maintenance, food, nourishment, subsistence, victuals, provisions, stores;
աւուրն —, daily bread, daily board;
զաւուրն հայթհայթել or գտանել —, to gain or earn one's livelihood.
Առ սակաւ սակաւ զիւրեանցն ոտացուածս վատնեալք ընդ աւուրն պարենի՝ ի վերջին տնանկութիւն հասանէին։ Կարօտեալ աւուրն պարենին։ Զաւուրն պարէնն շահէր յաշխատութենէ ձեռինն. (Յհ. կթ. Պտրգ.։ Բրսղ. մրկ.։)
mat, straw-mat or rush-mat.
Պարիխք են ի դուզնաքեայ նիւթոց, յորոց կարի գձուձ գետնաստորս ի գաւառին պրտույն, սակաւ մի վերամբարձեալս ընդ արմկամբքն, զի յայն յեցցին. (Փիլ. տեսական.։)
wall, rampart, fortification.
τείχος murus, moenia. իսկ τοῖχος որպէս paries (որ է լծ. ընդ հյ. պարիսպ, եւ պ. պարէ ). եւ περίτειχος circum murale, propugnanculum περίβολος ambitus προτείχισμα antemurale. Քաղաքորմ. պատուար քաղաքի. եւ Նախապարիսպ. եւ Բարձր որմ բերդի, կամ ապարանի. եւս եւ պատնէշ պաշարման. Բարձր պատ.
Կործանեսցին պարիսպք քո բարձրացեալք եւ ամոք։ Տուն նորա ի պարսպին էր։ Շուրջ եղեն զպարսպօք նորա։ Յամրութիւն պարսպաց քաղաքին։ Առ պարսպին յեղըայելի։ Աից շուրջ զքեւ պարիսպ։ Արքն իբրեւ զպարիսպ էին մեզ ըզցայդ եւ զցերեկ։ Տունք՝ որ յաւանս իցեն, որոց պարիսպ ոչ իցէ շուրջանակի, ընդ անդս երկրի համարեսցին։ Եւ եղեւ ջուրն պարիսպ ընդ աջմէ նոցա եւ ընդ ահեկէ իւրեանց։ Բանակեցաւ զնովաւ, եւ շինեաց շուրջ զնովաւ պարիսպ։ Չափեաց զլայնութիւն պարսպացն։ Անջրպետել ի մեջ սրբութեանցն, եւ ի մէջ պարսպացն յօրինուածոյ տաճարին.եւ այլն։
to glory, to vaunt, to boast, to brag, to hector, to praise oneself;
to put oneself forward, to aim at winning distinction, to preach up oneself, to make a merit of, to affect haughty airs, to play the braggart, to swagger, to be vain-glorious, proud or vain of;
պանծացեալ —, to pride oneself, to look big, to be proud of;
պարծիմ գոլ, I have the honour to be...
καυχάομαι, ἑγκαυχάομαι , κατακαυχάομαι glorior, jacto. Պանծալ . նազիլ անձնագով լինել. պերճանալ. ճոխանալ. մեծաբանել. վստահանալ ընդ բարիս եւ ընդ փառս՝ անձին (որ է չար), կամ Աստուծոյ (որ է բարի). պարծենալ.
vaunting, boasting.
Յանդիմանէ զընդվայր պարծումն նորա. (Բրսղ. մրկ.։)
scattered through the woods.
Ցրեալ ընդ պրակս անտառաց.
modest, virtuous, chaste, pudic, maidenly, pure;
sober, moderate, temperate, frugal;
discreet, well-behaved.
Քահանայն ընդ զարդարելի ձեւով ընդ պարկեշտիւ եւ ընդ համեստիւ մտցէ. (Փիլ. քհ.։)
modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.
Զսարսափելի խորհուրդն անխորհրդական զգեստուք կատարեն, եւ զայն ի պարկեշտութիւն անձանց համարին. (Շ. ընդհանր.։)
Մի՛ ագահութեամբ եւ որկորստութեամբ վարիցիք (ի կերակուրս եւ յըմպելիս), այլ պարկեշտութեամբ եւ օրինաւոր ըստ կարգի կրօնաւորաց։ Պատուէր տամք եւ կանանց ազգի՝ պարեշտութեամբ եւ բարեձեւութեամբ լինել յամենայնի. (Շ. ընդհանր.։)
follicle, shell, pericarp, capsule, pod, husk, cod.
θύλακος, θυλάκιον folliculus, vagina seminis. Փոքրիկ պարկ ընդեղինաց, այսինքն կեղեւն արտաքին՝ յոր ամփոփին արմատիք. գապուգ.
to try, to experience.
