat.
Եւ էր տեսանել զթաբոր՝ նոր զոմն սինա. (Խոր. վրդվռ.։)
Ոմանք ի նոցանէ (ի մարդկային կրից) բնականք ասին, իսկ ոմանք յետամտականք ի մեզ եղեն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
no, not, nor, none;
ոչ կամիմ, I will not;
ոչ գիտեմ, I do not know;
ոչ կարեմ, I cannot;
ոչ ոչ, neither nor;
ոչ սիրեմ զնա եւ ոչ երկնչիմ ի նմանէ, I neither love him nor fear him;
բայց գիտէի ոչ, but I did not know it;
ինչ ոչ ունի, he has nothing;
ոչ առանց պատճառի, not without cause;
յոչ կամաց, involuntarily, against one's will, by force;
ոչ եթէ, not only;
no;
ոչ եւս, no longer;
not yet;
ոչ երբէք, ոչ բնաւ, never, not at all, no;
ոչ ոք, no one, nobody, none, not one;
ոչ ոք ի ձէնջ, no one among you;
ոչ ոք ասասցէ քեզ, nobody will tell you;
ոչ ոք գտցի այնչափ յանդուգն, no one will be hardy enough;
ոչ զոք գտցես, you will not find any man;
յոչ գոյից ի գոյ ածել, զոչսն ածել ի գոյանալ, to produce or create from nothing;
շարժել յոչ բարիսն, to provoke to evil;
այո կամ ոչ, yes or no;
եղիցի ձեր բան, այոն՝ այո, եւ ոչն՝ ոչ, let your conversation be, yea, yea;
nay, nay;
ո՞չ or ո՞չ ապաքէն ասացի քեզ, did I not tell you ?
;
ոչ, տէր, no, Sir;
ո՞չ իսկ, is it not true that ?
ոչ միայն չողորմեալ, far from being touched;
եւ ոչ իսկ մարդ է, he is no man;
ոչ արդեօք զերծաւ, perhaps he is not freed;
cf. Ել.
Կենդանին ոչ մի ինչ ոչ է յայսցանէ. այսինքն է թէ սեռ ո՛չ երբէք ոչ ունի, այլ ունի. քանզի երկու բացասութիւնք մի ստորասութիւն առնէ։ Ոչ կենդանին ոչ մարդ. իսկ ոչ մարդն ոչ կենդանի. քանզի ուրացութիւնքն զմիմեանս ի բաց բառնալով՝ մի ստորասութիւն առնեն. ո՛չ ո՛չ կենդանին, այլ կենդանի. դարձեալ՝ ոչ ի տեղւոջ ոչ կայ, որ ոչն կայ, ոչ ոչ ի տեղւոջ է. (Անյաղթ պորփ. եւ Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Ո՞Չ ԱՊԱՔԷՆ. մ. οὑχί; οὑκ; nonne? Մի թէ ո՞չ. ո՞չ արդեօք. եթէ ո՞չ. ո՞չ. այսինքն Այո՛. ապաքէն. ահա. չէ՞ մի. մի՞. մը՞. մո՞ւ.
not any thing, nought, void, nothing;
none, no one, no, not any;
no, in no wise, not at all;
— ամենեւին, nothing at all;
գրեթէ —, almost nothing, scarcely any thing;
— հեռի ի քէն, not very far from you;
վասն ոչնչից, for nothing;
— իւիք, no how, in nowise, by no means;
ստեղծել յոչընչէ, to create out of nothing;
առնել յոչընչէ, to produce from void;
յ— դարձուցանել, to reduce or bring to nothing, to annihilate;
to nullify;
յ— or առ — գրել, համարիլ, to hold or esteem as nothing, to care nothing for, to make no account of, to despise, to contemn;
յոչընչէ յինչ գալ, to be raised or taken from nothing;
ես — ասեմ, I say nothing;
— պատճառ ունիս, you are wrong;
ոյր չիք առողջութիւն՝ չիք եւ —, who has not health has nothing;
— գիտեմ, I know nothing, I don't know.
