Entries' title containing ա : 10000 results

Անշամանդաղ

adj.

unclouded, clear.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր չիք շամանդաղ. անմռայլ. պայծառ. անաղօտ.

Անշամանդաղ գիտութիւն. (Նար. ՟Գ։)


Անշարադիր

adj.

uncompounded, simple.

· Calfa

NBHL (3)

Պարզ, անշահադիր, եւ անվայրափակ։ Աննիւթ եւ անշարադիր։ Անշարադիր եւ անշփոթ. (Աթ. ՟Ը։ եւ Բրս. երրորդ.։ Նիւս. կազմ.։)

Ստեղծ նա զիմանալիսն պարզս եւ անշարադիրս բնութեամբ. (Վահր. ի ծաղկ.։)

ἁσύνθετος. compositus. Ոչ շարադրեալ ի մասանց. ոչ բաղադրեալ կամ բաղկացեալ. պարզ.


Անշարժ, ից

adj.

immovable, fixed, stable, firm;
not commutable;
real, not personal.

· Calfa

NBHL (20)

Անշարժք ի յուսոյ աւետարանին. (Կող. ՟Ա. 23։)

Որ նախ շարժէն, անշարժ է. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Է։)

Զանշարժ կենացն ի վերայ ելանել. (Բրս. ընչեղ.։)

Անշարժն յառաջագոյն է քան զշարժունն. զի անշարժն սկիզբն է շարժման. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)

Յառնէ ի գերեզմանէ անշարժ կնքովք. (Սարկ. մարդեղ.։)

Հայ ամիսքդ չեն անշարժ. (Տօնակ.։)

Անշարժ խորհուրդ, կամ օրէնք, գիտութիւն, բարութիւնք, խաղաղութիւն, յոյս, հաւատ. եւ այլն. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 6։ Պիտ.։ Փիլ.։ Ագաթ.։ Ոսկ. հռ.։ Վեցօր. եւ այլն։)

Անշարժ լինել կամ պահիլ արդարութեան, թագաւորութեան, եկեղեցւոյ. եւ այլն. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Ա. 7։) (Շար.։)

Աշխարհն հաստատուն լիցի, եւ անշարժ ի նմանէն. այսինքն մի՛ օտարասցի յիւրմէ. (Բուզ. ՟Բ. 34։)

Անյօժար. որ ոչ բերի. անընդոստ. Քարացեալ կռապաշտութեանց սառնամանիքն անշարժ առ քաջ պտուղսն մնայր. (Խոր. հռիփս.։)

Անշարժ են այնքան մեծի տեսութեան. (Իգն.։)

ἁκίνητος, ἁνήλατος, ἁσάλευτος. immobilis, immotus, immutabilis. Որ ոչ շարժի ի տեղւոջէն կամ ի վիճակէն. անսասան. անդրդուելի. կայուն. հաստատուն. անփոփոխ. անվրդով. դէփրէնմէզ. հարեքէթսիզ. cf. (Ել. ՟Ժ՟Գ. 16։ ՟Ի՟Է. 15։ Օր. ՟Զ. 8։ ՟Ժ՟Ա. 18։ Յով. ՟Խ՟Ա. 15։ Գծ. ՟Ի՟Է. 41։ Եբր. ՟Ժ՟Բ. 48։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ե. 58։)

Անշարժ գոլ սիրոյ անցաւորիս. (Սկեւռ. աղ.։)

Ի նմա բնակեալք անշարժ։ Անշարժ հաստատեալք ի հաւատս. (Փարպ.։)

Հեզաբար եւ անշարժաբար հարկանողին համբերէ. (Բրս. բարկ.։)

Գեղեցկաբար առաջնորդէ եւ անշարժաբար. (Առ որս. ՟Է։)

Առ արդարեւ բարձրեալն բոլորիւք զօրութեամբք անշարժաբար բարւոք կայիւք հաստատեալ. (Դիոն. երկն. ՟Է։)

Անշարժաբար հիմնացուցանել, կամ արձանացուցանել. (Յհ. իմ. ատ. ՟Գ։)

Լեռանց նըման անշարժաբար զեկեղեցւոյ կանգնեալ կամար. (Շ. յիշ. առակ.։)

անշարժաբար. ἁκινήτως, ἁκατασείστως. immobiliter, immoto animo. Առանց շարժելոյ. հաստատութեամբ. անխռովաբար. առանց այլայլութեան.


Անշարժաբար

adv.

immovably, firmly.

· Calfa

NBHL (7)

Ի նմա բնակեալք անշարժ։ Անշարժ հաստատեալք ի հաւատս. (Փարպ.։)

Հեզաբար եւ անշարժաբար հարկանողին համբերէ. (Բրս. բարկ.։)

Գեղեցկաբար առաջնորդէ եւ անշարժաբար. (Առ որս. ՟Է։)

Առ արդարեւ բարձրեալն բոլորիւք զօրութեամբք անշարժաբար բարւոք կայիւք հաստատեալ. (Դիոն. երկն. ՟Է։)

Անշարժաբար հիմնացուցանել, կամ արձանացուցանել. (Յհ. իմ. ատ. ՟Գ։)

Լեռանց նըման անշարժաբար զեկեղեցւոյ կանգնեալ կամար. (Շ. յիշ. առակ.։)

ԱՆՇԱՐԺ ԱՆՇԱՐԺԱԲԱՐ. ἁκινήτως, ἁκατασείστως. immobiliter, immoto animo. Առանց շարժելոյ. հաստատութեամբ. անխռովաբար. առանց այլայլութեան.


Անշարժութիւն, ութեան

s.

immobility, immovableness, stability, firmness.

