cf. Սատրապետ.
· Calfa
Սատրապք եւ զորագլուխք եւ զօրապետք եւ գաւառապետք։ Ամենայն սատրապք եւ կուսակալք. (Ոսկ. ի մելիտ.։ Մեսր. երէց.։)
satrap, lieutenant of a county, prefect.
· Calfa
Սատրապք եւ զորագլուխք եւ զօրապետք եւ գաւառապետք։ Ամենայն սատրապք եւ կուսակալք. (Ոսկ. ի մելիտ.։ Մեսր. երէց.։)
to plant separately.
· Calfa
Իբրեւ կենդանի զօրեղ՝ մոլութեան սատակման սատրեաց. տպ. սարեաց)։
height, eminence, top, summit, peak;
cape, promontory, point;
սարք, furniture, moveables, equipage;
harness;
all that follows, rest.
· Calfa
to be beset, seized or caught;
to hesitate, to be uncertain, embarrassed, in suspense, to vacillate, to waver, to float, to haw, to boggle;
to lie in ambush, in wait for, to plot;
to apply one's thoughts or one's mind to;
վարանեալ կայր, he was at a loss how to.
· Calfa
cf. Վարատեցուցանեմ.
· Calfa
Վարատեմ եւ ցրուեմ ես տեսէ զզօրսդ։ Մի՛ վարատեսցէ թշնամին ուխտին մերոյ զոչխարս առաքելական եկեղեցւոյ քում սրբոյ։ Որք նորաձան ուսմամբ իբրեւ պատառող ժանեօք վարատեն (զհօտն քրիստոսի) ի միոյ սուրբ եւ ուղղափառ գաւթէ եկեղեցւոյ։ Որ օցտէ ի ճշմարտութենէ, այսինքն վարատէ. (Եփր. թագ.։ Ագաթ.։ Վրք. ածաբ.։ Լծ. ածաբ.։)
to luxuriate, to be riotous, lustful, to give oneself up to libertinism, to lead a dissolute life.
· Calfa
Դարձեալ ի խառնակութիւն վարարել (կամ վարարեալ), զօրէն սեղեխի առփեցելոյ զհետ երթայ. (Փիլ. լիւս.։)
cf. Վարդապետարան.
· Calfa
Բա՛ց հզօր եւ գթած զբժշկարանիդ կենաց վարդապետարան. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
school;
very erudite, learned, versed.
· Calfa
Բա՛ց հզօր եւ գթած զբժշկարանիդ կենաց վարդապետարան. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
mistress, school-mistress, teacher.
· Calfa
(Կինն սամարացի) զվարդապետուհոյ իմն բերելով զօրինակ՝ չոքաւ ի քաղաքն, եւ ասէ ցմարդիկն. (Նանայ.։)
to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.
· Calfa
wand, stick, rod.
· Calfa
Բարկացեալ զօրավարին ի վերայ իշխանին, ձգէր զվարզն՝ որ ի ձեռին, զհետ նորա. (Ղեւոնդ.։)
cf. Ուսումնասէր.
· Calfa
Խոշորութիւն ինչ ի սոսա ծանեան լինել վարժասէրքն։ Երեքժամանակ (կամ եռամանակ) ոչ ասացին վարժասէրք՝ վասն ոչ միանգամայն ունելոյ զօրութիւն. (Քեր. քերթ.։)
to exercise oneself in, to practise, to get used, accustomed or inured, to grow familiar with;
to be formed, instructed;
— աշխատութեան, to get inured to work;
ի գիրս վարժեալ, brought up in letters, educated or well versed in literature.
· Calfa
Զնոյն գոգցես զօրէն բանաւորացս վարժի իմն (եւ) հրահանգի զանօրէնութեանցն ցոյցս։ Վարժէր եւ հրահանգէր (մովսէս) ի նմին յեգիպտոս զբանական պայծառութեանցն գիտութիւնս։ Օրինակ զգուշալի զկնի եղելոցն մարդկան առ ի վարժել զլաւագոյն ուսումն վարդապետութեան. (Պիտ.։)
opinion, advice;
esteem, consideration, reputation, high value;
account, sum;
judgment, sentence;
tribute, tax;
տեարք —ի, arbiters of strife, judges;
զարդարակ հատուցէք —, pronounce a sentence worthy of.
