Definitions containing the research ոյ : 10000 Results

Անաճական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Անաճ.

NBHL (1)

Ոչ միայն բոյսք, այլ եւ անաճական մարմինք. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)


Անամուսնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

celibacy.

NBHL (1)

Լա՛ւ է ամուսնութիւն, այլ լաւագոյն է անամուսնութիւն, եւ առաւել լաւագոյն եւս կուսութիւն. (Զքր. ծործոր.։)


Անամպ

See full entry →

adj.

cloudless, clear, serene.

NBHL (1)

ἁνέφελος, non nubilus, serenus Առանց ամպոյ. պարզ. բա՛ց, յստակ. պուլութսուզ. աչըգ.


Անամօթ, ից

See full entry →

adj.

shameless, unblushing, impudent;
audacious, insolent.

NBHL (7)

Ի բերան անամօթին քաղցրասցի մոյր. (Սիր. Խ. 32։)

Առնիցեն յամօթ զանամօթսն ... Զկարի անամօթիցն խնուցու զբերանս։ Յանամօթից եւ ի լրբաց։ Անամօթ հրէիցն ոչ թողոյր տեղի։ Ամենայն բերան խցցի, այս ինքն նոյն անամօթիցն. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. հռ.։)

Անամօթ զղջմամբ զերծանել ի յախտէն. (Բրս. հց. ԽԱ. որ ի ՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 15. մշակ առանց ամօթոյ։)

Առաքինւոյն՝ անամօթ լինել, եւ յանցաւորին՝ ամաչել։ Ի սուրբն եւ յանամօթն լինել փութան ապաշխարութեամբ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

Համբերութիւն զհանդէս, եւ նա զանամօթ յոյսն։ Յոյսն անամօթ մնայ, եւ սիրովն զովանայ ի Քրիստոս. (Լմբ. առակ. եւ Իմաստ։)

Պահողի՝ պարկեշտ գոյն, ոչ շառագունեալ անամօթ ծաղկելով. (Բրս. պհ.։)

Կա՛լ զսանձս իմաստութեան, որով անամօթ արշաւես։ Թախծեալ սրտիւք առ երկնային թագաւորն անամօթ վերաղաղակէին։ Պա՛րտ է՝ անամօթ զողորմութիւնն Աստուծոյ թախանձել. (Կլիմաք.։)


Անամօթաբար

See full entry →

adv.

without shame, impudently;
audaciously.

NBHL (1)

Ուսանել անամօթաբար, եւ ուսուցանել աննախանձապէս։ Անամօթաբար պատմեսցէ զծածկեալս ամօթոյն, եւ ոսոխ իւր լինիցի. (Բրս. թղթ. եւ Բրս. հց.։)


Անամօթանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to lose all shame, to be shameless.

NBHL (1)

Հակառակս խօսել Հոգւոյն Սրբոյ անամօթանաս. (Սարկ. հանգ.։)


Անամօթիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Անամօթանամ.

NBHL (2)

Առ նոյն ինքն վեհագոյն բնութիւնն անամօթեցար զհայհոյութեանդ քո ձգել բան։ Պախարակել զմեզ անամօթին. (Յհ. իմ. երեւ. եւ պաւլ։)

Եթէ քօղով լուսոյ խաւարականի մտանել ընդ աչս անամօթեսցի. (Նար. ԿԶ։)


Անամօթութիւն, ութեան

See full entry →

s.

impudence, audacity, effrontery.

NBHL (4)

ἁναισχυντία, impudentia, inverecundia Չամաչելն. բարձումն ամօթոյ. անպատկառութիւն. լրբութիւն. լպրշութիւն. յանդգնութիւն. աներեսութիւն. առսըզլըգ. էտէպսիզլիք.

Անամօթութիւնն առանձինն ուրոյն վատթարին է։ Անամօթութեանն յարացոյցք՝ ամենայն խայտառականք են. (Փիլ.։)

Լրբի անամօթութեամբ սրտիւ գալ առ մեզ յողջոյն. (Փարպ.։)

Թերեւս ըստ բազում անամօթութեան մերոյ բացցէ մեզ. (Վրք. հց.։)


Անայլայլակ

See full entry →

adj.

invariable, unalterable, immutable.