Քո էր ճշմարտութեամբ իմացուածս այս, եւ քոյին անձին՝ զամենայն յոչընչի եդողիդ (այսինքն յոչինչ գրողիդ). (Բրս. թղթ.։)
backside;
cf. Նստոյ՞՞՞տեղի.
Զբերանն, զքիթն, զաչքն, զականջքն, զոռն, եւ զգոզբերանն։ Ի սնտկի փորն, ի յոռքն։ Կարասի ոռքն։ Կաւէ աման մի՝ ա՛ռ զկէսն, այսինքն զոռի դեհն. (Վստկ.։)
cf. Ոռոգեմ.
Եթէ ոռոգանիցին ոգիք մեր աստուածային պատգամօքն, ոռոգանէ եւ զանդս մեր շայեկան անձրեւովք։ Այլ կարգ տնկելեացն է, այլ կարգ ոռոգանելեացն (այսինքն տնկողաց, ոռոգողաց). (Սեբեր. ՟Գ։)
Զշնչելեացս փողն բնաւորեալ եմք արտաքուստ ոռոգանել (այսինքն զովացուցանել շնչառութեամբ). (Փիլ. բագն.։)
to water, to bathe, to bedew, to wet.
Եթէ ոռոգանիցին ոգիք մեր աստուածային պատգամօքն, ոռոգանէ եւ զանդս մեր շայեկան անձրեւովք։ Այլ կարգ տնկելեացն է, այլ կարգ ոռոգանելեացն (այսինքն տնկողաց, ոռոգողաց). (Սեբեր. ՟Գ։)
Զշնչելեացս փողն բնաւորեալ եմք արտաքուստ ոռոգանել (այսինքն զովացուցանել շնչառութեամբ). (Փիլ. բագն.։)
golden-mouthed.
ՈՍԿԵԲԵՐԱՆ կամ ՈՍԿԷԲԵՐԱՆ, կամ ՈՍԿԻԲԵՐԱՆ. χρυσόστομος chrysostomus, aureumos habens. Ոյր բերանն է իբրեւ ոսկի, այսինքն ոսկեղէն կամ ոսկեբուղխ. բերանն ոսկի, սուրբ յովհան հայրապետ՝ տիեզերալոյս վարդապետ։ (Վրք. ոսկ.։ Պրոկղ. յոսկ.։ ՃՃ.։ Խոր. ՟Գ. 57. եւ այլն։)
gold-smith;
jeweller;
golden, made of gold.
ՈՍԿԵԳՈՐԾ կամ ՈՍԿԷԳՈՐԾ. χρυσουργός, χρυσοτεκτών , χρυσοχόος aurifex, aurifaber, aurifusor. Գործօղ զոսկի, այսինքն ի վերայ ոսկւոյ, եւ ի հանքս ոսկւոյ, կամ սպասս ոսկիս եւ ականակապս. որ եւ ՈՍԿԵՐԻՉ.
Aurea mater (title of Diana).
որ եւ ՈՍԿԵՄԱՅՐ, կամ ՈՍԿԷՄԱՅՐ. Որ է որպէս մայր ոսկեղէն, կամ որոյ մայրն է իբր ոսկի. յոսկի մօր է ծնեալ. ոսկիածին. (մակդիր անահտայ, այսինքն լուսնի, ծնունդ կամ քոյր արեգական համարելոյ առ հեթանոսս)
bone;
տարաբուն —, process, apophysis;
— արմատոյ լեզուի, hyoides;
անանուն —, ossa innominata;
— ցայլից, os pectinis or pubis;
— սրբանի, os sacrum;
— կիտի, whale-bone;
— փղաց, ivory;
cf. Փղոսկր;
գերեզման ոսկերաց, charnel-house;
փոխարկութիւն յ—, ossification;
հաստատիչ խախտեալ ոսկերաց, bonesetter;
կցել զ—ն բեկեալ, to bonset;
փոխարկել յ—, to ossify;
հանել զոսկերս, to bone, to take out the bones;
գողացուցանել զոսկերս, to cause the bones to shake;
cf. Լեզու.