· Calfa

NBHL (13)

Ո՛չ ամենայն ներգործութիւն՝ շարժութիւն է. այլ է ինչ, որ ի ձեռն անշարժութեան ներգործութեամբ, ըստ որում նախ ներգործէն աստուած. քանզի որ նախ շարժէն՝ անշարժ է. (Նիւս. բն.։)

Վէմն հաստատութեան անշարժութիւն է. (Ագաթ.։)

Հիմն անշարժութեան. (Նար. կուս.։)

Մշտնջենաւոր անշարժութիւն (լերանց). (Առշ։)

Զանշարժութեանս (եկեղեցւոյ) յարակայութիւն. (Անան. եկեղ։)

Հաւատալ անշարժութեամբ. (Փարպ.։)

Անշարժութիւն քարոզութեան կամ աթոռոյ. (Լմբ.։)

Ի վերայ հասին մտացն անշարժութեան. (Եղիշ. ՟Գ։)

Տարածեալ զբազուկս անշարժութեան (այսինքն անշարժս). (Արշ.։)

Զամէն ամէնն դնելով՝ իբր երդմամբ իմն զանշարժութիւն բանին նշանակէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)

Զանշարժութիւն ի թշնամեաց պատերազմէ. (Ժմ.։)

Բարձրանան մոլարքն ի վերին անշարժութիւն մերձ. (Ոսկիփոր.։)

ἁκινησία. immobilitas. Անշարժ գոլ. հաստատութիւն անդրդուելի. անփոփոխութիւն.


Անշաւիղ

adj.

pathless, trackless.

· Calfa

NBHL (2)

Որ չիք շաւիղ գնացից. անել.

Անշաւիղ արգելան ինձ պատրաստեսցէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)


Անշեղ

adj.

not oblique, straight, direct.

· Calfa

NBHL (4)

Քարանձաւ կանգուն անշեղ. (Խոր. ՟Ա. 15։)

Անայլայլելի անմահութիւն, եւ անշեղ եւ անխոտոր մշտաշարժութիւնն։ Անշեղս ի վատթարն կոյս. (Դիոն. ածայ.։)

Ի վայր իջուցանեն յանշեղ սերտութենէն ի սնոտի հնազանդութիւն. (Մաքս. դիոն.։)

ἁρρεπής. non vergens, constans. Ոչ շեղեալ. ոչ թիւրեալ կամ միտեալ եւ խոնարհեալ ի կողմն ինչ. անխոտոր. անմէտ. ուղիղ. ուղղորդ. սեպացեալ. շիտակ. չիծռած. էյիլմէզ. տօս տօզրու, տիք.


Անշէն

adj.

uninhabited, desert.

· Calfa

NBHL (6)

Բլուր հողոյ անշէն յաւիտեան։ Անշէն լիցի տուն նորա։ Ի տունս անշէնս։ Անապատ անշէն. (Յես. ՟Ը. 28։ Յոբ. ՟Ը. 14։ ՟Ժ՟Ե. 28։ Իմ. ՟Ժ՟Ա. 2։)

Տեղի անշէն. անբնակ վայր. անապատ. վիրանէ, գըռ, չէօլ.

Յանշինէ անտի ընդդէմ եգիպտոսի։ Յագեցուցանել զանկոխն եւ զանշէնն։ Տէր արար զշէնս եւ զանշէնս. (Յես. ՟Ժ՟Գ. 3։ Յոբ. ՟Լ՟Ը. 17։ Առակ. ՟Ը. 26։)

Ոչ միայն զշէնս, այլեւ զանշէնս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)

Եւ լինիցի՞ այդպիսի հանգիստ ի դաշտի անշէնս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա.)

ἁοίκητος. inhabitabilis, inhabitatus. Ուր չիք շէնք. աւերակ. անբնակ. ամայի. վերան. խարապ.


Անշէջ

adj.

inextinguishable.

· Calfa

NBHL (10)

ἅσβεστος. inextingubiis. Անշիջանելի. անշիջական. որ ոչ շիջանի. մշտավառ. մշտաբորբոք. չմարելու. սէօնմէզ.

Հուր անշէջ. (Յոբ. ՟Ի. 26։ Մտթ. ՟Գ. 12։ Մրկ. ՟Թ. 43. 45։ Ղկ. ՟Գ. 17։)

Անշէջ ճրագ, լոյս, կայծակն, եւ յիշատակ. (Եղիշ. դտ.։ Խոսր.։ Նար. կուս.։ Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)

Հրովն անշիջաւ. (Անյաղթ. եւ Շ. բարձր.։)

Ի տարտարոսս հրոյն անշէջ. (Շ։)

Զանշէջ հուրն բորբոքեաց ի սրտի իւրում։ Անշէջ բոց է ոխակալութիւն եւ նախանձն. (Ոսկիփ.։)

Անշէջ եւ առանց մոռանալոյ է յիշատակ սուրբ սիրոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)

Առանց շիջանելոյ. առանց մարելու. սէօնմէյէրէք.

Զհուրն որմզդական անշէջ հրամայէ լուցանել. (Խոր. ՟Բ. 78։)

Անշէջ վառեալ զլոյս լապտերաց. (Շար.։)


Անշնորհ, աց

adj.

ill-favoured, disfigured, deformed;
ungracious, ungraceful, unpleasant;
unfortunate, unlucky;
ungrateful, unthankful.

· Calfa

NBHL (17)

ἅχαρις. ingratus, ut ratia carens, insuavis, injucundus. Յետնեալ ի հոգեւոր կամ ի մարմնաւոր շնորհէ. ուր պակասին շնորհք, կամ վայելչութիւն. անշնորհք, շէնք շնորհք չունեցօղ.

