to take or carry on high, to raise, to heave up;
to receive, to take home;
to glow, to leap with joy, to exult;
յաստուածութիւն — զոք, to place among the gods;
յաստուածութիւն վերառեալ լինել, to receive divine honours.
Վերառեր զանկեալն ի գլորմանէ։ Վերառեաց զաստուածային գլուխն ի ծնրադրութենէն. (Շար. Ժող. շիրակ.։)
director;
bishop.
Վերատեսուչք անմոլարք, այցելուք ուղղադատք. (Նար. առաք.։)
to palliate, to veil, to cover, to cloak, to shroud.
Զլոյս վերարկեալ որպէս զօթոց։ Վասն մեր ի խանձարուրս շարունակեցաւ վերարկօղն փայլակնատարած լուսոյն. (Ժող. շիրակ.։ Զքր. կթ.։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
զի՞նչ են՝ վերարկուք աշտանանկին, եւ խարիսխք։ Վերարկուքն անուանեցան ի վերայ արկանելոյ. քանզի բազմակացն արծարծիչ լուսոյն ձէթ ի վերայ արկանել եւ այլն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 80։)
ascent, ascension, acclivity;
staircase;
ascendant.
ՎԵՐԵԼՈՒԹԻՒՆ. ՎԵՐԵԼՈՒՄՆ. ՎԵՐԵԼՔ. Ի ՎԵՐ ԵԼՔ. ἁνάβασις, ἑπίβασις ascensus. Ելումն ի վեր, եւ ճանապարհ եւ աստիճանք ելիցն ի վեր կոյս. եւ Փոխումն յաստեացս.
Սա է սանդուղք յերկրէ յերկինս վերելութեան. (Խոսր.։)
Լեառնն զվերելումն ընկալեալ՝ ծխեցաւ. (Ոսկ. ի կոյսն.։)
Աստիճանք եւ սանդուղք առ երկնաւոր վերելումնն. (Ժմ. յն.։)
epigraph, inscription, title;
— նամակի, superscription or direction of a letter.
Զվերնագիրն լուսեղէն, եթէ այսու նշանաւ յաղթեսցես. (Թղթ. դաշ.։)
to place, to engrave an inscription;
to ascribe, to attribute.
ՎԵՐՆԱԳՐԵԼ. Դրոշմել զվերնագիր. արձանագրել. եւ Գրել ի վերայ այլոց բանից կամ յաւելուածով. տե՛ս եւ ՎԵՐԱԳՐԵԼ.
abacus, capital.
Վերին խարիսխ ի գլուխ սեան. խոյակ. ախաւեզագէս.
aerial, ethereal;
cataleptic.
ՎԵՐՆՈՏ. σεληνιακός lunaticus. Լուսնոտ. ցաւագար նման լուսնոտի. սարալը.
Զոր մարդիկ յախտէ անտի սովորեցան կարդալ վերնոտ եւ լուսնահար։ Զվերնոտսն եւ զլուսնահարսն եւ զայսահարսն սրբէր. (Կանոն.։)
to be subject to catalepsy;
cf. Լուսնոտ.
up, upon, above;
beyond;
over, aloft;
ի — կողմանէ, from above;
ի — քան, above, over;
— գրեալ, written above.
Սիւն լուսոյ ձգէր վերոյ նոցա. (Տաղ.։)
to go backwards, to fall back, to recede, to retreat, to give way.
Ի նոյն բլուր՝ ուստի էջ, վերջոտնեալ ելանէ։ Պետրոս կասկածանօք թուի ինձ վերջոտնել։ Պետրոս ըստ պատկառանացն եւ երկիւղի ուրացութեան վերջոտնեալ լինէր (յընթանալն ի գերեզմանն. (Խոր. ՟Ա. 10։ Նանայ.։ Սկեւռ. յար.։)
impetuosity, violence.
ἁνάτασις extensio. Կարի սաստկութիւն. անհնարին ուժգնութիւ. Նորոգ լուր դժնդակ վերսաստկութեան. (Պիտ.։)
once more, anew, over again, afresh, again, repeatedly.
to be resolved, to be reducible to its elements.
Կարծել զմասունսն ամենայնի (այսինքն աշխարհի՝ առ ջրհեղեղաւ) ի մի բնութիւնս ջրոյ վերտառացեալս փութալ։ Մարմինն քակտեալ լուծեալ լինի՝ առ այնոսիկ, յորոց խառնեալ զանկեալն է, դարձեալ վերտառացեալ։ Որ ի միակութեան բնութիւն վերտառացեալ է, յաստուած ասի հպեալ՝ ազգակցական իմն ընտանութիւն. (Փիլ.։)
Կամ զչորս տարերս (ասէ), յորում լուծեալ են մարմինք մարդկան, իսկոյն վերտառանան. (Երզն. մտթ.։)
to reintegrate, to reduce to elements.
