act of paying tribute;
thraldom, servitude.
· Calfa
Ծառայութեամբ եւ հարկատրութեամբ դրամոց։ Կորուսիչ արծաթոյն իբրեւ տեառն կայ ի հարկատրութեան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։)
necessary, important, essential;
intimate;
ministering, serving;
necessaries.
· Calfa
ἁναγκαῖος necessarius. Ուր գոյ հարկ անհրաժեշտ, կամ բռնադատութիւն ինչ, կամ պէտք կարեաց. հարկեցուցիչ. կարեւոր. պիտանացու. անցաւոր. եւ Բնաւորական.
Ի կարելեաց են ինչ ինչ՝ որ հարկաւորք են։ Հարկաւորք՝ զորս ոչն է կար արգելուլ. (Նիւս. բն.։)
cf. Հարկաւորապէս.
· Calfa
Ո՛չ կամաւորաբար, այլ հարկաւորաբար։ Պարտ եւ արժան է մեզ հարկաւորաբար կատարել. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Թ։)
Զի՛ հարկաւորաբար սխալանս ինչ գործիցէ. (Մխ. դտ.։)
Որ ինչ հարկաւորաբար այժմ ինձ պիտոյ է. (Յհ. կթ.։)
Սուգ առին հարկաւորաբար։ Հարկաւորաբար գամ յայս։ Յորժամ զչար չառնիցեն, հարկաւորաբար զբարին առնիցեն։ Հարկաւորաբար մարգարէս զանհաս բնութիւնն աստուծոյ համեմատէ ընդ տկար արարածոց իւրոց. (Մխ. երեմ.։)
to necessitate, to oblige, to force.
· Calfa
Հարկաւորեմ զքեզ, կամ հարկաւորեաց զիս՝ գործել կամ առնել ինչ. (Սարգ.։ Աթ.։)
Աղաչեմ, մի՛ յաւելորդսն զմեզ հարկաւորել. (Խոր. ՟Բ. 61։)
Յառաջնորդէն եւ յեղբարցն հարկաւորեալ բռնադատեսցի։ Ի բնակչաց երկրին հարկաւորեալ ձեռնադրեցաւ եպիսկոպոս. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։ Ճ. ՟Ա.։)
Յաղօթս կալով՝ հարկաւորի (կամ հարկաւորէ) զվաճառու ինչ յիշեցուցանել. (Կլիմաք.։)
necessity, want;
ministry, office, service;
servitude.
· Calfa
Ոչ հարկաւորութեամբ, այլ յօժարութեամբ. (Ոսկ. յհ.։)
Կոչեն զնա յեպիսկոպոսութիւն բազում աղաչանօք եւ հարկաւորութեամբ. (Սոկր.։)
Ոչ ոք նմա հրամանատու, եւ ոչ ընդ հարկաւորութեամբ կապեալ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
Մի՛ անիրաւաբար վարիք առ հնազանդեալսդ՝ ծանր եւ դժուարակիր հարկաւորութեամբ, զոր ոչ կարեն բառնալ։ Սիրով եւ հարկաւորութեամբ հատուցանել։ Որ հոգիքդ էք հարկաւորութեան՝ սպասաւորիչք տեառն. (Շ. ընդհ.։ Իգն.։ Շար.։)
cf. Հարկեցուցանեմ.
