victorious, conquering, triumphant;
great, enormous, huge, colossal.
ՄԵԾԱՅԱՂԹ իբր Մեծ եւ յաղթ. մեծամարմին. յաղթամարմին.
stout-limbed or large-limbed.
πολύσαρκος carnosus. Յաղթանդամ. մեծամարմին. մեծղի, մենծ.
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
Անձամբ կամ մարմնով մեծ. մեծամարմին. եւ Մեծամեծք.
magnanimity, greatness of mind, generosity;
great stature, tallness.
Եւ որպէս Մեծամարմինն գոլ. ստուարութիւն.
very honorable, very glorious;
honorably, splendidly, with great honour;
— մեծարել, առնել, to load with honours;
to welcome, to receive with honor, with open arms, to treat with great honour, to feast, to entertain.
μεγαλότιμος qui in magno est homore μεγαλόδοξος magnifice gloriosus σεβάσμιος venerandus, colendus եւ այլն. Մեծապէս պատուեալ, եւ պատուելի. մեծաշուք. մերծարգի. մեծամեծար, շքեղ. փառաւոր.
very magnificent, very liberal, generous;
— առնել, մեծարել, to load with precious gifts;
— լինել յումեքէ, to receive magnificent presents.
μεγαλόδωρος qui magna donat, munificus. Առատաապարգեւ. մեծաձիր. որպէս առատաձեռն, տուօղ մեծամեծ պարգեւաց.
ՄԵԾԱՊԱՐԳԵՒ ՄԵԾԱՐԵԼ. Մեծամեծ պարգեւօք պատուել. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 35։ Բուզ. ՟Գ. 10. 21։)
greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
Մեծապէս յայտնութեամբ անցուցանել զօրհասն. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 4։ (յն. մեծամասնեայ. μεγαλομερής amplus ).)
of vast size or mass.
Ոյր տարրն կամ նիւթն է մեծ. մեծամարմին.
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
ՄԵԾՈՒԹԻՒՆ. որպէս Մեծամտութիւն. ամբարհաւաճութիւն.
a long while, slowly.
Մեղմաժամ որոճալովն մանրեսցի. (Վեցօր. ՟Ը։ (կամ Մեղմածամ, այսինքն մեղմով ծամելով։))
sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.
Մեղք նոցա մեծացան յոյժ։ Ածեր ի վերայ իմ եւ ի վերայ թագաւորութեան իմոյ մեղս մեծամեծս։ Ի մեղս եմք վասն եղբօր մերոյ։ Թողցես դոցա զյանցանս եւ զմղես իւրեանց։ Մի՛ հայիր յամպարշտութիւնս եւ ի մեղս դոցա։ Ըստ ամենայն ապիրատութեան, եւ ըստ ամենայն յանցանաց, եւ ըստ ամենայն մեղաց՝ զոր մեղանչէ.եւ այլն։
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
Զմանկունսն ի պարսպաց անտի ի վայր հոսեցին։ Զանձն ի բարձուէ ընդ պարիսպն հոսել։ Հոսել վիրգս մեծամեծս. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 10։ ՟Ժ՟Դ. 43։ ՟Ա. 16։)
cf. Հովանանամ.
Հովանոցանան ընդ նովաւ ծառք մեծամեծք. (Յոբ. խ. 17։)
valley-shaped, valleyed;
concave.
Լեառն արագածայ ի չորս բաժանի լերինս մեծամեծս, եւ մէջ նոցա գոգ հովտաձեւ հարթայատակ. (Վրդն. աշխարհ.։)
boaster, braggart, vaunter.
Մեծաբան. որ մեծամեծս կոտորէ.
rhetorical, oratorial.
Վարժեալ էր յոյժ արտաքին բանից հռետորականաց։ Մի՛ խօսեսցիս մեծամեծս, եւ մի՛ հռետորականս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Սքանչելագործ.
Հրաշագործ տաճարաւ մեծամտէին. (Նչ. եզեկ.։)
extremely well built or done, wonderful, astonishing, surprising;
masterpiece;
եօթն —ք, the seven wonders.
