Satan, demon, devil, evil spirit;
cf. Սատան;
cf. Բանսարկու.
զլեզուսն գործարան տուեալ սատանայի։ Դրունք դժոխոց՝ սատանայ եւ կամարարք իւր. (Շ. ընդհանր. եւ Շ. թղթ.։)
workman, artisan, operative;
labourer, husbandman;
weaver, help, succour, aid;
helper, assistant, auxiliary;
fellow;
cause, author;
— պատմութեան, additional professor of history;
— լինել, cf. Սատարեմ.
Արժանի է սատարն կերակրոյ իւրոյ, կամ վարձու իւրոյ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։ եւ Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Բազում վարձէր իւր օգնականս եւ սատարս, որով զիւր չարախօսութիւն յառաջ վարել կարասցէ։ Եգիտ սատար մահաթոյն իւրում չարմտածութեանն զայրն զդիւազգեաց։ Բազում ինչ է սրբութիւն սատար լինել անօսրութեան, որպէս աղօթք՝ տքնութեան։ Սատարք ելով շինութեան. (Բուզ. ՟Դ. 15։ Փարպ.։ Եղտշ. ՟Ա. Պիտ.։)
Որոյ տկար է սատար յայգւոջ, գլխարկեալ առնու զվարձս իւր. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
to help, to assist, to aid, to cooperate, to contribute, to serve;
to do, to labour.
Եւ կանոնոյն անգամ սատարեալք ըստ իւրեանց տկարութեան. (Ագաթ.։)
cf. Սատր.
Յերկերիւր սատերէն. (Եղիշ. յես.։)
to build altars in high places.
Զպատկերս եւ զբագինս եւ զտաճարս եւ զվերնատունս սոցունց իւրաքանչիւրոց սարաւանդեցին. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
to sit in high;
to tower;
to be of very ancient lineage.
Այն՝ որ բնակեալ է ի բարձունս, եւ սարաւանդեալ յիւրում առանձին բարձրութեան։ Յիւրումն առանձին անցեալ սարաւանդեալ բարձրութեան. (Ճ. ՟Ա.։ Մագ. ՟Ե. ՟Ի՟Զ. ՟Ի՟Թ։)
spider;
երդաբնակ, նըստուկ, ուղղընթաց, շեղընթաց, թելհան, սփռող, թափառուկ, մոլար, ոստին, ջրային —ք, house spider, sedentary, retrigrade, laterigrade, spinner, snaring, vagrant, erratic, land spider, waterspiders;
արագ or ժիր, նուրբ, կայտառ, խիզախ or արի, ճարտար or ճարպիկ, հնարագէտ, հանճարեղ, գիտուն, վաստակաւոր, արթուն —, agile, cunning, quick, prompt, skilful, industrious, ingenious, knowing, laborious, vigilant spider;
կախուկ, վերնակառ or վերամբարձ, մանողակ, փորեղ or տղընդեր, տգեղ or մախիզ, անհեդեդ, սոսկալի, թունաւոր —ք, hanging, suspended, spinning, big-bellied, ugly, deformed, frightful, venomous spiders;
starling.
laurel, baytree.
Սարդ կռուեալ ձեռօք յորմ, որ դիւրին է առ որսալ, բնակէ ի յարկս թագաւորաց. անխտիր նշանակէ յայլ լեզուս զթունաւոր եւ զխայտաբղէտ սարդ, եւ զմողէզ կամ զկովադիաց. յն. καλαβώτης . կամ καλαμώτης stellio. բայց ըստ եբր. շեմամիթ ՝ է բուն սարդն։
black-bird.
Սարեկ ետ զորդի իւր յուսումն քահանայութեան. եւ նա ի սռիճս եւ ի մրմունջս թեւակոխէր, եւ ի պար յաւելոյր. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Լ՟Գ։)
cord, band, rope, chain;
— նաւու, rigging.
