cf. Վայրապար.
drawing or inclining downwards, descending;
mundane;
sensual.
Վայրաբեր եղեալ անցանեն ընդ ստորին վայրս երկրի։ Ընդ թանձրագունի եւ վայրաբեր բնութեան կապեալ։ Ծանրանան միտք թեթեւք, յորժամ ընդ ծանուն եւ վայրաբերին շաղեալ կապեսցին. (Իգն.։)
living in the open air;
wild, savage;
deserted, uncultivated;
լինել խորանաւ ի —ս, to dwell in tents.
Աղաւնին ոչ միշտ վայրաբնակ լինելով՝ ընդ անձեռնընդելսն հաւասարէ. (Պիտ.։)
Ի ՎԱՅՐԱԲՆԱԿՍ ԼԻՆԵԼ. Վրանաբնակ լինել. ի բացի բնակել ընդ հովանեաւ վրանի.
ferocious, fierce, wild, savage, inhuman, cruel.
Անձեռնընդել վայրագիդ։ Ի գազանաբարոյ վայրագսն. (Պիտ.։)
cf. Իջանեմ.
Մաղասքն կծուագոյն զընդդիմակսն առնելով (զդեղս անոյշս) այնպէս վայրագայիլ ստիպէ. (Խոսր.։)
savage.
court-yard, vestibule, lobby.
Ելանէր ջուր ի ներքոյ վայրագաւթաց տաճարին ընդ արեւելս. (Եզեկ. ՟Խ՟Է. 1։)
vagrant, erratic, vagabond;
lewd, libidinous.
Մերժեցեր զմեղուցեալս, եւ ընդ վայր հարեր զվայրագնացս. (Յհ. գառն.։)
rudeness, ferocity, wildness.
Տնապանութիւնն ընդ ընտանութեան՝ դիմադրութիւն վայրագութեան է։ Յընտանութենէ ի վայրագութիւն մոլորեցուցանէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 165։ Յճխ. ՟Դ։)
inquisitive.
common, ordinary;
vagabond, dissolute;
vain, chatty.
to wander, to go wandering.
Յածիլ ընդ վայրս. թափառիլ ի բացի.
fallen, demoralized.
Խաչն բարձրանայ, եւ բարձրացուցանէ ընդ ինքեան զվայրանկեալ մարդկային բնութիւնս. (Ճ. ՟Բ.։)
Զբնութիւնս վայրանկեալ ... ընդ իւր վերյարուցեալ. (Նար. տաղ.։)
in vain, uselessly, vainly, to no purpose;
vain, useless, futile, insignificant, common.
δωρεάν gratis εἱκῆ frustra ἀπλῶς simpliciter, sine causa, inconsulto ἑξάπινα repente ὠς ἕτυχεν indiscriminatim. Վայրաբար. ընդվայր. ի զուր. ի սնոտիս. ի նանիր. վարկպարազի. անխորհրդաբար. պարզաբար. վեր ի վերոյ. հարեւանցի. յանպատրաստից. ըստ դիպաց. անխտիր. փուճ տեղ.
Վայրապար եւ անչափ նիրհումն։ Վայրապար յետոյ եւ ընդունայն աղօթքն գտանիցին. (Բրս. հց.։)
ՎԱՅՐԱՊԱՐ, ի, աց. ա. (յն. պէսպէս բացատրեալ). Նանիր. սնոտի, ունայն, չնչին. ումպէտ, հասարակ. անպատճառ. անխորհուրդ. անիմաստ. աննշան. ընդունայն եւ ընդվայրայածու. փուճ. պօշ, ավարա, պալպօշ.
cf. Ընդունայնաբան.
savage.
Ոչ ընդ հրահանգս հանել (զորդիս), այլ ընդ վայրասունս, (կամ ընդվայրասունս՝ թողուլ). (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
cf. Վայրավատնիմ.
scattered about, dispersed, sporadical.
Ի վայրէ իւրմէ կամ ընդ վայրս վատնեալ, խախտեալ, քայքայեալ, ցնդեալ, ցրուեալ, յօշեալ. որ ինչ ի բաց անկեալ դնի. խարխլած, ցրուած, ցրցնքած.
