cf. Կարմրազգեստ.
Ելէք ընդ առաջ արիւնաներկեալ կարմրազգեստ իմոյ փեսայի. (Խոր. հռիփս.։)
clothed in red
Ելէք ընդ առաջ արիւնաներկեալ կարմրազգեստ իմոյ փեսայի. (Խոր. հռիփս.։)
betrothal, betrothing.
Կոյսն որ ի խօսման կայ։ Նմանեալ են ճանապարհք մեր խօսման եւ զարդու հարսին, եւ հարսանեաց։ Մեք ի խօստման կամք քրիստոսի փեսային. (Եփր. օրին. եւ Եփր. աւետար.։)
laugh, laughter, laughing;
derision, mockery, raillery, banter;
sneer;
— առնել, դնել, հեղուլ, to laugh;
to joke, to jest;
to laugh at, to scorn, to deride, to make sport of, to ridicule;
— լինել՝ կալ՝ մնալ, to be laughed at, derided, ridiculed, made a jest of, to make oneself the laughing-stock of;
— առնել զոք յայտ յանդիման, to scorn, to deride one to his face;
զծաղու գալ, ի — հատանիլ, to laugh, to hurst out laughing, to suffocate with laughter;
cf. Ծանակ.
Թուէր ծաղր առնել յաչս փեսայից իւրոց. Իմա՛, կատակ առնել.
sobs crying, mockery.
Ասէ ծերն հեկեկանօք. եկա՛յք տեսէ՛ք զեսայի, զի ուտէ ի սկիտէ սպասս. (Վրք. հց. ՟Ե։)
Ասէ աքիլաս հեկեկելով, եկա՛յք տէսէ՛ք զեսայի, զի ուտէ ի սկիւթէ սպասս. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Ղամբարանշոյլ.
Ձայնիւ սուրբ փեսային գալոյ սպասողք՝ ղամպարափայլ լապտերօք հաւատոյ. (Տաղ.։)
to be united, joined, incorporated, identified.
Յորժամ եկեղեցի հարսնացեալ միանայ ընդ փեսային։ Որ միացար սրբութեամբ ի լոյսն մաքուր որպէս զանմարմին. (Շար.։)
entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.
to dance with, to dance in company, to perform a ballet;
— երգս, to sing and dance in a ring.
Եկայ՛ք պարսեցուք ընդ հրեշտակս։ Այսօր դասք անմարմնոցներգս առաւել պարեն ընդ մարդկան զերգս հոգեւորս անմահ փեսային յառագաստ. (Շար.։)
pine;
lighted pine-branch, fire-stick, firebrand.
cf. Համարձակաբարբառ;
— լինել, to speak freely, frankly, openly, to be plain with, to be accustomed to speak one's mind.
Համարձակախօսն եսայիաս. (Կորիւն.։ Յհ. կթ.։)
master of the king's wardrobe;
wardrobe-keeper;
intendant, steward, manager.
Հանդերձապետին եզեկիայ էր այս գերեզան, յորմէ տարագրեաց զնա եսայի մարգարէ. (Երզն. մտթ.։)
encounter;
coincidence;
—ումն միմեանց, interview, meeting.
Յորժամ հանդիպումն լինի ազգի մարդկան առաջի քո։ Ճեպեալք ի հանդիպումն ամպովք երեւեցելոյն։ Բարձրանան յերկրէ լուսեղէն ամպօք ի հանդիպումն փեսային քրիստոսի. (Մեսր. երրէց։ Խոսր.։ ՃՃ.։)
wedding, nuptials;
hymen, marriage, union, wedlock;
հանդէս —նեաց, espousals, wedding-feast, nuptial-feast or bridal-feast;
չաստուած —նեաց, Hymen;
ջահ —նեաց, the torch of hymen;
երգ —նեաց, marriage-song, epithalamium;
ճառ —նեաց, discourse on marriage;
հանդերձ —նեաց, wedding garb or garment;
շօթ, բլիթ —նեաց, bride-cake;
օրհնութիւն —նեաց, nuptial blessing;
առագաստ —նեաց, wedding-bed, bridal-bed or marriage-bed;
—նիս առնել, to celebrate a wedding;
չառնել —իս, not to celebrate the wedding;
երթալ ի —իս, to go to a wedding;
գողանալ զ—իս, to be beforehand with one's spouse, *to get some jobs before the wedding-day.