NBHL (1)

Անայլայլակ նոյնութեամբ։ Անայլայլակ խորհրդով։ Օրինակ ուղղութեան անայլայլակ վրիպութեան (այս ինքն յերեսաց վրիպութեան). (Նար.։)


Անայլայլելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

cf. Անայլայլակ.

NBHL (4)

Ամենեցուն գոյացուցիչ, եւ էիցս անլոյծ յարակայութեան անայլայլելի հաստատութիւն։ Հուր ընտրողական անայլայլելի. (Դիոն. երկն.։)

Զանփոփոխելի եւ զանայլայլելի համագոյութիւնն. (Աթ. ՟Դ։)

Ընդ աջմէ իմոյս փրկութեան կանխեալ ներութեամբ անայլայլելի։ Անսխալ եւ անայլայլելի պահեսցի. (Նար. ԻԲ. ԽԶ։)

Եւ՝ ո՛չ այլեւայլ. միեղէն. նոյն. զուգափառ. ἁπαράλλακτος, non differens, par equalis.


Անայր

See full entry →

adj.

unmarried (woman).

NBHL (5)

Եւ իբր անհարսնացեալ. անփորձ յառնէ. միշտ կոյս. որ եւ ասի ԱՆԱՐԱՆՑ, այս ինքն անմերձ յամենայն արանց.

Մայր ծնեալ, եւ կոյս մնացեալ. ծնօղ անայր, եւ որդի անհայր. (Գր. սքանչ.։)

Յղացեալ Կուսին յանարանց յանապական արգանդին զՈրդին Աստուծոյ. (Ագաթ.։)

Զանարանց անապականն կոյս գոլ ուսաք. (Վանակ. յուրախացիրն.։)

ԱՆԱՅՐ. Ուր չիք այր կամ որդի մարդոյ. անմարդի. անբնակ ի մարդկանէ. ինսիզ.


Անայցելու

See full entry →

adj.

abandoned, forlorn, helpless.


Անանգոսնելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

irreproachable, irreprehensible.

NBHL (2)

Զանանգոսնելի կիրսն կրել ըստ մարմնոյ. (Շ. թղթ.։)

Ունի եւ զմերս, եւ զկիրս սոցա զանանգոսնելիսն՝ առանց մեղաց ամենեւին ... Գեր ի վերոյ բնաւին իսկ կրից անանգոսնելեաց. (Տօնակ.։)


Անանձն

See full entry →

adj.

inanimate, lifeless;
impersonal.

NBHL (2)

Մարմին անանձն եւ անմիտ ոչ ընդունի յինքն տրտմութիւն։ Յորժամ եղեւ մարդ միածինն, ո՛չ անանձն եւ անմիտ մարմին առեալ, այլ շնչաւոր յաւէտ։ Ընդ անձնաւոր մարմնոյ, եւ ո՛չ անանձին զինքն անճառաբար միացուցեալ։ Որք Ապողինարի կարծեօքն պատրեալք, ասելով անանձն եւ անմիտ գոլ զմիաւորեալն ընդ բանին մարմինն. (Պրպմ. ստէպ։)

ԱՆԱՆՁՆ. իբր անկենդան. անկերպարան. պատահական, կամ անգոյ.


Անանձուկ

See full entry →

adj.

unconfined, wide, large;
disagreeable.

NBHL (1)

Յիշատակէ զանանձուկ եւ զանսէր ժամանակն գեհենին. (Ոսկ. յանդամալոյծն.։)


Անանուն

See full entry →

adj.

anonymous;
ignoble.