· Calfa
Հարկել զնա՝ ասել։ Հարկես զիս ի դատ ընդ քեզ մտանել։ Հարկեաց զիս բերել։ Ոչ հարկեմ եւ ոչ բռնադատեմ. (Ոսկ. յհ.։ Մխ. երեմ.։ Ճ. ՟Բ.։ Բրսղ. մրկ.։)
Հարկիս ի բարութենէ, ստիպիս ի սիրոյ։ Ոչ հարկիս ի բարկութենէ. (Նար. ՟Ծ՟Ը. ՟Հ՟Զ։)
Բանալ հարկիս զամենաբաւական ձեռսդ, եւ լցուցանես։ Ի գորովոյ եւ ի գթոյ հարկիս նայել յամենեսեան։ Ի թագաւորաց ակն ոչ առնու, ի քահանայից ոչ հարկի։ Հարկիմք զգալի ձայնիւ աղօթել. (Խոսր.։)
Աստուծոյ՝ ո՛չ հարկեցեալն է սիրիելի, այլ որ յառաքինութենէն կատարի. (Բրս. յղ. չար.։)
Վարդապետն ձեր ո՞չ հարկիցի զդիդրաքմայն. (Երզն. մտթ.։)
Ասենե ձեզ, թէ ոչ հարկիցէք արքային բարբեալցւոց։ Մի՛ հարկիք արքային բաբելացւոց. (Երեմ. ՟Ի՟Ե. 9. 14. յն. գործել։)
Մասնաւորս ինչ հարկել հայոց ի հռովմայեցիսն։ Հարկեցան հռովմայեցւոց. (Յհ. կթ.։)
Ոչ եւս կայցեն նոքա ի հարկի օտարաց, այլ հարկեսցին տեառն աստուծոյ իւրեանց. յն. գործեսցեն. (Երեմ. ՟Լ. 9։)
Արարածն զարարիչն պատուէ, եւ ի նորա սպաս եւ ի պաշտօն հարկի. (Խոսր. պտրգ.։)
Յարարչէդ հաստատեալք, որում հարկելով հրամանի, եւ այլն. (Պիսիդ.։)
ՀԱՐԿԵԼ ՀԱՐԿԻԼ. ռմկ. ոճով. Պատուել ի կոչունս.
Ոչ ախորժելի թուէր նմա հարկել յումեքէ, եւ ծանրացուցանել զինքն կերակրովք. (Վրք. ոսկ. (որ լինի եւ իբրու բռնադատիլ։))
to necessitate, to constrain, to force, to compel, to oblige;
to impose tributes, to render tributary;
cf. Հարկիմ.
· Calfa
Զիա՞րդ հարկեցուցանէք զիս։ կամ հարկեցուցին զնա եւ այլն, առնել ինչ, կամ զոհել. (Խոր. առ արծր.։ Մխ. երեմ.։ Ճ. ՟Բ.։)
Ոչ իշխանական ինչ հրամանաւ հարկեցուցանել զոք կարէր. (Արծր. ՟Է. 2։)
Թագաւորք եբրայեցւոցն զքահանայսն ոչ հարկեցուցանէին, այլ ազատս պահէին. (Երզն. մտթ.։)
necessity;
yoke;
yoke of oxen.
· Calfa
Չի՛ք անդ արօր, չի՛ք մաճ ունել, եւ ո՛չ եզինս հարկեաց լծել. յն. եզինս լծել. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
blow, knock, beating, striking, percussion;
bastinado;
slash, cut, wound;
bruise, contusion;
sore;
scourge, blow, chastening, tribulation, misfortune;
repulse, rout, defeat, overthrow, considerable loss;
—ք, — paean;
—ք եգիպտոսի, the plagues of Egypt;
օրհասաբար —, mortal blow;
—ս ածել, to give many blows, to cudgel, to chastise;
հարկանել ի —ս մեծամեծս, to make great slaughter, havoc, carnage, butchery.
· Calfa
Տեսակ ինչ երդոյ՝ զոր կոչեն հարուածք. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
to be beaten most unmercifully;
to be harassed, vexed.
· Calfa
- լինել. Չարաչար հարուածիլ, հարուածովք խորտակիլ.
to beat, to strike;
to drive in, to thrust, to push;
to toss, to shake, to agitate;
— զատամունս, to set the teeth on edge;
ձու —, to beat eggs.
· Calfa
Տո՛ւր աղեղամբ ինձ հըզօրին, հարուլ զսիրտ բելիարին։ Հըզօր տո՛ւր ինձ լինել ուժգին, եւ ի դիմի հարուլ չարին (այսինքն հարկանիլ). (Յիսուս որդի.։)
Եւ զնա հարու շլութեամբ աչաց. (Գանձ.։)
bridesman, one of the wedding-party.
