mortification.
Արդ է ժուժկալութիւն՝ մեղաց ի բաց ջնջումն, ախտից օտարութիւն, մարմնոյ մեռուցումն. (Բրս. հց.։)
cf. Մերժեցուցանեմ.
ὡθέω, ἁπωθέω, ἑξωθέω . (լծ. թ. էօթէյէ՝ կէրի էթմէք ). pello, expello, propello, abjicio, rejicio ἁποβάλλω, ἁποποιέομαι amoveo, projicio ἁφίστημι, μεθίστημι , μεθιστάνω, ἁποικίζω, ἁπέπω abdico, nego եւ այլն. Հերքել, չթողուլ մերձ կալ. մեր չէ՛ ասել. ի բաց վարել. վանել. արտաքսել. ի բաց որոշել. ընկենուլ յերեսաց. տարագրել. խոտել. ժխտել.
to be driven out, expelled or rejected;
to abstain from, to forbear;
to depart, to leave, to absent oneself, to retire.
ἁφίσταμαι absto, absisto, desisto, recedo եւ այլն. Ի բաց կալ, հեռանալ. խորշիլ.
to undress oneself, to strip, to strip naked, to denude, to uncover, to unveil, to pull off, to throw off, to be discovered;
to undress, to unclothe, to strip, to lay bare, to disrobe;
to bereave, to unfurnish;
— զսիրտ, to unbosom oneself to, to pour out one's feelings, to open oneself to;
ի բաց —, to cast, put or leave off;
ի բաց — զամօթ, to cast aside all sense of shame;
— յընչից, to deprive oneself of one's property;
— զսուրն ի պատենաից, to draw, to bare or unsheathe a sword;
— օձից, to cast the skin;
այն ինչ կամէր առաւօտն ի գիշերոյն —, իբրեւ այգն զառաւօտն մարկանայր, at dawn, at day-break, in the grey of the morning, at the peep of day;
յայսմ օրինակի զբանս իւր —նայր, he this expressed, or explained himself.
Զմտերիմս նորա եւ զկուսակալս գանձիւք ի նմանէ ի բաց մերկանալ. (Խոր. ՟Ա. 26։)
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
Ցրուեցից զձեզ ընդ ամենայն ազգս, զոր օրինակ հոսի հոսչաւ։ Իբրեւ զփոշի հոսեալ ի կալոյ։ Իբրեւ զունգ յարդի հոսեալ յերեսաց հողմոյ։ Հոսեսցէ զնոսա յայնկոյս գետոյն։ Հոսեցից զնոսա ընդ գաւառս։ Մանրեսցէ եւ հոսեսցէ զամենայն թագաւորութիւնս։ Զչորրորդ մասն հոսեսցես հողմոյ։ Որպէս փոշի՝ զոր հոսէ հողմ ի վերայ երեսաց երկրի.եւ այլն։
shedding, pouring out;
scattering, spreading;
dispersing;
winnowing-fan.
Յուշ առնէ զկալոյ եւ զհոսողին զընտրութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
flowing out, outpouring, effusion, discharge;
leakage.
Նախ մեղք գիտութեան են, եւ ապա տարաժամ հոսութիւնք։ Անժուժկալաբար լլկէ զինքն, եւ հոսումն արասցէ մարմնոյ իւրոյ. (Կանոն.։)
raw, unripe, sour, hard;
half-cooked;
cruel, ruthless, inhuman.
Զսա ընկալեալ ամենամաքուր հովիւ, եւ տեսեալ զի հում էր եւ ստահակ. (Կլիմաք.։)
cf. Հպատակիմ.
ἑπιμελέομαι, θεραπεύω curo, curam gero, colo. Հպատակ կալ. հնազանդիլ. ներքոյ արկանել զանձն. մանաւանդ Խնամով ծառայել. արբանեկել. հանապազորդել ի սպասու. պաշտել. հոգալ. փոյթ տանել. զհետ լինել. պարապել. հանապազորդել սրտի մտօք.
dependently, with subjection or submission.
Ըստ օրինակի հպատակ կալոյ. միամիտ ծառայութեամբ. հանապազորդելով ի սպասու.
stock-holder;
bursar scholar, exhibitioner.
