crystal;
crown-glass.
Զվանակնէ (կամ զվանականէ) ասեն, թէ ի ջուրց՝ որ պաղեալ խստանան եւ այլն։ Վանականն մեծ պայծառ լուսաւորութեամբն. (Վեցօր. ՟Գ։ եւ Շիր.։)
cf. Վանատուր.
ξένιος, πρόξενος, ξενοδόχος hospitalis որ եւ hospes ասի. Տւօղ օտարաց վանս՝ օթեվանս՝ իջաւանս. հիւրընկալու, ասպնջական.
hospitability.
ξενία hospitium, hospitalitas. Հիւրասիրութիւն. հիւրնկալութիւն. ասպնջականութիւն.
sound of the flute.
Հնչմունք եղջերաց, վանգիւք սրնգաց եւ հեշտլուր քնարաց. (Արծր. ՟Ե. 13. (ա՛յլ ձ. վանգիւք)։)
cf. Վանորայ.
Գլուխ աբեղայից, վերակացու վաներայից, եւ ուսուցիչ ամենայն անապատաւորաց. (Բուզ. ՟Զ. 15։)
cf. Վանորայ.
Գլուխ աբեղայից, վերակացու վաներայից, եւ ուսուցիչ ամենայն անապատաւորաց. (Բուզ. ՟Զ. 15։)
battalion.
Գունդ զօրաց առանձին դրօշու. որ եւ ԴՐՕՇ ասի. պէօլիւք ... իբր յն. σπείρα, λόχος cohors եւ այլն. (լծ. եւ վէքսի՛լլում, որ է դրօշ).
to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.
Զսպառնալիսն որպէս հուր վառէ ի վերայ ամպարշտաց։ Վառեցան որպէս զճառագայթս լուսոյ ի մէջ աշխարհաց. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ՟Ա։)
Յորժամ կին մարդ զամենայն ինչ զառնն առեալ՝ զանդամօքն վառիցէ, տառապանք են առնն։ Յորժամ զոսկին ի գլուխ եւ յականջս եւ ի բազուկս վառիցէ, կարճին այնուհետեւ ձեռք առնն յողորմութիւն. (Ոսկ. ես.։)
kindler, lighter.
Դու լուսոյ վառիչ. (Գանձ.։)
kindling, lighting;
burning, inflammation.
cf. Վառվռուկ.
Ալուսան. իշաքեղ կամ փշաքեղ.
work, labour, toil;
pains, trouble, fatigue;
merit, worth, service;
profit, gain, earnings;
tired, fatigued;
— ծառայութեան, service rendered;
— ձեռաց, handiwork;
— արքունի, military service;
գիրք —ոց, Geoponics;
— առնել, to tire, to fatigue, to weary;
— լինել, to labour, to work, to toil, to work hard, to strive, to fatigue or tire oneself with, to be fatigued or tired.
Եւ ես գոհ էի զվաստակոց քոց։ Սրտի մտօք եկեալ էին ի վաստակ արքունի (պատերազմի)։ Ի ծառայութեան վաստակս։ Համայն եւ զայս վաստակոյս (թարգմանութեան) կարգումն կատարեա՛։ Տարեալ ի գլուխ զգործ մեծ հոգեւոր վաստակոյն. (Ագաթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։)
Առաւել ռամկական է ասելն Ի գիրս մոլութեանց.
fatiguing, labouring, giving oneself trouble, laborious;
meritorious, well deserving;
tired, weary;
husbandman;
— այր, a man of merit, a deserving man.
Վաստակաւորաց (երկրագործաց) գլուխն եւ իմաստունն. (Վստկ. ՟Ճ՟Ծ՟Ա։)
to work, to labour at, to do;
to gain, to acquire, to earn;
— զերկիր, to till, to dig, to cultivate.
cf. Վաստակիմ.
Վասն աշխատութեան ի վաստակիլն խոյս տալով։ Զօրագլուխքն վաստակեալք ձանձրացեալք լինէին յաշխատութենէ հանապազորդ պատերազմաց. (Խոր. ՟Բ. 61։ ՟Գ. 42։)
constipation of the bowels, costiveness.