· Calfa
ՀԱՐՍԱՆԵԱԿ որ եւ ՀԱՐՍՆԵՂԲԱՅՐ. ռմկ. հարսանեւոր. Կոչնական հարսանեաց.
a newly married, bride, spouse;
betrothed, affianced bride;
daughter-in-law;
nymph;
larvae;
յաւերժ —, nymph;
—սունք լեռնայինք, oreads, mountain nymphs;
խօսիլ —, to betroth, to affiance.
· Calfa
Ձայն փեսայի եւ ձայն հարսին այլ ոչ եւս լուիցի ի քեզ։ Քոյր իմ հարսն։ Քօղաձիգ ծնգասէր հարսունք։ Ամենայն հարսանց եղեն արգելանք սգոյ սրսկապանք իւրեանց։ Սկեսուր ի հարսնէ, եւ հարսն ի սկեսրէ իւրմէ.եւ այլն։
Անուանելոցն հարսանց, զոր ոմանք լեռնայինս կոչեն. (Նոննոս.։)
cf. Հարսնազգեստ.
· Calfa
Սեղեխք ախտիցն ապականեցին զհարսնազգեստ հոգիսն՝ որ ի մեզ։ Իմաստուն կուսանքն հարսնազգեստ զարդարեալ՝ արժանացան ի կոչումն փեսային. (Լծ. կոչ.։)
dressed like a bride.
· Calfa
Սեղեխք ախտիցն ապականեցին զհարսնազգեստ հոգիսն՝ որ ի մեզ։ Իմաստուն կուսանքն հարսնազգեստ զարդարեալ՝ արժանացան ի կոչումն փեսային. (Լծ. կոչ.։)
cf. Հարսանեկան.
· Calfa
Զհարսնական զարդն ոչ յարդարեցէք. (Ոսկ. ի ՟ժ. կուսանս.։)
Այն իսկ օրինացն, որ առ հարսնական երաժիշտս են, եւ ըմպել արբեցութեամբ ոչ վայել է. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Ո՞չ ամաչեցեալ պատկառեսցես ի հարսնական ջահից, եւ ոչ ի հարսնական պսակն հայեցեալ. (Փիլ. սամփս.։)
arrayed, attired or dressed like a bride.
· Calfa
Պաճուճեալ զարդարեալ որպէս զհարսն, եւ որ ինչ հայի ի պաճուճանս հարսին.
Հարսնապաճոյճ զարդարեցաւ (եկեղեցի), խաւար չարին նըսեմացաւ. (Տաղ.։)
marriage-place;
bride-chamber;
talamus, nuptial-bed;
Holy Church, etc.
· Calfa
Աստուածային սքանչելեօքն զուարճացոյց զհարսնարանն՝ զջուրն ի գինի փոխարկելով. (Ճշ. ձ։ եւ Մաշտ.։)
Ոչ հարսնարանին խնճոյիւք, այլ փեսային անձկութեամբ մաշիմ. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Հարսնածու.
· Calfa
Պօղոս զդանդաղեցաւ զհարսնեղբարցն եւ զփեսաւիրացն (յն. մի բառ) բանս խօսել. մանաւանդ ոչ իսկ զհարսնեղբարց եւ զփեսաւիրաց, այլ զհոգեւորաց մարդոց. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
marriage, wedding;
wedlock;
ածել հարսնութեան, to marry, to wed, to espouse;
գնալ ումեք ի հարսնութեան, to be married.
· Calfa
Յորժամ առն թագաւորի հաճոյ լինիցի ի հարսնութիւն, եւ չգտանիցէ հանդերձս արժանիս հարսնութեան յիւրմէ ուրոյն կազմել. (Ոսկ. ես.։)
long-sided, heavy-flanked, robust, stout, vigorous.
· Calfa
Հարստակող գոլ զըմբիշ մարտիկն (ասեմք) փոխանակ հզօրի։ Զոյժն ոմանք կող կոչեն. յորմէ եւ զըմբիշ զմարտիկ հարստակող զուժգինն կոչեն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. լին.։ յորմէ եւ Վրդն. ծն.։)
oppressed;
oppressor.