ՎԵՐՏԱՌԵԼ. ἁναστοιχειόω resolvo եւ informo, instauro. որ եւ ՄԱԿՏԱՌԵԼ. Վերստին տարրացուցանել՝ լուծանելով ի տարերս, կամ զօդելով ի մի. քայքայել, եւ կայկայել. նորոգել. ընդելուզանել. հիւսել.
of six ages or epochs.
Պարունակօղ զդարս վեց՝ պէսպէս առմամբ դարուց ի սկզբանէ աշխարհի մինչեւ յառաջին կամ յերկրորդ գալուստն քրիստոսի. որպէս եւ ըստ համեմատութեան վեցօրեայ արարչութեան, եւ հանգստեանն աստուծոյ յաւուր եօթներորդի. ըստ որոյ եւ հրէայք ըստ եղիական դպրոցի, եւ ոչ սակաւք ի հարց վեց հազար ամս ընծայեն տեւողութեան աշխարհի.
of six days;
hexameron.
Վասն վեցօրեայ աւուրց արարչութեան։ Վասն վեցօրեայ արարչութեան։ Լինելութիւն ի վեցօրէին. (Վեցօր. ՟Ա. Ոսկիփոր.։ Փիլ. լին. ՟Ա. 19։)
to make amends, to pay damages, to make compensation.
Որ դառնայ ի դաշանացն, վզենիկ, որպէս հրամայէ օրէնքն զվզենակ ստոցն։ Թէ բամբասէ մարդ զմարդ, եւ ոչ կարէ հաստատել, վզենկի։ Որք լուսով գողանան, վզենկին միայն։ Վզենկի երեսուն լիտր ոսկի. (եւ այլն. Մխ. դտ. ստէպ։)
cf. Ընդվզիմ.
Եթէ ոք վզեալ լուծցէ զսահման կարգին, դատաստան լիցի. (Մխ. դտ.։)
stone;
rock;
— անկեան, corner stone, head-stone;
— շափիղայ, sapphire;
ի վիմէ ասր ստանալ, to squeeze oil from marble, to desire impossibilities.
Կամ թէ ի վիմէն զայս ո՞չ լուար. զի՞նչ ասաց վէմն. չզանգիտեն զփառսն հայհոյել. (Անյաղթ հց. իմ.։)
history, narration, tale, story, account;
romance;
poem, poetry.
(լծ. յն. է՛բօս եւ ֆիմի՛ ). ἕπος verbum, carmen heroicum φήμη fama ἰστορία historia. Հին զրոյցք՝ իրական կամ ստայօդ. պատմութիւն՝ արձակ կամ քերթողական. լուր՝ բանիւ կամ գրով. թարիխ, նագլ, խապէր.
sore, wound;
ulcer;
—, հիւթ վիրի, sanies, matter, pus, gore;
կեղեւ վիրաց, scab, scurf;
cf. Պատրոյգ;
— սրտի, heart-sore, heart-ache, heart-break, heart-burn;
—ս առնել, —ս ի վերայ դնել, to wound, to cover with sores, to ulcerate;
—ս ընդունել, to be wounded;
դարմանել զ—ս, to dress, to cure a wound;
ցաւ վիրին խստանայր, the pain caused by the wound became insupportable;
տայ —ս եւ ինքն ոչ առնու, he wounds others but receives no hurt.
Որք դեղս վիրացն խնդրեն, վէրս եւս ի վերայ յաւելումք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
Զվէր հոգւոյս իմոյ լուացից ողբագին արտասուօք. (Եփր. աղ.։)
cf. Վթարումն.
Հանապազորդ մարմնոյ դադարումն վթարումն իմն միաբան գոյութեան, եւ լուծումն գործէ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
waste, deterioration, ruin, destruction.
Հանապազորդ մարմնոյ դադարումն վթարումն իմն միաբան գոյութեան, եւ լուծումն գործէ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
young gazelle;
pricket.
Վիթ փոքրիկ. որթ եղանց՝ այծեմանց եւ յամուրաց. (լծ. լտ. վի՛թուլուս. ռմկ. հորթիկ, հորթուկ ... ).
fluid, running, flowing.
Հոսանուտ. լուծական. իբր ῤοώδης fluidus, fluxus.
to have an abortion, a premature birth, to miscarry, to abort, to slink, to be brought to bed before time;
to flow, to run, to gush or spout out, to be shed, poured out.
Արգելուլ զանիրաւութեանցն աղբիւր ցանկութեան, յորմէ վիժին անիրաւագոյն գործքն ի մարմինս եւ յոգիս։ Յորմէ իբրու յաղբերէ վիժին ցանկութեանցն եւ այլոցն ախտից առանձնաւորութիւնք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 99։)
cf. Վիճեմ.
