perfidious, disloyal, traitorous, treacherous, treasonable, faithless;
cruel, ferocious, inhuman, barbarous.
· Calfa
Յիմար ոք իցէ, եւ անագորոյն։ Յանագորոյն կարծեաց անտի երկնչէր։ Ի բաց բառնալ զանագորոյն կամսն։ Անագորոյն ախտիցն։ Ոչ գոյ ինչ անմտագոյն քան զնոսա, եւ անագորոյն. (Ոսկ. յհ.։)
Եւ անամոքելի. անզեղջ.
perfidy, treachery, disloyalty;
cruelty, inhumanity, ferocity, barbarity.
· Calfa
Նոքա անագորոյնութեան են, եւ սոքա մարդասիրութեան։ Յափշտակելն եւ ագահել ո՛չ մարդկան զգօնութեան է, այլ՝ գազանաց անագորոյնութեան։ Մի՛ այսուհետեւ յանագորունութիւն կործանիցիմք։ Զնոցա անագորոյնութիւնսն ցուցանէ. (Ոսկ. մտթ.։)
not free, dependant;
mean, ignoble, niggardly.
· Calfa
Անազատն մտօք եւ փոքրահոգին ... Փոքրահոգին եւ անազատ միտքն։ Անազատ ռշդութիւն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. տնտես.։)
insipid, tasteless, unsavoury;
hated, disliked.
· Calfa
Սոքա բնութիւն անմարմին, եւ անախորժք չարի. (Լմբ. սղ.։)
cf. Անաչառութիւն.
· Calfa
Մի՛ ոք գործիցէ ինչ առանց օրինաց եւ իրաւանց, այլ՝ արդարութեամբ եւ անակնառութեամբ. (Մխ. դտ.։)
abandoned, forlorn, helpless.
· Calfa
ἁνεπίσκεπτος, neglectus. Ոյր չիք ոք այցելու. առանց այցելութեան. անվերակացու. անխնամ. անտերունչ. մարդ չունեցօղ, երեսէ ձգած. թէրք օլունմուշ.
cf. Անանձն.
· Calfa
Ես եւ Հայր իմ մի եմք. մի վասն անքակութեանն ասէ, եւ զեմքն՝ զի մի՛ ոք անանձնաւոր զերեսն համարեսցի. (Սեբեր. ՟Դ. (գրեալ էր վրիպակաւ՝ անձնաւոր։))
unfatigued, fresh;
easy, not difficult;
easily, without fatigue or trouble.
· Calfa
Նոքա անաշխատ, եւ մեք միշտ վաստակեալ։ Ի վաստակս առաքինութեան անաշխատ լինել. (Լմբ. սղ.։)
impartiality, disinterestedness, uprightness, justness, sincerity;
strictness, rigour, austerity, severity.
· Calfa
Անաչառութեամբ սիրել զմեծամեծս եւ զփոքունս. (Եղիշ. ՟Ը։)
incorruptible;
pure, chaste, inviolate.
· Calfa
Ոչ ոք տանջեալ՝ անապական. հակառակք ուրեմն ոչ են անապականք։ Էութիւն՝ որ ոչ տանջի, անապական է բնութեամբ ... Անապական բարին՝ ոչ ինքն ապականէ զոք, եւ ոչ ցանկայ ընդ ապականութեան ուրուք. (Անյաղթ եւ Շ. յամենայն չար.։)
adj. adv. cf. Անապաշաւ.
· Calfa
Նոքա յաղթականք իցեն իբր ապաշխարեալն քան զանապաշխարն. (Նար. ՟Զ։)
Այն ինչ՝ ընդ որ ոք չապաշխարէ. անթողլի. աններելի.
impenitence, obduracy.
· Calfa
Ոչ կամի Աստուած զոք յանապաշխարութիւն. (Մանդ. ԺԵ։)
s. adj. desert, hermitage, solitude;
solitary, uninhabited lonely, unfrequented.
· Calfa
ԱՆԱՊԱՏ ասին եւ վանք միաբանից՝ փոքր մի հեռի ի քաղաքէ։ (Յիշատ.։ Վրք. հց. եւ այլն։)
to be dissolute, to be debauched, to be a libertine;
to be prodigal or lavish.