· Calfa
Ոչ հարստահար լինել միայն մեզ ի միոջէն. (Նիւս. կուս.։)
to oppress, to subdue by violence, to vex, to molest, to crush, to overburden, to surcharge, to extort, to maltreat;
— զիւր կամս, to persist doggedly, to be obstinately resolved, to be stubborn.
· Calfa
Ոչ թող առն հարստահարել զնոսա։ Ելին ի վերայ յուդայ, եւ հարստահարէին զնա. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 21։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 17։)
Հարստահարեալ ի խորհրդոցն՝ ոչ կարաց զանխլաբար ունել. (Զքր. կթ.։)
Նախանձն յարոյց զկորխ եւ զդադան ի վերայ մովսեսի, եւ ո՛չ թէ հարստահարեցան ի նմանէ. (Լմբ. ժղ.։)
oppression, violence, vexation, exaction, extortion.
· Calfa
Ոչ սակաւ հարստահարութիւն արարեալ գլխոյ սմբատայ՝ առնու հարկս բազումս. (Արծր. ՟Ե. 2։)
Հարստահարութիւն խոկայ ընդդէմ արարչին. (Սահմ. ՟Ը։ Մագ. ՟Խ՟Ը։)
very mighty;
very rich, opulent.
· Calfa
Հարուստ իրօք զեղեալ. երեւելի մարմնով, ուժով, ընչիւք. եւ կամ անցեալ ըստ չափ զեղխութեան.
to become powerful, to be predominant, to domineer, to lord it, to rule over, to reign;
to get or grow rich, to prosper, to thrive;
to abound;
— զբարեպաշտութիւն, to be rich in piety, to be very pious.
· Calfa
Հարստացեալ փառաւորեալ է կոչմամբն աստուծոյ. (Յհ. կթ.։)
Ոչ ապականացու եւ այլայլելի բնութիւնս, այսինքն եղականքս հարստասցի էապէս զանփոփոխութիւն։ Ոչ մեք զնորայսն հարստացաք։ Զմէ՞ անպատշաճ ասես աստուծոյ զտնանկութիւնն, որով աշխարհ հարստանայ զբարեպաշտութիւնն. որով աղքատացաւ բանսարկուն հարստացեալն զմոլորութիւն. (Պրպմ. (ուր հյց. խնդ. է ոճ յն. որպէս թէ լինէր ըստ հյ. յարստանալ. իսկ յն. փարթամանալ))
to make potent or glorious;
to strengthen, to brace, to fortify;
to make rich, to enrich.
· Calfa
πλουτίζω dito, locupleto. Մեծացուցանել կամ ճոխացուցանել զօրութեամբ, փառօք, ընչիւք.
to drive in, to thrust down, to push, to fix, to establish, to consolidate;
to tie tight.
· Calfa
Ո՞վ ետես կապեալ եւ հարստեալ զյովանակ զգնդակէ, եւ զնա ոչ խլեալ. (Ոսկ. ես.։)
dynasty;
power, sway, rule, domination;
riches, wealth, opulence, fortune;
abundance.
· Calfa
Վասն չքաւորութեան, եւ հարստութեան. (Լմբ. իմ.։)
Ոչ մեծութիւն խոստանայ, եւ ոչ հարստութիւն տալ նոցա ըստ աշխարհիս. (Շ. մտթ.։)
Մամոնայ՝ հարստութիւն եւ մեծութիւն ընչիցն է. (Մեկն. ղկ.։)
interrogative;
magical;
— կէտ, note of interrogation.
· Calfa
ἑρωτηματικός interrogativus. Որ ինչ իցէ նշանակ հարցման. հարցուածոյ պայմանաւ առաջի եդեալ.
Հարցական է, որ հարցանելով կոչի՝ ըստ հարցման ասացեալ. ո՛րգոն, ո՞, ո՞րք. ո՞րքան. (Թր. քեր.։)
Կոչեաց նոյն ժամայն, ո՞ւր ես, հարցական. այսինքն հարցանելով. (Գանձ.։)
Դիւթականք ի նմին եւ հարցականք ներգործեալք, եւ այլն. (Նիւս. սքանչ.։)
to ask, to inquire, to interrogate, to question;
— ի տեառնէ, to consult the Lord;
— զողջունէ ուրուք, to ask news of, or about some one;
— զումեքէ ի խաղաղութիւն, to salute with gentle words;
— զոք բանիւք բազմօք, to overload with questions.