Զաւետարանն սուրբ կապէր պատէր երկաթի սարեօք, եւ իւրով մատանեաւ կնքեալ։ Արձակեաց յոտիցն երկաթոց, եւ անրոց պարանոցէն շղթայիցն սարեացն. (Բուզ. ՟Դ. 16։ ՟Ե. 7։)
deacon;
servant, minister;
աւագ —, archdeacon.
Արար ասէ զհրեշտակս իւր հոգիս, եւ զսարկաւագունս իւր ի հուր կիզելոյ. (Միխ. ասոր.։ Ոսկիփոր.։)
deaconship, deaconry;
service, ministry.
Եւ ոչ մասն ի ծառային սարկաւագութենէ յիւր պէտս տէրն ստացեալ՝ զայլն նմա շնորհէ. (Փիլ. յովն.։)
drying, dryness.
Ունելով տերեւ ձեթենւոյ շիւղ ի բերան իւր, զաւետիս ունելով սարսատման երկրի. (Վրդն. ծն.։)
moveable, everchanging, unstable.
Ուր իցէ սարսուռ շատ. ի բնէ դիւրաշարժ՝ դիւրասասան. սարսռասէր.
cf. Սարտչիմ.
Սարտուցեալ ի տեսլեան սրտի իւրոյ։ Սարտեաւ ի նմանէ հարճն իւր, խ. (7։ Դտ. ՟Ժ՟Թ. 2։)
Բարկացեալք սարտիցեն ի շաւղաց անտի իւրեանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը։)
to be shocked at, estranged, alienated, to have an aversion to, to withdraw, to abandon;
to be horrified, scared, to take umbrage;
— ի ստենէ, to be weaned, disaccustomed.
Սարտուցեալ ի տեսլեան սրտի իւրոյ։ Սարտեաւ ի նմանէ հարճն իւր, խ. (7։ Դտ. ՟Ժ՟Թ. 2։)
Բարկացեալք սարտիցեն ի շաւղաց անտի իւրեանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը։)
whirring, flapping the wings, flying about, hovering, soaring.
Հոգին սուրբ սաւառնաթեւեալ էջ ի վերայ փառակցին իւրոյ յիսուսի. (Տօնակ.։)
to flap the wings, to flutter about, to hover, to soar, to fly high.
Թեւք իւրեանց տարածեալ՝ սաւառնէին ընդ միմեանս։ Լսէի զձայն թեւոց նոցա ի սաւառնելն՝ իբրեւ զձայն ջուրց բազմաց։ Տեսի ձայն թեւոց գազանացն սաւառնելոց ընդ միմեանս. (Եզեկ. ՟Ա. 23. 24։ ՟Գ. 13։)
like Saul.
Սաւուղաբար արար ընդ անձինն իւրոյ։ Սաւուղաբար անձնամահ եղեւ։ Սաւուղաբար յիւրմէ մեռեալ. (Խոր. ՟Գ. 35։ Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ժ՟Թ.։ Շ. վիպ.։)
to shave, to shear;
cf. Մօրուք.
κείρω, ξύω tondeo, rado. Վարսավիրայել. ածելեաւ յապաւել՝ փոքրել զհերս. քերծուլ. գերծուլ, իրօք կամ նմանութեամբ. կտրել. կարճել. ածիլել. (լծ. եւ սիւքիւրմէք. մաքրել իբր աւել ածելով).
to be in, or to wear mourning, to mourn;
to afflict oneself, to be sorrowful, to regret, to be moved, to bewail, to lament, to deplore.
սգացաւ (տպ. սգաց) զանկումն իւր։ Ոչ սգացից զնա։ Սգացից զանձն իմ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ը. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Սգալի.
Յովհաննէս՝ անկերակուր, եւ սգատեսիկ հանդերձիւն կոչեաց զնոսա ապաշխարել զմեղս իւրեանց. (Մեկն. ղկ.։ 1)
to mourn.
Ամենայն արարածք սգաւորեցան ընդ մեռանել արարչին իւրեանց. (Պիտառ.։)
threshold;
doorpost, jamb.