Ոչինչ ի մէնջ արուեստախօսեալ՝ մերոցն կարծեօք վիճաբանելով։ Վիճաբանելով մարանչին ընդ այլազգ քրիստոնեայս։ Որ ոք ունիցի ագարակ իւր, եւ ցանկայ զդրացւոյն ի նոյն յաւելուլ՝ վիճաբանելով. (Կորիւն.։ Խոսր.։ Շ. յկ. ՟Խ՟Ը։)
cf. Վիճեմ.
Ոչինչ ի մէնջ արուեստախօսեալ՝ մերոցն կարծեօք վիճաբանելով։ Վիճաբանելով մարանչին ընդ այլազգ քրիստոնեայս։ Որ ոք ունիցի ագարակ իւր, եւ ցանկայ զդրացւոյն ի նոյն յաւելուլ՝ վիճաբանելով. (Կորիւն.։ Խոսր.։ Շ. յկ. ՟Խ՟Ը։)
lot, chance, destiny, fate, fortune;
ballot, suffrage, vote, voice;
lot, state, condition;
lot, portion, share;
lottery;
sorcery;
inheritage, possession;
fief, farm;
department, district, liberties, precinct, extent of jurisdiction, territory;
diocese;
clergy;
situation, condition, fortune, rank, quality, dignity, office, employment, profession;
—ս արկանել, to draw or cast lots, to ballot, to vote;
to practise witchcraft;
— արկանել ի վերայ իրիք, to cast lots or to draw for anything;
—աւ տալ, to give through lottery;
ետուն —ս նոցա, they drew their names by lot;
եւ ել վիճակն մատաթեայ, and the lot fell upon Matthias.
ՎԻՃԱԿ. գ. κατάσχεσις possessio μερίς portio διοίκησις dioecesis. Մասն բաժնի. ստացուած սեպհական. կալուած. անդաստան. եւ Տեղի իշխանութեան. նահանգ. թեմ.
Ոչ տայ նոցա վիճակ կալուածոյ երկրի. զի տէր է բաժին նոցա. (Նախ. թուոց.։)
Ոչ հանդիպեցայ ընդունելութեան յիմում վիճակիս. (Խոր. ՟Գ. 57։)
cf. Վիճակեցուցանեմ.
Մատաթեայ զառաքելութիւն վիճակեաց, եւ ագաբեայ եւ տիմոթեայ զմարգարէութիւն։ Վիճակեցին զքաղաքն, եւ անկաւ վիճակն կուռնելիոսի։ Զպատմուճանն վիճակեցին՝ ու՛մ եւ ելցէ։ Վիճակեալ երկոցունց (թագաւորաց՝ պրս. եւ յն) զմեծ զաշխարհս հայոց բաժանեալ ծառայեցուցին։ Տեսանես զհանդերձսն մերկացեալ, զպատմուճանն վիճակեալ. (Լմբ. ստիպ.։ Տէր Իսրայէլ. փետր. ՟Ի՟Բ.։ Երզն. մտթ.։ Փարպ.։ Եղիշ. խաչել.։)
stony;
stone;
living in a stone.
Գոյութիւն լերդիս վիմական։ Մի՛ անցցուք ասէ ընդ կարկառս եւ ընդ բլուրս վիմական չարութեամբ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։ Վրդն. ծն.։)
at least.
to embrace, to clasp in one's arms, to throw one's arms round, to hug, to fold or lock in one's arms;
to surround, to encircle;
— զմիմեամբք, to embrace mutually;
— զիւիք, to apply oneself, to give oneself up to;
— զփառօք, to be ambitious;
cf. Ծունգ.
Փարի զմարդկային փառօք։ Զաստի խաւարաւ իբրեւ զլուսով փարել պտտրէ. (Բրս. հց.։ Խոսր.։)
to desire, to wish, to long for, to want;
—է տեսանել զքեզ, he desires to see you.
Որում ցուցեր այսօր փափաքողին զվէրս մարմնոյդ։ Մայրն գոլով նորա, վայելչաբար յանձնէր զնա փափագողին։ Եւ ոչ շահավաճառ եղելոյ հանդիպել կարող է փափաքեցելումդ. (Շար.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։ Ածաբ. մկրտ.։)
love of delicacy, of delights, voluptuousness, effeminacy.
Մեհեան համարեսցիս զորկրամոլութիւն, եւ սեղան զոհից նոցա զփափկասիրութիւնն.. . զամենայն կերակուր՝ զոր փափկասիրութեամբ ախորժեսցես, մի՛ կերիցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to soften, to render tender;
to take the greatest care of, to pet, to render delicate, soft;
— զծոմական աւուրս, to banquet on fast days.
