cf. Յանդիմանեմ.
ՉԱՇՄԱԿԵԼ. Կործանել զտեղին, եւ կարգել ի լուալիս. ճեմիշ (պ. շէմշէ ) կացուցանել.
cf. Չարաբաստիկ.
Արկանել ի վերայ չարաբաստ մարմնոյ սորա աղ եւ բորակ։ Քարկոծ առնել ամենայն բազմութեամբ զչարաբաստ մարմին նորա. (Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Բ.։)
Եւ կամ յերկուս որդիս ըզմին (բաժանելով), ըստ նեստորի չարաբաստին. (Շ. խոստ.։)
Կանայք նոցա անմիտք, եւ չարաբար մանկունք նոցա։ Այր չարաբար՝ բազումս տուժեսցի. (Իմ. ՟Գ. 12։ Առակ. ՟Ժ՟Թ. 19։)
ill-natured, perverse, ill-bred, ill-trained, ill-mannered, spiteful, malignant, malicious, malevolent, evil-disposed, inclined to evil;
immoral;
— լինել, to be ill-mannered, uncivilised, rough, rude.
κακόφρων, κακοήθης, πονηρός, ἁγνώμων male moratus, malignus, nequam, pravus, improbus, stolidus. որ եւ ՉԱՐԱԲԱՐ. Որոյ բարոյքն է չար. չարակամ. ծանր. անզգամ. անմիտ եւ չարաճճի. գէշ.
Բարեմիտ գոլով աւազակին՝ արդարացաւ, վասն զի սաստեաց չարաբարոյին. (Իգն.։)
Յոյժ է չարաբարոյ՝ որ ոչ մինչեւ յայսոսիկ յառաջ անցանիցէ». (Առ որս. ՟Է.) իմա՛ անզգամ, որպէս անզգայ, տգէտ։
ill-nature, wickedness, malignity, iniquity, malevolence;
immorality.
Ըստ իւրեանց չարաբարութեան ... գրգռէին զմիտս մեր. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 2։)
well or soundly thrashed, beaten unmercifully.
Գանալից չարագան (յն. մի բառ, գանեալ). (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 38։)
very bad, worse;
more wicked;
of a bad colour;
cf. Չարաչար;
եւ որ —ն էր, and that which was most deplorable.
Է որ չարագոյն (է) քան զսատանայ։ Կամի՝ զի քան զինքն չարագոյնս արասցէ (զմարդիկ)։ Ի բարի մարդկանէ չարք լինին, եւ յետոյ ի չարագունից անտի կատարելագոյնք բարիք. (Եղիշ. ՟Բ։)
evil-doing, wicked, delinquent, criminal, rascally, nefarious, felonious.
Չարագործ մտածութիւն, կամ խորամանկութիւն. (յն. մի բառ՝ չարամտութիւն) (Աթ. ՟Է։)
evil-star.
Ըստ անմիտ տեսութեան ախտարաց՝ Բաշխօղ զվիճակ չարագործ լինելոյ. այն է րոպէ չար՝ ըստ առասպելաց աստղահմայից.
Չարագործ լինելոց է ասեն, որ ծնանիցի ի փոխել միւսոյ եւս րոպէի. եւ դարձեալ՝ թէ սակաւիկ ինչ թիւրեսցի նոյն աստղ, զշարժումն եւ զդէմս իւր փոխէ ասէ չարագործաբաշխ րոպէ (կամ աստղ). (Շիր.։)
to be an accomplice.
ՉԱՐԱԳՈՐԾԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Գործակից լինել չարութեան կամ չարաց. ի միասին գործել զչար.
to do mischief, to work evil, to injure;
to frame plots or conspiracies, to conspire.
Հնարաւորեալք զամենայն հնարս առ ի չարագործել զմիմեանս եւ յապիրատել. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
malefaction, misdeed, wicked deed, spiteful or ill-natured action, wickedness, malignity, malice.