Եւ գազանք շաղղակերք, եւ արիւնարբու իշխանք եւ գործակալք, եւ կերակուր ամենայն հռոգակերք. (Վրդն. դան.։)
fire-cup;
punishment by fire;
fiery, full of fire.
Զհրաբաժակ դառնութեան այրմանն ընկալեալ սոդոմ. (Շար.։)
renouncing, abdicating, resigning, taking leave of;
resignation;
leave of absence;
տալ — ողջոյն, to take one's leave, to say good-bye, to bid farewell to;
— կեանք, retired or solitary life.
Նշանակ հրաժարելոյ, ի բաց կալոյ կամ խորշելոյ, կամ մեկնելոյ. բացասական. հրաժարելի. եւ հրաժարեցուցիչ. արգելող. որպէս ո՛չ, եւ մի՛.
cf. Հրաժարեմ.
Կարճել զյօժարութիւնն. արգելուլ. չթողուլ. հեռացուցանել. խրատել. յետս կալ.
renunciation, renouncing, relinquishment;
abdication;
resigning, resignation;
denial, refusal;
leave of absence;
dismission, discharge;
permission;
parting, leave;
farewell, adieu, good-bye;
— առնել, տալ, cf. Տալ հրաժարական ողջոյն;
to renounce, to give over, to relinquish, to resign;
to retire from, to leave off;
to bid adieu or farewell;
ի —ի կացուցանել, to dismiss, to discharge, to send or turn away;
առնուլ — անդարձ, to bid an eternal farewell, to bid adieu for ever.
cf. ՀՐԱԺԱՐՈՒՄՆ. որպէս Արգելումն. յետս կալն.
ՀՐԱԺԵՇՏ ԱՌՆՈՒԼ, ՏԱԼ, ԼԻՆԵԼ. Հրաժարել, ի բաց կալ, մեկնիլ, հեռանալ.
cf. Հրձգութիւն.
Առաւել քան զհրէաստանին հրաձգութիւնս եւ աւերումն ընկալաք. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
cf. Հրամանատրութիւն.
magnificence, august grandeur;
wonders, marvels.
Նոր ի քրիստոս հրաշափառութիւն։ Զո՞ր կալցի տեղի որդւոյ հրաշափառութիւն, միայն նուաստութեանն երեւեցելոյ յեղանակի. (Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)
attractive, enticing, alluring, engaging, seducing, insinuating, tempting, captivating.
Ընկալեալ զհրապուրական թուղթս սուտակասպասաց ոմանց. (Խոր. ՟Գ. 60։)
throwing, casting or shooting fire;
gun, musket, fusil, piece, arquebuse, rifle, blunderbuss;
— բաղխիչ, գայլախազեայ, կախաղանաւոր, ասղնաւոր, կրկնահար, հողմահար, յետախցիկ, որսոյ, թռչնորսական —, percussion-gun, flint-gun, pendulum-gun, needle-gun, double-barrelled gun, air-gun, breech-loading, sporting-gun or shooting-gun, fowling or birding-gun, musket or rifle;
բաղխիւն —ի, musket-shot;
շռինդ —ի, report of a gun;
հարուած —ի, gun-shot wound;
— բարկութիւն, շանթք, thunder, thunder-bolt;
լնուլ զ—, to load a gun;
արձակել զ—, to shoot, to let off, to discharge, to fire;
չառնուլ հուր —ի, to miss fire, to flash in the pan;
—ք, hail of fire;
musketry.
Որք զհրացան անձրեւսն ընկալան։ Հրացան անձրեւք կայծականց տեղացին ի նոսա. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։ Եփր. պհ.։)
adb. resembling an angel, like an angel.
Երեւէին ցանկալի շղթայիւքն երջանիկք եւ հրեշտականմանք. (Փարպ.։)
in hebrew;
cf. Հրէական;
— ուսանել, խօսել, գիտել, to learn, to speak, to know hebrew, the hebrew language or tongue.
Ոչ հրէաբար դատարկանալ ի նմա (ի կիւրակէն) հրաման ընկալաք, մինչ զի եւ զկերակուրս անգամ հրէերէն ոչ պատրաստել ի սմա. (Ղեւոնդ.։)
edict, decree;
գիր —ի, chronicles, annals;
— առնել, հանել, to issue a decree;
—ս առնել, to make or publish edicts.