Պարարեն զնա, եւ փափկացուցանեն՝ պահեալ յօրն զենման։ Չի՛ք ինչ՝ որ այնպէս գիտէ հեշտացուցանել զմիտս, եւ փափկացուցանել զհոգին, որպէս տեսանելով՝ եթէ ախորժակքն մտաց ի գլուխ ելին եւ կատարեցան. (Սարգ. յհ. ՟Ժ. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
soft-mouthed, tractable, docile.
εὑήνιος tractabilis, obsequens, lenis, mitis. Որոյ փափուկ է երախ, այսինքն բերանն. դիւրաւ սանձելի. հլու. դիւրալւոր. կակուղ, հմուկ. մռօղ
delicacy, tenderness;
effeminacy, daintiness, delight, pleasure, voluptuousness;
— խղճի, scrupulousness of conscience, scrupulosity;
— իմաստից, niceties or delicacies of thoughts;
— սրտի, ախորժակի, delicacy of heart, — of taste;
— կերակրոց, luxurious feeding, delicacies, dainty meats, good living;
արօտք փափկութեան, pleasant pastures;
պարտէզ փափկութեան, garden of delights;
օր փափկութեան, holiday;
ի հանդերձս փափկութեան զարդարեալ, tastefully, daintily clothed or dressed;
ընկղմիլ ի —ս, to revel in voluptuousness;
cf. Հատանեմ.
Ծուլութիւն՝ խափանման (ի գործոյ) եւ փափկութեան ծնունդ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
Եւ մեք դժուարին ինչ ձերոյն փափկութեանդ չերեւեսցուք։ Մի՛ զդրունս փակեսցուք ընդդէմ լուսոյն, զի բազմապատիկ վայելել մարթասցուք ի փափկութեան նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3. եւ 4։)
delicate, soft, dainty, voluptuous;
delicious, tender, nice, exquisite;
charming, gentle, graceful;
holy, sacred;
—ս, delicately, tenderly, gently;
— ախորժակ, fine taste;
— խիղճ, tender or scrupulous conscience.
Գիրգն՝ որ ի քեզ, եւ փափուկն յոյժ։ Ոչ եւս յաւելուցուս կոչել գիրգ եւ փափուկ։ Լո՛ւր զայս փափուկդ։ Ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց։ Եւ շուշան էր փափուկ յոյժ, եւ գեղեցիկ տեսլեամբ.եւ այլն։
tent-curtain, curtain;
linen;
breadth;
— լերանց, side or spur of mountains;
— պատուհանաց, shutter.
Հոսանք ջուրց բարեհամաց. . . ի հիմանց փեղկից լերանց միաւորեալք ի ծաւալումն գետոց պերճանոյին. (Խոր. ՟Ա. 15։)
to cleave, to rend, to tear, to divide, to open, to break, to burst.
Նաեւ զբերանն փեռեկէ սրտին ցնծութիւն թուլութեամբ ջլացն, որ ծաղր անուանի։ Մաղթանօք բանամք զդրունս արդարութեանն. փեռեկեալ զարդարութիւն՝ մաղթանացն, ճանապարհ արար առ նա ողորմութեամբ փրկագործութիւն. (Լմբ. սղ.։)
to put or shoot forth, to cause to blow or blossom, to deck with flowers.
chief of the philosophers.
Որպէս Գլուխ փիլիսոփայից, ծայրագոյն իմաստասէր.
to wane, to diminish.
ՓԼԱՆԱԼ. Որպէս Ի փուլ անկանիլ լուսնի. այսինքն սկսանել նուազիլ.
to fall, to fall or sink in or down, to crumble, to fall or go to ruin.
Գուցէ եւ բաղանիք փլանիցին։ փլան լերինք ի ծով։ Բազում ապարանք փլեալ կործանեցան։ Թնդեալ տանիքն, եւ ի վայր փլուզեալ. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 28։ Վրդն. սղ.։ Ճ. ՟Բ.։ Յհ. կթ.։)
piece, bit, particle;
cf. Փխրելի.
Վասն դիւրաբեկ գոլոյն, եւ զօրէն փխրանի լուծանելոյն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Փիծ.
Պիղծ հոգւոյն քրմաց սաղմոս գարշելի լինէր, եւ էր զի Զդաւթին առեալ, փծկին չար յաւելուածովն՝ առ կուռսն հայեցուցանէին. (Ոսկիփոր.։)
to be stained, sullied, contaminated.
Տառապեցաւ ի մոլորութեան, եւ փծկեցաւ ի կուռսն. (Գէ. ես.) (ի լուսանցս մեկնի, պղծեցաւ)։