· Calfa
Իբրեւ զմանուկ ոք վերացուցեալ ի համբոյր, եւ յանառակելն՝ զարկուցանէ զգետնի. (Վրդն. սղ.։)
unspeakable, ineffable.
· Calfa
Բորբոքեցան ցանկութեամբ իւրեանց յանասելի աղտեղութիւնս. (Յճխ. ՟Ը։)
a small beast;
animalcule;
a lean beast.
· Calfa
Անասուն փոքրիկ կամ տառապեալ՝ ստացուած աղքատի ուրուք. հայվանճըգ.
atheistic, atheist;
ungodly, irreligious.
· Calfa
ἅθεος, atheus. Որ չընդունի Աստուած զոք. եւ ուրացօղ ճշմարտին Աստուծոյ. պաշտօնեայ սուտ աստուածոց եւ աղանդոց. անպարիշտ. նախիւտա, տինսիզ, միւհլիտ, մէզհեպսիզ, փութփերեսթ.
immaculate, without sin, innocent, irreproachable;
clear, refined;
intact, pure, whole, perfect.
· Calfa
Հաճո՛յ լեր առաջի իմ, եւ լե՛ր անարատ առաջի Տեառն։ Ո՞ ոք իցէ մարդ՝ որ եղեւ անարատ։ Այր անարատ։ Կեանք անարատ։ Գնային յամենայն պատուիրանս եւ յիրաւունս Տեառն անարատք։ Ըստ արդարութեան օրինացն լեալ անարատ։ Հաստատել զսիրտս ձեր անարատս ի սրբութիւն։ Զի եթէ առաջինն անարատ էր, ապա երկրորդն տեղի ոչ խնդրէր։ Գիտեմ, զի անարատ զիս ոչ թողուցուս։ Յանօրէնութենէ անարատ ոչ արարեր զիս։ Անարա՛տ արա զիս ի հալածչաց իմոց. եւ այլն։
Հաւատա՛, զի ի կապադովկացւոցն ոչ ոք թագաւորեաց. անարա՛տ կալ զմտածութիւն քո. (Վրք. հց. ԺԹ։)
worthless, contemptible, vile, abject, despicable, ignoble.
· Calfa
Անարգ եղիցին նոքա որպէս ջուր զի հեղու (յն. անարգեսցին, կամ յոչինչ գրեսցին). (Սղ. ԾԷ. 8։)
Եթէ կարի յանարգաց ոք իցէ, եւ կամ ի պատուականաց. (Ագաթ.։)
Ի փոքուէ տարրէ անարգէ։ Անարգ ձայն, կամ մոխիր։ Քարինս անարգս։ Յանդամոցս անարգացս. (Նար.։)
disconsolate;
inconsolable.
· Calfa
Զոր չէ մարթ արգահատել. անողոքելի. անխնայ. խօսք չեկող, անգութ. գալպի փէք, մերհամեթսիզ.
formless, deformed, ugly, rugged.
· Calfa
Եւ թերեւս մարմնոյս անարգասի տխեղծութիւն փոքրագոյն է ասել. (Պիտ.։)
unjustness, iniquity.
· Calfa
Կամացս բաղձանքն ասէ՝ արդարութիւնն, բայց նոքա պատրանօք յանարդարութիւնն մոլորեցուցանեն. (Լմբ. սղ.։)
unworthy, unfit, improper;
condemnable, blamable, illegal, dishonest;
— համարել, to disdain.
· Calfa
Անարժան է այնքան երանութեանն՝ յանարգսն եւ ի փոքունս իջանել. (Նիւս. բն.։)
Անարժան գործք, կարգ, բանք։ Ոչ զոք հարցանէր ի մարդկանէ զարժանն եւ զանարժանն. (Փարպ.։)
cf. Անարժան;
յ—, unworthily.
· Calfa
Անարժանիք եղեալ գրոց եւ յիշատակական պատուոց։ Եթէ ոք յանարժանեացն իցէ բարձրութեանս այսորիկ, ամենեւին մի՛ հպեսցի. (Առ որս. ՟Է։)
unworthiness.