Առասպել տարաժամ՝ այր անշնորհ (կամ անշնորհք). (Սիր. ՟Ի. 20։)

Անհաւատից եւ անշնորհից եւ յոլով բանք խրատուց ոչինչ օգուտ գործեն. (Յճխ. ՟Դ։)

Անշնորհ մկրտութիւն. (Մագ. ՟Ա։)

Անշնորհ սնափառութեամբ ցնդին յարտասուս. (Կլիմաք.։)

Ակամայն եւ ի հարկէն անշնորհ է, եւ առանց վայելչութեան. (Վրք. սեղբ.։)

Բանք իմաստասիրացն անշնորհք են, եւ օտար ի ճշմարտութենէ. (Սարգ. յուդ. յռջբ։)

Զի մի՛ կարծիցեն, թէ երկայն աղօթելն անշնորհ ինչ իցէ. (Իգն.։)

Տացես ըմպել յանշնորհս. այսինքն անշնորհաբար կամ անդէպս. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 32։)

Անհաւանք ծնողաց, անշնորհք. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ. 2։)

Զայնպիսի քաղցր տեսութիւն թողուլ, յանշնորհն եւ ի ժլատն ընթանալ (բռնաւորի) ծառայութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։)

ἁχάριστος. ingratus, gravitudinis expers. Ապաշնորհ. անշնորհակալու. ապերախտ. ոչ փոխարինօղ. նամքէօր.

Եւ այսպէս անշնորհ՝ սերմանողին ցուցանին. (Իգն.։)

Կշտամբէ զանշնորհն լինել նոցա, եւ առանց ողորմութեան. (Շ. յկ. ՟Ծ՟Թ։)

ԱՆՇՆՈՐՀ ԱՌՆԵԼ. Չճանաչել կամ առ ոտն հարկանել զտուօղն շնորհի. աներախտի կամ անարժան շնորհակալութեան համարել.

Դորին խրատ անշնորհ առնել զդիսն իշխեաց, որոց նմա զայն շնորհեալ էր գեղեցկութիւն. (Ագաթ.։)

Անշնորհ առնէր զտալիսն եւ զբերելիսն կարասոյն. (Բուզ. ՟Դ. 10։)


Անշնորհակալ, ի, աց

adj.

ungrateful, unthankful.

· Calfa

NBHL (13)

Յոյս անշնորհակալին իբրեւ զսառն ձմերայնոյ հալեսցի. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 29։)

Անշնորհակալն մտօք թողցէ զփրկօղն. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 22։)

Ընդէ՞ր իցես անշնորհակալ (Ոսկ. կող. ՟Ը։)

Թողուլ անշնորհակալաց ընտանեացն զիւրեանց իւնչսն։ Անշնորհակալ լինել աստուծոյ. (Բրս. հց.։)

Գիշերոյ պահպանութեան անշնորհակալս առնէ. (Խոսր.։)

Անշնորհակալ կամօք. (Լմբ. պտրգ.։)

Զանշնորհակալի եւ գարշելեաց հրէիցն զհատու զյանդգնութիւնն. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)

Անշնորհակալու (այսինքն արարածք). (Ածաբ. ծն.։ Խոսր. Սարգ. եւ այլն։)

Յանշնորհակալուս բազմերախտութեանն աստուծոյ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Մի՛ապերախտք եւ անշնորհակալուք առ բարեգործն երեւեսցուք. (Սկեւռ. յեսայ.։)

Դարձեալ ԱՆՇՆՈՐՀԱԿԱԼԻ՝ իբր Ոչ արժանի շնորհակալութեան.

Զպարգեւս աստուածոցն անշնորհակալի համարիս. (Ճ. ՟Ա.։)

ԱՆՇՆՈՐՀԱԿԱԼ ԱՆՇՆՈՐՀԱԿԱԼԻ ԱՆՇՆՈՐՀԱԿԱԼՈՒ. ἁχάριστος. ingratus, ἁγνώμων, improbus. Անշնորհ ըստ բ. նշ. որ ոչն լինի շնորհակալ. ապաշնորհ. ապերախտ. ոչ գոհացօղ. աներախտագէտ։


Անշնորհակալու, լուի

cf. Անշնորհակալ.

· Calfa


Անշնորհակալութիւն, ութեան

s.

ingratitude.

· Calfa

NBHL (6)

Յիմարն անշնորհակալութեամբ նախատէ. (Սիր. ՟Ժ՟Ը. 18։)

Հարկաւորեալ տառապանօքն՝ յանշնորհակալութիւնն փոխեսցի. (Իսիւք.։)

Զբազում երախտիսն յաստուծոյ, եւ զնոցա անշնորհակալութիւնն. (Վրդն. սղ.։)

Այսպիսի անշնորհակալութեան կցորդ երեւել. (Փիլ. սամփս.։)

Զհրէիցն գուշակէ զանշնորհակալութիւն եւ զանդարձութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)

ἁχάριστος. ingratitudo. Անգոհացողութիւն. ապաշնորհութիւն. ապերախտութիւն.


Անշնորհութիւն, ութեան

s.

deformity, ugliness, ill-favouredness;
ingratitude.

· Calfa

NBHL (4)

Իբր Անշնորհակալութիւն. ապաշնորհութիւն.

Առ անշնորհութիւն ապախտաւորիս։ Ի տիրանենգ անշնորհութեանց. (Նար. ՟Ղ. ՟Ղ՟Ա։)

Եւ իբր Անշնորհ կամ անշնորհաւորն գոլ.

Աւա՛ղ զընդունօղ շնորհաց անշնորհութեան. (Ասող. ՟Գ. 21։)


Անշնչական, ի, աց

adj.

breathless, dead;
inanimate, senseless.

· Calfa

NBHL (5)

ἅψυχος. inanimus, anima carens. Անշունչ. եւ որ ինչ անկ է անշնչից.