Զի մի՛ դաւ ինչ չարագործութեան (յն. մի բառ) նոցա ի թշնամեացն լինիցի. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 22։)
evil genius, devil;
possessed with a devil;
diabolical, wicked.
Երթեալ թշուառականն միաբանեցաւ ընդ չարադեւ կանայսն. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
Որք վատահաճոյքն եղեն աստուծոյ, չարադեւք են։ Ոչ կամին վերամբարձ ուղղել վատշուէրքն եւ չարադեւք. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
Իբրեւ զչարադեւ մի ոչ դադարէր յուզել եւ շարժել զբուք ձմերայնոյ. (Եղիշ. ՟Բ.) (որ հայի եւ ի ՟Ա. նշ)։
ill-featured, ill-shaped, misshapen, disfigured, ugly, horrible, shocking.
Ի մի կողմանէ կռոցն սեաւք ոմանք եւ չարադէմք ժողովեալ էին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
very ferocious.
Զի մի՛ գուցէ չարադժնեայ լծակցեսցին հոգւոյ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Չարազգի.
Ամենայն քաջատոհմիկ է, որ զնա (զկերպարանն աստուծոյ) պահեաց առաքինութեամբ՝ առ ի սկզբնատիպն հայելով. իսկ չարազգեայ՝ որ չարութեամբն հեղաւ, եւ կերպարան այլ ի վերայ էարկ զօձին. (Առ որս. ՟Ը։)
ignoble, obscure, low, vile.
որ եւ ՉԱՐԱԶԳԵԱՅ. Վատազգի. վատատոհմիկ. յաննշան ազգէ կամ ի տանէ. եւ Չարատեսակ.
very poisonous, very venomous, virulent;
poisoned, envenomed, baleful, deadly.
Չարաթունին միհրներսեհի։ Չարաթոյն հազարապետին արեաց միհրներսեհի. (Փարպ.։)
Ի ձերոց ստայօդ եւ չարաթոյն բանից։ Իւրոյ չարաթոյն վարդապետութեանն. (Շ. թղթ.։ Աբր. մամիկ.։)
evil-tongued, slanderous.
Զչարալեզուն եւնոմիոս զեպիսկոպոսն գերմանիկոյ. (Հ. մարտ. ՟Ժ՟Ը.։)
cruelly tormented, ill-treated, vexed, oppressed;
very painful, very grievous;
— տանջել, to torment, to torture;
— մեռանել, to die under atrocious tortures.
Եղէ իբրեւ զայր մի աղճատեալ. եւ իբրեւ զայր մի չարալլուկ ի գինւոյ». յն. ըմբռնեալ իսպառ. συνεχόμενος. (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 9։)
Ոչ կամէին ելանել յեգիպտոսէ, մինչեւ լլկեցին չարալլուկ եգիպտացիք. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը։)
inclined to malice.
ill-intentioned, meditating, designing or planning evil, malignant, malicious.
Թանձրամիտք էք եւ չարախորհուրդք, միշտ ի վայր քարշեալք. (Նանայ.։)
Զայս ամենայն լսէր ի չարախորհուրդ եւ ի դժնամիտ հազարապետէն իւրմէ միհրներսեհէ։ Զայս չարախորհուրդն միհրներսէհ ասէր. (Փարպ.։)
impious thought, evil counsel;
perversity, malevolence.
Իսկ սրբոյն ներսեսի իրազեկ եղեալ չարին չարաբարոյ չարախորհրդութեանն։ Ի նոյն միտս չարախորհրդութեան յամառեալ պնդեալ կայր. (Արծր. ՟Ա. 14։ ՟Դ. 2։)
evil-speaking, slanderous, backbiting, talebearing, calumniating, detracting, defaming;
— լեզու, venomous tongue, slanderer, backbiter;
— լինել, cf. Չարախօսեմ.
to speak ill of, to slander, to detract, to calumniate, to accuse, to defame;
to tittle-tattle, to gad about gossiping.
slander, detraction, defamation, calumny, false accusation, aspersion;
tittle-tattle, gossiping;
— մատուցանել զումեքէ, to accuse a person.