· Calfa
to conjecture, to judge, to presume, to think, to deem, to find, to esteem, to look upon as, to repute or regard as;
արժանի —, to think, deem or find worthy.
· Calfa
Եթէ տարիս ոք վարկցի։ Զնոցայն լաւ վարկուցեալ քան զիւր փրկութիւն։ Զնոցայն լաւ վարկուցեալ քան զիւր փրկութիւն։ Ոչ պարտ վարկուցեալ ի հռոմ դառնալ։ Իբրեւ զհզօր ինչ զմեզ վարկանելով. (Խոր.։)
stipend, salary, hire, pay, wages;
emoluments, perquisities;
retribution, recompense, payment;
letting out on hire, hiring, renting;
—ք տան, rent, house-rent;
— բժշկի, physician's fees;
cf. Նաւ;
տուն ի —ու տալի, house to let;
—ս արկանել, դնել, to contract, to make an agreement, to agree;
ի —ու ունել, առնուլ, to rent, to farm, to hire;
to freight, to charter;
ի —ու տալ, to let on hire, to let out, to lease;
ի —ու ունել զտուն, to rent a house;
հատուցանել զ—ս տան, to pay house-rent;
տալ զարծաթ ի —ու, to put out money to interest;
արժանի է մշակն —ու իւրոյ, the labourer is worthy of his hire.
· Calfa
Վարձք քո բազում եղիցին յոյժ։ Ետ ինձ աստուած զվարձս իմ։ Վարձք մարդկան։ Վարձք անասնոց։ Կալցի վարձս հաւատարիմ։ Եւ ոչ վարձուց ակն կալան սրբութեան։ Եղեւ զերկեամ մի բովանդակ իւրով վարձու։ Ուխտք վարձուց վարձկանաց։ Տայ վարձս հոմանեաց իւրոց։ Զարծաթ իւր ի վարձու ոչ տայ կամ տացէ։ Եկին առ նա զօրք բազումք ի վարձու։ Արուայիկս բազումս ածեալ է ի վարձու յօգնականութիւն իւրեանց։ Կացուցին ի վարձու քարահատս եւ հիւսունս, եւ այլն։ Վարձուց ակնկալութիւն ի տեառնէ է։ Իբրեւ անմահից հատուցանէ մեզ զվարձս վաստակոց մերոց. (Եղիշ. ՟Ե. ՟Ը։)
cf. Վարձիմ.
· Calfa
Վարձեցան հազար քանքար արծաթոյ զօրս բազումս. (Եփր. մն.։)
vn. va. to hire, to take on hire, to farm, to rent;
to let out on hire;
to gain, to get, to acquire;
— զարծաթ, զքանքար, to put money at interest;
— զկին, to endow, to enrich with a portion;
— զօրս, to enlist mercenaries;
— զսենեակ, to rent a room;
cf. Նաւ.
· Calfa
net, netting;
snare.
· Calfa
Այսպիսօրէն գործով իբր վարմաւ որսորդաց թակարդեալ՝ հատան ի զօրութէնէ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
to accustom, to habituate;
to bring up, to train, to form, to teach.
· Calfa
Զայրեցօղ բնութիւն հրոյ յարարօղ զօրութիւն սովորեցուցեր. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
custom, habits, manners, usage, practice, use, bent;
արդի, նոր —, mode, new fashion;
հնացեալ —ք, ancient customs;
տարադէպ, դժպատեհ —, abuse, corrupt practice;
չար, յոռի, գարշ —, bad habit, ugly way, sad or nasty trick;
ընդ սովորութեան, according to custom, as usual;
ընդ ոչ սովորութեան, out of use or custom, unusual;
ընդ սովորութեան իւրում, as is his wont, according to his custom;
մեք չունիմք —, it is not our custom to, we are not in the habit of;
երկրորդ բնութիւն է —, use is second nature;
cf. Ունակութիւն.