Զթուղթ հրովարտակի քո ընկալայ. (Մծբ. ՟Ա։)
pastor, chief of a flock;
bishop.
Մնասցո՛ւք ընդ ձեռամբ հօտապետին՝ առ նմա կալ միշտ եւ ճարակել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
left, left side;
ի —, to the left;
ննջեսցես ի — քո, you will sleep on your left side.
Ի ձախակողմն կալով դաս։ Զոր եւ առ ձախակողմանս ասէր. (Շ. այբուբ. եւ Շ. թղթ.։)
to beat, to box on the ears, to slap the face;
to use harshly, to abuse to insult.
Ապտակալից ձաղակոծ առնել. յն. մի բառ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 5։)
crying, uttering a cry;
crier, weeper, wailer, lamenter;
— գուսան, կին, mourner, mourning woman.
Մշտնջենաւոր ձայնարկու առաջի քո ա՛մենակալ։ Փողով ձայնարկու կոչման աշխարի. (Նար. ՟Ծ՟Դ. եւ Նար. գանձ եկեղ.։)
cf. Ձանձրանալի.
ՁԱՆՁՐԱԼԻ ՁԱՆՁՐԱԶԼԻՑ. Որ ինչ բերէ զձանձրութիւն. տաղտկալի. թանձր եւ ծանր, եւ դժուարակիր.
to grow tired, to become wearied, annoyed, cloyed, disgusted;
ձանձրացեալ ի կենաց, weary of life.
tedium;
cf. Ձանձրութիւն;
cf. Ձանձրանալի;
— առնել, լինել, cf. Ձանձրացուցանեմ;
cf. Ձանձրանամ.
Մի՛ ձանձրոյթ առնէք ինձ։ Ձանձրոյթ առնէին նմա վիճաբանութեամբն ... թո՛ղ չառնեմք ձանձրոյթ ինքնակալիդ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Վրք. ոսկ.։)
Զի մի՛ ի սկզբան անդ ձանձրոյթ արարեալ՝ դժուարընկալք լինիցին. եւ դարձեալ դանդաղագոյնք լինիցին առ ի զնոյն ձանձրոյթ ժողովել։ Զձանձրոյթ աշխատութեան ի մտաց ձերոց գողանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
to stretch, to spread, to extend;
to throw, to hurl, to fling;
to shoot, to dart;
to draw;
to attract, to entice, to allure, to decoy, to lure;
to carry off, to bring, to drag, to drag along;
to take or suck in, to suck;
to inhale, to aspire, to breathe;
to lengthen out, to prolong, to protract;
*to leave;
— զօդ, to respire, to breathe;
— զաղեղն, to draw a bow;
— զնետ, to let fly an arrow, to shoot;
— զսուրն, to brandish;
to make a sword-thrust or pass;
cf. Սուր;
— զթի, to row, to impel by oars;
— զվարմ, to lay snares, to spread nets;
— զլուծ, to bear the yoke;
— զառագաստս, to sail, to unfurl or set the sails;
— զձեռն, to stretch or hold out one's hand;
յինքն —, to attract, to allure, to entice;
յինքն — զանարգանս ամենեցին, to incur the public contempt or hatred;
յանձնզցասումն ուրուք, to bring indignation or wrath upon one's head, to draw it upon oneself, to expose oneself to anger of;
— ի կորուստ, to lead to ruin or destruction;
— զկեանս, to pass one's life or days;
— զբանս, to provoke, to rouse, to excite to anger;
— առ ոք զհայհոյութեան բան, to load with insult or execration, to insult, to revile, to abuse.
Ձգել զպահոց ժուժկալութիւն մինչ ի կէտ եւ այլն. այսինքն յերկարել. (Շ. մտթ.։)
cf. Ձեռագիր.
Անիծիցն մեղաց եւ ձեռագրութեանն կալով ի վերայ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 24։)
to lay hands on the head of;
to ordain, to confer the orders of the church;
to consecrate;
to anoint, to crown.
Զնորայն ընկալան զխոստովանութիւն, եւ ձեռնադրեցին անխախտելի մանլ գիրս. (Գր. տղ. թղթ.։)
to draw back one's hands, to withdraw from, to abandon, to forsake entirely;
to extend one's empire, to conquer, to dominate;
— յամենայնէ, to abandon all, to throw the helve after the hatchet;
to venture the saddle after loosing the horse.
