to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
Աստուած գոլով բնութեմբ, եւ զմարդոյս պարկեշտացուցանէ բնութիւն, հաղորդ ցուցեալ զնա սրբազանից եւ աստուածայնոցն պատուոց։ Պարծանօք առաքելականօք զսուրբս ձեր գլուխդ պարկեշտացուցանէ. (Պրպմ.։)
modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.
σωφροσύνη, εὑσχημοσύνη, τὸ εὕσχημον moderatio, temperantia, modestia, honestas. Պարկեշտն գոլ. ժուժկալութիւն. համեստութիւն. պատկառանք.
circumflex;
an Armenian note.
Եւ զբարբառոց սաստկութիւնս ոլորմանցն եօթն գոլ դէպ եղեւ. շեշտ, բութ, պարոյկ, թաւ, սոսկ, երկար, սուղ. (Փիլ. այլաբ.։)
barony.
Աշտիճան՝ պատիւ եւ իշխանութիւն պարոն գոլոյ. որպէս ռուբինեանցն կիլիկեցւոց նախ քան զթագաւորելն. եւ ամենայն գլխաւորութիւն գաւառի կամ կալուածոց. գրի եւ ՊԱՐՆՈՒԹԻՒՆ.
comprehensive.
Զտանն ի ներխո մուծանելով ձեւ, վասն գոլոյն պարունակական բնակեցելոյն ի նմա. (Մեկն. ղեւտ.։)
Հասարակաց (է) սեռի եւ տարբերութեան՝ պարունականն (գոլ) տեսակաց. (Պորփ.։)
contents;
capacity.
Կամ τὸ συνεκτικόν vis quae continet. Պարունակիչ գոլն. բովանդակիչ զօրութիւն.
pellicle, membrane, tunic;
cf. Խելապատակ;
— պտղոց, pericarpium, follicle, capsula.
Չարահոտ գոլոշիք (գինւոյ) զխելապատակն եւ զջլուտ պարուտակսն՝ որ կոչին միտք՝ առհասարակ կիզեալ ապականեն. (Պիտ.։)
Յորժամ աճեալ պարուտակքն (կամ պարունակքն) լինիլ աճեցմամբն, զոր գինին ի վեր գոլորշացեալ բերէ, անկանին ցաւք անբերելիք ի գլուխն. (Բրս. արբեց.։)
debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
— է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.
Երբեմն ցուցանէ իրս՝ աստուածութեանն միայն եղեալ պարտ. զի իմասցի երկաքանչիւր (այսինքն աստուած եւ մարդ գոլ). (Կիւրղ. գանձ.։)
Զոր ոչ է պարտ մարդոյ խօսիլ. պարտն փոխանակ չկարելոյ է (այսինքն անմարթ գոլոյ). (Նար. երգ.։)
obligation.
Պարտական գոլն. պարտաւորութիւն. յանցաւորութիւն
obligation, bounden duty, bound.
Պարտապանն գոլ. պարտիք. պարտականութիւն. եւ Յանցանք.
fault, guilt;
condemnation;
debt;
duty;
obligation, engagement.
Պարտաւորն գոլ. արկումն ընդ պարտեօք, եւ ընդ դատապարտութեամբ.
to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.
Բայ հասարակ պակասաւոր. որպէս ներգ. վարի հյց, խնդրով. իսկ որպէս կր. առընթեր աներեւոյթ բայի՝ նոյն ընդ դիմազ. Պա՛րտ է ինձ, քել, մեզ. ձեզ. ὁφείλω debeo. Պարտական գոլ. պարտս ունել ընչից.
to owe, to contract debts, to become indebted, to be bound;
to be obliged, beholden to;
ought, must.
Բայ հասարակ պակասաւոր. որպէս ներգ. վարի հյց, խնդրով. իսկ որպէս կր. առընթեր աներեւոյթ բայի՝ նոյն ընդ դիմազ. Պա՛րտ է ինձ, քել, մեզ. ձեզ. ὁφείλω debeo. Պարտական գոլ. պարտս ունել ընչից.
overthrow, defeat, discomfit;
subjection;
ի — մատնել, դարձուցանել, արկանել, ընկղմել, to overcome, to conquer, to defeat, to rout, to overthrow, cf. Պարտեմ;
ի — մատնիլ, to be vanquished, conquered, defeated, routed, to lose the battle, to be discomfited;
— խոստովանել, to succumb, to yield, to give up, to cede, to surrender, to deliver up the arms, to submit;
to avow or know one's weakness.