Սամփսոն զյայտնի պատերազմ ոսկերբ վճարեաց». այսինքն ծնօտիւ իշոյ. (Եղիշ. դտ.։)
to be stunted, emaciated, withered;
to etiolate, to dry up.
(ռմկ. հոսնիլ ). Ոսին լինել. սնանալ. ազազիլ. տկարանալ.
free city;
chief-town, capital, seat of Government;
royal guard;
royal, kingly;
terrestrial.
ՈՍՏԱՆ. ա. Ոստանեայ. այսինքն արքունական, ազատական.
of the royal family, of the court;
citizen, freeman;
nobleman, noble, lord, courtier.
Ազատ ոք յոստան քաղաքէ կամ ի զարմէ. այսինքն ոմն յարքունի եւ յազատ քաղաքէ եւ ի տոհմէ. եւ Արքունական. ազատական. տե՛ս եւ ՈՍՏԱՆ, իբր Ոստանեայ.
governor, prefect;
inspector, surveyor, commissary;
minister.
Հրամայեաց կապել զնա ի կապանս ոստիկանս, եւ դնել զնա ի բանտի». իմա՛ իբր ոստիկանաւոր, այսինքն հանդերձ պահապանօք. ըստ յն. դնել ի պահեստի բանտին։
terrestrial;
dry, arid, parched, adust, burnt up;
— օձ, land serpent.
Շրջի ընդ ոստին (կամ ոստի) հոգիս, այսինքն ցամաք ի զղջմանէ արտասուաց. (Մաշկ.։)
o ! oh ! ho ! ah ! ha ! alas !
ով աստուած իմ, o my God !
ով աղետիցս, what a pity !
cf. Աղէտ;
ով սքանչելեացս, what a wonder ! wonderful !
ով, զիարդ վեհ է ազգասիրութիւն, ah ! what a noble sentiment is patriotism !
ով ժամանակ ով բարք, o tempora ! o mores ! oh times ! oh manners ! to what a depth of corruption have our manners come ! in what an age we live !
ով ո, փախերուք յերկրէ հիւսիսոյ, ho, ho, flee from the land of the north !
.
Ո՞վ է քաղաքս այս (այսինքն զի՛նչ է, ո՛ր է). եւ նա ասէ, եփեսոս է։ Ո՞վք են, որ վաճառեն։ Ո՞վք են ճշմարիտ երկրպագուքն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
ՅՈ՞Վ կամ ՅՈ՞. այսինքն Ու՞ր. Տե՛ս ի կարգի տառիդ յ։
to shackle, to fetter;
to impede, to hinder, to stop, to clog.
Ոտնակապեաց առ յեսուաւ զարեգակն։ Յեսու ոտնակապեաց զարեգակն եւ զլուսին. (ՃՃ.։ Ճշ.։ Եփր. ՟ա. կոր.։ Տօնակ.։)
to suppliant;
cf. Ոտնհար լինիմ.
Զի՞նչ կործանումն այնպիսի, իբր յամբառնալն ոտնահարել (այսինքն իլ). (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
kick;
ill-will, ill-naturedness, malevolence;
insult, sneer, derision, laugh.
Բաղդատ իբրեւ ոտնհարութեամբ այսպէս սկսաւ յառաջաբանել։ Բամբասեն զիս, եւ ոտնհարութեամբ խօսին ընդ իս. (Իսիւք.։)
who, which, what, that;
որ միանգամ, որ ոք, who, whoever, whosoever;
որք միանգամ, all they who;
որ ինչ, what;
which;
all that;
whatever;
այրն որ գայ, the man who is coming;
զոր դու գտեր, what you have found;
եւ որ չար եւս է, որ չար քան զամենայն է, and what is worst of all;
այրն զոր եմ սիրեմ, the man whom I love;
չգիտէ զոր գործէն, he does not know what he is doing;
յորմէ, whence, therefore;
որ եւ իցէ, whoever, whosoever;
any thing whatever, aught;
որ զինչ եւ իցէ, whatever or whatsoever it may be;
be that as it may;
ընտրեա զոր եւ կամիս, choose which you please;
որոյ աղագաւ, for this reason;
որ բարիս գործէ, գտցէ զբարիս, who acts well will be rewarded;
որ խնդրէ՝ առնու, he who asks will receive;
ժողովեցին որ շատ եւ որ սակաւ, some have gathered much, some little;
հանապազօր մեղանչեմք՝ որ խորհհրդով, որ բանիւ, we continually sin either in thought or word.