Ի վայրավատին անդամոց՝ որ աստ անդ դնիցին։ Ցիր եւ վայրավատին կայ ամենայն։ Զոմանս՝ կիսամահս ի միջոցին վայրավատինս կացուցանէր։ Կապեսցուք զնա ընդ անիւն, եւ արձակեսցուք վերուստ ի վայր, եւ այսպէս վայրավատին արասցուք զմարմինս նորա. (Վեցօր. ՟Գ։ Սեբեր. ՟Գ։ Պիտ.։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Վայրավատումն.
dispersion.
cf. Սրբան.
Նախատանաց ջեւրով տանջեալ, ընդ վայրարկուն փողով հոսեալ. (Շ. վիպ.։)
Ի յանձին նախատ՝ ջուր ընդ վայրարկուն հեղեալ. (Տաղ.։)
to disperse, to sow.
Ի վայր արկանել. ցանել։ Իսկ կր. իբր ձ. Ցրուիլ. ցնդիլ. ընդ վայր յածիլ կամ ի վայր իջանել.
of savage nature or character, churlish, clownish, intractable, unsociable, rustic, coarse, rude.
Միշտ դժնեայ եւ վայրենաբարոյ։ Որ եւ առ տգետս եւ վայրենաբարոյս առաւել զօրանայ։ Ի վայրենաբարոյ իշխանացն տաժանելի կրիւք ելին յաշխարհէ. (Նար. ՟Խ՟Զ։ Շ. ընդհանր. եւ Շ. ատեն.։)
wild;
rustic, unmannerly, clownish, boorish, ill-bred, uncivil, savage, ferocious, fierce.
savage nature, inhumanity, fierceness, ferocity, cruelty, brutality.
ἁγροικία, ἁγριότης rusticitas եւ ferocitas, atrocitas. Վայրենի գոլն. կատաղութիւն. գազանութիւն. անընդելութիւն. անմարդութիւն. ամեհութիւն, եւ Ամայութիւն. օտարութիւն. գեղջկութիւն.
Զաստուած գտի վայրենութեանս ջատագով. ընդ Բեթղեհեմի դասեցայց, ընդ մսրից անպատուեցայց. (Առ որս. ՟Ը։)
cf. Վայրիջիմ.
Այսօր երկնայնոցն վայրիջեալ՝ տօնեն ընդ հողեղէնս. (Շար.։)
minute, moment, instant, point;
—, — մի, a moment, a little time;
ի — ժամանակի, ի միում վայրկենի, in a moment, at that moment, instantly;
directly, incontinently, instantaneously;
cf. Ժամ.
Ոչ կարաց վայրկեան մի (կամ վայրկենի մի) կալ ընդդէմ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
cenobite, monk;
prior, superior, abbot;
conventual, claustral, monastical, cenobitical.
Առ առաջնորդս սրբոց ուխտից վանականաց. (Շ. ընդհանր.։)
Կոչեաց վանականն զմարինոս։ Ասէ ցնա վանականն։ Եկն ի վանսն միաբանակեցաց, յորում էր վանականն մեծ առաջի աստուծոյ։ Ծանօթութիւն ընդ վանականին, եւ ընդ այլ եղբարցն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Պատուական երիցունք, եւ աւագ վանականք բազումք։ Աւագ քահանայիւք եւ վանականօք. (Շ. ընդհանր.։)
priorship, priorate, dignity of a prior;
monachism, monastic or conventual life.
Ծանր է վանականութիւն, եւ ոչ կարէ ամենայն ոք վաղվաղակի գնալ ընդ այս ճանապարհս. (Վրք. հց. ՟Ը։)
to syllable.
Կամ թէ ըստ Երզնկացւոյն՝ իբր պարփակել կամ վանգակելով պատել տառիւք եւ յանգիւք. զի կարծի նշանակել երբեմն եւ Պաշարել, վտանգել. կամ շփոթի եւ ընդ Վանգել.
network;
cage;
grate, gridiron;
grating;
window-blinds, persian;
lattice, trellis;
baluster, balustrade, railing;
balcony, terrace, belvedere;
cf. Զամբիղ.