Վատութիւն աղեաց, այսինքն պնդութիւն որովայնի. (որպէս ողորկաղութիւն է դիւրութիւն՝ լուծութիւն)
inglorious;
ignoble, obscure;
vile, abject;
cf. Չարափառ.
Անվայելուչք եւ վատափառք. (Պիտ.։)
cf. Վատիմ.
Վատէ զօրութիւն լուսոյ աչացն։ Վատէ ի զօրութենէ, ծնկի ծիւրի հիւանդութեամբ. (Վեցօր. ՟Զ. եւ ՟Ե։)
Սովամահ վատեալ զմարմինս ընդ ոսկերսն քանցէի. (Ոսկ. լուս.։)
worse, more wicked.
Զի՞նչ վատթարագոյն քան զլուն եւ զմուկն կայցէ։ Ամենեւին վատթարագոյնք ի տնկոց սեխենի եւ մորենի. (Եզնիկ.։ Պիտ.։)
cf. Վատազգի.
δυογενής, ἁγενής, ἁγεννής ignobilis, obscurus, degener. Վատազգի, վատատոհմիկ. անազգի. աննշան. յետնեալ. եւ Որ ինչ անկ է եղելոցն ի ցած ազգէ. անարգ. յոռի. անվայելուչ.
cf. Վատնող.
Վնասիչ լուսոյ աչաց. (Մխ. առակ.։)
laziness, idleness;
cowardice, dastardliness, poltroonery, pusillanimity;
vileness, meanness, cringing;
worthlessness;
ingratitude;
wickedness;
վատութեամբ, cowardly, unmanly, basely, meanly;
անուն վատութեան, ignominy, shame, dishonour, stain, slur, stigma, opprobrium;
ի — հատանիլ, to give oneself up to idleness or sloth;
— յանձն առնուլ, ի — խոնարհիլ, to bow and cringe, to be guilty of meanness, to behave meanly.
ἁργία inertia, otium, segnities, desidia δειλία timiditas, pavor ἁνανηρία invirilitas αἱτία culpa. Ծուլութիւն. անգործութիւն. դանդաղկոտութիւն. թուլամոծթութիւն. անարութիւն. կնատութիւն. վեհերոտութիւն. երկչոտութեւիւն. վատասրտութիւն. եւ Վատթարութիւն.
Քաջութիւնք եւ վատութիւնք. քաջութիւն՝ առաքինութիւն, եւ վատութիւն՝ ծուլութիւն. կամ քաջութիւն՝ խոհեմութիւն, եւ վատութիւն՝ հպարտութիւն. (Լծ. եւագր.։)
cf. Վարանք.
Սիրտ իմ գելու յանթիւ մեղացս վարանաց. (Եփր. աղ.։)
to entwine in, to wind around, to involve, to tangle, to knot;
to lay snares, to wait in ambush;
cf. Վարանեցուցանեմ.
ՎԱՐԱՆԵՄ ՎԱՐԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑξοκέλλω alio averto, pertraho λοχάω , ἑνεδρεύω insidior. Ի վարանս արկանել. պարանել. վարակել. տատամսեցուցանել. այսր անդր տարաբերել. մանաւանդ՝ Պատել դարանակալութեամբ. պաշարել եւ տագնապել իբրեւ ի դարանի.
to throw into uncertainty, to render perplexed, to embarrass, to puzzle.
ՎԱՐԱՆԵՄ ՎԱՐԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑξοκέλλω alio averto, pertraho λοχάω , ἑνεδρεύω insidior. Ի վարանս արկանել. պարանել. վարակել. տատամսեցուցանել. այսր անդր տարաբերել. մանաւանդ՝ Պատել դարանակալութեամբ. պաշարել եւ տագնապել իբրեւ ի դարանի.
sent as a colony, dispersed, scattered;
vagabond, wandering;
colonist, planter.
ἅποικος domo absens, colonus, peregrinus ἁποικία colonia. Վարատեալ. օտարացեալ ի բնիկ տեղւոջէն. հատուած. գաղթական, եւ Ինքնագլուխ վտարանդի. թափառական. վայրավատին.
Վարատականս առաքէին աղբանացիք։ Հռոմայեցիք վարատականս այլուր բնակութիւն առաքեցին. (Եւս. քր. ՟Ա. ՟Բ։)
cf. Վարատեցուցանեմ.