NBHL (8)

cf. ԱՆԱՆՈՒԱՆԵԼԻ. սեպհական Աստուծոյ. ἁνώνυμος, nomine carens, ἁκατονόμαστος, qui nominari non potest

Վասն առաւել սիրոյն իւրոյ՝ անանունն յանուն գայ. (Յճխ. ՟Բ։)

Գերագոյն քան զամենայն անուն՝ Էն անանուն։ Որպէս անանուն օրհնաբանեն զնա՝ եւ յամենայն անուանէ։ Աստուածավայելչապէս օրհնել զանկոչին եւ անանուան Աստուածութեանն բարերարականսն բազմանունութիւնս. (Դիոն. ածայ. ՟Ա։)

Ինքն անանուն է, եւ անճառ՝ որպէս անհասանելի. այլ ըստ գոյութեանն որ Էն անուանի. (Փիլ.։)

Խոնարհութիւն՝ անանուն շնորհք հոգւոյ. (Կլիմաք.։)

ԱՆԱՆՈՒՆ. Որպէս այն՝ որոյ անուն չէ յայտնի կամ չէ ծանուցեալ ի պատմութիւնս.

Որում անուն էր Վրիւ, անանուն ըստ ազգի, եւ անփորձ իրի՝ որդի առն ասորւոյ։ Գուցէ անանուն եւ անպիտան մահուամբ ելանիցեմք ի կենցաղոյս. (Փարպ.։)

Եւ է այս՝ անուն, կամ անանուն ... քանզի ոչ մարդ՝ անուն ոչ ասեմ, այլ անորոշելի անուն. քանզի ոչ մի իմն նշանակէ ... Զի՞նչ անուն, եւ զի՞նչ անանուն, յառաջագոյն ասացեալ է. (Պերիարմ. ԺԳ։)


Անանջատ

See full entry →

adj.

inseparable, indivisible.

NBHL (3)

ԱՆԱՆՋԱՏ ըստ փիլիսոփայից ասի այն ինչ, որում անհնար է բաժանիլ յէութենէ իրին կամ ենթակային. որպէս բանականութիւնն ի մարդոյ, կամ սեւութիւնն յեթովպացւոց.

իբր անանջատաբար. առանց ի բաց մեկնելոյ.

Բազումս փոխանակ միոյ տեարս եւ տիկնայս ստասցիս ի ներքս ի քեզ որջացեալս, որ զքո զոգիդ անանջատ եւ անմեկնելի ջնջեն. (Փիլ. լին.։)


Անանջատելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

cf. Անանջատ.

NBHL (1)

Հօր համագոյն Որդի, եւ անանջատելի։ Անանջատելի գոլով Բանն ի Հօրէ ըստ աստուածայնոյն բնութեան. (Աթ. ՟Դ։)


Անանջատաբար

See full entry →

adv.

indivisibly.

NBHL (2)

ἁδιαιρέτως, ἁμερίστως, sine divisione. Առանց անջատելոյ. անբաժանաբար.

Սեաւն անանջատաբար ագռաւու եւ եթէովպացւոյ պատահեաց. (Պորփ.։)


Անանց

See full entry →

adj.

that passes not away, eternal;
impassable.

NBHL (3)

Անանց ամենեցուն եւ անտեսանելի՝ բայց ի քահանայապետէն միայնոյ։ Մաքուր մարմին եւ սուրբ եւ ամբիծ՝ անանց եղեալ յամենայն մեղաց. (Ոսկ. ծն.։)

Գուշակէ անցականն զանանցէդ։ Անանց թագաւորութիւն, լոյս, ուրախութիւն, դատաստանք. (Ագաթ.։)

Գնել ընդ անցաւորիս զանանցն։ Անանց բոցոյն։ Անուն բարի յերկրի եւ անանց յազգաց ազգս. (Փարպ.) ուր եւ հաւախօսն անանց կոչի, իբր հաստատուն եւ ընդաբոյս։


Անանցանելի, լւոյ

See full entry →

cf. Անանց.

NBHL (1)

զոր օրինկ հուրն՝ որ զփայտն գտանէ, ոչ սպառի, նոյնպէս եւ այն հուր՝ որ զմարմին գտանէ (անմահ ընդ հոգւոցն), անանցանելի է. (Պիտառ.։)


Անաշխատ

See full entry →

adj. adv.

unfatigued, fresh;
easy, not difficult;
easily, without fatigue or trouble.