Եթէ տգիտաբար մոլորեալ են ... յանձանց պարմային զվնասն իւրեանց. դուք եւս ընդէ՞ր զհետ նոցա մոլորութեանն ցնորիք. (Եղիշ. ՟Բ։)
orb, sphere, circle, circuit, orbit;
— բան, circumlocution, periphrasis, roundabout phrase;
cf. Խումբ.
(ի կալ մնալ արեգական եւ լուսնի յաւուրս եւ յեսուայ եւ եզեկիայի) բոլորիցն եւ վեհագունիցն եւ պարունակացն այսպէս բերեցելոց, ոչ ընդ նոսա շրջագայէին պարունակեալքն. (Դիոն. թղթ.։)
Անցուցանեն ընդ վեց պարունակս, եւ հանեն զնա յեօթներորդ պարունակն. (Ճ. ՟Գ.։)
Anchoraton, treatise by St. Epiphanius against heresy.
Եպիփան եպիսկոպոս կիպրացւոց զպարունակախօսն գրեաց։ Նոյն եպիփան ի պարունակախոսն ասէ. ինքն աստուած՝ ինքն մարդ. ոչ շփոթեալ միութեամբն, այլ զերկոսին ի միասին խառնեալ զերկրայինն ընդ աստուածութեան. (Ասող. ՟Բ. 6։ ՟Գ. 21։)
to surround, to encompass, to encircle;
to comprehend, to contain, to enclose, to embrace.
περιέχω contineo, comprehendo, complector, circumdo, cingo. Շուրջանակի ի մէջ առեալ ունել. պարագրել. բովանդակել. ընդ իւրեւ փակել. ամփոփել.
Ոչ պարունակեալ ես ընդ կանոնաւ ... ոչ պարադրեալ ընդ փոքրկութեամբ. (Նար. ՟Խ՟Գ։)
Ո՞ր բան կարէ զայսր կեղոյ չարի ընդարձակութիւն պարունակել. (Լմբ. ատեն.։)
contents;
capacity.
Սեռքն յոլովանան՝ ընդ ինքնեամբքն տեսակացն պարունակութեամբ. (Պորփ.։)
sling;
cross-bow, arbalist.
ՊԱՐՍԱՏԻԿ ասի եւ Մեծ եւ ահագին քարընկէց ընդունարան բաբանի.
blame, reprehension, injury, outrage, infamy, vituperation, criticism, censure;
blamable;
— լինել, to be blamed, criticized, carped, animadverted.
ψόγος, μέμψις, μῶκος vituperium, vituperatio, probrum, reprehensio . իտ. biasimo. որ եւ ՊԱՐՍԱՒԱՆՔ. Որպէս թէ պարսիւ քարաձգութիւն կամ պարսաքարումն այլաբանական. Բան անարգանաց ընդդէմ ուրուք կամ իրիք. գորով. նախատինք. վար զարնելը, գէղխօսիլը, խօսք նետելը.
discontent with one's lot.
μεμψιμοιρία conquestio de sorte sua. Պարսաւելն զբախտ անձին. տրտունջ ընդ վիճակ իւր.
to blame, to reproach, to find fault with, to carp, to criticize, to vituperate, to animadvert, to condemn, to censure.
ψοφέω, μέμφομαι vitupero, vitio verto, reprehendo, incuso, criminor. Պարսաւանս դնել. անարգել. գսրովել. մեղադրել. անդոսնել, ընդ վայր հարկանալ. վար զարնել
to sling, to throw or cast stones with a sling.
cf. Պարսկային.
Հողմ սաստիկ ի մերոցն կուսէ ընդդէմ պարսկականին փչեալ. (Խոր. ՟Գ. 37։)
Ո՞ արդեօք ոչ առաւել սքանչասցի ընդ թռչնոց, եթէ զիարդ ի միոյ հատէ անեզական եւ անյարմար պասկական հաւն այն զբազմորակ փետուրս իւր ըստ իւրաքանչիւր մասին բերէ կենդանական. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
wallshaped.
Շուրջ զխորանաւն պարսպաձեւ առագաստ առնել, հարիւր կանգուն ընդ հարաւ, եւ եւ հարյուր հիւսիւսի, եւ յիսուն ընդ արեւելս, եւ յիսուն ընդ արեւմուտս. (Նախ. ել.։)
(Յանցս կարմիր ծովու) ի պատրաստելն ընդ ինքեան զթագաւորականն ճանապարհ պարսպաձեւ կառուցմամբ ի յոջմէ եւ յահեկէ։ Պարսպաձեւ կազմութեամբ ամրություն. (Պիտ.։)
besieging;
defending.
