conjunction, connection.
· Calfa
Այնոցիկ՝ որ յերկնին են, ամենեցուն է յարութիւնն. եւ միասնութիւն եւ կապ՝ ինքն երկին. (Փիլ. ել. ՟Բ. (իբր զօդ յարեցուցիչ։))
uniform;
equally.
· Calfa
Այլոց հաստատութեանցս (այսինքն արարածոց) միատեսիլ եւ միատարազ է արարչութիւն. բայց մարդն ոչ այսպէս. (Իսիւք.։)
Նոյն ինքն խօսի, եւ ոչ միատարազ խօսի։ Քրիստոս՝ միատարազ ոչ կոչի, այլ ինքն անուն նորա է մի. (իսկ ձայնս քրիստոս՝ այսինքն օծեալ՝) երկուց իրաց երեւի նշանակ, աստուածութեան եւ մարդկութեան. (Ոսկիփոր.։ Տե՛ս եւ զյաջորդ բառն։)
massive, solid, compact, homogeneous.
· Calfa
Ո՛չ է գործն միատարր բարի, ա՛յլ յիւրում ժամանակին. (Լմբ. ժղ.։)
to unite together, to combine.
· Calfa
Զայս ամենայն մասունս ըղձականս (սուրբ նշխարաց) ընդ խաչին հիւսեալ միատարրեցին. (Նար. խչ.։)
of one kind, uniform, like, equal.
· Calfa
Ոչ միատեսակ դնէ զպտուղսն կամ զչարչարանսն, այլ բազմատեսակ. (Սարգ. յկ. ՟դ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Ոչ ի գոյնս միատեսակս ասաց զբազմութիւն ականցն, այլ զանազանս. (Գէ. ես.։)
Հրեշտակք շրթունս ոչ ունին, լեզուս ոչ ունին՝ կրկինս կամ միատեսակս, եւ ձայնեն աւետիս բարեաց. (Պիտառ.։)
Անվայրինափակ միջնածաղիկ՝ սահման կենաց, էն միատեսակ երկուց ներհակ բազմաշաւիղ. (Սիւն. տաղ խչ.։)
living with, in the same house;
cohabitant.
· Calfa
Սեկունդոս ասէ. (կին չար՝ հացակից գազան, եւ հարկաւ միատոհմ թշնամի. Ոսկիփոր.։)
cf. Միաւորեմ.
· Calfa
Արարիչն զհողեղէնս բնութիւն միացոյց ընդ ինքեան. (Մեկն. ղկ.։)
united, joined;
one, singular;
equal, alike;
s. arith. unit;
— թիւք, the units, the simple numbers.
· Calfa
Եւ ոչ է իսկ մին միաւոր քրիստոս յերկուս բաժանեալ։ Ո՞ է՝ որ զմի միաւոր շունչն ընդ ամենայն մարմինն սփռէ։ Միաւոր է, եւ ներհակ ոչ ունի։ Զերից հատածացն միաւոր զօրութեանն։ Զմիաւոր ճշմարտութիւն հրամանացն քրիստոսի պատմել։ Երրորդութիւն՝ միաւոր ըստ բնութեանն աստուածութեանն։ Ոչ ասաց միաւոր կոչմամբ, բարւոյն, այլ՝ հանդերձելոց բարեացն։ Երկինք յոգնակի, եւ երկիր միաւոր. (զի այլ երկիր ոչ է. Պրպմ. ՟Խ՟Է։ Կոչ. ՟Թ։ Եւագր. ՟Ի՟Ը։ Եղիշ. ՟Ե։ Ագաթ.։ Տօնակ.։ Վրդն. քրզ. եւ Վրդն. սղ.։)
Ի թագաւորէն սկսեալ մինչեւ յայն՝ որ յաղօրիսն նստէր, միաւոր եղեւ ամենեցուն կոծ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Ի թագաւորէն սկսեալ մինչեւ յայն, որ յաղօրիսն նստէր, միաւոր (այլ ձ. միդաւուր) եղեւ ամենեցուն կոծ (ի նինուէ). (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
singular;
indivisible.