Գրեսցես զնոսա ի վերայ սեմոց տանց քոց, եւ ի գրունս քո։ Նստէր աթոռով առ սեամս տաճարին տեառն։ Դրաց գաբիրայն սեամս հնգեկինս։ Սեամս ի փայտից դիոց չորեքկինս։ Ի վերայ երկուց սեմոցն, եւ բարաւորի տանցն։ Անկեալ զսեմովքն։ Արկցեն զիւրաքանչիւր աթոռ ի վերայ սեմոց դրանցն երուսաղէմի։ Կացցէ ի ի վերայ սեմոց դրանն, եւ երկիր պագցէ ի վերայ սեմոց դրանն եւ այլն։
to dress up, to trim or trick out, to bedizen, to bedeck, to embellish, to ornament;
to paint, to plaster.
ՍԵԹԵՒԵԹԵԼ. Պաճուճել. պճնել. արուեստակել. հայթայթել. յարդարել. յերիւրել. եւ Փերեւեթել.
cf. Սեղանադիր;
waiter, servant;
house-steward;
temple-erector.
ՍԵՂԱՆԱԿԱԶՄ. Մեծատուն՝ որ մեծահաց գործէ զիւր սեղան.
to wait at table, to spread the table, to serve up;
to give to eat;
to make known the word of God, to feed with the bread of life.
Սեղանաւորեցից զանապական կերակուր՝ հոգւոց պարարիչ։ Զանձն իւր ոչ զօրեաց յագեցուցանել, այլ օտարաց սեղանաւորեաց. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. սղ.։)
Զոր օրինակ ի համադամս կերակրոց առաջի իւրեանց ունելով սեղանաւորել, ընտրութեամբ ճաշակելեացն զմի յախորժակացն առ ինքն առեալ՝ անփոյթ առնէ զբազմութենէ կերակրոյն. (Շ. թղթ.։)
to render compact, to restrain, to constrain, to restrict, to restringe, to cramp, to contract, to squeeze, to strain, to press.
ինքն էն աստուած սեղմնաբար սեղմեաց միացոյց իւր մարմին ի սրբոյ կուսէն. (Սանահն.։)
chancellor.
Զքեռորդին իւր զտէր անանէ արար սենգելոս. (Ուռհ.։ 2)
chamberlain.
Հեղձամահ եղեալ յիւրոց սենեկապետաց. (Խոր. ՟Գ. 22։)
Lord High Chamberlain.
Հեղձամահ եղեալ յիւրոց սենեկապետաց. (Խոր. ՟Գ. 22։)
small room, cabin, cell, hut.
Իւրաքանչիւր առանձինն սենեկիկ առեալ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
proper, special, particular, specific, one's own;
noble, illustrious, egregious;
—ք, one's own part, property or heritage;
— էր նմա, it was specially his, it was his lot.
ՍԵՊՀԱԿԱՆ կամ ՍԵՓԱԿԱՆ, կամ ՍԵՓՀԱԿԱՆ. (որպէս թէ սեպուհական, ազատական). περιούσιος peculiaris, eximius περιποίησις acquisitio ἑξαίρετος exemptus a numero, selectus եւ ἵδιος proprius, suus. Առանձնական. իւրական. յատուկ. իրաւամբք ժառանգեալ կամ ստացեալ. ազատ. որոշեալ. բուն. հայրենի, բնիկ. ընտիր. իսկագոյն.
Ոչ տալ միայն, այլեւ ժառանգեցուցանել, այսինքն սեպհական նոցա առնել, որպէս եւ իւրն է սեպհական։ Ժառանգութիւն ի վերայ սեպհական ստացուածոց ասի. (Խոսր. ժմ.։ Սկեւռ. ես.։)
Զբնակութիւն պարթեւական զձեր սեփական պահլաւն ի ձեզ դարձուցից։ Կանգնեցին ի տարոն յիւրեանց սափհական գիւղն յաշտիշատ։ Խնդրեաց զմանկութեան սեպհականն, զոր հօր իւրոյ շնորհեալ էր նմա հազար երգ։ Եւ ոչ մի ոք յիմոց սեպհականացն եւ ի կամարարացն։ Բաժանակից եւս արար զքեզ իւրոյ սեպհականացն. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 11։ Եղիշ. ՟Ը. եւ թզմ։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 20։)
cf. Սեպհականապէս.