Զնախնեաց սրբութեան զավրատել օրինացն. յն. զլուծումն կամ զքայքայումն. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 17։)
rose-bearing;
—ք, rose-garden.
Արար զտատասկն՝ վարդաբեր. (Ոսկ. լուս.։)
rosy-fingered;
— բանայ արշալոյս զդրունս արեւելից, the — Morn opens the gates of the East.
Եւ կոչէին զնա (զանահիտ՝ զլուսին) վարդամատն եւ ոսկեծղի. (Հ. եւ Տէր Իսրայէլ. օգոստ. ՟Զ.։)
cf. Վարդապետարան.
Կանխեն ի վարդապետանոցն նորա. զամենեսին զնոսա արգելուլ անդէն ի վարդապետանոցն։ Երթալ ի վարդապետանոցն։ Յանասնոցն վարդապետանոցս յղեսցուք։ Եւ զանձինս եւ զորդիս ածցու՛ք յողորմածութեան վարդապետանոցն. (Ճ. ՟Բ.։ Վրք. ոսկ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։ ՟Բ. 27։)
school;
very erudite, learned, versed.
Կանխեն ի վարդապետանոցն նորա. զամենեսին զնոսա արգելուլ անդէն ի վարդապետանոցն։ Երթալ ի վարդապետանոցն։ Յանասնոցն վարդապետանոցս յղեսցուք։ Եւ զանձինս եւ զորդիս ածցու՛ք յողորմածութեան վարդապետանոցն. (Ճ. ՟Բ.։ Վրք. ոսկ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։ ՟Բ. 27։)
to be instructed, teached, to learn, to study.
Զոր լուայ յաստուայնոց բանից, զորս վարդապետեցայ ի սրբոց հարցն. (Առ որս. ՟Ը։)
doctrine, dogma, tenets;
teaching, instruction, precept, maxim, sentiment;
theory;
doctor's degree, lectureship;
աստիճան վարդապետութեան, doctorate;
քրիստոնէական —, catechism;
cf. Զեղում.
Վասն նորին լուսաւոր վարդապետութեան։ Անաչառ վարդապետութեամբ առաջնորդել։ Պատուականագոյն վարկանիմ զվարդապետութեան նորա օրինկս. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Պիտ.։)
mistress, school-mistress, teacher.
ἠ διδάσκαλος magistra. Կին ուսուցիչ. առաքելուհի.
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
Բարկութեամբ վարեալ՝ կործանեաց զիս։ Չարաչար բարկութեամբ վարեցաւ ընդ իս։ Անօրէնութիւնք (վնասակար են), որոց վարին նովաւ։ Վարեսցուք արարածովքս զբաղեալք իբրեւ ի մանկութեան։ Որով (իմաստութեամբ) որք վարեցան՝ առ աստուած առաքեցին զբարեկամութիւն։ Ոչ բնակէ ի մարմնի վարեցելոյ (այսինքն վարեցելում) մեղօք։ ((Կամ ըստ Գէ.ես.))
to exercise oneself in, to practise, to get used, accustomed or inured, to grow familiar with;
to be formed, instructed;
— աշխատութեան, to get inured to work;
ի գիրս վարժեալ, brought up in letters, educated or well versed in literature.
Յորժամ էի ի մէջ յունաց՝ զիմաստութիւն վարժելով։ Զառաքելութեանն վիճակ մերոյ աշխարհիս, եւ զքահանայապետութեան հանդերձ մարտիրոսութեամբ վարժելով. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Բ. 77։)
goad, spur, whip;
conductor;
rector, director;
governor;
leading into captivity, driving out;
fulfilling, carrying into effect.
Ոչ ընդ արբանեակսն, այլ ընդ վարիչն պարտին զարմանալլ։ Ոմանք եւ հրեշտակս վարիչս եդին նոցա (այսինքն լուսաւորաց). (Եզնիկ.։)
opinion, advice;
esteem, consideration, reputation, high value;
account, sum;
judgment, sentence;
tribute, tax;
տեարք —ի, arbiters of strife, judges;
զարդարակ հատուցէք —, pronounce a sentence worthy of.