· Calfa
Եւ Միաւորիչ. միացուցիչ. ἐνοτικός vim uniendi habens.
to be united, joined, attached or tied together;
to be mixed;
coupled, matched.
· Calfa
Ոչ միայն միջնորդաւ անձինն ընդ հողոյ միաւորեցաւ դիմակ տեսակօք, այլ եռամասն խառնեալ էութեամբք միաւորեցաւ անշփոթելի. (Նար. կուս.։) այսինքն ոչ միայն մարմին էառ հանդերձ բանական հոգւով, այլ եւ միացոյց ընդ աստուածութեան իւրում։ (որ ի վեր է քան զմիաւորիլ հոգւոյ մերոյ ընդ մարմնոյ։)
Եւս առաւել՝ Միասնական եւ համագոյական միութեամբ աստուածային անհատ բնութեան յերրորդութեան անձանց. (եւ ըստ այսմ ոչ երբղք Միանալ ասի առ նախնիս, այլ միշտ Միաւորիլ, այսինքն միաւոր կամ միակ գոլ)
Հոգիդ աստուծոյ՝ անեղ էութիւն, ընդ հօր եւ ընդ որդւոյ միաւորեալ բնութեամբ։ Վասն որոյ եւ մչք զհոգին սուրբ ընդ հօր միաւորեալ, եւ ընդ որդւոյ միասնական խոստովանիմք. (Շար.։ Ժմ)
Իսկ (Ուռհ.) ասէ Միաւորիլ, որպէս Միայնաւորիլ. կրօնաւորիլ. (եթէ չիցէ սխալ գրչի)
union, junction, conjunction;
adhesion, combination;
reunion;
incorporation;
gluing;
copulation, pairing;
unanimity.
· Calfa
Մի է՝ ո՛չ դիմօքն, այլ՝ աստուածութեամբն. միաւորութիւն՝ երրորդութեամբ երկրպագեալ, եւ երրորդութիւն՝ ի միաւորութիւնն գլխաւորեալ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Անհասանելի միաւորութիւնն, եւ ոչ բնութեանցն այլայլութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Միաւորութիւն սիրելւոյն (ընդ սիրելւոյ)։ Եղիցի ի մէջ քո եւ դերենկիդ անկասկած միաւորութիւն։ Եկեղեցւոյ անունն՝ ո՛չ բաժանման, այլ միաբանութեան եւ միաւորութեան անուն է. (Նիւս. կուս.։ Արծր. ՟Գ. 13։ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
cf. Փառակից;
unanimous.
· Calfa
ՄԻԱՓԱՌ. ըստ յն. ոճոյ ὀμόδοξος ejusdem opinionis, sententiae;
unanimis. Ունօղ զնոյն վարկ չատման. համամիտ. համաշունչ. միաձայն ի հաւատս, եւ այլն.
foggy, covered with mist or fog, caliginous, cloudy, dark, obscure, gloomy.
· Calfa
Զմիգապատ ափշութիւն մտաց չարին յանձանց ի բաց մերկացեալ։ Նսեմացեալ միգապատ կուրութեամբ աշխարհս այս. (Յհ. կթ.։ Մագ. խ.։)
only, single, sole, simple;
solitary;
cf. Միաբան.
· Calfa
Առ իւր թաքնութեանն միեղէն անծանօթութիւնն։ Զիմանալի աչս մեր միեղինիւ եւ անծածկելի լուսով լցո՛. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)
Ոմանք միայնացեալս անուանեալ՝ յանբաժանելի եւ միեղէն կենացն։ Ի միեղինացն միայնացելոց։ Կատարեալ կարգ միեղինացն միայնացելոց։ Ձեռդ միեղէն եւ համակրօն՝ մաքուր եւ աստուածահաճոյ վարուց։ Խաչակրօն հօրդ, եւ աստուածազգեաց միեղէն սուրբ եղբարցդ. (Մագ. ՟Ե. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Զ։)
monoceros, unicorn;
— ծովային, sea-.