Անշնչականացն անկեալ երկիրպագանիցէ։ Սովորութիւն է գրոց՝ եւ անշնչականացն տալ աւետիս ուրախութեան. (Ոսկ. ես.։)

Որոշեմք զնա յոչ կենդանւոյն. այսինքն յանշնչականէն. (Անյաղթ պորփ.։)

Ի բնական եւ յանշնչական խաղացից. (Եզնիկ.։)

Վերականգնեսցես ի յանշնչական մեռելութենէն։ Բուսուցանես յերկրի դալարի՝ զմեռեալն յանշնչականէն։ Յանշնչական արձանաց։ Ի կենդանեաց, եւ յանշնչականաց. (Նար.։)


Անշնչանամ, ացայ

vn.

to expire, to die;
to commit suicide by suffocation.

· Calfa

NBHL (5)

Զարհուրեալ անշնչացաւ։ Անշնչանայր իբրեւ զմեռեալ. (ՃՃ.։)

Մեռաւ, եւ անշնչացաւ. (Ագաթ.։)

Տէրն մեր անշնչացաւ ի խաչին ըստ մարմնոյ. իսկ ըստ աստուածութեանն կենդանի եւ արթուն՝ զդժոխս աւերեաց. (Նիւս. երգ.։)

Որ ի խաչին անշնչացար։ Կամաւորապէս անշնչացար։ Որ զդատակնիք մահու ելոյծ իւրով անշնչացեալ մարմնով զհոցեալ մարդոյն. (Շար.։)

ἁψυχέω. exanimor. Պակասիլ ի շնչոյ. նուաղիլ. նուդգու դութուլմագ. եւ Հանել զոգի. մեռանիլ. ճանընը թէսլիմ էթմէք.


Անշնչացեալ

adj.

asphyxiated.

· Calfa


Անշնչացուցանեմ, ուցի

va.

to asphyxiated.

· Calfa


Անշնչութիւն, ութեան

s.

expiration, death;
asphyxia.

· Calfa

NBHL (8)

Անշունչն գոլ. անզգայութիւն. ճանսըզլըգ.

Անհնար է անշնչութիւն եւ անկամութիւն զամենայնէ համարել Ոչ ի ձեռն անշնչութեան զշարժմունսն ունելով. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Գերազանց քան զբանականս յանշնչութեանն հրաշագործէ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Բրուտն անօթոցն, զոր անշնչութեամբն ի կաւոյն յարմարէ. (ՃՃ.։)

Եւ Անշնչանալն. մահ. մեռելութիւն.

Զձեռն սրբոյն՝ որ անշնչութեամբն էր խափանեալ, շարժեաց. (Յհ. կթ.։)

Որ եւ անմահն՝ անշնչութեամբ զաստուածային հոգին արձակեաց. (Նար. խչ.։)

Անշնչութեամբն քո ի վերայ խաչին. (Շար.։)


Անշշուկ

adj.

dumb with amazement, astonished, surprised;
— լինել, to be astonished, to wonder;
— լռութիւն, utter or profound silence.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր չիցէ շշուկ կամ ձայն ամբոխի. անխռով. խաղաղական.

Անշշուկ հանգստեան (մահուան) ցանկացաւ. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)


Անշշունջ

cf. Անշշուկ.

· Calfa

NBHL (5)

Պայթուսցէ զնոսա անշըշունջս ուռուցեալս։ Զանշըշունջ կուռսն. (Իմ. ՟Դ. 19։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 12։)

Կոչեցեր անշշունջս։ Անշշունջ լռութեամբ. (Ագաթ.։) Գրի եւ ԱՆՇՇՈՒՆՉ, ԱՆՇՐՇՈՒՆՋ։

Առանց շշնջման. լուռ. լռիկ.

Անշշունջ կալ. (Դատ. ՟Ժ՟Զ. 2։ Գծ. ՟Թ. 7։) (Պիտ.։)

ἅφωνος, ἑνέος, κωφέων. voce destitutus, mutus, surdus, silens. Ուր չիք շշունջ կամ շշնջիւն. անձայն. անբարբառ. անխօս. լուռ. համր.


Անշունչ, շնչից, ոց

adj.

inanimate, senseless.

· Calfa

NBHL (7)

ἅφυχος, ἅπνιος. inanimus, exanimis, animi vel spiritu carens. Ոյր չիք շունչ. անհոգի. անկենդան. անզգայ. նէֆէսսիզ, ճանսըզ.

Մատուցեալ շշնջէ առ անշնչին։ Յանշունչ կուռսն յուսացեալք։ Փափաքէ պատկերի մեռելոյ անշունչ տեսլեան։ Որպէս անշունչքն ձայն տայցեն. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 17։ ՟Ժ՟Դ. 29։ ՟Ժ՟Ե. 5։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 7։)

Ոսկի եւ արծաթ զարդ շինածոց է՝ անշունչ անշնչից։ Յանշնչոց մարդասիրութիւն՝ մարդկօրէն փրկիչ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն.։)

Անշնչոց եւ շնչաւոր արարածոց. (Ագաթ.։)

Զգայականացն անշնչից։ Յանշնչոցն արարածոց. եւ այլն. (Եզնիկ.։)

Զգայականաց, եւ անշնչից. (Արշ.։)

Անշունչ կառք. իմա՛ կամ ընթերցի՛ր՝ անշշունջ։


Անշուշտ

adj. adv.

incontestable, sure, certain, assured, infallible;
assuredly, incontestably, certainly.