Ընդ պատուհանն վանդակաւ կախեցայ ընդ պարիսպն. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 33։)
enclosed by a grating;
bars, grating, trellis;
— պատուհանաց, window-grating, lattice;
blinds.
δικτυατός reticulatus եւ δίκτυον rete, reticulum. Նոյն ընդ Վանդակագործ. Վանդակօք պատեալ. եւ Վանդակ.
Կարկառեալ ընդ պատուհանս՝ հայեցեալ ընդ վանդակապատն. (Երգ. ՟Բ. 9։)
to grate, to bar, to trellis, to lattice;
— զբեռինս, to cord a bale, to bind up as with netting;
— զգունդս, to levy, to assemble, to muster soldiers.
Զոմանս վանդակեալ, եւ իջուցեալ ընդ պարիսպն. (Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Վանդակ.
Արգելեալ փակեցէ՛ք (զամեհի ձիգ) ընդ վանդակաւ. (Պտմ. աղեքս.։)
to drive out, to expel, to thrust or push back or aside, to chase, to drive away, to pursue;
to repel, to beat off or back, to attack, to defeat, to rout, to conquer.
(Սատանայ ընդ Քրիստոս) վանէր որպէս ընդ մարդ. (Լմբ. պտրգ.։)
Վանել ընդ առիւծս։ Սկսաւ (կինն) վանել ընդ նմա. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Վանորեայ.
Աձ կրօնաւորս՝ որ ի վանօրեայս։ Որք ի վանորեայս եւ ի մենաստանս բնակէք. (Շ. ընդհանր.։)
convent, monastery, cloister, friary;
lodging, dwelling, home, habitation, abode;
house, mansion;
hotel;
inn, hostelry;
cabin, hut;
— կուսանաց, nunnery, convent;
վանս ունել, to stay, to lodge, to take up one's lodgings, to dwell, to stop;
փակել ի վանս, to cloister, to shut up in a convent.
Եմուտ (աննա) ի վանս իւր, եւ կերաւ ընդ առն իւրում։ Տարաւ զնոսա (Սամուէլ) ի վանս իւր։ Վանք հովուաց։ Ի վանուց հօտից։ Զզէն նորա եդ ի վանս իւրում։ Ու՞ր են վանքն իմ, յորում զպասեքն ուտիցեմ աշակերտօքս հանդերձ։ Ելին՝ ուր վանքն իսկ էին։ Ի վանացն կայիափայ։ Առ որում վանս ունելոց էաք։ Եկին ի վանսն առ նա։ Պատրաստեսջի՛ր ինձ վանս.եւ այլն։
battalion.
Գնդի գնդի, դրօշու դրօշու, վաշտուց վաշտուց։ Հասանէր վաշտն գնէլոյ ի բանակն արքունի։ Կին նորա ի նորին վաշտուն էր ընդ առն իւրում. (Բուզ. ՟Գ. 7։ ՟Դ. 15։)
carriage-hood;
covered waggon.
Կազմել սայլս վաչիւք դիպակօք։ Ելին որ ընդ վաչիւք թաքուցեալ էին. (Ղեւոնդ. ՟Ժ՟Ա.)
Պատրաստեաց սայլս դիպակօք վաչէիւք։ Ելին՝ որք ի սայլին ընդ վաչէիւքն թագուցեալ էին։
cf. Կրակարան;
— ապակւոյ, focus;
— օդամուղ, draught chimney.
to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.
καίω, ἑκκαίω, ἄπτω . (լծ. եւ փիռա՛զօ. πυράζω ). uro ( ու՛ռօ. լծ. ընդ հյ) accendo կր. ardeo. Լուցանել բորբոքել զհուր կամ զճրագ. վառել, բռնկեցնել.