· Calfa
ՄԻԵՂՋԵՐՈՒ կամ ՄԻԵՂՋԻՒՐՈՒ ՄԻԵՂՋԵՐՈՒԻ ՄԻԵՂՋԻՒՐ ՄԻԵՂՋԵՐԻ. μονόκερος monoceros, -rus, unicornus. Էրէ վայրի կամ գազան, որ զմի եւեթ եղջիւր ունի ի ճակատուն, եւ ունի նմանութիւն ինչ եղջերուի, ձիոյ, վարազի, ուղտու, եւ այլն. ... եբր. րէմ.
troubled with strangury, subject to the gravel;
cf. Միզագրաւութիւն.
· Calfa
ՄԻԶԱԳՐԱՒ որ եւ ՄԻԶԱԳՐԱՒՈՒԹԻՒՆ. Գրաւումն միզի. դժուարութիւն միզելոյ. միզարգելութիւն. որ կոչի եւ ՔԱՐԱԳՈՐԾ. զի է ախտ գոյացուցիչ խճից եւ քարանց յանցս միզի. ջրվաթի նեղութիւն, քար ունենալը.
strangury, gravel, dysury, ischury, stoppage, suppression or retention of urine, pain and difficulty in discharging the urine.
· Calfa
Անկաւ յախտ ինչ, զոր միզագրաւութեան գործն կոչեն. (Վրք. ոսկ. նոր ձ. եւ տպ։)
to suffer from stone or strangury, to be afflicted with the gravel.
· Calfa
Անկաւ յախտ ինչ, զո քարագործն կոչեն. եւ այնպէս միզագրաւեալ՝ չարաչար մեռանէր. (Վրք. ոսկ. հին ձեռ։)
diabetic, incontinent of urine.
· Calfa
իբր լտ. urinae incontinentia laborans, urinam faciens. Որոյ մէզն կամ միզելն է արձակեալ քան զսովորականն. այսինքն թուլացեալ մարմնով՝ ստէպ միզօղ. ջրվաթը բռնել չկրցօղ.
Եթէ ոչ զարիականն բերէ սերտութիւն մարմնոյն, աստուստ կաթոտք եւ միզարձակք լինել հանդերձեալ գոն. (Մագ. ՟Ծ՟Ը։)
vn. va. to urine, to piss, to make water;
— անասնոց, to stale;
— ստէպ, to piss often but little;
ոչ թողուլ յամենայնէ որ զորմով միզիցէ, to destroy every male.
· Calfa
cf. Մզնիք.
· Calfa
Որ զխելսն շուրջ ունի ջլուտ միզնն։ Որ զնովաւ միզնն իցէ։ Ի նմանէ ի վեր շնչմունք օծեալ մարզէ զպարունակն խելացն զմիզն. (Նիւս. կազմ. ՟Ղ՟Բ։)
Թէ ոք առնու զհաւու քարճիկն, միզն՝ զայն որ կեղեւեն եւ չորցնեն, խախացի բան առնէ. (Վստկ. ՟Յ՟Լ՟Բ։)
լծ. յն. լտ. μήνιγξ meninx ὐμήν hymen, membrana. ուստի Գաղիան. յն. հյ. ւմէն. միզն։ որ եւ ՄԶՆԱՔ. Պարուտակ. նուրբ պատիչ. թաղանթ. մաշկ բարակ. մզզին, փառ, շապիկ.
s. anat. urethra.
· Calfa
οὑρητήρ ureter, meatus urinarius, fistula urinaria. որ եւ ՄԻԶԵՐԱԿ. Խողովակ կամ անցք միզի. ջրհեղ անչամ. ճուճ.
mud, mire, dirt;
puddle.