· Calfa
Մի՛ ոք ի ձէնջ անարժանութեամբ աստուածային խորհրդոյն սպասաւորեսցէ. (Շ. ընդհ.։)
of no trade, or profession;
artless;
guileless;
immaterial, simple, natural;
rough, rude.
· Calfa
ἅτεχνος, arte carens, imperitus. Որպէս անգէտ արուեստի. անտեղեակ. անվարժ. եւ ո՛չ ճարտար ոք. արհեստ չգիտցօղ. սէնաաթ պիլմէզ. աճէմի. խամտէսթ.
Ոչ փոքր ինչ թողուլ անարուեստ եւ անհպատակ. (Նիւս. բն.։)
to cast, to throw, to shoot;
to put away, to reject;
to reduce to, to bring to;
to sow, to scatter, to spread;
to pour out, to shed;
to mix;
ի մէջ — զանձն, to intermeddle, to intrude, to enter;
— ի մէջ ի ներքս, to thrust in, to introduce, to mix;
— ի միտս, to insinuate;
— զանձն ընդ, ի ներքոյ, to undergo;
— զիւրեւ, զանձամբ, to endorse, to put on one's back;
to put on, to dress one's self;
— աղիւս, to make brieks;
— զկալ, to winnow corn;
— ողորմութիւն, to pity;
ընդ յեսան, ընդ սրոց —, to whet, to sharpen;
— ընդ սղոցաւ, to saw;
— ջուր, to pour water;
գութս —, to pity;
խունկ —, to cense, to perfume with incense;
ի խնդիր —, to seek, to trouble one's self to find;
ձայն —, to cry, to scream, to shriek;
վարձս, սակ —, to bargain, to make an agreement, to contract;
վիճակ —, to cast or draw lots;
ի կիր, ի վար, ի գործ —, to use, to employ, to make use of;
ձեռն —, to undertake;
— ընդ տարակուսանօք, to make doubtful, to doubt;
— ի մոռացօնս, to forget;
— զանձն ի վատնգ, to place one's self in danger;
— ի յուսահատութիւն, to reduce to despair.
· Calfa
Արկին զնովաւ քղամիդ կարմիր։ Արկի զքեւ սնդուս։ Արկցեն որպէս կրկնոց ղամօթ իւրեանց զիւրեամբք։ Առեր զհանդերձն գեղեցիկ, եւ արկեր զնոքօք. եւ այլն։
Ոչ արկցէ զաչս իւր յարդարոյ։ Նոքա արկին զնա ի կուսութենէ. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ 8։)
Եթէ զսերմն աղացեալ ջրով ըմպիցէ ոք, ի ցանկութենէ արկանէ. (Եզնիկ.։)
Եկա՛յք արկցո՛ւք աղիւս։ Շուրջ զնոքօք արկին պատնէշ։ Ի վերայ երուսաղէմի արկանել պատնէշ։ Արկանել խից ի վերայ դրանցն նորա։ Որչափ ինչ արկանիցես նմա տոկոսիս. եւ այլն։
Արկեալ ջուր զերեսօք նորա՝ կանգնեաց զնա.. (Վրք. հց.) Այլ այսոքիկ եւ որ նման սոցին՝ վերածին առ մի ի նախանշանակեալ նշանակութեանց։
Մի՛ ոք արկցէ աշխատութիւն մտաց. (Վեցօր. ՟Ա։)
chest;
caisson;
trunk, box;
դնել յարկեղ, to pack up, to put in a chest;
հանել յարկեղէ, to unpack.
· Calfa
Յոքունք յաւուրս դաւթի ոսկեզօծ յօրինեալ արկեղք. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Արկած.
· Calfa
Նոքա արկուածս ձգեն, եւ ասեն, մի՛ տառապեցուցաներ զմարմինդ. (Կլիմաք.։)
to despise, to repulse, to disdain;
to aggrieve, to offend;
to vex;
to debase.