· Calfa
Ոչ չոգաւ ըստ սովորութեանն ընդ առաջ հմայիցն։ Ելին ըստ սովորութեանն իւրեանց։ Ժամանակաւ ձգեալ ամպարիշտ սովորութիւնն իբրեւ զօրէնս պահեցաւ։ Առնել նոցա ըստ սովորութեան օրինացն ի վերայ նորա։ Յելանել նոցա յերուսաղէմ ըստ սովորութեան տօնին։ Ի ձեր սովորութիւն, զի մզի ոք արձակեցից ձեզ ի զատկիս։ Մեք չունիմք այնպիսի սովորութիւն.եւ այլն։
hole, bore, opening, orifice, mouth;
den, lair, cave, cavern;
mill-trough;
*mill-hopper;
*boulders, large pebbles.
· Calfa
sorech, choicest, most excellent;
Indian millet.
· Calfa
Իբր ի յանկեան տունկ սորեկ որթ, տեղւոջ պարարտ եւ զօրաւոր. (Շ. եդես.։)
cf. Սուինաւոր.
· Calfa
հետեւակազօր մկնդաւորք եւ սունաւորք։ Վաղրաւորք, սակրաւորք, սունաւորք։ Սունաւորք՝ աղեղնաւորք. (Ագաթ.։ Բուզ. ՟Դ. 15։ Շ. եդես.։)
cf. Սուսերամարտիկ.
· Calfa
Բազմութիւն զօրաց աղեղնաւորաց եւ սուսերամարտից. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. այլ ձ. սուսերամերկից։)
with naked sword;
cf. Սուսերաձիգ.
· Calfa
Չորեքհարիւր հազար արանց սուսերամերկաց։ Քսան եւ հինգ հազար արանց սուսերամերկաց։ Ութ հարիւր հազարարանց զօրու սուսերամերկաց. (Դտ. ՟Ի. 2. 15. 17. 46։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 9։)
distribution of favours;
gift of grace.
· Calfa
Հոգիս այս սուրբ զօրացուցանէ զձեռս քահանայապետից ի շնորհաբաշխութիւն, քահանայից ի նուիրագործութիւն. (Լմբ. ստիպ.։)
produced by divine grace.
· Calfa
Ամենայն նշանօք եւ արուեստիւք, եւ շնորհագործ զօրութեամբ. (Ագաթ.։)
full of grace, most graceful;
gracious, handsome, fine, beautiful, charming, genteel, fair.
· Calfa
Շնորհալից մեծազօր նահատակին. (Ագաթ.։)
donative, gratuitous.
· Calfa
Գրելով զօրէնսն հոգւոյն ի սիրտս նոցա զշնորհականն։ Կրկին ընկալան շնորհս ըստ եղիսէի, զպատժականն համայն եւ զշնորհականն. (Երզն. մտթ.։)
to grant favours, to endue or adorn with favours;
to congratulate, to felicitate, to wish joy, to pay compliments.
· Calfa
"to give as a present or favour, to make a present of, to grant, to accord, to concede, to gratify;
to grant pardon, to pardon, to forgive, to remit;
cf. Շնորհուկս առնել;
չ-, to refuse, not to grant, to withhold, to deny;
դու ինձ շնորհեցեր կեանս, I owe you my life."