· Calfa
Հարցի ցնա։ Հարցին ցնա։ Զի՞ հարցանես զիս. հա՛րց զայնոսիկ՝ որ լուանն։ Զտէր ամենակալ ոչ հարցիք։ Հարցանել զաստուած։ Հարցանել ի տեառնէ։ Հարցանէր նա նմա ի տեառնէ։ Հարցանել նովաւ յանէն։ Հարցցեն զճանապահէ։ Զի՞ հարցանես զանուանէ իմմէ։ Հարցին զողջունէ նորա։ Հարցանելով եհարց զմէնջ այրն։ Հարցցեն զքէն ի խաղաղութիւն։ Ոչ իմաստութեամբ հարցեր վասն այդոցիկ։ Հարցանելով հարցաւ յաբէլ եւ ի դան։ Իբրեւ հարցաւ ի փարիսեցւոց. եւ այլն։
Ընդունելութիւնն ոչ այնչափ լինի Հարցանող, որչափ Հարցող, ի, աց.
Տեսանէր զմիտս հարցողացն։ Ոչ բարկացաւ առ հարցողսն. (Ոսկ. յհ.։)
interrogation, examination, question, inquiry, proceeding, inquisition;
ի հարցափորձ մուծանել, մատնել, cf. Հարցափորձեմ.
· Calfa
Վկայք են չարեաց ծնողաց իւրեանց ի հարցափորձի. (Իմ. ՟Դ. 6։)
to interrogate, to question, to examine, to inquire.
· Calfa
Ոչինչ օգտեցաւ՝ յորոց հարցափորձեաց. (Կիւրղ. ղկ.։)
Զկուսական յղացումն ոչ հարցափորձել. (Աթ.։)
Զիս որ թէ բիւր հարցափորձիմ, բարեաց մասունք ոչ երեւին. (Յիսուս որդի.։)
Ո՞վ է դա. (հեգնէ հարցափորձելով. Լծ. կոչ.։)
Որք համագոյք են, ոչ ընդ միմեանս հարցափորձին գոյացութեամբ. վասն զի ո ոք ընդ միմեանս հարցափորձէ գոյացութեամբ զպետրոս եւ զպօղոս. (Դամասկ.։)
cf. Հարցափորձ.
· Calfa
Ոչ ժողովք իրաց ինչ հարձափորձութեան. (Ոսկ. ես.։)
to question, to examine.
· Calfa
Զայնպիսի ինչ կամէր հարցաքննել. (Նանայ.։)
examination;
interrogation.
· Calfa
Բազում հարցաքննութիւնս արարեալ՝ ոչ կարաց խոտորեցուցանել ի քրիստոսի հաւատոցն. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Ժ՟Դ.։)
certain short Armenian canticles or hymns so called.
· Calfa
ՀԱՐՑՆԱՓԱՌ որ եւ ՓՈՔՐ ՀԱՐՑ կոչի. Փառ, եւ փառեր հարցիցն. որ են ի հին ժամագիրս կամ յերգարանս որպէս համառօտ շարականք ի տեղի այժմու ընդարձակ հարցներոյն. զոր օրինակ.
Հարցնափառեր ապաշխարութեան։ Հայր երկնաւոր՝ որ առաքեցեր զմիածին որդիդ քո փրկիչ աշխահի.եւ այլն։
soothsayer, conjurer;
sorceress;
այս —, spirit of divination, Pythoness.