τειχομάχος, -χης muri oppugnator. Մարտնչող ընդ պարսպի եւ առող.
battering engine, siege-train.
ἐλέπολις (μηχανή ) obsidionalis, machina, urbium vastatrix. Մեքենայ մարտնչելոյ ընդ պարսպի. ըստ յն. քաղաքառիկ.
Շուրջ զքաղաքաւն կացուցեալ պարսպամարտիկս, եւ զպատերազմին պատրաստութիւնս ... քանդել ուժգնակի ընդ այլսն համանգամայն եւ զսուրբ քաղաքն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
mask, veil, cover.
Կեղծաւոր կրօնաւոր՝ պատրակ է սատանայի, ընդ իւրեաւ ունելով զսատանայ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
debtor;
indebted;
bond. responsible, obliged;
culpable, guilty;
due, fit, convenient;
— առնել, to cause to run into debt;
to oblige;
— լինել, to remain debtor, to run into debt;
to be obliged or subject;
ինքն եղիցի անձին իւրում —, his blood shall be on his own head.
ὁφειλέτης debitor. եւ բայիւ ὁφείλω debeo. Անկեալ ընդ պարտեօք, որպէս պարտապան.
Չէ ընդ վայր՝ ասեցեալն, բերան գոհացօղ՝ պարտական ունի զաստուած. (Խոսր.։)
cf. Պատրուակեմ.
ընդ թզենաւ պարտակեցան, եւ տերեւով ծածկեցան։ Սպան զայրն, եւ ասէր ի միտս իւր, զի՞նչ արարից զմարմին սորա՝ զի պարտակեսցի. (Հ. մարտ. ՟Ի՟Գ.։ եւ Հ. դեկտ. ՟Ժ.։)
debtor;
culprit;
— լինել, to owe, to be indebted.
to grow tired, to be too much fatigued, to tire or weary oneself, to become weak, debilitated, exhausted.
Անց ինքն եւ եւ երեքհարիւր արքն որ ընդ նմա՝ պարտասեալք եւ քաղցեալք։ Քննեացին զանօրէնութիւն, պարտասեցան ի քննել զքննութիւն։ Պարտասեալք եւ տարակուսեալք ի տկարութեան մերուս. (Դտ. ՟Ը. 4։ Սղ. ՟Կ՟Գ. 7։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 7։)
Մայրն թողոյր (զդուստրն) անդրէն ընդոստ ի տանն, անկեալ պարտասեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
ընդ գետս խորագիտւկթեան նորա զարմանայր, եւ ապա յետոյ անկաւ պարտասեցաւ նա ի գութ սիրոյ նորա. (Եփր. թուոց.։)
cf. Պարտաւորեցուցանեմ.
Որով առաւել եւս պարտաւորեցեր զմեզ ընդ հարկաւ, քան թէ վճարեցաք՝ հատուցանելով քեզ. (Արշ. այսինքն պարտական կացուցեր. կամ արկեր ընդ հարկաւ։)
fault, guilt;
condemnation;
debt;
duty;
obligation, engagement.
Պարտաւորն գոլ. արկումն ընդ պարտեօք, եւ ընդ դատապարտութեամբ.
Չարաչար բառկութեամբ վարեցաւ ընդ իս՝ պարտաւորութեամբն ադամայ. (Իսիւք.։)
tribute, tax, contribution;
assessment.
Պարտբաշխի. փոխանակ, կամ պանդակ, կամ ընդ վայր ։ 1
to worst, to overcome, to vanquish, to conquer, to subjugate, to subdue;
— զչարչարանս, to suffer with fortitude, to bear up against pain or torments.
Դարձեալ ընդ նոյնս շաղեալք (կամ շաղախեալք՝) պարտիցին. (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 20.) (ա՛յլ ձ. պատիցին, որ է սխալ)։
to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.
Բայ հասարակ պակասաւոր. որպէս ներգ. վարի հյց, խնդրով. իսկ որպէս կր. առընթեր աներեւոյթ բայի՝ նոյն ընդ դիմազ. Պա՛րտ է ինձ, քել, մեզ. ձեզ. ὁφείλω debeo. Պարտական գոլ. պարտս ունել ընչից.