Եւ ինքն ձեռնթափ լեալ ի գիւտս աշխարհաց բազմաց՝ զամենեսեան յանձանձէ։ Կուսակալք եւ կողմնապահք իւր ձեռնթափ լինին յաղթութեամբք մեծաւ յամենայն կողմանս. (Յհ. կթ.։)
lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.
Ձեռն տուօղ. ձեռնկալու. օգնական. սատար.
succour, aid, assistance;
cooperation;
means.
Ձեռնտու լինելն. ձեռնկալութիւն. օգնութիւն. սատարութիւն. նպաստ, մանաւանդ ունելով զձեռանէ.
horse;
մատակախազ, որձի —, stallion, stone -;
մալեալ, որձատ —, a gelding;
մատակ —, mare;
ռազմամուղ —, war horse, charger;
որսոյ —, hunter;
ասպարիզական —, race horse;
լծաբարձ, կառաձիգ —, draught horse, carriage or coach horse;
ազատ —, blood horse;
հեծելութեան —, riding horse, saddle horse;
պալարակապ —, prancer;
բեռնաբարձ —, led, packhorse;
սայլաձիգ —, cart horse;
— հեծանելի կամ կառայց, a — fit to ride or drive;
— մեքենական, horsepower;
մատաղ —, — փոքրիկ, (բռչոյ), nag, pony;
քուռակ ձիոյ, colt, foal, filly;
ահիպարանոց, աշխոյժ, խրոխտ, եռանդուն, աներկիւղ, ուժեղ, հլու, հնազանդ, փափկերախ —, fiery or superb, highmettled, prancing or frisky, spirited, bold, mettlesome, tractable, well-bitted or well-broken, easy upon the hand -;
խստերախ, ախտաւոր, անհլու, կատաղի or խենդ, կիցընկէց, խրչան —, hard-mouthed, vicious, untractable, furious or moon-eyed, restive or kicker, skittish horse;
անպիտան —, jade;
դեղձան, գորշ or մողոշիկ, պիսակ, ճանճկէն or ճանճաճերմակ, ճարտուկ, աշխէտ, ճարտուկ-ճանճկէն, շիկակարմիր or շառատ —, yellow-dun, grey, dappled, flea-bitten, piebald, chestnut or sorrel, roan, light-bay -;
միս ձիոյ, horse flesh;
գաւակ ձիոյ, rump, croup, hind-quarter;
բաշ ձիոյ, horsehair;
խար, կեր ձիոյ, forage, provender, horse-meat;
ջրարբ ձիոց, horse-pond;
աղբ ձիոյ, horse-dung;
պայտ ձիոյ, horse-shoe;
քերոց ձիոց, curry-comb;
ողնուլար ձիոյ, crupper;
տապճակ ձիոյ, horse-blanket or horse-cloth;
վարաւանդ, կազմածք ձիոյ, horse-trappings;
ընթացք ձիոյ, the paces of a -;
ճախր ձիոյ, caracol, wheeling about;
զբօսանք ձիոյ, a ride (on horseback);
դարմանել զ—, to groom, to curry, to comb a;
պայտել զ—, to shoe a -;
վարժել զ—, to break in a -;
սանձել զ—, to master a -;
ի — ելանել, վերելակել, աշտանակել, —ի ներքս տանել, առնուլ, to ride, to get or mount on horseback, to take horse;
երթալ ի —, to ride, to go on horseback;
զգնալ, զբօսնուլ ձիով, to take a ride, to go on a party of ride, to go out for a ride;
ճախր առնուլ ձիոյ, to caracole, to move in caracols, to wheel about;
արձակերասան զ—ն առնել, to give a — the bridle, to gallop, to run full speed;
խոպալ եւ ընդվղել ձիոյ, to prance, to rear;
կատաղել ձիոյ, to run away, to take the bit between the teeth;
իջանել, թափել զինքն ի ձիոյ, to dismount, to alight, to to get down;
շրջածել երախաձգութեամբ զ—, to lead a — hither and thither, to and fro;
լծեալ ի չորից ձիոց, drawn by four horses;
—ն զուլամբ չոգաւ, թալալեցաւ or նստաւ ընդ նովաւ, his horse fell under him, fell heels upwards;
խխնջէ, վրնջէ —ն, the — neighs;
որ ձրի էառ զ—ն՝ ոչ սպասէ սանձին, you must not look a gift — in the teeth.