· Calfa
Ծիծառն հանճարեղ հանճարեղ է, ի մըծէ եւ ի կաւոյ, եւ յայնցանէ՝ որ ինչ դէպ լիցի պատահել նմա, բոյնս գործէ. (Փիլ. լիւս.։)
Ո՞ ի ժանտահոտ միծն գէջ խառնակութեան անկաւ, եթէ ոչ զհեշտ ցանկութիւնն բարի եւ տենչալի կարծեաց. (Նիւս. կազմ. ՟Ի՟Բ։)
Ցանկութիւն ժանտատեսակ իսրեւ զգորտն, եւ տղմուտ միծն՝ մածեալ արեամբ, եւ ամենայն գարշ աղտեղութիւնք. քանզի խոզակերպ չարին է ծնունդ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
Mithra, sun, Persian god.
· Calfa
Բառ պ. ըստ այլոց՝ միթրաս. Արեգակն՝ չաստուած պարսից.
mutual damage.
· Calfa
Ընդմիմեանս հարութեամբք շնչաբեր երակաց ի ներքս մուծանէ. (Նիւս. բն.։)
to each other, to one another;
զ—նս, one another, each other;
ի —, from one another, one from another;
ընդ —նս, with one another;
զկնի —, one after another;
— դէմ ընդդէմ, face to face, fronting, opposite;
սէր առ —նս, mutual affection;
յեղբայրսիրութեան առ —նս գթացք, kindly affectioned one to another with brotherly love;
զբեռն բարձէք, bear ye one another's burdens;
սիրել զ—նս, to love one another, to love reciprocally;
վնասել —, to injure one another;
զ—նս գովել, to praise one another;
ի —նս ածել ըզդրունս, to shut the doors;
բախել զ—նս, to smite one another;
ի թիկունս հասանել —, to help each other, to render mutual assistance;
ի պատիւ զ—ամբք ելանել, in honour preferring one another;
—ամբք վասն — պաղատել, to pray for one another.
· Calfa
Հազար ամ ի շամիրամայ մինչեւ զմիտրէոս թագաւոր, եթէ թուէ ոք, զմիմեամբք եկեալ գտանէ. (Եւս. քր. ՟Ա. (այսինքն լցուած։))
տր ի միմեանս - (տր. ներգոյ) զմիմեանս. ի միմեանց. միմեամբք) ἁλλήλων, -λοις, -λους, -λα invicem, se invicem, mutuo, alius alterius, alter alterum եւ այլն. որ եւ ԻՐԵՐԱՑ. Մի մի. զմի մի. այս եւ այն. ընկեր զընկեր. երկաքանչիւրոց փոխանակաւ. մէկմէկու, իրարու, իրար զիրար.
loving mutually, affectioned one to another.
· Calfa
Ոչ փոքր նշանակ միմեանցասէր բարոյիցն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)
mime, mimic, clown, zani, buffoon, merry Andrew, pantaloon.
· Calfa
Բառ յն. մի՛մօս. μῖμος mimus, imitator, histrio. Նմանօղ. նմանեցուցիչ որպէս զկապիկ խեղկատակ. ծաղրածու. կատակօղ. կատակերգակ.
one;
— եւ միւսն, both.
· Calfa
Չափի երկին անչափութեամբ, եւ առ քեզ կէ՛տ է մին անձուկ. (Պիսիդ.։)
one-edged;
scimitar, sabre.
· Calfa
Տեսեալ զսուսերն՝ որով զվէրսն առ. տեսեալ զմիողնին, որով զազգոյ հարուածսն ընկալաւ. (Ոսկ. խչ.։)
woven in one piece, without seam.
· Calfa
Եւ իբր զմիոստայնի վերարկու՝ գեղեցկատիպ յանգուածով՝ զբովանդակն սկսեալ յարմարեաց (հին տպ. միաստանի). (Նար. խչ.։)
one, unit;
unity, union, reunion;
concord, accord.