Վառեցէ՛ք ի ձէնջ արս՝ ճակատել առաջի տեառն ի վերայ մադիամու։ Զմի մի ի նոցանէ առաւել վառէր մխիթարութեան բանիւք՝ քան զինուքն։ Առցէ սպառազինութիւն զնախանձ իւր, եւ վառեսցէ զարարածս առ ի խնդրելոյ զվրէժս ի թշնամեաց։ Վառեցարուք անցէ՛ք առաջի եղբարց ձերոց։ Անցցեն վառեալք եւ կազմեալք առաջի տեառն ի պատերազմ։ Անցցէ ձեր ամենայն վառեալ ընդ յորդանան։ Վառեալք զինու։ Արքն վառեալք։ Վառեսցարու՛ք պատրաստեցարու՛ք։ Քրիստոսի չարչարիլն մարմնով վասն մեր, եւ դուք ի նոյն միտս վառեցարու՛ք.եւ այլն։
to work, to labour at, to do;
to gain, to acquire, to earn;
— զերկիր, to till, to dig, to cultivate.
cf. Վաստակիմ.
Վաստակոց իմոց՝ զոր ես վաստակեցի (կամ ջանացայ)։ Ի վաստակս՝ զոր վաստակեցայ (կամ ջանացայ)։ Մի՛ եւս վաստակեցեն ընդունայն։ Զուր ուրեմն վաստակէի։ Ոչ քաղցիցէ, եւ ոչ վաստակեսցի։ Վաստակեսցին մանկունք։ Ընթասցին, եւ մի՛ վաստակեսցին։ Մինչ ի վաստակել սրտի իմոյ.եւ այլն։
Վաստակեաց յուղեւորութեան մարմնոյ։ Վաստակեցաւ որպէս մարդ. (Յհ. իմ. երեւ. Շ. ընդհանր.։)
cf. Վատագրոհութիւն.
seeking evil;
impudic.
Նոքա վատախնդիրք՝ ընդէ՞ր զայլոյ բարեբարութիւն առ նախանձու նենգէին։ Իսկ բոզիցն վատախնդրաց անդ զի՞նչ խնդիրք կայցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 4։ եւ Ոսկ. կողոս. ՟Ժ՟Բ։)
evil-minded, wicked, malicious;
wanting in judgment, silly, stupid, foolish.
Որ առ նմա նախարարքն են, եւ պաշտպանք վատախորհուրդք։ Յիրաւի վատախորհուրդ խորհրդակցացն ընդդէմ դարձցի։ Ժողովուրդ վատախորհուրդ եւ անմիտ։ Վատախորհուրդք են՝ վատանշանք։ Այդ բանք եւ խորհուրդք՝ արանց վատախորհրդաց են. (Պտմ. աղեքս.։ Եւագր. ՟Ժ։ Մծբ. ՟Ժ՟Ը։ Բուզ. ՟Դ. 55։ Փարպ.։)
ill-starred, luckless, unfortunate;
— առնել, to render unhappy, to oppress, cf. Թշուառացուցանեմ, cf. Վատթարեմ;
to discomfit, to overcome.
Վատախտարակ. որ ի քմէ (այսինքն ի դարանի) կացեալ՝ ընդ կրուկն դարձուցեալ շփոթէ։
cf. Տգեղ.
Իբր թէ չքնաղագեղ ընդ վատակերպոյ, եւ քաջատոհմիկ ընդ վատթարազգւոյ բնակէ. (Խոր. ՟Բ. 60։)
hopeless, in despair, desperate.
Սուրբ եւ գովելի է քաջայոյսն, որպէս ընդդէմ՝ պիղծ եւ պարսաւելի է վատայոյսն։ Մի՛ լինիք վատայոյս, զի բնութեամբ ունի զամենայն բարութիւն. (Փիլ. իմաստն.։ Վրդն. սղ.։)
want of courage, cowardice, poltroonery, cowardliness, pusillanimity, weakness, despondency, loss of heart.
Զքաջանունութիւն ընդ վատասրտութիւն խառնել. (Արծր. ՟Գ. 15։)
cf. Վատիմ.
Սովամահ վատեալ զմարմինս ընդ ոսկերսն քանցէի. (Ոսկ. լուս.։)