Սպասէին, զի գտանիցեն չարախօսութիւն զնմանէ։ Զի՞նչ չարախօսութիւն մատուցանէք զառնէն զայնմանէ։ Զերիցուէ չարախօսութիւն մի՛ ընդունիցիս. (Ղկ. ՟Զ. 7։ Յհ. ՟Ժ՟Ը. 29։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 19։)
incorrigible old man.
ill-willing, malevolent, ill-intentioned, malignant;
բարեկամ եւ —, friend and enemy.
ըստ յն. պէսպէս. κακός malus κοινοῦν, ἁγνώμων եւ այլն. Որոյ կամքն է չար. որ կամի այլում զչար. չարասէր. չարագործ. անզգամ. չարկամ, սիրտը գէշ.
Զայնպիսի չարակամին (բանսարկուի) հրամայէ նուաստացուցանել զամբարտաւանութեան բագին. (Լծ. կոչ.։)
ill-will, malevolence, malignity.
Մի՛ կարծիս տալ ումեք չարակամութեան, եւ կամ գրգռութեան առ ոմանս։ Եւ է ոմն՝ եղբայրատեցութեան, իսկ միւսն՝ չարակամութեան. (Բրս. հց.) յն. համակրութիւն. προσπάθεια.
cf. Չարակնեայ.
pain, suffering;
ill usage.
Բազում արտասուօք եւ հեծութեամբ եւ չարակրութեամբ դատեսցիս մինչեւ ի մահ։ Զամենայն չարակրութիւնս սիրեսցես։ Գետնախշտութիւն եւ պահք եւ աղօթք եւ չարակրութիւն։ Բազում (տպ. յոյժ) չարակրութեամբ լեալ ես դու ի կեանս քո. (Վրք. հց. ՟Զ. ՟Ը. ՟Ժ՟Ա։)
of evil origin, bad, wicked;
bad, unpleasant, disagreeable.
Ապա թէ պահանջեսցէ եւ սպանիցէ, մի եթէ բնութիւն չարահա՞ւ էր ի նմա (կամ մի թէ բնութիւնն չարահա՞ւ երեւի նմա). քա՛ւ լիցի. (Եփր. համաբ.։)
false, faithless, perfidious.
Ընդ այլ չարահաւատ ազգս նախանձեալ ի մարմին դարձան. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
meditating or contriving evil, malignant, malicious, bad, wicked.
Այր չարահնար եւ դժնամիտ. (Փարպ.։)
nasty-smelling, rancid, stinking, fetid, infected, foul.
stench, stink, fetor.
Վասն չարահոտութեան (մեռելոյն) մի՛ ինչ կասկածեր յամենասուրբ տեառնէդ. (ա՛ղ է դա՝ անուշացուցիչ ամենայն հոտեալ մարմնոյ. Մամբր.։)
destroying worm, evil beast;
mischievous, full of pranks, shrewd, artful, cunning.
κακόν θηρίον mala bestia. Չար գազան. վատթար ճճի. եւ նմանօղն նմին.
worthy of a cruel death;
mortally, to death;
— առնել, սատակել, to kill, to slay barbarously, to massacre;
— լինել, զմահ — մեռանել, to die, to perish miserably.
Ելեալ դահճապետն՝ պարծելով չարամահ առնել զնա։ Իբրեւ զթշնամիս չարամահք եղեալ ի վերայ երախտեացն. (Ագաթ.։)
cf. Չարամահ;
slaying or killing barbarously;
murderous.
Երթա՛յք իջուցէ՛ք զչարամեռ մարմին խաբողին թէոդորոսի. (Հ. յունիս. ՟Ը.։)
evil-mindedness, ill-intention, malevolence, malignity;
cunning, wiliness, finesse.