· Calfa

NBHL (15)

Անշուշտ եւ անսուտ (յն. մի բառ) զնա ասասցուք գոլ։ Ստոյգ եւ անշուշտ կամօք. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ ՟Ա։)

Անսուտն եւ անշուշտն աստուած երդուաւ. (Կիւրղ. թագ.։)

Զի անշուշտ լիցի արդարութիւն հաւատոցն։ Զի անշուշտ լիցի կենաց աւետիք. (Ագաթ.։)

Հրաման անշուշտ ի վերայ եդեալ։ Անշուշտ սիրոյ միակամութիւն։ Ըստ անշուշտ պատմագրին։ Անշուշտ նամակ, կամ ուխտ, հրովարտակ. (Յհ. կթ.։)

Միացոյց ինքեան անշուշտ խառնութեամբ. (Նար.։)

Մահք իւրեանց անշուշտ կեանք համարեալ էին։ Հաստատո՛ւն կացէք յանշուշտ զօրագլուխն մեր. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)

Զմտաւ ածիցէ զանշուշտ ատեանն. (Ոսկ. յհ. 44։)

Առանց ստութեան. ստուգապէս. հաւաստեաւ. արդաեւ. եւ այլն.

Այդ այդպէս է անշուշտ. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 36.) (յն. անդիմախօսելի)։

Անշուշտ (յն. անալէկոծ) յամենայն ժամ հաստատել զկեանս նոցա։ Հաստատեալ անշուշտ յն. անարատաբար) մերոյ իշխանութեամբ. (Եսթ. ՟Ժ՟Գ. 2. եւ 4։)

Եւ զի այս այսպէս է անշուշտ, ջանասցո՛ւք եւ այլն. (Խոսր.։)

Անշուշտ յօրինեալ զկարգ հայկականս տումարի։ Անշուշտ նուաճեալ. (Յհ. կթ.։)

Անշուշտ զհաւատարիմ սէրն ի մէջ թագաւորութեանցն պահեսցեն. (Ագաթ.։)

Գոյ իսկ անշուշտ՝ յարութիւն եւ դատաստան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 20։)

Իբր Անսուտ. որպէս եւ յն. ἁψευδής, ἅψευστος, ἁψεύστερος, -ον. infallibilis, certus, certte, sine mendacio. Հաւաստի. աներկբայ. ստոյգ. ճշմարիտ. անհրաժեշտ. անվրէպ. եւ Անքոյթ. հաստատուն. եւ Անստգիւտ. շիւպհէսիզ, թահգիգ, սահիհ.


Անշուք

adj.

inglorious, unhonoured, ignoble, vile;
ill-favoured, deformed;
— վարել կենցաղ, to live retired.

· Calfa

NBHL (4)

ἅτιμος. inhonoratus. Յետնեալ ի շքոյ եւ ի վայելչութենէ. անարգ. անպատիւ. անփառացի. անզարդ. եւ անշքացեալ. հագըր, սէֆիլ, պայազը.

Յանշուք երեսացն, ըստ մարդկութեանն ասեմ (ի չարչարանս), եւ ոչ ըստ աստուածութեանն. (Ոսկ. ես.։)

Չի՛ք քան զնա անշուք, յոժամ տերեւաթափ իցէ. (Գէ. ես.։)

Իսկ այսօր նստի անշուք անզարդ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ե։)


Անշրջելի, լւոյ, լեաց

adj.

unchangeable;
that cannot be overturned.

· Calfa

NBHL (7)

Անխաղաց. անփոփոխ. անյեղլի. հաստատուն. տէօնմէզ. թէպտիլ օլմազ.

(Խոզն) բնաւորեալ է անշրջելի ունել զպարանոց. (Մխ. առակ.։)

Հանգուցանէ յետ եօթնշրջական (կամ եօթն շրջագայ) կենցաղոյս յանշրջելին եւ ի հաստատունն. (Ճ. ՟Թ.։)

Իբրեւ զգոյն ի մարմնի անշրջելի մնայ. (Ասող. ՟Գ. 21։)

Եւ որ այլ եւս են անշրջելի. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)

Անշրջելի պահեմք, կամ պահեցաք. (Խոր. ՟Գ. 42. 48։)

(Մեղացն) անշրջելի պատճառ. (Նար. ՟Ի՟Է։)


Անշփոթ, ից

adj. adv. without confusion;
unperplexed, not embarrassed;
tranquil.

· Calfa

NBHL (15)

Յերից անշփոթ կերպից. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Եւ Անխռով. անվրդով. անյողդողդ.

Անշփոթ լինել զամենայն աւուրս կենաց մերոց. (Ճշ.։)

Անշփոթ մնացին գոյացութիւնքն, կամ բնութիւնքն։ Անշփոթս զնոսա պահելով ի միմեանց. (Պրպմ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Գ։)

Պահեալ զբնութիւնսն անշփոթս, եւ ստուգապէս միաւորեալս. (Սարկ. հանգ.։)

Անշփոթ միութիւն։ Վասն անշփոթ եւ անայլայլելին գոլոյ. (Շ. թղթ.։)

Յատկութիւն էութեանցն անշփոթ. (Լմբ. ստիպ.։)

Խառնելով ի նիւթ ինչ, որ անշփոթ է. (Շ. ամենայն չար.։)

Աստուած ոչ անշփոթ աղօթս ի հնազանդելոցն պահանջէ պահանջէ. հրեշտակք միայն են անկողոպտելիք. (Կլիմաք.։)

Զկարգ դասու առ միմեանս անշփոթ կալցին. (Պիտ.։)

Այս հաստատութիւնս անշփոթ մնասցէ. (Մխ. դտ.։)

Եւս եւ Անապական. անշաղախ. անփորձ յառնէ. (գուցէ իբր անշփելի. անհպելի). եւ կամ Չունօղ ամօթալի ինչ.

Առ քեզ ունիմք բարեխօս զանարատն զանշփոյթն (զկոյս). (Գանձրն.։)

cf. անշփոթաբար;
cf. անշփոթապէս.