· Calfa
Խնդրել ի բարձրելոյն՝ գոնէ զշունչն շնորհել նմա։ Վասն նորա քեզ տէր ի ձեռն նորա զոգիսն շնորհեաց։ Ոչ եսինչ զոգիսդ կամ զկեանսդ ձեզ շնորհեցի։ կուրաց բազմաց շնորհեաց տեսանել։ Աբրահամու աւետեօք շնորհեաց աստուած։ Եւ այդ յաստուծոյ է, որ ձեզ շնորհեցաւ վասն քրիստոսի։ Շնորհեաց զմարմինն յովսեփայ։ Զայր մի մահապարտ շնորհել ձեզ։ Չէ՛ օրէն հռովմայեցւոց՝ շնորհել ումեք զոք. (որ հային եւ ի բ. նշ)։ Որպէս ամենայն ինչ մեզ իւրոյ աստուածեղէն զօրութեանն առ ի կեանս եւ յաստուածպաշտութիւն շնորհեալ. եւ այլն։
to carry, to carry away or off, to bear off, to take or convey away, to lead, to bring, to fetch away, to transport;
to drive at, to tend or lead to;
to hold, to contain, to comprise, to include, to comprehend;
to bear, to suffer, to endure;
to carry to an end, to accomplish, to crown;
to be brought, conducted, led;
յինքն —, to appropriate to oneself, to assume wrongfully, to arrogate, to lay claim to;
ընդ միտ —, to take exception or offence at, to find fault with;
— եւ ածել ինչ, to publish, to celebrate, to make public.
· Calfa
Ո՛ւր ուրեք լսէր զարիութեան զօրութեան ուժոյ, առտքէր՝ առ ինքն տանէր (այսինքն տայր բերել), զի փորձ անձին իւրոյ գտցէ. (Ղեւոնդ.։)
absolutely, despotically, independently.
· Calfa
Տանուտէրաբար խօսելով զնոսա, ո՛չ ասաց՝ թէ հաստատո՛ւն կացէք ի սէրն հօր, այլ՝ իմ։ Ոչ եւս աղաչանք լինին առ հայր, այլ տանուտէրաբար տայ նոցա զզօրութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30. 40։)
cf. Տանջանական.
· Calfa
Զտանջողականն կշտամբութիւն։ Տանջողական զօրութիւնս առաքելով. (Նար. ՟Ժ՟Թ։ Վրդն. ծն.։)
cf. Տաշիղ.
· Calfa
Եգիտ ի փոքր տաշեղի գրեալ. եւ դնելով եղբօրն զօրն ամենայն զտաշիղն առաջի աչաց իւրոց. (Վրք. հց. ձ։)
sentence;
condemration, proscription, censure, fulmination.
· Calfa
Յապողոնի տաճարն գոլով՝ բերիցեն դատակնիք գաղտնի զօրինապահացն։ Որում յոլովագոյն պատահեսցին դատակնիք, իշխեսցէ ամս հինգ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
empty, void;
hollow;
vain, useless;
idle, indolent, unoccupied, lazy;
— ինչ, in vain.
· Calfa
Կային դատարկք ի հրապարակս։ Ընդէ՞ր կայք աստ զօրս ցերեկ դատարկք։ Ոչ միայն դատարկք, այլ եւ փասքուսք։ Բանն իմ մի՛ դարձցի դատարկ։ Ընդ ամենայն դատարկ բանի։ Մի՛ ելանիցէք դատարկք։ Ոչ դատարկս եւ անպտուղս հաստատիցեն զձեզ.եւ այլն։
judge;
arbiter;
counsellor, corrector;
bailiff;
police-officer;
censurer, critic.
· Calfa
Լայնաբար՝ ἠγεμών յորմէ Հիգեմոն. Իշխան. առաջնորդ. զօրավար. լտ. dux, praeses
cupboard;
watch, ambush, ambuscade;
trap, caltrop, gin, snare;
subterraneous passage;
plot, cheat, deceit, intrigue;
— գործել՝ դնել, ի — մտանել, to lay an ambush, to lie in ambuscade, to be on the watch;
to dupe, to cheat, to plot;
— մատենից, book-case.
· Calfa
բայիւ ἑνεδρεύω insidior. Ծածուկ տեղի, ուր նստին կամ դարեալ դադարին զօրք՝ առ յանկարծ յարձակելոյ ի վերայ թշնամեաց անցելոց ընդ այն. ուստի Դարան կամ Դարանակալութիւն ասի եւ ամենայն դաւաճանութիւն կամ որոգայթ.