ՊԱՐՏՈՒԹԻՒՆ. գ. Որպէս պարտ գոլն. իրաւունք. (Եթէ չկայցէ սխալ գրչի).
command, rule, reign, sway, domination, dominion, authority, power;
government, state, kingdom, empire;
—ք, powers ( hierarchy of angels);
հոգեւոր —ք, ecclesiastical principalities, bishops, etc.
Պետ գոլն. իշխանական գլխաւորութիւն. տէրութիւն եւ առաջնորդութիւն յո՛ր եւ է կարգի. որպէս յն. ἠγεμονία, τὸ ἠγεμονικόν imperiu, ducatus եւ այլն.
cf. Պէտք;
— առնել, to take care, to care, to do the needful or necessary;
— լինել, to be necessary;
ո եւ — whoever, whosoever;
որչափ —, as much as you will or wish;
— է, it must be, it is necessary;
չէ —, it need not be, it is unnecessary;
չեն ինչ ինձ — աղօթք, I do not want prayers;
ինձ ոչ է — զայնմանէ, I care not about.
Հասումն գիտութեան, որում պէտ եղեւ գոլ արուեստից սկիզբն. (Փիլ. լիւս.։)
necessaries, the necessary, the needful;
need, want, necessity, indigence;
exigence, necessity;
use, employ, business;
concise narration;
— or — մարմնոյ, needs, jobs, going to stool;
ի պէտս, for use or service;
for;
յի՞նչ պէտս, for what use or purpose ? why ?
— կենաց;
the necessities of life;
— են, — է, ի պէտս է, it must, it is necessary;
չեն —, it must not, it is not necessary;
յոչինչ պէտս, in vain, uselessly;
յանձին ունել, to have care, to be concerned, to reck;
պէտս ունել, to want, to need, to be or to stand in want of;
ի պէտս գալ, to be useful or serviceable;
պէտս առնել, պիտօք վարիլ, to use, to make use for, to avail oneself of;
պէտս ունել զիմեքէ, to devote or apply oneself to;
զպէտս հոգւոյն հատուցանել or վճարել տեառն, to breathe one's last, to die;
պէտս ունիմ or — են ինձ երթալ, I must go;
նստիլ ի պէտս, վճարել զպէտս մարմնոյն, to go to stool, to evacuate the bowels.
Իբրեւ ետես դեւն զմանուկն, ասէ եթէ դու աստ գոլով, իմ պէտս ոչ գոյ. (Վրք. հց. ՟Ղ։)
abuse, impropriety;
bastardy;
catachresis.
νοθεία nothum esse, spuritas κατάχρησις abusus, iproprietas. Պիտակ գոլն. անհարազատութիւն. օտարութիւն. եւ Յումպէստ վարումն.
utility, profit, advantage;
use, employ.
χρησιμότης, τὸ χρήσιμον, χρεία, ὁφέλεια utilitas, commoditas χρῆσις usus. Պիտանի գոլն. պիտանալն. եւ օգտակարութիւն. լաւութիւն. եւ Վարումն ի պէտս.
to deliver oracles, to foretell, to predict;
to use, to make use of.
Ինձէն եղեալ ականատես եւ ականջալուր նորա սքանչ հրաշիցն, որում բոլորն այն ծովահայեացն քաղաք թագաւորական պիտառ հռոմայեցւոցն նահանգին, սակս հասարակաց գոլով յայտնի ի նմանէ (կամ ի նմա) եղելոյ ի վերին տեսչութեանցն. (Ճ. ՟Գ.)
want, indigence;
necessity;
witness, testimony.
Կարօտ գոլն պիտոյից. պէտս ունելն.
ծարաւեցաւ արդարապէս, եւ ինքն գիտէ՝ մերով պիտաւորութեամբն ծանուցանիլ զինքն գոլ մարդ ճշմարիտ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Պիւրամիտ.
Այլ պիրամիդքն՝ եւ սոքա արժանի են հրաշից. շինեալք յոյժ անըմբռնելիք յեգիպտոս. զոր քրիստոնեայքս ասեմք շտեմարանս յովսեփու գոլ. իսկ հելլենացիք՝ յորոց մի է եւ հերովդոտոս, ասեն եթէ թագաւորաց շիրիմք են. (Նոննոս։)
to be idle, to neglect.
Ո՛չ ասէ անշարժ գոլ բարւոյն՝ եթէ պղերգասցին. (Ոսկ. յհ. 30։)
contamination, stain, filth, obscenity, lewdness, impurity, debauchery;
profanation, pollution;
abomination, execration;
— կուսի, violation, rape;
ի — մատնել զանձն, to prostitute oneself.