որ եւ ՍԵՊՀԱԿԱՆԱՊԷՍ. իբրեւ սեպհական ինչ իւր. տիրապէս.
cf. Սեպհականեցուցանեմ.
Զազգսն զայնոսիկ շուրջ զամրոցաւն սեպհականեցուցեալ էր իւր. (Յհ. կթ.։)
ՍԵՊՀԱԿԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Իբր յն. ἱδιάζω proprium mihi facio, vindico եւ περιουσιάζω possideo. Սեպհական առնել ինքեան կամ այլում. իւրացուցանել. ստանալ. յինքն գրաւել. ժառանգել, եւ ժառանգեցուցանել.
cf. Սեպհականեցուցանեմ.
ՍԵՊՀԱԿԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Իբր յն. ἱδιάζω proprium mihi facio, vindico եւ περιουσιάζω possideo. Սեպհական առնել ինքեան կամ այլում. իւրացուցանել. ստանալ. յինքն գրաւել. ժառանգել, եւ ժառանգեցուցանել.
Զազգսն զայնոսիկ շուրջ զամրոցաւն սեպհականեցուցեալ էր իւր. (Յհ. կթ.։)
to appropriate, attribute, ascribe or impute to oneself.
ՍԵՊՀԱԿԱՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՄ ՍԵՊՀԱԿԱՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. Իբր յն. ἱδιάζω proprium mihi facio, vindico եւ περιουσιάζω possideo. Սեպհական առնել ինքեան կամ այլում. իւրացուցանել. ստանալ. յինքն գրաւել. ժառանգել, եւ ժառանգեցուցանել.
Զազգսն զայնոսիկ շուրջ զամրոցաւն սեպհականեցուցեալ էր իւր. (Յհ. կթ.։)
appropriation;
propriety;
attribute, attribution;
nobility.
Սեպհականութեամբ մաքրութեանն՝ զայլս հաղորդեցուցանել իւրեանց մաքրութեանն. (Դիոն. երկն.։)
generic;
general, universal;
genitive.
ՍԵՌԱԿԱՆ ՀՈԼՈՎ՝ ըստ քերականաց. γενική (πτῶσισ) genitivus (casus). Նշանակ սեպհական գոլոյ ազգի իրաց կամ անձանց. ստացական. իւրական. արաբ. զիւրիյէ.
axle, axis, pivot.
Սեռն իմն յստակութեամբ հրեղենաւն նորոգին իւրաքանչիւր մարմինք յարուցելոցն։ Այնքան սեռն եւ լի լուսով երեւի (խաչ), մինչ յաղթահարէ լոյս նորա զամենայն լուսաւորս. (Շ. բարձր.։)
Կրօնաւորութիւն զանունն ընկալաւ ի սեռն եւ սերտ հաւատաց։ Զսեռն եւ զսերտ լոյս աստուածութեան իւրոյ տպաւորել ի սիրտս. (Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
clean, pure, clear, limpid;
sincere, true, simple.
Սեռն իմն յստակութեամբ հրեղենաւն նորոգին իւրաքանչիւր մարմինք յարուցելոցն։ Այնքան սեռն եւ լի լուսով երեւի (խաչ), մինչ յաղթահարէ լոյս նորա զամենայն լուսաւորս. (Շ. բարձր.։)
Կրօնաւորութիւն զանունն ընկալաւ ի սեռն եւ սերտ հաւատաց։ Զսեռն եւ զսերտ լոյս աստուածութեան իւրոյ տպաւորել ի սիրտս. (Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
to procreate, to beget, to engender, to give rise to, to propagate.
Ազգ սերէ յանուն մօր իւրոյ ռոփսեանք։ Ազգ զնա սերէ յանուն հօրն. (Խոր. ՟Բ. 61. 87։)
causing, abortion.