Եմոյծ զնոսա ի դարան։ Յարիջի՛ք ի դարանէ անտի։ Յարեաւ աբիմեղէք, եւ ամենայն զօրն որ ընդ նմա՝ ի դարանացն։ Ելին ի դարանէ անտի։ Դարան նստէր նմա ի շտեմարանի։ Ի դարան մտեալ։ Որ ատիցէ զընկեր իւր, եւ դարան գործիցէ նմա։ Դարան գործեալ է նմա ի նոցանէ։ Դարան գործեալ իցէ նմա յետուստ քաղաքին. եւ այլն։ Յարուցելք յիւրաքանչիւր խաւարային դարանացն։ Եւ են նոքա դարանք սատանայի. զի նոքօք կատարէ զդառնութիւն կամաց իւրոց. (Եղիշ. Բ. Է։)
chief of footpads.
· Calfa
Զինուորքն ընդ դասապետսն, եւ դարանապետքն ընդ զօրագլուխսն։ Ի դարանապետաց եւ ի դասապետաց։ Երկրորդ իշխանքն դարապետք (կամ դարանապետք) եւ դասապետք լինելով. (Փիլ.։)
to return, to turn;
to avert;
to restore;
to bring or carry back, to reinstate;
to bring back, to recall;
to return, to send back;
to make over again;
to reduce;
to distract;
to abate;
to resolve;
to convert;
— յետս or ի բաց —, to revoke;
to reject;
to reflect;
— անդրէն, to cede, to resign, to yield;
— զերախտիս, to remunerate;
— զմաղձ, to vomit.
· Calfa
Դարձոյց զամենայն աւարն, եւ զժողովուրդն։ Դարձուցանելով դարձուցի՞ց զորդի քո յերկիրն՝ ուստի ելեր։ Զարծաթն այսրէն կշռով դարձուցաք։ Ոչ դարձոյց զերեսս իւր յինէն։ Դարձոյց զերեսս իւր յորմն։ Դարձո՛ զոտն քո ի ճանապարհէ չարէ։ Դարձոյց զթիկունս իւր։ Դարձուսցէ զբարկութիւն իւր ի նմանէ։ Դարձոյց զվէմն ի վտակս ջուրց։ Դարձուցից զսուգ նոցա ի խնդութիւն։ Դարձոյց զմիտս իւր։ Կենաց ի կեանս դարձուցանէ։ Զամենայն զօրսն ի փախուստ դարձուցանէին։ Դարձոյց զարծաթն առ մայր իւր։ Դարձուցաւ ինձ այսրէն արծաթն։ Եւ զյափշտակութիւնն դարձուցանիցէ։ Դարձուցից քեզ զամենայն անդս սաւուղայ.եւ այլն։
to nourish, to sustain, to feed;
to fodder;
to cherish, to foment;
to physic, to dress, to heal;
to repair.
· Calfa
Դարմանել զզօրս, զխորտակեալսն. (Եղիշ. ՟Գ։ Նար. ՟Ծ՟Ե։)
cf. Դէմք;
— դնել, to propose, to purpose, to design;
զ— ունել, to oppose, to resist, to face, to endure, to thwart, to cross;
ի դիմի հարկանել, to encounter, to assail, to attack;
to strike, to oppose;
prep. adv. — ընդդէմ, opposite;
directly, diametrically;
prep. adv. — յանդիման, before, opposite, in presence;
publicly, openly, in face;
— ի —, — առ —, face to face, man to man;
ի դիմի, before, opposite to.
· Calfa
Հըզօր տո՛ւր ինձ լինել ուժգին, եւ ի դիմի հարուլ չարին. (Յիսուս որդի.։)
Ոչ ժուժկալեմ դէմ հզօրիդ, գօտէկռիւ ըստ յակոբին։ Կայսերակերպ ասէ պճնեալ, որ ներհակին դէմ մարտուցեալ. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. վիպ.։)