Ի մէջ ջրոյն՝ որ ի ներքոյ հաստատութեան, եւ ի մէջ ջրոյն՝ որ ի վերոյ հաստատութեանն։ Փայտ պտղաբեր՝ առնել պտուղ, որոյ սերմն իւր ի նմին։ Լցէ՛ք զջուրսդ, որ ի ծովս։ Ամենայն սողնոց որ սողին։ Եւ որ ուտէն զիս, եւ նա կեցցէ վասն իմ (իբր՝ որ ոք, որ միանգամ)։ Որում խնդրէ ի քէն՝ տո՛ւր (այսինքն այնմ, որ)։ Քաղցր է տէր՝ որոց սպասեն նմա։ Պատասխանի տարցուք որոց առաքեցինն զմեզ (այսինքն այնոցիկ), եւ այլն։
Ո՞չ որումն բժշկեցաւն ի լեգեւոնէն, ասացի՝ թէ փառաւորէ՛ զաստուած. (Ոսկ. ես.։) այսինքն այնմ՝ որ։ (Զայլ բազմապատիկ առմունս տե՛ս ի Քերականութիւնս։)
ԶՈՐ ՕՐԻՆԱԿ. այսինքն՝ Ըստ որում օրինակի, որգոն, որպէս. է պարզ հելլենաբանութիւն, ὄν τρόπον quemadmodum. բայց սովորական լեալ ի մեզ. տե՛ս ի կարգի Զ տառին։
ՈՐ ՕՐ. Յայնմ աւուր՝ յորում, ոճ է հայկական եւեթ. ան օրն՝ որ. զոյգ ընդ թ. օ կիւն քի, այսինքն օլ կիւնտէ քի.
Այլ վասն որ ասէքդ (այսինքն այնր՝ զոր), եթէ միաբանեա՛ ընդ մեզ. (Փարպ.։)
Վասն նամակին՝ որ (այսինքն զոր) քո ի մեր աշխարհս տուեալ էր. (Եղիշ. ՟Բ։)
Մինչեւ յօրն, որ (այսինքն յորում) ամենայն խորք ի վեր գան. (Նար. երգ.։)
ԸՍՏ ՈՐՈՅ, կամ ԸՍՏ ՈՐՈՒՄ. իբր Ըստ այնմ մասին՝ որ. տեսականաբար. կրկնաբար.
that;
որ զի, that, in order that, so that;
since, as;
կարծեմ որ գայ, I believe that he will come;
որ թէպէտեւ նոքա վեհք են, although they are superior.
Ի մէջ ջրոյն՝ որ ի ներքոյ հաստատութեան, եւ ի մէջ ջրոյն՝ որ ի վերոյ հաստատութեանն։ Փայտ պտղաբեր՝ առնել պտուղ, որոյ սերմն իւր ի նմին։ Լցէ՛ք զջուրսդ, որ ի ծովս։ Ամենայն սողնոց որ սողին։ Եւ որ ուտէն զիս, եւ նա կեցցէ վասն իմ (իբր՝ որ ոք, որ միանգամ)։ Որում խնդրէ ի քէն՝ տո՛ւր (այսինքն այնմ, որ)։ Քաղցր է տէր՝ որոց սպասեն նմա։ Պատասխանի տարցուք որոց առաքեցինն զմեզ (այսինքն այնոցիկ), եւ այլն։
Ո՞չ որումն բժշկեցաւն ի լեգեւոնէն, ասացի՝ թէ փառաւորէ՛ զաստուած. (Ոսկ. ես.։) այսինքն այնմ՝ որ։ (Զայլ բազմապատիկ առմունս տե՛ս ի Քերականութիւնս։)
ԶՈՐ ՕՐԻՆԱԿ. այսինքն՝ Ըստ որում օրինակի, որգոն, որպէս. է պարզ հելլենաբանութիւն, ὄν τρόπον quemadmodum. բայց սովորական լեալ ի մեզ. տե՛ս ի կարգի Զ տառին։
ՈՐ ՕՐ. Յայնմ աւուր՝ յորում, ոճ է հայկական եւեթ. ան օրն՝ որ. զոյգ ընդ թ. օ կիւն քի, այսինքն օլ կիւնտէ քի.