Ձի ի վեր առնուլ։ Ձի առէք։ Ձի՛ կալէք։ Ձի ի ներքս տանել. եւ այլն։ (Եղիշ.։ Մեսր.։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։) իբր պատրաստիլ ի հեծելութիւն, հեծանել յերիվարս, եւ վարել։
snow-beaten;
— լինել, to snow-ball.
Ձիւնածեծ եւ բքալլուկ ժուժկալեալ. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ա.։)
fish-skin.
Բերեալ կալան իմ առաջի ձկնամորթս. (Պտմ. աղեքս.։)
traversing a valley (river).
Ի վերայ մկանանց կոհակալիր ձորաբաժին կուտակմանց. (Արծր. ՟Դ. 11։)
egg;
— լողակաց, eggs, spawn, roe;
—ի միջուկ, դեղնուց —ոյ, yolk of an egg;
սպիտակուց —ոյ, white of an egg;
— բոյնկալ, nest egg;
— վաղահաս, rath -;
— հնացեալ, stale -;
— անծնունդ, փուտ, addled, rotten -;
խեճեպ —ոյ, egg-shell;
միզն —ոյ, the membrane of an -;
թերխորով —, boiled eggs;
պինդ —, hard -;
— ի տապակի, poached eggs;
fried-s;
— ածել, արկանել, ծրդել, to lay eggs;
ի —ս նստել, տածել զ—ս, to hatch, to sit on, to brood on.
parchment;
scroll.
ՄԱԳԱՂԱԹ ՄԱԳԱՂԱՏ. (լծ. եբր. մէկէլլա ի կալալ, որ է գալարել, գլորել. որպէս եւ թ. քէաղըտ, քէաղատ է թուղթ). δέρρις (թ. տէրի ). membrana, charta. իտ. pergamina կամ carta pecora βιβλίον volumen, liber. Նուրբ մաշկ մորթոյ գառան եւ ուլից յղկեալ ի պէտս գրութեան որպէս թուղթ տեւական. որ եւ է դիւրաւ գալարելի. եւս եւ Գիրք. մատեան. ... (եբր. սէֆէր, յորմէ ի մեզ սոփեր)
claw, talon, nail, paw;
երկաթի —ք, torturing hooks;
ըմբռնալ մագլօք, to seize with the claws or talons, to clutch, to grapple, to grasp, to hook.
Մեկ մի ունի մագիլք հաւի, վազէ յերես բռնակալի (այն է սանտր). (Շ. առակք.։)
magistracy.
ՄԱԳԻՍՏՐՈՍՈՒԹԻՒՆ ՄԱԳԻՍՏՐՈՒԹԻՒՆ. μαγιστρότης magistri officium. Իշխանութիւն մագիստրոսի, զօրավարութիւն. կուսակալութիւն. պետութիւն.
Mazdeisnan, follower of Zoroaster;
օրէնք, դեն -զանց, mazdeism.
envy, jealousy;
spite, rancour, ill-will, grudge;
անարգ —, livid rancour.
Ոչ կարեմ ընդ քրիստոնէից ժողովս մախանօք կալ. (Լմբ. առ լեւոն.։)
to paste, to glue, to solder, to join, to cement, to conglutinate, to fasten;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal, to thicken.
Առ ընկալաւ զշահեկան անձրեւին լիութիւն, եւ մածոյց զլուծութիւն սերմանն. (Մամբր.։)
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
Զորս հանդերձեալ եմք մակագրել։ Սրբազան աջոյդ մակագրեալ ընկալայ զտառ։ Ոչ պերճաբանութեամբ զբոլորն բաւեմ մակագրել քեզ. (Մագ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ժ՟Դ. ՟Կ՟Զ։)
surname;
title.
Որոյ բնաւորական անուն էր մինաս, եւ մականուն կոչեցեալ կալիկելատոս ( καλλικέλαδος . քաղցրաբարբառ). (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ.։)
knowledge, erudition, science.
ἑπιστήμη scientia, disciplina. Մակ՝ այսինքն ի վերայ կալն գիտելեաց. գիտութիւն. հասողութիւն. հմտութիւն. ուսումն. եւ Իրք ուսանելիք.