NBHL (1)

Բեռն իմ անաշխատ է։ Անաշխատ կայր ի խորհրդոյն. (Վրք. հց.։)


Անաշխարհիկ

See full entry →

adj.

banished or driven from his country;
captive, enslaved;
strange, foreign.

NBHL (3)

Որ չէ ի նոյն աշխարհէ կամ գաւառէ. տարաշխարհիկ. օտարական. նժդեհ. պանդուխտ. դրսեցի. տաշրալը, եճնեպի, զարիպ, եապանճը.

Կին եւ որդիք այնպիսւոյն անաշխարհիկք եղեալ՝ յարքունիս երթիցեն։ Ուստերք եւ դստերք իւրեանց յանաշխարհիկս գրեցան. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Զ։)

Մի՛ ապականեսցեն զնոյն խորհուրդք չարք՝ առնելով աշխարհականս զանաշխարհիկսն. (Կլիմաք.։)


Անաչառութիւն, ութեան

See full entry →

s.

impartiality, disinterestedness, uprightness, justness, sincerity;
strictness, rigour, austerity, severity.

NBHL (2)

Ոչ աչառելն. չառնուլն ակն մարդոյ. անխտրութիւն. անվրէպ արդարադատութիւն.

Շարժեն ի բարկութիւն, անաչառութիւն զնոյն ասելով. (Լմբ. սղ.։)


Անաչեայ

See full entry →

adj.

blind;
without eyes;
blinded.

NBHL (3)

ἁνόμματος, exoculats, oculis captus. Ոյր չիք աչք մարմնեղէն. որ ոչն տեսանէ մարմնոյ աչօք.

Դու հաւատա՞ս, զանաչեայն յեղեալ աչացուն հարցանէր Տէրն, յՈրդի Աստուծոյ. (Խոսրովիկ.։)

Անձն աստուածատեսակ եղեալ՝ յանմատոյց լուսոյն ճառագայթս ձեռնարկէ անաչեայ ձեռնարկութեամբ. (Դիոն. ածայ.։)


Անաչք

See full entry →

cf. Անաչեայ.

NBHL (1)

cf. ԱՆԱՉԵԱՅ. իբր կոյր ըստ մարմնոյ. աչիկայ. կէօզսիւզ, կէօզիւ կէօրմէզ.


Անապական, ի, աց

See full entry →

adj.

incorruptible;
pure, chaste, inviolate.

NBHL (3)

Անապական կոյս, որովայն, տաճար, հարսանիք, առագաստ. (Շար. եւ այլն։)

Անապական պարգեւք, գեղ կերպարանաց, պսակ, մեծութիւն, օդք, անձրեւ, լոյս. (Ագաթ.։ Պիտ.։ Եղիշ.։ Նար.։ Շար.։)

Որ զսիրելիս քո զերիս մանկունսն անապականս պահեցեր ի հրոյն. (Շար.։)


Անապաշաւ

See full entry →

adj. adv.

impenitent, hardened, obdurated.

NBHL (1)

Անապաշաւ եւ գորովագոյն խանդաղատանօք ի տածելն պատրաստականք. (Պիտ.։)


Անապաշխար, ի, ից

See full entry →

adj. adv.

cf. Անապաշաւ.

NBHL (2)

Երիս վա՛յ ասելով հոգւոյն եւ մտաց եւ մարմնոյն անապաշխար անձանց. (Լծ. կոչ.։)

Առանց ապաշխարելոյ կամ զղջանալոյ. խստասրտութեամբ.


Անապատական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

solitary, eremitical;
hermit, anchorite.

NBHL (2)

Ցռոյ անապատականի։ Անապատական աշխատութեանցն գործաւոր. (Յոբ. ՟Ժ՟Ա. 12։ Իմ. ԺԷ. 16։)

Են՝ որ լեռնասէրք՝ անապատական բարոյս. (Վեցօր. ՟Ը։)


Անապատային

See full entry →

cf. Անապատական.