κακόνοια mala mens, pravitas. Չարամիտն գոլ. չարախոհութիւն.
resentful, revengeful, rancorous, spiteful;
— լինել, to bear or owe a grudge, to foment rancour or hate.
Մի՛ նախանձոտ, մի՛ չարայուշ։ Մի՛ չարակամ, մի՛ չարայուշ. (Եփր. պհ.։ Ճշ.։)
Բարեխորհ, անյիշաչար. եւ ոչ չարայուշ առ մեծամեծս եւ փոքունս. (Սոկր. ՟Է. 22. յորմէ եւ Աբր. մամիկ.։)
Մի՛ չարայուշ լինիք, եւ մի՛ վրէժ խնդրէք. (Ոսկ. հռ.։)
extremely envious;
vying in evil.
Դժնեայ եւ չարանախանձ եւ պարսաւելի՝ միանգամայն եւ կոյր իսկ վատթարն. (Փիլ. լին.։)
to behave or act wickedly, to become worse, to fester, to rankle, to sour, to become exasperated;
cf. Նախանձիմ.
κακύνομαι, πονηρέομαι depravor, pervertor, nequiter ago χείρων γίνομαι pejor fio. Փոխիլ կամ բերիլ ի չար անդր. վատթարանալ. անզգամիլ. գէշնալ.
Կամօք չարանայ, եւ յորժամ կամի՝ կարօղ է զգօնանալ։ Տեսանեմք եւ զչարսն զգօնացեալս, եւ զգօնսն չարացեալս. (Եզնիկ.։)
(Դեւն) ամենայն չարեաց պատճառ յատկանայ ե՛ւ ինքեան ե՛ւ այլոց, որքան ինչ չարանալ ասի։ Արդ ի՞ւ ասեմք չարանալ զդեւս, ասա՛ ինձ. բայց միայն դադարմամբ յաստուածայնոյն բարութեանց ունակութենէ եւ ներգործութենէ։ (Մարդիկ) ի՞ւ չարանան, եթէ ոչ՝ բարեաց ունակութեանց եւ ներգործութեանց նուազութեամբ. (Դիոն. ածայ.։)
Յայսոսիկ չարացեալ չարն՝ էարկ ի միտս եպարքոսի քաղաքին՝ սպանանել զերանելին զտիմոթէոս. (Վրք. սեղբ. ուր զկնի գրի՝ զչարանալ։)
Չարացաւ բանսարկուն, վասն զի ետես բազում վայելչութիւն ի միասին հեղեալ մարդոյն. (Մաշկ.։)
foul, very stinking.
Տաղտկալի աղտովն մեղաց չարանեխ փետեցեր զմարմինդ քո. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։)
pestiferous, venomous, pernicious, deadly.
bad, very ignoble, vile, infamous;
wicked, ferocious, cruel;
unfortunate, miserable, pitiful.
Փակեալ առ մի քէն զանիծիցն դժնդակ ըղձիցն չարաշուք ձայն. (Նար. ՟Ծ՟Ե։)
impious;
heretic;
idolatrous.
Արդ ե՛կ խոստովանեա՛ յառաջասացելոցն զքեզ մի ոք գոլ ի չարապաշտից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Չարաչար.
Որք ըստ եւտիքեայ եւ կամ յուղիանեայ չարապէս զմին իմացեալ ասէին. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Բարձան չարապէս չարք ի միջոյ։ Չարապէս ելցէ ի կենդանութենէ. (Ճ. ՟Բ. Ճ. ՟Գ.։)
inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.
φιλοπόνηρος amator mali, improborum amans, pravus. Սիրօղ զչար եւ զչարս. չարամիտ. չարասիրտ. չարակամ. չար.
detesting malice or iniquity, benign, perfectly good, virtuous.
Չարատեաց եւ առաքինասէր միշտ վարելով բնութեամբ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)