Պիղծ գոլն. գարշութիւն, անմաքրութիւն. դիջութիւն. պղծելն. եւ պղծիլն՝ ըստ ամենայն նշ. որպէս βεβήλωσις profanatio βδέλυγμα abominatio. (եբր. խալլէլ, թէօպա ). μίασμα, μιασμός pollutio, inquinamentum ἁσέλγεια, ἁκαθαρσία immunditas. (եբր. թամէ, թօմա, ֆիկիւլ, թամա. յորմէ լտ. contaminatio)
made of copper.
Հանդերձ դրօքն պղնձակերտիւք . յն. պղնձագուռն գոլով. (Եւս. քր. ՟Ա։)
pepper;
— լոսեալ, ground or pounded -;
համեմել —աւ, to -.
Զսպիտակ պղպեղ եւ զսեաւ՝ նմանս միմեանց ասեմք գոլ ըստ ջերմայնոյն. քանզի երկոքին ջերմինք են, այլ ըստ առաւելութեան եւ նուազութեան. քանզի սեաւն առաւել ջերմային է, իսկ սպիտակն նուազ. (Սահմ. ՟Ծ։)
cf. Պղտորումն.
Պղտորն գոլ, եւ պղտորիլն, իրօք կամ նմանութեամբ.
dandyism, affectation in dress.
Պճնողն գոլ. եւ Գեղապանծութիւն.
robustness, stoutness, vigour;
consistence, density, solidity, hardness.
Պնդակազմն գոլ. զօրեղութիւն. կտրճութիւն.
consistence, solidity, fixity, hardness, density, consolidation;
steadiness, firmness, constancy;
stiffness, severity, obstinacy;
strength, vigour;
sustained, unflagging or continued effort, endeavour, care, solicitude, diligence;
— որովայնի, constipation, costiveness;
պահք պնդութեան, rigorous fasting;
բազում, մեծաւ or փութոյ պնդութեամբ, carefully, diligently, eagerly, cordially, earnestly.
Թմբրեցելոյ գլխոյն ի գոլորշեացն, զորս ի խորագոյն ջերմութէանն պնդութեամբ ի վեր առաքի. (Բրս. գոհ.։)
flat-nosed or snub-nosed;
noseless.
Արծռունկն կամ պնչատն գոլ՝ ըստ պատահման եւ ոչ ըստ ինքեան. (Պորփ.։)
frankness, hardihood, licence, courage, liberty;
boldness, forwardness;
կարի իմն —, audacity, temerity, venturesomeness;
— առնուլ, to take the liberty to, to permit or allow oneself to;
կարի իմն — տալ, to render impertinent, impudent;
պարտ է համարձակութեամբ ասել, it must be acknowledged;
համարձակութեամբ, cf. Համարձակ.
παρρησία confidentia, fiducia, libertas, audacia. Համարձակն գոլ, եւ համարձակիլն. վստահութիւն. աներկեւանութիւն. ազատութիւն. քաջալերութիւն. արիութիւն. եւ Թոյլտուութիւն. եւ Յանձնապաստանութիւն. յանդգնութիւն. լրբութիւն.
little child, boy;
lad;
apprentice, novice, beginner;
scholar, disciple;
new, raw, inexperienced;
ignorant;
— կրպակաց, shop-boy;
— կապեղացի, pot-boy;
— նաւաստւոյ, cabin-boy.
Բնութեանն ամենայն համբակաց ջերմագոյն գոլով՝ հանդարտութիւն բերել ոչ կարէ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
exquisite flavour, agreeable taste, relish.
χυμός sapor γλυκύτης, γλύκασμα dulcedo, dulcitudo. Համեղն գոլ. համ. քաղցրութիւն՝ իրաց ի քիմս, եւ բանից ի միտս, եւ այլն.
cf. Համամիտ.
Գրօղն եւ առ ո՞վ գիրն էր, համիմաստ գոլով միմեանց. (Շ. թղթ.։)
cf. Համամիտ.
Գրօղն եւ առ ո՞վ գիրն էր, համիմաստ գոլով միմեանց. (Շ. թղթ.։)
dumb;
speechless, mute, tongue-tied;
— ի ծնէ, born dumb, dumb from one's birth;
— բնութիւնք, babies;
— լինել, or համրանամ, համրիմ, cf. Համրանամ, cf. Համրիմ.
Նման գոլով խուլ եւ համրին, եւ ի դիւաց խցեալ խըլին. (Յիսուս որդի.։)
state of a dumb person, dumbness.
Համր գոլն. անխօսութիւն.
the Armenian nationality.