Պտղակորոյսս եւ անպտուղս ոմանս անունէ, վասն զսերմ իւրեանց ապականելոյ սերմահեղձութեամբն, եւ ոչ կենդանացուցանելոյ. (Շ. յուդ. ՟Ժ՟Է։)
producing seeds.
Որ մատուցանէ զիւր հասունացեալ սերմանիս.
cf. Սերմանահան;
drill, sowing machine, corn-drill.
Լուարուք դուք զառակ սերմանացանին։ Եւ սերմանացան սերմանել զսերմանիս իւր. (Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 18։ Ղկ. ՟Ը. 5։)
gleaning, gathering or picking up seeds;
babbler, tale-bearer, telltale;
— լինել, to criticize, to find fault with, to censure.
Ամրացոյց քսսավ, զի մի լիցի դիւրին սերմանաքաղ թռչնոց առնուլ ինչ ի նմանէ. (Վեցօր. ՟Է։)
seed, grain;
berry;
corn, pulse;
progeny, race, descendants;
germ, bud, seeds, cause, principle;
cotyledon;
— արութեան, sperm;
— ձկանց, spawn;
— շողգամի, rape-seed;
ի — տալ զցորեան, to sow corn;
ելանել արութիւն սերման, to be afflicted with gonorrhea;
— առնուլ կնոջ, to conceive.
Սերմանել սերմն։ Որոյ սերմն յիւր ի նմին։ Պտուղ սերման։ Սերմն եւ հուձք։ Տուր սերմն, զի սերմանեսցուք։ Առէք ձեզ սերմանս։ իբրեւ զսերմն դնձոյ սպիտակ։ Սերմն բարի։ Փոքրագոյն է քան զամենայն սերմանիս.եւ այլն։
Իւրաքանչիւր ինչ յիւրմէ սերմանէ ծնանի, եւ ոչ յայլոյ. (Նիւս. բն.։)
Առն ուրուք ... որոյ ծորիցէ սերմն ի մարմնոյ իւրմէ. (անդ. ՟Ժ՟Է. 2։)
foot of a mountain;
skirt of a robe or cloak;
train of a gown;
առ —ով լերինն, at the foot of the mountain.
Առ ստորոտով վտաւակացն։ Մին ունէր զստորոտ զգեստու նորա ի վեր։ Ի գնացս իւրեանց քարշէին զստորոտս իւրեանց. (Ել. ՟Ի՟Ը. 39։ Եթ. ՟Ժ՟Ե. 6։ Ես. ՟Գ. 16։)
trailing one's gown, clothed in trailing robes;
— պատմուճան, trailing gown;
— ճեմելիք, promenade in gown and train.
περισεσυρμένος dissolutus. Նշանակ ցոփութեան, որով ոք ի գնացս իւր քարշէ ընդ գետին զստորոտս երկայնս.
to thicken, to enlarge;
to augment, to increase;
to magnify.
Եւ ոչ ուղխք զգետն ստուարացուցին։ Զիւր գունդն ստուարացոյց. (Խոր. ՟Բ. 12։ Եղիշ. ՟Գ։)
Սովոր են գիրք ստուարացունել զիրս (սպառնալեաց). եւ յորժամ խնդութեան իրք իցեն, դարձեալ զայն ստուարացուցանէ. (Կիւրղ. թագ.։)
truthful, veracious;
true, real, veritable;
etymologist.
Որք անուան ստուգաբան են քննիչք, զփառացն անուն կրկին իմանան։ Այր բանիբուն գիտութեամբ, ստուգաբան ի կարգադրութիւն ճառից։ Խաբեբայք եւ պատրիչք փոխաբերեցան ընդ տրանց արդարոց եւ ստուգաբանից։ Աւետարանիչքն եւ առաքեալքն եւ ստուգաբան վարդապետքն. (Կիւրղ. գանձ.։ փարպ։ Յհ. կթ.։ Լծ. կոչ.։)