Այլ վասն որ ասէքդ (այսինքն այնր՝ զոր), եթէ միաբանեա՛ ընդ մեզ. (Փարպ.։)
Վասն նամակին՝ որ (այսինքն զոր) քո ի մեր աշխարհս տուեալ էր. (Եղիշ. ՟Բ։)
Մինչեւ յօրն, որ (այսինքն յորում) ամենայն խորք ի վեր գան. (Նար. երգ.։)
ԸՍՏ ՈՐՈՅ, կամ ԸՍՏ ՈՐՈՒՄ. իբր Ըստ այնմ մասին՝ որ. տեսականաբար. կրկնաբար.
quality;
colour;
manner, form.
Յաղագս որակի, եւ որակութեան։ Որակութիւն ասեմ, ըստ որում որակք (գոլ) ոմանք ասին։ Այսոքիկ որակութիւնք են. քանզի ընդունականք սոցա՝ որա՛կք ասին ըստ այսմիկ. ո՛րզան, մեղրն վասն քաղցրութիւն ունելոյ քա՛ղցր ասի։ Թէ պատահեսցէ նոյն առ ինչ եւ որա՛կ եալ (այսինքն լեալ, կամ ել)։ Տեսակն եւ սեռն՝ որակ իմն (այսինքն զորպիսի) գոյացութիւն նշանակէ. (Արիստ. ստորոգ.։)
Կրօղ եղեալ երկնաւորացն, եւ երկրաւոր որակ որակ իմացմանցն (այսինքն պէսպէս). (Լմբ. ժղ.։)
qualitative.
ՈՐԱԿԱԿԱՆ ասի առ մեօք Մակբայ՝ յայտնիչ հանգամանաց գործողութեան, այն՝ որ ըստ լտ. կոչի qualitatis. եւ ըստ յն. ποιότητος . բիօ՛դիգօս. այսինքն Որակութեան. զոր թարգմանն ընթերցեալ ποιήτητος , կամ ποιήσεως . բիի՛դիգօս կամ բիի՛սիօս. այսինքն առնելութեան. թարգմանեալ է Քերթութեան, իբր կերտութեան. որ օտար է ի մտաց մատենագրին՝ դիոնեսիոսի թրակացւոյ։
to be qualified;
to be coloured;
— յարիւն, to be changed into blood.
Ոչինչ է այլ գինի, բայց միայն ջուր յայգւոյ (այսինքն յորթոյ) որակացեալ. (Նիւս. բն. ՟Ա։)
cf. Որակ.
Մի տեսակ որակութեան՝ ունակութիւն եւ տրամադրութիւն։ Կրականք որակութիւնք եւ կիրք։ Քառորդ սեռ որակութեան՝ ձեւ։ Նմանս՝ աննմանս՝ ըստ որակութեանց միայն ասին. (Արիստ. ստորոգ.։)
orphan, orphan boy or girl;
derelict, desolate, abandoned, destitute;
— մնալ ի հօրէ, ի մօրէ, to lose one's father, or mother;
— մնալ յումեքէ, to be bereaved, to remain desolate.
Յանձն առնու մայր որբոցն հոգալ զմանկունս իւր. եւ առնէ դաշինք՝ ոչ լինել առն, մինչեւ հատուցանէ զուխտն յորբերն։ Կուրատորն (այսինքն հոգաբարձուն) որ եղեւ ի վերայ որբերոյն. (Մխ. դտ.։)
cochineal;
kermes;
scarlet.