Ուրեմն ոչ ընդունիցի ունկն իմ հրաշակերտս ի նմանէ։ Որ առնէ զմեծամեծս եւ զհրաշակերտս։ Հասանէ փառաւորաց եւ հրաշակերտաց. (Յոբ. ՟Դ. 12։ ՟Ե. 9։ ՟Լ՟Դ. 24։)
to stretch, to extend, to distend, to draw;
to tighten, to stiffen.
Ոչ յանընդելական մեծամեծս ձկտեցուցանէին. (Ագաթ.։)
to stretch, to extend, to spread;
to reach, to arrive;
to grow longer, to be prolonged, protracted;
to drive at, to tend to, to abut in;
to stretch oneself, one's limbs;
to endeavour, to strive, to try, to seek;
— աչօք զհետ ուրուք, to follow with the eyes;
— ընդ ումեք, to vie, to emulate, to rival, to strive with.
Ամենայն մեծամեծ սքանչելիք՝ որ աստ իցեն, եթէ ձկտեսցին (բաղդատութեամբ) ընդ յն բարութիւնս՝ որ անդ իցեն, նուազունք երեւին. (Եփր. համաբ.։)
manuscript, hand-writing;
bond, obligation, bill, note;
signature.
Ոչ զմեծամեծ կամ զազնիւ գրոյ ինչ, այլ զյոռի ձեռնագրէ յայտ առնէ. (Ոսկ. գաղ.) (որ է պարզապէս գիր, կամ գրչութիւն)։
cf. Ձիընթացարան.
Ոչ ձիընթացիւք մեծամեծս պարծիմք. (Առ որս. ՟Ը։)
to paste, to glue, to solder, to join, to cement, to conglutinate, to fasten;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal, to thicken.
Մածուցի զնա (զհող) իբրեւ զպանիր։ Մածոյց զնա սոսնձով։ Մածուցից զձկունս գետոյդ ի թեւս քո։ Քանդակս ի նոցանէ մածուցեալս։ Մածուցի զին եւ զամենայն տունդ իսրայէլի. եւ այլն։ Մեծամեծ վիմօք շինել՝ կրով եւ մանր աւազով մածուցեալս։ Երկաթագամ եւ կապարով մածուցեալ. (Խոր. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 87։)
more, rather, better;
—, -զի, —թէ, above all, chiefly, principally, especially.
Թէ իցեն երկու կամ երեք ժողովեալ յանուն նորա, մեծամեծս կարասցեն, ապա ո՞րչափ մանաւանդ յոլովագոյնքն. (Բրսղ. մրկ.։)
balista;
arbalet, crossbow;
catapult.
βελόστασις (նետակայք). locus ad tela explodenda constitutus, machina bellica, balista, aries. որ եւ ասի ՆԵՏԱՁԻԳ ԱՇՏԱՐԱԿ. Մանգղիոն. բաղիստր. Տեղի ի մարտկոցի կամ ի բանակի ի պէտս նետաձգութեան. եւ Գործի ձգելոյ զմեծամեծ նետս եւ զքարինս, որպէս խոյ. բաբան.
matter, body;
element;
substance;
subject, matter;
cause, reason, grounds;
—ք, materials;
— հրոյ, matches, incentive, tinder;
— ցրիւ, diffuse matter;
— եւ տեսակ, form and matter;
խօսեսցուք զայսր —ոյ, let us discourse on this subject.
Եղեւ նիւթ բարկութեանն աստուծոյ։ Տայ օրէնս նիւթ ինքնիշխանութեան։ Նիւթ լիցի անապատն մեծամեծ սքանչելեաց. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. ծն. եւ խռովութեան. Երզն. մտթ.։)
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
Ոչ տեսանել ասաց, այլ նկատել. զոր օիրնակ որք զմեծամեծ քաղաքս եւ գեղեցիկս կամեսցին երթալ զննել, նոյնպէս եւ նա բազում իմն փութով զննել, նոյնպէս եւ նա բազում իմն փութով նկատել. (Ոսկ. գղ.։)
sign, mark;
sign, signal, character, symbol;
trace, vestige;
sign, proof, token;
omen;
miracle, prodigy, wonder;
ensign, colours, flag, standard, banner;
the Holy Cross;
betrothal, affiancing;
seal, mark;
central point, centre;
aim, butt;
point;
— կռուոյ, arms;
— յաղթութեան, trophy, triumph, victory;
— or —ս տալ, to give a sign, to beckon;
to signify, to indicate;
to affiance;
— առնուլ, to take aim at, to level at;
ոչ եւս տալ — կենաց, to give no signs of life;
— անձրեւի է, we shall have rain.