· Calfa
Ոչ զիւիք պարտ է արհամարհել որպէս զփոքու իւիք. (Բրս. հց.։)
Եւ նորա արհամարհեալ լինէր զտանջանօքն. (Ճ. ՟Ժ.։ Ասի անխտիր եւ արհամարհել զոք կամ զիմն, զոր օրինակ զկեանս, զամօը, զբան կամ զճարտարօք, զներելովն եւ զերկայնմտութեամբ։ Իսկ կր. Արհամարհեալ է առաջի նորա, կամ նմա. փոխանակ ասելոյ՝ ի նմանէ։)
contemptuous, despicable, disdainful, offensive.
· Calfa
Դոքա էին որդւոցն իսրայէլի՝ ըստ բանին բաղաամու՝ ապստամեցուցիչք, եւ արհամարհիչք բանին տեառն ի բեղփեգովր. (Կիւրղ. թուոց.։)
echo;
resound, repercussion;
— տալ, to echo.
· Calfa
ԱՐՁԱԳԱՆԳ մանաւանդ ԱՐՁԱԳԱՆԳՔ. ἡχώ echo, vox repercussus գրի եւ ԱՐՁԱԳԱՆՔ, եւ ԱՐՁԱԳԱՆԳ (իբր յոքն). գրի նաեւ որպէս ռմկ. ԱՐԾԱԳԱՆՔ. Գանդիւն արձանաց կամ գանչիւն յարձանաց. այսինքն Հնչիւն փոխադարձեալ ի սեանց, ի վիմաց, ի լերանց, ի քարանձաւաց, եւ այլն.
to untie, to loosen, to detach, to break;
to unchain, to slacken;
to unpack, to unfold;
to unload, to deliver;
to dispatch, to expedite, to send;
to release, to let go;
to relax;
to throw, to thrust, to fling, to shoot;
to discharge, to disband, to dismiss;
— ի մեղաց, to absolve;
— քարինս պարսատկաւ, to sling;
ձայն —, to scream, to cry;
աչս —, to ogle, to cast eyes on;
— ճառագայթս, to cast a brilliancy, to shine;
բոցս, կայծակունս —, to sparkle;
կիցս —, to fling, to yerk;
նետս —, to draw the bow;
հրացան —, to let off a gun;
հրետ —, to fire a cannon;
— զկին, to divorce;
— զատեան, to dismiss the session;
— զոք, to dismiss a person;
փուք —, to fart, to break wind.
· Calfa
to be untied, delivered, detached, liberated.
· Calfa
Եւ անտի արձակեալ եկին առ իւրեանցսն։ Եւ նոքա արձակելաք՝ իջին յանտիոք. (Գծ. ՟Դ 23։ ՟Ժ՟Ե. 39։)
leave, holidays;
cf. Արձակումն.
· Calfa
Խորհեցան իւրեանց դտանել արձակուրդ, եւ արարին իւրեանց նոքա մեկնութիւնս (գրոց). (Եւս. պտմ. ՟Զ 18։)
column;
statue, figure, image, idol;
instrument, writing;
Հերակլեան —ք, the pillars of Hercules;
կալ — անմոռաց, to become an eternal monument.
· Calfa
Դրոշմեսջի՛ր արձան յաւիտենից, զիմի՛ ոք, եւ այլն. (Զենոբ. ըստ Ճ։)
root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.
· Calfa
Արմատ քո եւ ծնունդ քո յերկրէ քանանացւոց։ Յարմատոյն յեսսեայ։ Յարմատոյն դաւթի։ Ես արմատ եւ սեռ ի դաւթայ։ Արմատք արդարոց։ Մի՛ ոք իցէ ի ձէնջ արմատ ի վեր բուսեալ դառնութեան.եւ այլն։
Եթէ ոք զիւր սուրբ արմատն (սերնգեան) խառնակէ ընդ ուրուկս. (Կանոն.։)
cf. Արմուկն.
· Calfa
Հատան ձեռք նորա ի կրկնուած արմկացն (կան արմկանն)։ Զաջ բազուկ նորա հանդերձ արմկաւն։ Զգեցաւ մացեղէն փոքր մինչեւ յարմկունս. (ՃՃ.։)
elbow;
fore-arm;
խթել արմկամբ, մղել, to elbow, to push or thrust with the elbow.