ԱՆՇՓՈԹ գրի եւ ԱՆՇՓՈՅԹ, եւ ԱՆԸՇՓՈԹ. ἁσύγχυτος, ἁσύμφυρτος. inconfusus, non confusus. Ոչ շփոթեալ. ոչ խառնակեալ. անայլայլելի. ոչ կորուսեալ զիւր բնութիւն կամ զյատկութիւն.


Անշփոթութիւն, ութեան

s.

imperturbability, calm.

· Calfa

NBHL (5)

Ցուցանելով զաստուածայնոցն ներգործութեանցն կարգաւորութիւն եւ անշփոթութիւն. (Դիոն. եկեղ. ՟Է։)

Վասն զանշփոթութիւնն ցուցանելոյ ընդդէմ չարափառացն։ Զանշփոթութիւն միութեանցն առաւելուն ցուցանել. (Շ. թղթ.։)

Եւ Անխռովութիւն. անվրդով եւ կարգաւոր վիճակ.

Որ սիրեսցէ զանշփոթութիւն, սիրել ստասցի զառանձին բնակութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)

τὸ ἁσύγχυτον, ἁσύμφυρτον. Անխառնակութիւն. զանազանութիւն անշփոթ.


Անշքանամ, ացայ

vn.

to become vile, to grow despicable;
to grow ugly, to fade.

· Calfa

NBHL (3)

Անշուք լինել. նուաստանալ. եւ Կորուսանել զգեղ. անշքեղանալ.

Զանշքանալն յորդւոց ի մարդկանէ տեսլեան նորա. (Արշ.։)

Այսպէս փոքրկացոյց զանձն՝ անշքացեալ. (Իգն.։)


Անշքացուցանեմ, ուցի

va.

to disfigure, to deform, to spoil.

· Calfa

NBHL (4)

Անշուք կացուցանել. նուաստացուցանել.

Անշքացոյց զանձն. (Իգն.։)

Զփառս իւր անշքացուցեալ՝ ընդ հարկաւ մտանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)

Զչքնաղ գեղեցկութիւն պատկերին իւրոյ անշքացուցեալ յաչս տեսողացն. (Ճ. ՟Ա.։)


Անշքութիւն, ութեան

s.

awkwardness, deformity, ugliness.

· Calfa

NBHL (5)

Սիրեն զանշքութիւն հանդերձից. (Եղիշ. ՟Բ։)

Էած յահաւորութենէ յանշքութիւն. (Շ. բարձր.։)

Զձաղանացն եւ զթքոյն, զանարգանացն, եւ զանշքութեանն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)

Զի՞նչ աւելի անշքութիւն քան զայն կայցէ. յորժամ աստուած մարդ երեւեսցի, եւ տէրն ի ծառայի կերպարանս. (Ոսկ. ես.։)

ἁδοξία. dedecus, ignominia, vilitas. Անշուքն լինել. անփառութիւն. նուաստութիւն (իրաց, եւ անձին). նուաստակերպութիւն. հագարէթ, սէֆիլլիք.


Անշօշափելի, լւոյ, լեաց

adj.

impalpable.

· Calfa

NBHL (8)

Անշօշափելին եւ անչարչարելին. (Ածազգ. ՟Բ։)

Անշօշափելին շօշափի։ Անձեւն, եւ անշօշափելին (Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Է։)

Տեսանելի եղեւ անմարմինն, եւ շօշափելի՝ անշօշափելին. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)

Անշօշափելի բնութիւնն ձեռօք մարդկան շօշափեցաւ. (Խոսր.։)

Անշօշափելին էից. (Շար.։)

Ձեռք ոմանք զանշօշափելիսն շօշափեցին. այսինքն զանմատոյց, կամ զսրբազան իրս. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)

Որ ամենայն մեղաց անշօշափելի եւ անըմբռնելիդ ես. (Ճշ.։) այսինքն անմերձ, անշփելի.

ἁναφής, ἁχείροτος. intactilis, qui tangi nequit. Զոր չէ մարթ շօշափել կամ զննել ձեռօք. անձեռնարկելի. անհպելի. անմատչելի.


Անոլորտ

adj.

unbounded, unlimited, infinite.

· Calfa

NBHL (9)

Գիտասցես (զգործս աստուծոյ) անյայտս եւ անոլորտս մահկանացու ազգին. (Փիլ. այլաբ.։)

ἁόριστος, ἁτέκμαρτος. infinitus, indefinitus. Ոյր չիք ոլորտ, կամ եզր. անեզր. անպարագիր. անբահման. անբաւ. անհաս.

Յանբաւ եւ յանոլորտս յառաջանայ. (Նիւս. երգ.։)

Անոլորտս զիւրեանցն յիրեցուցանեն սահմանս. (Պիտ.։)

Յանկէտն եւ յանոլորտն, եւ որ գեր ի վեր ունի քանակի եւ սահմանի՝ իր եւ անուն. (Սկեւռ. լմբ.։)

Լոսյն անոլորտ ժողովեցաւ ի մարմինն. (Տօնակ.։)

Զանոլորտ աստուածային բնութեանն ցուցանելով զխորս. (Նանայ.։)

Զանոլորտ բնութիւնն ոլորտացոյց։ Անսահման եւ անոլորտ է բնութիւն աստուածութեանն յերկինս ի վեր, եւ յերկիր ի խոնարհ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա. եւ ՟Ը։)

Անոլորտ յաւիտեան. (Վրդն. պտմ.։)


Անոխակալ, ի, աց

adj.

without malice, not revengeful, not malignant.

· Calfa

NBHL (4)

Անոխակալ եւ բարեգութ. (Շար.։)

Անոխակալ եւ անյիշաչար տէր. (Ժմ.։)

Ընկա՛լ անոխակալ։ Ընդ ոչ բարկանալոյն՝ անոխակալ. (Նար. ՟Բ. ՟Խ՟Թ. եւ այլն։)

Ոչ ոխակալ. որ ոչ պահէ ոխս. անյիշաչար. անչարայուշ. երկայնամիտ. ըստ յն. ասի՝ Յանձնառօղ չարեաց. համբերատար. ἁεξίκακος. tolerans malorum, patiens, clemens.