NBHL (1)

Յովհաննու անապատայնոյն. (Ածաբ. պասեք.։)


Անապաւէն

See full entry →

adj.

without refuge, destitute, unprotected.


Անառակ, աց

See full entry →

adj.

dissolute, debauched, libertine, licentious, wanton, lewd;
prodigal, profuse.

NBHL (3)

Զանառակ որդին մերձեցոյց ի հայրենի ժառանգութիւնն. (Նար.։)

Ընդ անառակին որդւոյ գոչեմ առ Հայրդ գթած. (Շար.։)

Զայս մի ըստ միոջէ թուել զանառակն կորուստ (պատուոյ, իշխանութեան, եւ ընտանեաց) ոչ է հարկաւոր. մարթ է իմանալ որպէս անօրինակ, մեծ յոյժ։


Անառակիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be dissolute, to be debauched, to be a libertine;
to be prodigal or lavish.

NBHL (1)

Իբրեւ զմանուկ ոք վերացուցեալ ի համբոյր, եւ յանառակելն՝ զարկուցանէ զգետնի. (Վրդն. սղ.։)


Անառակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

debauchery, dissoluteness, libertinism, excess, disorderly life, wantonness, lasciviousness, lust;
unchastity, prostitution.

NBHL (1)

Նոցին նմանեալք՝ զնոյն անառակութիւնս անխտիր գործեսցեն. (Եզնիկ.։)


Անառաջնորդ

See full entry →

adj.

without a guide or chief, indirected.

NBHL (2)

Յետ մահուն Յուսկայ անառաջնորդ լինէր երկիրս Հայոց։ Անառաջնորդք եղեալ՝ իբրեւ զկոյրս մոլորեցան. (Բուզ. ՟Գ. 3։)

ԱՆԱՌԱՋՆՈՐԴ. ըստ յն. ոճոյ, իբր անղեկավարութիւն. τὸ ἁκυβέρνητον.


Անառիկ

See full entry →

adj.

impregnable, inexpugnable

NBHL (2)

Շինեաց իւր շիրիմ յոյժ անառիկ. (Նոննոս.։)

Որոյ քաղաք իւր հոյակապ այսքան, եւ անառիկ բազմաց. (Համամ առակ.։)


Անասելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj.

unspeakable, ineffable.

NBHL (3)

Վայելէ ի շնորհս Հոգւոյն, զոր անասելի է. (Յճխ. ՟Ժ։)

Ընկալան անասելի սիրով։ Զանճառ եւ զանասելի շնորհս Մարիամու։ Անասելի է սիրոյն հանգամանք. (Տօնական.։)

Այն՝ որ գործէ զաղտեղութիւն, զանասելին մարդոյ լեզուին. (Շ. եդես.։)


Անասնաբար

See full entry →

adv.

brutally, coarsely.

NBHL (2)

ԱՆԱՍՆԱԲԱՐ որ եւ ԱՆԱՍՆԱՊԷՍ. Նման անասնոյ. ըստ անբանից. հայվան կիպի.

Մի՛ յառօրեայս անասնաբար՝ դնէք ըզյոյս իբր անհանճար. (Շ. եդես.։)


Անասնագէտ

See full entry →

adj.

guilty of an unnatural crime with a beast, bestial.

NBHL (2)

Որ խառնակի ընդ անասնոյ. անասնամոլ. անասնազանց, անասնապիղծ. հայվանըլա տալաշան.

Անասնագիտաց մարդոյ. (Մխ. դտ.։)


Անասնագիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

unnatural knowledge of a beast, bestiality.

NBHL (1)

Խառնակումն մարդոյ ընդ անասնոյ՝ ընդդէմ բնութեան. անասնամոլութիւն. անասնազանցութիւն.


Անասնախառն

See full entry →

adj.

of or belonging to the brute creation, animal;
brutal, brutish.

NBHL (1)

Խառն ընդ անասնաբանութիւն, եւ ընդ ցոփ զրոյցս.


Անասնակերպ

See full entry →

adj.

having the form of a beast, brutish.