· Calfa
Միաբանեաց ընդ աստուածութեանն միութիւն, եւ ոչ երկուութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Թէպէտեւ միութիւն եղեւ բնութեանցն ճշմարտապէս, այլ շփոթումն եւ խառնակութիւն ոչ, այլ մնացին բնութիւնքն՝ շփոթումն ոչ կրեալք. (Սարկ. հանգ.։)
broken-backed;
hipshot;
disheartened, discouraged;
— լինել, to break one's back;
to become hipshot;
to be disheartened, to lose one's courage.
· Calfa
Իիւծեալ միջաբեկ եւ սրտակոտոր մայրն մարիամ հառաչմամբ յորդոր. (Տաղ.։)
rotten at the core;
weak, useless.
· Calfa
(Փայտ որթոյն) ո՛չ զօրէն այլոց կարծր եւ տեւող ունի զտարրն, այլ միջագար եւ վաղափուտ եւ յոյժ տկարագոյն. (Պիտ.։)
s. adj. Mesopotamian, inhabitant of Mesopotamia.
· Calfa
ՄԻՋԱԳԵՏԱՑԻ ՄԻՋԱԳԵՏԵՑԻ. μεσοποταμίτης mesopotamita. որ եւ ՄԻՋԱԳԵՏԵԱՅ. Բնակիչ երկրին միջագետաց.
composed of knots, of nodes at intervals.
· Calfa
Ուր իցէ ինչ խառն կամ խառնեալ. ունօղ ի մէջ իւր զխառնուրդ ինչ տարբեր կամ զաղխաղխս միջամէջս.
middle, mean, middling;
middle, centre.
· Calfa
Ամենայն առաքինութիւն՝ երկուց չարեաց է միջակ. (Նիւս. երգ.։)
Ոչ կարի խորութեամբ, եւ ոչ կարի յայտնութեամբ, այլ միջակ ուսմամբ տալ զգիտութիւն գրոց. (Նար. երգ.։)
Տառք միջակք ... քան զյոյրսն նուրբք են, եւ քան զնուրբքն յոյրք։ Եւ են միջակքն, բենն ի մէջ մենի, պէի, եւ փիւրի. եւ այլն։ Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ, միջակ, ստորակէտ։ Միջակ՝ նշան յոգի սակս ընդունելոյ (այսինքն շունչ առնլոյ յընթեռնուլն). (Թր. քեր.։)
Երեք են, որով վարին մարդիկ. բարի, եւ չար, եւ միջակ։ Եւ աստ միջակք են ապաշխարօղք։ Յորոց ուսանիմք՝ ընդ ծայրիցն եւ միջակացն լինել դատաստան. (Մխ. դտ.։)
μέσος, -η, -ον medius, -a, -um;
mediocris, moderatus. Միջին ընդ մեծ եւ ընդ փոքր. որ է ի մէջ ծայրայեղից. միջասահման. չափաւոր.
Ամենայնի էացուցիչ, սկիզբն, եւ միջակ, եւ վախճան. (Դիոն. ածայ.։)
middling voiced;
middle-voice.
· Calfa
Են ինչ ի ձայնիցն՝ որք աստուածավայելուչք են, եւ են ինչ՝ որ զմիջին կարգն ունին։ Միջակաձայնս զայսոսիկ ասեմք, զորս յորժամ երանելին պօղոս գրէ, յիսուս քրիստոս երէկ եւ այսօր, նոյն եւ յաւիտեան. (Պրպմ. ՟Խ՟Բ։)
centre, central point;
point, full stop, period.
· Calfa
Միջակէտ, որ եւ ասի բացատ՝ որ է դատարկ տեղի. (եւ միջակէտ կոչի ըստ տեղւոյն, զի ի միջին կայ ստորակիտին եւ կատարեալ կիտին. Գրչ. գէորգ.։)
Ոմանք՝ ամանակ եւ նշան զմիջակէտն ասեն, որ բաժանէ զստորատն, եւ զբուն կէտն. (Նչ. քեր.։)
middle ribs.
· Calfa
μεσοπλεύρα media latera. Միջին կողք. եւ Որ ինչ է ի մէջ կողից.
mediocrity.