Զոր պարտէաքն առնել՝ արարաք։ Ըստ օրինաց մերոց պարտի մեռանել։ Եւ դուք պարտիք զմիմեանց ոտս լուանալ։ Ոչ պարտիմք համարել ոսկւոյ ՟Կմ արծաթոյ ... զաստուածականն լինել նմանող։ Պարտին եւ մարմանաւորացն կցորդ լինել։ Պարտէիք եւ յաշխարհէ իսկ ելանել։ Յուսով պարտի որ սերմանէն՝ սերմանել։ Պարտի կինն շուք դնել գլխոյն։ Ոչ պարտին որդիք հարց գանձել։ Այնպէս պարտի գնալ, որպէս նայն գնաց։ Վասն եղբարց մերոց պարտիմք դնել զանձինս։ Պարտիմք զմիմեանս սիրել։ Պարտիմք ընդունել զայնպիսիսն. (Եւն։)
garden;
— բանջարոյ, kitchen garden;
— պտղոց, fruit —, orchard;
տնկաբանական —, botanical -;
գծել զձեւ պարտիզի, to lay out a -;
մշակել զ —, to garden;
cf. Թի.
լծ. եբր. ֆարտտէս, պ. ֆիրտէուս, յն. փարա՛դիսօս. լտ. բարա՛դ՝տիզուս. այլ առաւել κῆπος hortus. իսկ παράδεισος paradisus, hortus amoenus. տես ԴՐԱԽՏ, եւ ԲՈՒՐԱՍՏԱՆ. Պարտէզ ասի ընդհանրապէս՝ ո՛ր եւ է զուարճալի վայր ծառոց, պտղոց, արմտեաց եւ ծաղկանց, շրջապատեալ որմով կամ փոսիւ եւ կամ ցանգով.
to owe, to contract debts, to become indebted, to be bound;
to be obliged, beholden to;
ought, must.
Բայ հասարակ պակասաւոր. որպէս ներգ. վարի հյց, խնդրով. իսկ որպէս կր. առընթեր աներեւոյթ բայի՝ նոյն ընդ դիմազ. Պա՛րտ է ինձ, քել, մեզ. ձեզ. ὁφείλω debeo. Պարտական գոլ. պարտս ունել ընչից.
Զոր պարտէաքն առնել՝ արարաք։ Ըստ օրինաց մերոց պարտի մեռանել։ Եւ դուք պարտիք զմիմեանց ոտս լուանալ։ Ոչ պարտիմք համարել ոսկւոյ ՟Կմ արծաթոյ ... զաստուածականն լինել նմանող։ Պարտին եւ մարմանաւորացն կցորդ լինել։ Պարտէիք եւ յաշխարհէ իսկ ելանել։ Յուսով պարտի որ սերմանէն՝ սերմանել։ Պարտի կինն շուք դնել գլխոյն։ Ոչ պարտին որդիք հարց գանձել։ Այնպէս պարտի գնալ, որպէս նայն գնաց։ Վասն եղբարց մերոց պարտիմք դնել զանձինս։ Պարտիմք զմիմեանս սիրել։ Պարտիմք ընդունել զայնպիսիսն. (Եւն։)
overthrow, defeat, discomfit;
subjection;
ի — մատնել, դարձուցանել, արկանել, ընկղմել, to overcome, to conquer, to defeat, to rout, to overthrow, cf. Պարտեմ;
ի — մատնիլ, to be vanquished, conquered, defeated, routed, to lose the battle, to be discomfited;
— խոստովանել, to succumb, to yield, to give up, to cede, to surrender, to deliver up the arms, to submit;
to avow or know one's weakness.
Եւ պտղոմեոս ընդ առաջ նորա զօրօք, եւ դարձոյց զնա ի պարտութիւն. եւ փախստեայ լինէր աղեքսանդրոս, եւ այլն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 15։)
to envelop, to enclose, to encircle, to surround, to shut in;
to circumscribe, to comprehend;
— թագաւ, to crown, to gird the brows with a crown.
ՊԱՐՓԱԿԵԼ. Ամփոփել. սերտ պահել. ամբարել. ի ներքս ընդունել.
circumscription.
Ի վեր քան զտեղի եւ ընդ սահմանաւ պարփակումն է աստուածութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
command, rule, reign, sway, domination, dominion, authority, power;
government, state, kingdom, empire;
—ք, powers ( hierarchy of angels);
հոգեւոր —ք, ecclesiastical principalities, bishops, etc.
Նստոյց ընդ աջմէ իւրմէ յերկնաւորս՝ ի վերայ ամենայն իշխանութեան եւ պետութեան։ Զի յայտնեսցի արդ իշխանութեանց եւ պետութեանց՝ որ յերկինս են։ Եթէ աթոռք ... եթէ պետութիւնք. (Եփէս. ՟Ա. ՟Գ. Կող. ՟Ա. 16։)
cf. Պետրոսեան.
cf. պետրոսեան. Գեղեցիկ պետրեան գնդին փութով ազգ արասջիք։ Ցանկ սիրոյ իմոյ պետրեան գնդին ազգ արաջիք. Նար. տաղ.։ Այժմ ընդ պետրոսն ես ի պարի, թագաւորեալ ի յապառնի. (Լմբ. ի շնորհ.։)
Peter's, of Peter;
—րեան վէմ, St. Peter;
St. Peter's successors;
—ք, followers, colleagues or companions of St. Peter.