Ի հայոց ազգէ կամ արամեան գոլն. հայք. արամեանք.
patriarchate, pontificate.
patriarchatus. Հայրապետն գոլ՝ ըստ կրկին նշ։ Իբր Նահապետութիւն.
paternity.
πατριά paternitas. Հայր գոլ՝ առնչակից որդիութեան. ծնողութիւն՝ մարմնաւոր, կամ հոգեւոր, կամ աստուածային. լայնաբար՝ եւ Նահապետութիւն. եւ Քահանայապետութիւն զուարթնոց.
similar, like, equal, same, conformable.
Վանէր զերկրորդն այն ամաղէկ՝ ըստ մովսեսի գոլով հանգէտ. (Շ. տաղ ներս.։)
knot;
tie, bond;
station, post, stage, resting-place;
cf. Կայարան;
գորդեան —, the Gordian knot;
knot, joint;
knotty point, rub, difficulty, intricacy, tangle;
note;
վերելից or վերամբարձ, վայրաբեր, ascending, descending node;
գիծ —գուցից, nodal line;
— առնուլ, to make or tie a knot, to knot;
արձակել զ—ն, to untie, to loosen or undo a knot;
լուծանել զ—սն, to untie or cut the knot of a difficulty or question, to delucidate;
— ի —գուցէ փախչել, to flee by post, or by relays of horses.
ՀԱՆԳՈՅՑ Ի ՀԱՆԳՈՒՑԷ. Աղխաղխեալ գոլո ընդ միմեանս. հետզհետէ. ըստ. յն. յաջորդաբար. ἑκ διαδοχής successive, mutuo.
tranquillity, stillness, repose, quiet, peace, silence;
phlegm, calmness, coolness, composure;
— կրից, moderation;
— ծովու, calm at sea, calm, smooth sea, dead calm;
— հոգւոյ, մտաց, peace of soul or mind.
Բնութեանն ամենայն համբակաց ջերմագոյն գոլով՝ հանդարտութիւն բերել ոչ կարէ, բարբառի միշտ, եւ վազէ անկարգաբար. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
to dress, to get ready, to prepare;
to make or get up;
to put in order, to arrange, to dispose, to fit up, to settle;
to provide, to furnish, to garnish, to set off, to deck, to adorn, to embellish, to clothe;
to equip, to arm, to fit out;
to construct.
ՀԱՆԴԵՐՁԷ, ՀԱՆԴԵՐՁԻ, ձէր, ձեալ. եւ այլն. μέλλει, μέλλω futurus, debeo եւ այլն. Ունիլ առնել կամ լինել, խորհել, յօժարիլ, դնել ի մտի՝ եւ կարել, կամ պարտ գոլ. առնելոց եւ լինելոց գոլ. ընելու ըլլալ, ըլլալու վըրայ.
to prepare oneself, to get ready, to be in readiness, to set about, to fall to, to be about to, on the point of, going to;
to dress, to put on one's clothes, to clothe oneself;
— ի չու, to get ready or prepare for a journey;
—ձեալ էր դարձ առնել ի տուն, he was ready to return, or was on the point of returning home.
ՀԱՆԴԵՐՁԷ, ՀԱՆԴԵՐՁԻ, ձէր, ձեալ. եւ այլն. μέλλει, μέλλω futurus, debeo եւ այլն. Ունիլ առնել կամ լինել, խորհել, յօժարիլ, դնել ի մտի՝ եւ կարել, կամ պարտ գոլ. առնելոց եւ լինելոց գոլ. ընելու ըլլալ, ըլլալու վըրայ.
agonotheta, gymnasiarch, agonistarch;
president or chief of a ceremony, assembly, combat, show;
*expositor, exhibiter.
Ցուցանէ միշտ զհանդիսադիրն հանդիսակից գոլ նոցին. (Երզն. մտթ.։)
companion in an assembly or solemnity;
companion in arms, fellow-soldier, comrade.
Հանդիսակից մաքուր մրցանաց նոցա։ Ցուցանէ միշտ զհանդիսադիրն հանդիսակից գոլ նոցին. (ՃՃ.։ Երզն. մտթ.։)
intelligence, wit, ingenuity.
Հանճարեղն գոլ. եւ Հանճար. զգօնութիւն. իմաստութիւն. խելացութիւն, խելք։ (Նար. ՟Խ՟Ը։ Արծր.։ Խոսրովիկ.։ Շ. թղթ.։)
each, every, all, general, universal;
ընդ —, every where;
—ց ազանց, to all peoples.
Բնաւից գոլով անգիտելի՝ եղեր հանուրց տեսանելի. (Պիսիդ.։)