γάμος nuptiae. արաբ. պրս. ասրոսի, հարսոսի. ռմկ. հարսնիք թ. տիւկիւն. Խրախութիւն վասն գալստեան հարսին. հանդէս եւ կոչունք պսակելոյ հարսին ընդ փեսայի.
a newly married, bride, spouse;
betrothed, affianced bride;
daughter-in-law;
nymph;
larvae;
յաւերժ —, nymph;
—սունք լեռնայինք, oreads, mountain nymphs;
խօսիլ —, to betroth, to affiance.
νύμφη sponsa ռմկ. հարս. արաբ. պրս. արսոս, արսոսէ թ. կէլին. Օրիորդ տուեալ փեսայի, կամ առն լեալ. որ եւ Նու ասի՝ հայելով առ սկեսուրն եւ առ սկեսրայրն.
Ձայն փեսայի եւ ձայն հարսին այլ ոչ եւս լուիցի ի քեզ։ Քոյր իմ հարսն։ Քօղաձիգ ծնգասէր հարսունք։ Ամենայն հարսանց եղեն արգելանք սգոյ սրսկապանք իւրեանց։ Սկեսուր ի հարսնէ, եւ հարսն ի սկեսրէ իւրմէ.եւ այլն։
cf. Հարսնազգեստ.
ՀԱՐՍՆԱԶԳԵԱՑ ՀԱՐՍՆԱԶԳԵՍՏ. Որպէս հարսն զգեցեալ եւ զարդարեալ, կամ առթեալ փեսայի. իբր յն. νυμφοστολουμένη.
Սեղեխք ախտիցն ապականեցին զհարսնազգեստ հոգիսն՝ որ ի մեզ։ Իմաստուն կուսանքն հարսնազգեստ զարդարեալ՝ արժանացան ի կոչումն փեսային. (Լծ. կոչ.։)
dressed like a bride.
ՀԱՐՍՆԱԶԳԵԱՑ ՀԱՐՍՆԱԶԳԵՍՏ. Որպէս հարսն զգեցեալ եւ զարդարեալ, կամ առթեալ փեսայի. իբր յն. νυμφοστολουμένη.
Սեղեխք ախտիցն ապականեցին զհարսնազգեստ հոգիսն՝ որ ի մեզ։ Իմաստուն կուսանքն հարսնազգեստ զարդարեալ՝ արժանացան ի կոչումն փեսային. (Լծ. կոչ.։)
cf. Հարսանեկան.
Հարսնական զուարճանօք զուարճանայ ընդ փեսային. (Նիւս. կուս.։)
to become a bride, to marry, to wed, to be or get married.
Հարսնացեալք քրիստոսի երկնաւոր փեսային. (Ժմ.։) cf. ԱՄՈՒՍՆԱՆԱԼ, եւ cf. ԱՆՀԱՐՍՆԱՑԵԱՄ։
marriage-place;
bride-chamber;
talamus, nuptial-bed;
Holy Church, etc.
νυμφών domus nuptiarum, et sponsi sponsaeque thalamus. Բնակարան հարսին եւ փեսայի. տուն հարսանեաց. եւ Առագաստ. ասի եւ Փեսայարան. ըստ հոմաձայնութեան յն. նիմֆօն, ռմկ. հարսնեց տուն. եւ հարսի փեսի խուցը.
Ոչ հարսնարանին խնճոյիւք, այլ փեսային անձկութեամբ մաշիմ. (Նար. ՟Ժ՟Բ։)
service, office, function, employment;
want, requisite;
furniture, ornaments, trimmings, apparel, moveables, luggage, clothes, goods, service of plate, vessels, utensils;
dinner-service;
meats, victuals, repast, dinner, treat, feast;
pomp, train, equipage;
care, earnestness, solicitude;
—ք եկեղեցւոյ, church ornaments, decorations, plate, chalice;
ի — հայրենեաց, in the public service;
— ունել, տանել, հարկանել, ի —ու կալ, to serve, to take service, to minister;
— ունել կրակի, to worship fire;
— տանել կռոց, to worship idols;
լինել ի —ու պաշտաման ուրուք, to serve, to be in service;
հարկանել, տալ ումեք զյետին —, to pay the last honours;
— տանել ախտից, to obey the passions;
աստուածական մատուցանել անձին —, to be one's own idol;
— առնել, to attend well, to care, to keep, to guard, to watch, to spy, to lie in wait for;
to eat, to dine;
— ուտել or կերակրիլ, to regale, to entertain, to give an entertainment;
— ա րկանել, դնել, to prepare the requisites for the Mass;
զբաղեալ էր ի բազում —ու, he was oppressed by a multitude of things, he was very busy.