Շնորհեա սմա ընդ պետրոսեան աթոռակցութիւնսն վերադասիլ. (Մաշտ.։)
Ընդ աբրահամեացն եւ ընդ պետրոսեանցն գլխաւորութեանց դասակարգեա՛. (Խոսր.։)
eloquence.
Հասարակաց խօսիւք անցանելով ընդ պատմութիւնս. որպէս զի մի ոք երեւեսցի ի պերճաբանութիւնս գրաւեալ առ փափաքն, այլ ճշմարտութեան բանից մերոց կարոտեալ եւ այլն. (Խոր. ՟Գ. 1։)
to be proud of, to act the master, to make parade or show of, to strut, to pique oneself on, to tower or rise above, to domineer, to lord over;
to abound, to increase.
splendidly crowned.
Տեսեալ զնոսա պերճապսակս թագաւորեալս ընդ քրիստոսի. (Լմբ. իմ.։)
necessaries, the necessary, the needful;
need, want, necessity, indigence;
exigence, necessity;
use, employ, business;
concise narration;
— or — մարմնոյ, needs, jobs, going to stool;
ի պէտս, for use or service;
for;
յի՞նչ պէտս, for what use or purpose ? why ?
— կենաց;
the necessities of life;
— են, — է, ի պէտս է, it must, it is necessary;
չեն —, it must not, it is not necessary;
յոչինչ պէտս, in vain, uselessly;
յանձին ունել, to have care, to be concerned, to reck;
պէտս ունել, to want, to need, to be or to stand in want of;
ի պէտս գալ, to be useful or serviceable;
պէտս առնել, պիտօք վարիլ, to use, to make use for, to avail oneself of;
պէտս ունել զիմեքէ, to devote or apply oneself to;
զպէտս հոգւոյն հատուցանել or վճարել տեառն, to breathe one's last, to die;
պէտս ունիմ or — են ինձ երթալ, I must go;
նստիլ ի պէտս, վճարել զպէտս մարմնոյն, to go to stool, to evacuate the bowels.
Յաւուրն վերերորդի ժողովեցին զպէտսն կրկին։ Զպետսն իմ եւ որոց ընդ իսն էին՝ պաշտեցին ձեռքս այս։ Զպէտս իմ ետուք բերել. (Ել. ՟Ծ՟Զ. 22։ Գործ. ՟Ի. 34։ Փիլիպ. ՟Դ. 16։)
Յառաքինութեան ընդունելութիւն եւ ի վար պիտոյից՝ միոյ է պէտք, խորհրդոյ. (Փիլ. այլաբ.։)
firm, steady;
hard, solid, strong, fast, compact, close, stiff;
constant, immovable, steadfast, firm, infrangible, unshaken;
— պնդով, strongly, steadily;
— կալ, to hold fast, to preserve, to persist;
— ունել, to hold firmly to, to retain.
Այնպէս պնդով ադանին, ոցպէս թէ հանդերձսն ընդ մարմինն կարեալ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
the nostrils.
ՊԻՆՋ. գրի եւ ՊԻՆՉ (լծ. ընդ ունչք. ուստի եւ պնջատ) Ծակ երկաքանչիւր ռընգանց. նա՛ի պիյնի.
cf. Պշնում.
ՊԻՇ ՈՒՆԵՆԱԼ. cf. պշնուլ. որ եւ պշել. (լծ. ընդ Ապշիլ. ապուշ. ռմկ. պուշ, որ յառեալ հայի կկոցեալ աչօք)
spotted, speckled, motley, dapple;
cf. Բորոտ;
speckle, spot, mark;
ephelis;
small-pox.
Ձիք աշխէտք եւ պիսակք եւ սպիտակք։ Ձիք պէսպէս պիսակք։ Պիսակքն ելանէին ընդ երկիր հարաւոյ. (Զաք. ՟Ա. 8։ 3. 6։)
false, improper, abusive, adventitious, extrinsic;
degenerate, bastard;
note, letter, bill, card;
— ի պարտուց, innocent, guiltless, faultless.
Պիտակ (լծ. ընդ թ. պիթի ). Թերթ գրեալ, գրելի ի պետս ինչ թղթիկ. նամակ.