· Calfa
ԱՅՍ ՀԱՐՑՈՒԿ, կամ ՀԱՐՑՈՒԿ ԴԵՒ. πνεῦμα Πύθωνος spiritus Apollinis. Դեւ պատգամախօս հանդիսացեալ ի պիւթոն կամ ի դեղփիս քաղաքի յանուն ապողոնի, կամ պիւթոն վիշապի սպանելոյ յապողոնէ. ըստ յն. կոչեցեալ ոգի պիւթոնի, կամ վիթովնիա. (իսկ յն. πυνθάνομαι է հարցանել. ուստի ի մեզ բառդ Հարցուկ։)
Զբաղաամ բէովրեան զհարցուկն։ Հարցուկք ոչ եղիցին ի քեզ։ Հարցուկք բարբառեցան աշխատութիւնս. (Յես. ՟Ժ՟Գ. 22։ Միխ. ՟Է. 11։ Զաք. ՟Ժ. 2։)
Կամ զվիթովնիա հարցուկ դիւին, որ եւ այլն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Զտէրունի շեշտաւորսն, զհենգն (կամ զհեգն), եւ զհարցուկ. (Արիստակ. գրչ.)
cf. Հարցուած.
· Calfa
Եթէ ի հարցումն բանի կոչիմ, կարկիմ։ Ի քահանայապետին հարցմանէ. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Ղ՟Գ։)
Հարցումդ ոչ բաւականապէս երեւի ինձ արարեալ. (Բրս. հց.։)
s. bot. ammi, bishop's-weed.
· Calfa
ՀԱՑԱԴԵՂ կամ ՀԱՑԻ ԴԵՂ. (որ վրիպակաւ գրի եւ Հասիդեղ. եւ շփոթի ընդ այլ խոտ՝ որ կոչի Հազի դեղ)։ ի բառս Գաղիանոսի, եւ ի Բժշկարան. եւ ի Հին բռ. վարի որպէս Համեմ, կամ հացհամեմ. որ եւ կոչի Ունդ նանխմի, այսինքն սերմն անանխոյ։ որպէս յն. ամոմի, կամ ամմի. ἅμμι, ἁμομίς եւ այլն.
messmate;
guest;
fellow-boarder, table-companion;
— լինել, to eat together.
· Calfa
Սեկոնդոս ասէ. կին չար՝ հացակից գազան. աթոռակից վիշապ. (Ոսկիփոր.։)
commensality, company at table.
· Calfa
Ի միաբանութիւն կոչեն եւ ի հացակցութիւն զանմեղ երիտասարդն. (Լմբ. առակ.։)
abstaining from bread.
· Calfa
Որ հատեալ է, այսինքն հրաժարեալ ի հացէ. հաց չուտօղ.
abounding in bread or in corn, producing much corn.
· Calfa
Յամին երկրորդի զմնացեալն. թուի ինձ եթէ հացամոլ իմն լինելոց էր, զի այնչափ բերիցէ երկիրն, զի եւ երկրորդական եւս բաւական լինիցի. (Ոսկ. ես.։)
bread-making;
baker's trade.
· Calfa
Ոչ պատրաստելով հաց ըստ յարմարագոյն հացարարութեան օրինակին. (Նիւս. երգ.։)
Երկուս իրս հացարարութիւնն այն (եզեկիէլի ի պէսպէս նիւթոց) նշանակէր. (Նչ. եզեկ.։)
roll, small loaf;
morsel of bread.
· Calfa
Աղքատին կամ դոյզն ինչ հաց. ... (ի յն. պարզապէս հաց ասի)
Կոչեա՛ դու զտնանկն, եւ տո՛ւր նմա զհացիկն։ Հանգիցէ եղբայրն ի հացիկն քո. (Եփր.։ պհ։ Վրք. հց. ՟Բ։)
Տղայք չորաբեկ հացիկ խնդրէին. (Յհ. կթ.։)
cf. Հացկերութիւն.
· Calfa
ՀԱՑԿԵՐՈՅԹ ՀԱՑԿԵՐՈՒԹԻՒՆ. ἐστίασις epulatio, convivium. Հաց ուտելն, հացուտունք. կոչունք սեղանոյ. ճաշ. ընթրիք. խրախունք կոչնոց.
Զոմն իմաստասէր ի հացկերոյթ կոչեցին. (Խոսր.։)
Զո՞ կոչէ ի պատրաստեալ հացկերութիւնն. (Նիւս. երգ.։)
ՀԱՑԿԵՐՈՅԹ ա. δαιτυμών epulo, conviva. Հաց կերօղ. կոչնական.