Անոխակալութիւն, ութեան

s.

absence of maliciousness, freedom from revenge or hatred.

· Calfa

NBHL (6)

Խելամուտ լիցուք անոխակալութեան նորա. (Իմ. ՟Բ. 19։)

Ամենայն բարութեանց անոխակալութիւնն է այր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)

Անոխակալութեամբ վարդապետութիւն գործէ. (Ագաթ.։)

Անոխակալութեամբ մատչել առ այցելութիւն։ Սահման անոխակալութեան. (Նար. ՟Է. ՟Վ՟Գ։)

Որ սիրէ զանոխակալութիւն ստանալ, ատեսցէ նա զդատել եւ զբամբասանս. (Վրք. հց. ՟Բ։)

ἁνεξικακία. tolerantia malorum, patientia, clementia. Անյիշաչարութիւն. ներողութիւն. բարեգթութիւն.


Անողորկ

adj.

unpolished, uneven, rough.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ ողորկ. անհարթ. խոշոր. անկազմ. անշուք. անպաճոյճ. որ կոկ չէ.

Անողորկ բուտ. (Եւագր. ՟Ը։)


Անողորմ, ից

adj. adv.

unpitying, imcompassionate, inhuman, barbarous, cruel, brutal. cf. Անողորմաբար.

· Calfa

NBHL (12)

Մի՛ մատնեսցես զստացուածս քո անողորմից։ Անողորմ դատաստան. (Մանդ. ՟Է։ Անողորմ սրտմտութիւն. Առակ. ՟Է. 9։ Յկ. ՟Բ. 13։ Իմ. ՟Ժ՟Թ. 1։)

Այս է անողորմիցն անողորմ դատաստան. (Մանդ. ՟Է։)

Զմիտս իւրեանց անողորմ ունելով առ աղքատս. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)

Զտունս անողորմ (ա՛յլ ձ. անողորմաց. Ճ. անողորմածաց) պարսաւել. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Անողորմ բարուք։ Ի բերան անողորմ սրոյ. (Պիտ.։)

Անողորմ են հրեշտակքն. (Նար. ՟Ը։)

Անողորմ հարուածք, կամ վրէժք, թշուառութիւնք, հատուցմունք, ողորմութիւնք, չարչարանք, տառապանք. (Եղիշ. ՟Բ։ Պիտ.։ Նար. ՟Ը։ Յհ. կթ.։ Լմբ. ատ.։)

Անողո՛րմ է օրն այն, անաչառ է դատաստանն. (Եփր. խոստ.։)

Կամ Անարժան ողորմութեան. աններելի.

Անողորմ վրիպանք, կամ գործ. (Պիտ.։)

cf. անողորմաբար.

ἁνελεήμων, ἁνελεής, ἁνηλεής. immisericors, durus, crudelis. Ոյր չիք ողորմ կամ ողորմութիւն ի սրտի. անգութ. անգորով. անագորոյն. անկարեկից. անմարդի. խիստ. անաչառ. անխնայ. սաստիկ, (անձն, եւ գործ). մերհամէթսիզ, գալպի փեք.


Անողորմաբար

adv.

cruelly, barbarously, atrociously;
— չարչարել, to tyrannize.

· Calfa

NBHL (10)

ԱՆՈՂՈՐՄ. ԱՆՈՂՈՐՄԱԲԱՐ. ἁνηλεῶς. immisericorditer, crudeliter. Առանց ողորմութեան, կամ ողորմելոյ, կամ ներելոյ. անխնայաբար.

Անողորմ մեռցի։ Անողորմ դատին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)

Հրեշտակք անողորմ դատին զմեղաւորս. (Շար.։)

Զոր հանապազ տեսանէիր (զաղքատն), եւ անողորմ զանց առնէիր. (Ոսկ. ես.։)

Պատառեաց զկողս նորա անողորմ. (Հ. կիլիկ.։)

Անողորմ կրէր զդատաստանն. (Սարգ. յկ.։)

Մեռանին անողորմ՝ ծերք եւ երիտասարդք. (Ոսկ. ի նեռն.։)

Անողորմաբար խողխողել, կամ քարկոծել, զքարի հարկանել. (Պիտ.։ Նար. ՟Թ։ Լաստ. ՟Ի՟Դ։)

Զերկոցունց նոցա զկեանս անողորմաբար դադարեցուսցէ. (Դիոն. թղթ. ՟Ը։)

Անողորմաբար դատիլ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)


Անողոք

adj.

implacable, severe, inflexible, inexorable.

· Calfa

NBHL (6)

ԱՆՈՂՈՔ ԱՆՈՂՈՔԵԼԻ. Որ ոչ ողոքի աղաչանօք. անամոքելի. անմեղկելի. խիստ. որ կակղնալ չի գիտեր.

Թշուառական, ծառայելով բազմաց եւ անհաշտ եւ խիստ եւ անողոք տերանց. (Փիլ. լին.։)

Անողոք աններելի սրտմտութեամբ։ Անողոքելի քինուցն ոխակալութեամբ. (Պիտ.։)

Կերչացն կոյաք անողոքելիք։ Անողոքելի պարսաւիչ. (Նար. ՟Կ՟Թ. ՟Ձ՟Ը։)

Անողոքելի տանջեալս. (անդ. ՟Հ՟Ա.) իմա՛, առանց կարելոյ ողոքել։

Անողոքելի սլացմամբ. (՟Ձ՟Զ.) իբր աննահանջելի։


Անողոքելի

cf. Անողոք.