Յորժամ սպաս առնիցես, դիր զսեղանն առաջի խաչին։ Եկա՛յք տեսէք զեսայի, զի՛ ուտէ սպաս ի սկիտէ։ Եթէ սպաս կերակրիլ խնդրես, գնա՛ յեգիպտոս. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Գ։)
representing the seraphim.
seraph-seeing (Isaiah);
seraph-figured (saint Mesrob).
Տեսօղ սրովբէից (եսայի). եւ Ունօղ զտեսիլ սրովբէի (մեսրովբ անուն).
Որում անունն եսայիաս լսի՝ սրովբէատեսն եւ համարջակախօսն։ Հրամաքուրն լեզու, եւ սրովբէատես մարգարէն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Ճ. ՟Ը.։)
to take heart or courage, to be inspirited.
Հայելով ի սա բարեկամք փեսային՝ սրտացան. (Նիւս. երգ.։)
superhumeral, amice or amict of the Armenian priests;
ephod, high priest's girdle;
— լանջանոց, deacon's stole.
Իբրեւ զփեսայիւ արկ զինեւ զվակսն. (Կոչ. ՟Գ. յն. խոյր, կամ թագ, պսակ։)
affectation, studied elegance, finery;
primness, prim ways, smirking, mincing air, simpering, alluring manners, enticing looks or ways, coquetry;
prudery, prudishness;
peevish temper, disdainful airs, grimaces;
cf. Ընդվայրայօն;
ընդ —նս գալ, cf. Պչրեմ, cf. Պչրիմ.
Մարգարէն եսայի երկայնագոյնս ձաղէ զպչրանս նոցա։ Ոչ վայելէ կնոջ քրիստոնէին եւ յուսացելոյ աստուած՝ ընդ այնպիսի պչրանս գալ (ա՛յլ ձ. պչրանս). (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
paraphernalia, portion, dowry, dower.
Ըստ յն. բռօի՛քս. կամ բռիքս. προΐξ dos. Օժիտ. պաշտատական. վարձանք. ինչք՝ զոր հարսն բերէ ի տանէ ծնողաց իւրոց ի տուն փեսային.
crown, diadem;
crown, prize, premium, reward;
circle, coping, top, crowning, brim, frame, edge, cornice, parapet, battlement;
coronation, achievement, accomplishment;
nuptials, espousals, marriage, nuptial blessing;
— դպրաց, tonsure, shaven crown;
— ծաղկեայ, wreath, garland, chaplet;
— ի փշոյ, crown of thorns;
սրբոց, halo, gory, nimbus;
— կուսին, chaplet, beads, string of beads;
— արեգական, halo around the sun;
— տարւոյ, the course of the year;
— պարծանաց, փառաց, crown of honour, of glory;
հիւսել —, to weave a garland or chaplet;
— դնել ումեք, to marry.
ՊՍԱԿ. որպէս մանեակ գլխոյ փեսային եւ հարսին.
Իբրեւ փեսայիեդ ինձ պսակ. (Ես. ՟Կ՟Ա. 10։)
Վասն զի պսակ փեսային է խաչն եւ չարչարանքն, ապա յայտ է թէ խաչիւն պսակեաց քրիստոս զեկեղեցի եւ չարչարանօք. (Գէ. ես.։)
warm, ardent;
devout, fervent.