Մինչեւ յե՞րբ ոչ հաւատան ինձ ամենայն նշանօք՝ զոր արարի ի մէջ նոցա։ Նշանս եւ արուեստս։ Նշանօք եւ արուեստիւք։ Խնդրեա՛ դու քեզ նշան ի տեառնէ ի խորութեան կամ ի բարձրութեան։ Կամիմք նշան ինչ տեսանել ի քէն։ Նշանն Յովնանու մարգարէի։ Տայցեն նշանս մեծամեծս եւ արուեստս (սուտս).եւ այլն։
spectacle, laughingstock;
shame, ignominy, opprobrium;
nickname, by-name;
hardy deed.
Առ որով բազում ինչ նշանակութիւն գործեցաւ, եւ մեծամեծ ապականութիւնք։ առ որովք ոչինչ նշաւակութիւն գործեցաւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
newly offered, dedicated, ordained or consecrated;
starting in life, entering in a profession or career, making one's outset;
novice, probationer.
Այն ինչ նորընծայ ի հաւատս։ Պերճապսակ կայսերս նորընծայի ի հաւատս։ Ոչ անդէն եւ անդ զնորընծայսն յանընդելական մեծամեծսն ձկտեցուցանէին. (Իգն.։ Թղթ դալ։ Ագաթ.։)
utility, profit, fruit, advantage.
Յայտ արար զմեծամեծ շահաւէտութենէն՝ որ անտի լինիցին. (Նանայ.։)
fat and lusty, corpulent, bulky.
Մսուտ թանձրամարմին. մեծամարմին.
cf. Ողոքանք.
Ողոքումն դարձուցանէ զմեղս մեծամեծս. (Ժող. ՟Ժ. 4։)
alive, living;
sound, safe;
complete, entire, integral;
wholesome;
uninterrupted;
— —, alive, all alive, altogether, cf. Կենդանւոյն;
— բովանդակ, wholly, entirely;
— եկիր, welcome ! you are welcome;
— լեր or եր, keep yourself hearty;
God speed you, good bye !
— լեր վարդապետ, hail Master !
— լեր թագուհի, Salve Regina! hail Mary!
— երթ, go in peace, adieu, farewell;
— մնասցեն, let them go to the devil;
— մնա, adieu, take care of yourself, my kind wishes.
Զոր ինչ մեծամեծ եւ ողջն ողջն կլանիցեն, որոճելովն մանրեսցի. (Վեցօր. ՟Թ։)
cf. Ոսկեհուռն.
Ի հանդերձ ոսկեհուռն։ Ի վերջաւորս ոսկեհուռն։ Փոխանակ ոսկեհուռ դիպակին։ Ոսկեհուռ ծամակալօք. (Սղ. խ. 10. 14։ Ես. ՟Գ. 24։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։)
woven or embroidered with gold;
laced with gold.
Ի հանդերձ ոսկեհուռն։ Ի վերջաւորս ոսկեհուռն։ Փոխանակ ոսկեհուռ դիպակին։ Ոսկեհուռ ծամակալօք. (Սղ. խ. 10. 14։ Ես. ՟Գ. 24։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 3։)
people, men, folks, persons;
աւագ —, nobility, noblemen, gentlemen.
Սքանչելի եւ մեծամեծ որեարն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Մրջիւն.
Ի բազում ոսկի՞դ հպարտանաս. հնդիկ մրջիւնն ոսկի լերունս է կուտեալ։ Լինի ի հնդիկս մրջմունք մեծամեծք։ Ուր ոսկին է ազնիւն, որ բուսմամբ է, զոր պահեն մրջմունք մեծամեծք. (Ոսկ. փիլիպ.։ Խոր. աշխարհ.։ Վրդն. ծն.։)
ant, emmet, pismire.
Ի բազում ոսկի՞դ հպարտանաս. հնդիկ մրջիւնն ոսկի լերունս է կուտեալ։ Լինի ի հնդիկս մրջմունք մեծամեծք։ Ուր ոսկին է ազնիւն, որ բուսմամբ է, զոր պահեն մրջմունք մեծամեծք. (Ոսկ. փիլիպ.։ Խոր. աշխարհ.։ Վրդն. ծն.։)
the temple.