· Calfa
Հատան ձեռք նորա ի կրկնուած արմկացն (կան արմկանն)։ Զաջ բազուկ նորա հանդերձ արմկաւն։ Զգեցաւ մացեղէն փոքր մինչեւ յարմկունս. (ՃՃ.։)
course;
erruption, invasion, incursion, excursion, descent;
expedition;
—ք ձիոյ, league (four kilometres, two and a half English miles), cf. Ասպարէս.
· Calfa
Բարիոք է անդրէն դարձընթաց արշաւանին. իբր հարեւանցի ընթացք. (Կոչ ՟Ժ՟Զ։)
art, trade, profession, study, condition, office;
artifice, expedient, means, invention, ingenuity;
sign, miracle;
գեղեցիկ ազատական մեքենական —ք, the liberal, mechanical, fine arts.
· Calfa
Եփեալ ըստ արուեստի իւղագործաց։ Լի արուեստիւ, եւ իմաստութեամբ, եւ գիտութեամբ։ Ամենայն ոք որ յօրժարեսցէ իմաստութեամբ ըստ համօրէն արուեստից։ Բռնադատեաց արուեստիւն ածել զնմանութիւնն ի գեղեցկութիւն։ Ի դիւթական արուեստի խաբէութիւնս անկանէին։ Էին խորանակարք արուեստիւ. (եւ այլն։ էՈր առ շինողական արհեստսն աշխատին ... իւրաքանչիւր ոք մի արհեստ ի քաղաքի ստանալով. Պղատ. օրին. ՟Ը։)
cf. Արուեստագիտութիւն.
· Calfa
Ոչ կեղծաւորութեամբ, եւ մարդկեղէն արուեստգիութեամբ։ Արուեստգիտութիւն բժշկութեան դիպեցաւ ամօթղեած տանջանացն (տեռատեսին) ... Երեւեցաւ թէ ո՛րչափ առաւել են հաւատք քան զարուեստգիտութիւն։ Զի ամաչիցեն կախարդքն այնոքիկ՝ որ կարծեցին կալ ընդդէմ մովսիսի արուեստգիտութեամբն իւրեանց. (Եփր. ՟բ. կոր. եւ Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։)
to utter, to pronounce.
· Calfa
Ձեռնարկութիւն այնոցիկ ըստ այսմ օրինակի արտաբերի։ Եւ այսոքիկ յանբաւս արտաբերին։ Նմանապէս եւ այս յանհունս արտաբերի. (Պիտ.։)
pronunciation.
· Calfa
Որ են եւ սոքա (անուն եւ բայ) մասնկունք արտաբերութեան բանի. (Անյաղթ պերիարմ.։)
to pronounce, to utter, to articulate, to sound, to recite.
· Calfa
Զանծանօթաբաղ երեւումն յեզր ծովուն աշակերտացն փոքր ինչ արտասանեսցուք. (Նանայ.։)
that cries while weeping.
· Calfa
Իսկ նոքա արտասուագոչ ողորմ ողորմ զձեռս համբարձեալ յերկինս. (Ագաթ.։)
prep. adv. out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.
· Calfa
Զոր օրինակ եւ ոչ զերկայնակեաց կենդանիսն ասէ ոք անմահս, եւ սակայն նոքա բազում ժամանակս կան արտաքոյ մահուան. (Ոսկ. յհ. Բ. 53։)
out, outwardly, externally;
սուգն — միայն է, mourning is merely outward shown.
· Calfa
Եթէ մարտիցէ ոք արտաքուստ կամ ի ներքուստ. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Ցուցանի արտաքուստ բարիոք։ Մարմնովս արտաքուստ պճնիմ. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Հ՟Ա։)
out, outwardly.
· Calfa
Խարտեաշն մաղձ առ ի յամոքումն կատարէ, եւ շարժէ զարտաքս ելանելն։ Փայծաղն զարտաքս ելանելն յակելուածոյն տոկացուցանէ. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Է։)