NBHL (1)

ԱՆԱՍՆԱԿԵՐՊ ԱՆԱՍՆԱՁԵՒ. Նման անասնոյ.


Անասնաձեւ

See full entry →

cf. Անասնակերպ.

NBHL (1)

ԱՆԱՍՆԱԿԵՐՊ ԱՆԱՍՆԱՁԵՒ. Նման անասնոյ.


Անասնամոլութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Անասնագիտութիւն.

NBHL (1)

Արտաքոյ բնութեան է անասնամոլութիւնն. (Կիր. ՟ը. խհ.։)


Անասնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become quite a brute, to lead the life of a brute;
to be clownish or churlish, to be besotted.

NBHL (1)

Դէպ լինի՝ զի եւ բա՛նս անասնանայ ի ձեռն առ անասունն միտելոյ. (Նիւս. կազմ. Ի։)


Անասնիկ

See full entry →

s.

a small beast;
animalcule;
a lean beast.

NBHL (2)

Զիա՛րդ այնպէս դիւրաւ թոյլ ետուն լուծանել զիւրեանց անասնիկն. (Տօնական.։)

Զգօնացոյց եւ զանասնիկն՝ մեղմաբար սպասաւորել նմա. (Երզն. մտթ.։)


Անասուն, սնոյ, սնոց

See full entry →

adj. s.

irrational;
animal, brute.

NBHL (7)

Զգազանս, եւ զանասունս։ Ամենայն անասնոց, եւ ամենայն թռչնոց երկնից, եւ ամենայն գազանաց վայրի։ Մեծատուն յոյժ՝ անասնով եւ արծաթով։ Արդարն ողորմի անասնոյ իւրում։ Որոց անասնոց մատչէր արիւնն։ Իբրեւ զանխօս անասունս. եւ այլն։

Եղեւ նորա անասուն ոչխարի եւ արջառոյ։ Մարդ եւ անասուն, խաշն եւ արջառ եւ այլն։

Ո՞ ի վեր իցէ, մա՞րդն՝ որ անասնոյն տիրէ, թէ անասունն՝ որ մարդոյն ի հարկի կայ. (Եզնիկ.։)

ԱՆԱՍՈՒՆ. Անբան. որ չէ ասուն. ոյր չիք բան, այս ինքն բանականութիւն, ասք եւ խօսք. ἅλογος, irrationalis, brutus, զայրի նադըգ.

Ի բանաւորականէն եւ յանասուն մասնէն ի մի գոյացեալք։ Որպէս խոտդ անասնոյ կերակուր է, այսպէս զգալին՝ անասուն մասին հոգւոյն վիճակ հասեալ է։ Կին՝ զոր ոչ յաղագս անասուն ցանկութեան ածես, այլ զօրէն բնութեան լնլով հարկաւոր. (Փիլ.։)

Գոյ եւ ի մեզ անասուն մասն՝ բոլոր հողեղէն բնութեան մարմնոյս. (Եղիշ. դտ.։)

Անասուն մատամբք ձեռաց ի ձեռն հնչման գործւոյն՝ բանին կցորդեսցէ յԱստուած օրհնութիւնսն. (Վրդն. սղ.։)


Անաստառ

See full entry →

adj.

without lining.

NBHL (1)

Նկանն լինէր այսպէս. սալ ջեռուցանէին, յորոյ վերայ զճարպն թացեալ անաստառ անդ դնէին, եւ ապա մաղմաղ ի վերայ արկանէին. (Կիւրղ. թագ.։)


Անաստուած, ից

See full entry →

adj.

atheistic, atheist;
ungodly, irreligious.

NBHL (2)

ἅθεος, atheus. Որ չընդունի Աստուած զոք. եւ ուրացօղ ճշմարտին Աստուծոյ. պաշտօնեայ սուտ աստուածոց եւ աղանդոց. անպարիշտ. նախիւտա, տինսիզ, միւհլիտ, մէզհեպսիզ, փութփերեսթ.

Իբր անաստուածական. հեթանոսական. օտար յԱստուծոյ.