Ջերմեռանդն եւ արտաշիկացեալ կամօք օրինաց։ Զայս ասէ եսայի ջերմեռանդն մտօք։ Ջեռուցանել զցուրտ մարմինն դաւթի ի ձեռն ջերմեռանդն եւ արիւնաշատ կուսին. (Քիլ. իմաստն։ Սեբեր. ՟Ղ։ Եփր. թագ.։)
protomartyr, the first martyr, St. Stephen.
to foresee;
to prophesy.
"cf. Յառաջ բերել;
"
to be produced;
to advance, to progress.
Կոյսն զբազմագին մարգարիտն յառաջաբերեաց։ Յառաջաբերեաց պատմուճանս ի տանէ փեսային անկեալս ի ջրոյ եւ հոգւոյ. (Ճ. ՟Գ. եւ Ճ. ՟Ը.։)
to predict, to prophesy.
consoler, comforter;
the Comforter, Paraclete, Holy Ghost.
cf. Մեծախորհուրդ.
Մեծախոհն եսայի. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
Մեծախորհուրդն եսայիաս. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)
famous, renowned, celebrated, far-famed.
Հռչակաւոր եւ երեւելի լինէր կամ էր այրն։ Հռչակաւորն ի մարգարէս եսայիաս։ Մեծի եւ հռչակաւոր վկայի։ Հռչակաւոր անուանն. (Արծր.։ Սարգ.։ Նախ. ես.։ ՃՃ.։)
militia men, troops;
military banditti, horde;
band, gang, crew;
scout, rover, robber, plunderer;
cf. Կաւատ.
Որք հրոսն երթեալ էին՝ օգնականք սուտ փեսային ... զհրոսին դրամն եւ այլն. (Կանոն.։)
to raise one's voice, to cry out, to exclaim, to vociferate;
to call, to invite, to convoke;
to pronounce, to utter, to address, to tell, to express;
to name;
ի խրախոյս —, to encourage, to inspirit, to give heart to.
Ձայնեա՛ առ իս զամենայն այր յուդայ։ Գնաց ամեսայի ձայնել զյուդայ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 43. եւ 5։)
introduction.
new-married, bride.
Իբրեւ զկին նորահարսն՝ մնացեալ յայրութեան։ Ոչ կարէր յիշել անդ կին նորահարսն զսէր փեսայի։ Նման իմն էր նորահարսն կնոջ։ Նորահարսունք յարանց բաժանեալք։ Եկեղեցիք մեր իբրեւ զնորահարսն զարդարեալ. (Լաստ.։)
daughter-in-law;
sister-in-law, brother's wife.
(լծ. յն. լտ. նիյօս, նուռուս ). νύος, ἑννύος nurus νύμφη sponsa, filii uxor. Հարսն տան. կին որդւոյ տանուտեառն. զի հարսն նու կոչի ծնողաց հարազատաց փեսային.
conjunction, connection;
interweaving, intertwining, wreathing;
copulation.
Խորութիւն անհաս խորհրդոյ հարսին եւ փեսային, որ յերդս երդոցն շաղաշարումն շաղկապութեան. (Անան. եկեղ։)
as, like, how.
Սրբելն աստուածատես գործէ, որգունակ զմովսէսն եւ զեսայիասն. (Լծ. ածաբ.։)
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
cf. Շառագունիմ.
Հարսն ընդ փեսային մտանելն (ի տուն՝) տհակաւին շառագունէ, եւ պատկառանօք տեսանէ. (Նիւս. կուս.։)
to blush, to redden with shame, to be ashamed, confounded;
—նեցան երեսք նորա ի ցասմանէ, his face flushed with anger.
Հարսն ընդ փեսային մտանելն (ի տուն՝) տհակաւին շառագունէ, եւ պատկառանօք տեսանէ. (Նիւս. կուս.։)
to assume wrongfully, to usurp, to appropriate, to take forcible possession of, to ravish, to ascribe or impute to oneself.
Պտղոմէոս աներ աղեքսանդրու նենգութեամբ յինքն շորթեաց զաշխարհ փեսային։ Յասոն եղբայր յոնեայ շորթեաց զքահանայութիւնն յոնեայ. (Նախ. ՟ա. մակ.։ եւ Նախ. ՟բ. մակ.։)
cf. Տոմսակ.
Տե՛ս եսայիաս զկոյսն ծնեալ տոմս նոր. (Ժմ. յն.։)