Տեսի յերազի զոմն աստուած գեղեցկակերպ՝ ալեւոր հերով, եւ ի մօրուարձակսն եղջերս խոյի ունելով առ ծամելեօքն. (Պտմ. աղեքս.։)
large bodied, big, stout, corpulent.
Յաղթ մարմնով. մեծամարմին. հաստամարմին. բազմամարմին. ստուար եւ բարձր.
heavy, strong-limbed or well-limbed, stout, corpulent, gigantic.
εὑμήκης praelongus, procerus եւ այլն. Յաղթ անդամօք. երկայնահասակ. մեծամարմին. վիթխարի. հսկայ, եւ կորովի.
triumph, victory, success, advantage;
cf. Յաղթանդամութիւն;
կատարեալ —, decisive victory;
ունել, տանել, ստանալ զ—, to get the victory, to carry the day, to be victorious, to prevail over, to get the better or the mastery of;
լի բովանդակ ունել or տանել զ—, to obtain a complete victory;
մեծապանծ —ս ի գլուխ տանել, to gain great advantages over;
կանգնել —ս ի վերայ, to triumph, to be triumphant.
Ո՞ կարէ պատմել զմեծամեծ ձկանցն յաղթութիւնս. (Կոչ. ՟Թ։)
cf. Յայրատանամ.
Յայրատեցա՞ր, քրքջեցե՞ր մեծամեծս։ Որչափ կանայք յանդգնեալք կան՝ յայրատեալք, ընդ ամբոխն խօսելով. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։ եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
seeing face to face, clearly.
Ընտելացուցանէր նմանութեամբքն, զի մերձաւորս եւ աստուածամուխս եւ յանդիմանատեսս ճշմարիտ կերպարանացն պատրաստիցէ. (Ագաթ.։)
all at once, suddenly, impetuously, precipitately, inconsiderately, rapidly.
Ոչ անդէն եւ անդ յանկարծաթափ՝ ըստ զօրութեան հոգւոյն զնորընծայսն յանընդելական մեծամեծս ձկտեցուցանէին. (Ագաթ.։)
thunder;
cf. Թնդիւն.
Իմաստութիւն ոչ լռէ. եւ եթէ լռէ, մեծամեծ որոտումն առնէ, եւ զօրութիւն կատարեալ ի լռութեանն. (Համամ առակ.։)
to vow, to devote or dedicate oneself to God;
to deprive oneself of, to abstain from.
Եթէ վասն պիղծ զկերակուրսն համարելոյ ուխտաւորէին։ Եթէ յայն միտս ուխտաւորէին (կուսանք), եւ այլն։ (Մարկիոնիտք) ուխտաւորեալք հանդերձ աշխարհականօքն ի կուսութիւն՝ ստեն ուխտին։ Մեծամեծս կոտորեն, թէ մեք անդստին իսկ յաւազանէն ուխտաւորիմք. (Եզնիկ.։)
to become empty, to be emptied;
to vanish, to vanish or pass away, to go off in smoke, to disappear;
to be deprived of, to remain without;
to be debased, humbled.
Ի մեծամեծ արուեստից եւ ի գիտութեանց ունայնացեալք էին. (Խոր. ՟Բ. 56։)
hammer;
cf. Սեպ;
oppressor;
հարուած ուռան, hammer blow;
կոփիւն ուռանց, hammering;
— հարկանել, to hammer;
— դարբնոցի, sledgehammer or forge hammer;
— մեծ, sledge;
— ճօճան, tilt hammer, tail hammer;
— ճակատաւոր, front hammer, largest forge hammer;
— վերացման, lift hammer;
— շոգեշարժական, steam hammer;
— ժայռահերձ, pounding hammer;
— ատամնաւոր, claw hammer or fid hammer;
— ձեռաց, hand hammer, up-hand hammer.
Կալաւ զուռնն ի ձեռին իւրում, եւ բախեաց զցիցն ընդ ծամելիս նորա։ Իբրեւ զեղէգն համարեցան նմա ուռունք։ Կռել կոփել, ուռն հարկանել։ Ուռամբք եւ բեւեռօք հաստատեցին զնոսա.եւ այլն։