· Calfa
μεσότης mediocritas, modus, medium, medietas. Միջակն գոլ. միջին վիճակ. միջասահմանութիւն. չափաւորութիւն. եղանակ.
of middling stature, middle-sized, about the middle height;
middle-aged.
· Calfa
μεσῆλιξ qui mediae aetatis est եւ media aetas. Միջակ հասակաւ կամ տիօք. երիտասարդ. չափահաս. եւ Միջակ հասակն. երիտասարդութիւն. առուգութիւն.
Ո՛վ խաչ բարձրաթեւ, մանկանց պահապան, եւ միջահասակաց օգնական ի պատերազմի. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի տիոց անտի երիտասարդականաց մինչ ցմիջահասակ արբունս ժամանակի. (Կաղանկտ.։)
(Անդք) դեռադեռ իսկզբամբ ի մատաղութեան բուսոյն, եւ կամ ի միջահասակին կանաչայնովն գեղեցկանան. (Պիտ.։)
entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.
· Calfa
Լուիցեն միջամուխք խորհրդոյն, եթէ յո՛րպիսի սեղան մատչելոց իցեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
Ամենայն ինչ ընդ ամենայնի խառն եւ միջամուխ գտանի. (Վեցօր. ՟Ա։)
Թեւամուխ միջամուխ յաստուածատուր հրամանաց հանգամանս։ Որ եւ սկսան իսկ սիւնք եկեղեցւոյ միջամուխ ձեռամբ զգործս աւետարանչացն քրիստոսի գործել. (Կորիւն.։)
Հասակ երիտասարդութեան միջամուխ է եւ ի բարւոյ եւ ի չարի գիտութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Գ։)
girdled, bound round the body, lusty.
· Calfa
Քեւ գօտեւորեալ միջապինդ ամրութեամբ բանն մարմնացեալ. (Նար. խչ.։)
middling, intermediate;
middle, centre.
· Calfa
Զայն ինչ՝ որ այսոցիկ միջասահման է. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Ասեն զքրքմէն, թէ միջասահման է. ոչ կարի հով, եւ ոչ կարի ջերմ, այլ ի չափու ունի զիւր զօրութիւնն. (Նար. երգ.։)
Նմանութիւն ինչ միջասահման (կամ միջնասահման) ստութեան եւ ճշմարտութեան։ Միջասահման կացոյց իմանալեացն եւ զգալեացս զփոքր կենդանիս զայս մարդ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Չեւ եւս առողջացեալ են, այլ կազդուրեալ՝ միջասահման դեռեւս ունին զառողջութեան եւ զհիւանդութեան։ Փախի՛ր ի միջագետս, ի միջասահմանս առաքինութեան եւ չարութեան. (Փիլ.։)
middle, centre;
interval;
cf. Միջավար.
· Calfa
Զամենայն միջավայրսն ասեն երկիրն ունի։ Արեգակն եւ լուսին զամենայն վարյս միջավայրաց (կամ միջավայրս վայրացդ) իբրու զմի ինչ ունին միանգամայն. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
moderate, temperate.
· Calfa
Զհիւանդն ի միջավար բաղանիս տա՛ր, որ ոչ տաք լինի, եւ ոչ հով. (Մխ. բժիշկ.։)
insects.
· Calfa
τὰ ἕντομα insecta. Կենդանիք մանունք՝ առաւել թռչականք, որոց մարմինք ունին զկազմութիւն միջատութեամբ իւիք աղխաղխից ընդ հաստ եւ ընդ բարակ.
Զազգս մանունց եւ զանզօր թռչնոց, զձիաստան եւ զբրիատց, որք խառնեալք եւ միջատք անուանին. (Վեցօր. ՟Ը։)
to cut, to shorten.
· Calfa
Բարձր պատուար լսի անուն աւետարանչին. զի բազում բանս միջելով՝ բարձր անցանէ. (Վրդն. ծն.։)
Բարբառ ... յառաջ քան զասել ասողին՝ չէ յայտ, եւ կամ յետոյ անհետ չէ ի միջի։