Զվարկ փոխարինին լուեալ ի տնէ (կայէն՝) ոչ զարհուրեցաւ. (Արծր. ՟Ա. 1։)
Զանփոխադրելի աստուածավճիռ հրամանս, եւ զանլուծելի վարկս փոխեաց. (Վրդն. յանթառամն.։)
Մատուցանեն նմա զվարկ յանձնկալութեան թագաւորութեան. (Պտմ. աղեքս.։)
to conjecture, to judge, to presume, to think, to deem, to find, to esteem, to look upon as, to repute or regard as;
արժանի —, to think, deem or find worthy.
Լաւ վարկաւ անձն իմ, կամ լաւ վարկայ անձին՝ լուսոյն հեռանալ. (Ժմ.։)
to close in, to surround, to envelope.
Ո՞վ է պատօղ այնպիսեացն. սատանայ՝ որ սաստիկս վարկէ զնոսա։ Իբրեւ զմեռեալ պատեալ վարկեալ (յն. երիզապնդօք) կայ ի գերեզման. լուծցու՛ք զկապանս վարակեալս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)
portion, dowry;
hire of an harlot;
cf. Կապէնք.
Ընծայեցին առթեցելումն զաստուածային ընծայսն, զոր վարձանս կոչել սովորութիւն է. (Նիւս. երգ.։)
hoping for reward, interested.
Ուր իցէ ակնկալութիւն վարձու եւ շահու անձին. վարձկանական. վարձական.
to take at a fixed price;
to hire, to keep in pay.
Զայլս հրապուրեալ՝ արծաթով վարձաւորեն, ասել՝ թէ լուաք եւ այլն. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Վարձկանութիւն.
Մի՛ կար յայլ ոմանս վստահանալով. զի ոչ եթէ սուրբ են աղօթք, որ վարձաւորութեամբ լինի այլում. այլ դու քեզէն փութա՛ առնուլ զպտուղ աղօթիցն. (Մաշկ.։)
saleable, venal;
hireling, paid or hired man, servant, mercenary, day-labourer, workman;
farmer;
mistress, courtesan, harlot.
ՎԱՐՁԿԱՆ. ա. πρατός venalis. Ի վաճառ հանեալ ինչ իբր վարձելի. ծախու, քիրայի տալու. սաթլըք.
meadow-rue, thalictrum.
Ծաղր եդեալ զցինկ ... ծիւրեալ գեղնութեամբ ... Եւ լուեալ՝ պատասխանեաց, վասն մեր սուրբ սրին գերանդեաց. իսկ ես խոկալով յայսոսիկ՝ զարհուրեալ դեղնիմ. (Մխ. առակ. ՟Լ՟Գ։)
dispersion;
vast open space;
— or — եւ ցան, dispersed, scattered about, spread;
cf. Ցան;
ցիր ընդ ցիր լինել, to be dispersed, scattered about, spread over;
— եւ ցան մտօք absent-minded, distracted.
Յատակ երկնի՝ ցիր վայելութեան աստեղացդ, եւ պայծառութեան լուսաւորացդ. (Լմբ. առակ. ՟Ը. 34.) իմա՛ առեալ ի բանէն (Յոբայ. ՟Լ՟Ը. 7.)
bull-shaped.
Որ ունի զձեւ եւ զնմանութիւն ցլու կամ զուարակի. հանգոյն եզին.
chimera, half-bull-half-elephant.
Չորքոտանի՝ կարծեցեալ խառն ի նմանութենէ ցլու եւ փղի.
miry, covered with mire.
Ցխոտ ձեռօք ի կերակւորս խղճես մերձենալ։ Զի՞նչ օգուտ է լուանալն, յորժամ դարձեալ ցխոտ լինիս. (Մանդ. ՟Ի՟Բ։)
to dissipate, to disperse;
to volatilize, to exhale, to evaporate, to vanish;
— զմիտս ուրուք, to distract, to divert from, to turn from or away;
— զոք յարտօսր, to excite a person's compassion, to move, to affect.
Ցնդելով ընդվայր (զլուր բանին). (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Զայս լուսաւորութիւն շնորհաց անճառից ի բարձրելոյն խնամոց բարդեցեալ՝ մրրկաւն խելագարութեան ցնդեցի. (Նար. ՟Ե։)