(առեալ ի սեռականէ բառիս Որդն) κόκκινον coccinum. Ընտիրն ի մէջ կարմիր ներկոց. այն է փոքրիկ եւ կարմրիկ որդն գտեալ ի տերեւս վայրի կաղնոյ, այսինքն բալամուտի. որպէս եւ նիւթն ներկեալ նովին. որ պարզապէս Կարմիր կոչի յոլովակի.
little child, boy or girl;
— իմ, son, my son, my boy.
Հա՛յր, եւ նա ասէ, զի՞ է որդեակ։ Աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ՝ ո՛րդեակ։ Որդեակք իմ, փոքր ինչ ժամանակ ընդ ձեզ եմ։ Գտի յորդեկացդ քոց, որ գնան ճշմարտութեամբ։ Չէի արդեօք արժանի համբուրել զորդեակս իմ։ Որդեա՛կ իմ աբեսողոմ, աբեսողոմ որդեա՛կ իմ։ Եզն եւ արջ ի միասին ճարակեսցին, եւ որդեակք նոցա խառն շրջեսցին, եւ այլն։
adoptive, adopted;
առնուլ յ—ս, to adopt as son;
սնոյց զնա յիւր —ս, he nursed him like his own son.
ՈՐԴԵԳԻՐ կամ ՈՐԴԷԳԻՐ. ὐιόθετος, παῖς θέτος adoptivus, adoptitius filius. Գրեալ ժառանգ իբրեւ որդի. հոգւոյ զաւակ. վերագրեալ յորդիութիւն. ըստ յն. որդեգիր, այսինքն դրութեամբ որդի, եւ ոչ բնութեամբ. հոգեզաւակ օղուլլուգ, ճան էվլատը. ուստի վարի յոքնակի՝ ոճով.
son, child;
— աստուծոյ, Son of God, Only Son;
—ք լուսոյ, խաւարի, the children of light, of darkness;
հոգւոյ —, cf. Որդեգիր;
—ք բրտից, potters;
—ք որդւոց, nephews;
— ի հօրէ, from father to son, successively;
ըստ հօրն եւ —ն, like begets or produces like.
Կարգ թագաւորաց, եւ համար նոցունց, որդի ի հօրէ առնլով։ Որդի ի հօրէ առնլով զտէրութիւնն՝ անուանեցան արշակունիք յարշակայ։ Որդի ի հօրէ առնլով զյիշատակ զրուցացս այսոցիկ (այսինքն անընդհատ աւանդութեամբ). (Խոր. ՟Ա. 21։ ՟Բ. 1. 71։)
god-sons;
god-daughters.
Ի սուրբ եւ ի փրկական մկրտութենէն լեալք սնդեկնոսք, այսինքն որդիակիցք. (Մխ. դտ.։)
distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.
Բազում ինչ նովին անուամբ ասին՝ որիշ զօրութիւնս ունելով. նոյնպէս եւ թիւ նոյն, բայց պէտքն որիշ. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)
male.
cf. ԱՐՈՒ. էրքէկ. յն. ա՛րսէն կամ ա՛րսին. (որպէս եւ օ՛րխիս, է ամորձիք. ձուանք)
Ոչ թողոյր զերկոցունց տոհմանց զորձ կորիւն (այսինքն զարու զաւակ). (Բուզ. ՟Գ. 4։)
cf. Մտախորհ.
Եդին ի սիրտս իւրեանց. այսինքն մտախորհ եղեն, սկսան քննել. (Մեկն. ղկ.։)
to think, to muse, to reflect, to ponder, to rack one's brains.
Իբրեւ տեսին, թէ մեռան անդրանիկք նոցա, սկսան մտախոհիլ, եւ ասել. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը։)
pleasing, agreeable, to one's liking;
condescending, meek.
Իւրաքանչիւր ամուսին՝ զուգակցացն լինել մտահաճոյ։ Սիրելիք աստուծոյ, եւ մտահաճոյք արանցն։ Եթէ մտահաճոյ ոչ է (զաւակն), եւ ոչ մանկութեան ողորմի (ծնօղն). (Պիտ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է. եւ ՟Գ։)