· Calfa

NBHL (6)

ԱՆՈՂՈՔ ԱՆՈՂՈՔԵԼԻ. Որ ոչ ողոքի աղաչանօք. անամոքելի. անմեղկելի. խիստ. որ կակղնալ չի գիտեր.

Թշուառական, ծառայելով բազմաց եւ անհաշտ եւ խիստ եւ անողոք տերանց. (Փիլ. լին.։)

Անողոք աններելի սրտմտութեամբ։ Անողոքելի քինուցն ոխակալութեամբ. (Պիտ.։)

Կերչացն կոյաք անողոքելիք։ Անողոքելի պարսաւիչ. (Նար. ՟Կ՟Թ. ՟Ձ՟Ը։)

Անողոքելի տանջեալս. (անդ. ՟Հ՟Ա.) իմա՛, առանց կարելոյ ողոքել։

Անողոքելի սլացմամբ. (՟Ձ՟Զ.) իբր աննահանջելի։


Անողջախոհ

adj.

unchaste, incontinent, impure, immodest.

· Calfa

NBHL (4)

ἁκάθαρτος. impurus impudicus. Անմաքուր անհամեստ.

Զանողջախոհ կենցաղ երկրածնացս մաքուր հանդիսի կուսութեան ետուն. (Նար. առաք.։)

Թողութիւն անողջախոհ. (Ածաբ. յայտն.։)

Եւ ἁσωφρόνιστος, animadversioni expers. Անխորհուրդ. անխոհեմ. անզգաստ.


Անողջանալի, լւոյ, լեաց

adj.

insanable, incurable.

· Calfa

NBHL (4)

Անողջանալի վէրք, կամ խոցուած, ապականութիւն, մեղք, տանջանք. (Նար. ՟Դ. լ. ՟Հ՟Թ։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։ Բրս. ՟խ. մկ.։)

Կամ Թողեալ առանց բուժելոյ զվէրս. վէրքը չըռնտցուցած, չգոցուած.

Պահէ զկողն անողջանալի. (Սարգ. ՟ա. պ։)

ἁνήκεστος. insanabilis, gravis. Անբժշկելի. անբուժելի. անդարմանելի. չարաչար. սաստիկ. անհնարին. չըռնտնալու, ճար չըլլալու.


Անոճ

adj.

without style, orderless, confused;
— իմն, pellmell, promiscuously.

· Calfa

NBHL (3)

Ուր չիք ոճ կարգաւոր. անկարգ. անյարմար. անշուք. միւշէվվէշ.

Անոճ իմն կակազէ։ Անյարմար եւ անոճ բանից. (Խոր. ՟Ա. 21. 31։)

Այս դիոնեսիոս թրակացի գտեալ զգիրս զայս, անոճ եւ անյարմար կարգեալ. (Մագ. քեր.։)


Անոյժ

adj.

without force, feeble.

· Calfa

NBHL (7)

Տկար եւ անոյժ ի նրբութենէ (այսինքն առ նրբութեանն) իցէ փայտն. (Նիւս. երգ.։)

Նետս անոյժս. (Ագաթ.։)

Քամահելով զանոյժ բանս. (Եղիշ. դտ.։)

Անոյժ արարից զամենայն որոգայթս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

Քրիստոնէից գոլով անոյժ. (Լմբ. յիշ. առակ.։)

Անոյժ եւ անհաստատ լիցի ձեռնադրութիւն. (Կանոն.։)

ἅτονος. infirmus, ἁσθενής, invalidus. Ուր կամ ոյր չիք ոյժ. տկար. անզօր. անգործ. անձեռնհաս. եւ Անվաւեր. (գրի եւ ԱՆՅՈՅԺ, ԱՆՈՒԺ). գուվվէթսիզ, կեչմէզ.


Անոյշ, նուշի, ուշունք, ուշից

adj.

sweet, agreeable;
հոտ — բուրել, to give an agreeable odour;
հոտ անուշից, perfume.

· Calfa

Etymologies (5) · Adjarian

(ի հլ. յգ. ուղ. անոյշք կամ անու-շունք) «համեղ, ախորժելի, հոտաւէտ» ՍԳր. Կիւրղ. ծն. «հաճելի բան, ախորժելի կեանօ» Եւս. քր. «սիրով, ախորժելով» Ոսկ. բ. կոր. որից անոյշք «երկնային արքայութիւն» Եզն. անուշակ «անմահական» Գ. մկ. զ. 10. Եւս. քր. ա. անուշակ կերակուր «անմահների ու-տելիքը, ἀμβροσῖα» Իմ. ժթ. 20. անուշահամ Ագաթ. անուշահոտ Ագաթ. Եզն. անուշանալ «անու» հոտեր քսուելով հոտաւէտուիլ» Ոսկ. ա. տիմ. մ. և ես. անուշարար «ախորժելի» Չաք. թ. 17. «քաղցրեղէն եփող» Եղիշ. անու-շութիւն «քաղցրութիւն, բոյր» ՍԳր. Ագաթ. ւետնաբար անուշացնել զսիրտ «հաճել, հա-մոզել» Սմբ. պտմ. 102։

= Պհլ. anoš «նեկտար, անմահութեան ըմպելիք», anōš։ k «անմահ, անանց», պաղ. anōš «դեղթափ», պրս. [arabic word] nōš «կենաց ջուր, քաղցրաճաշակ և անուշահամ իր, խո-րիսխ, շաքար, քաղցր ըմպելիք ևն», [arabic word] nōša «լաւ, բարի, քաղցր», [arabic word] nōšin «քաղցր, համեղ», [arabic word] nōšdārū «անդե-ռայ, դեղթափ», [arabic word] nošidan «ըմպել, խմել», [arabic word] nōša kardan «շողոքոր-թել», [arabic word] nōšaba «կենաց ջուր, անմա-հութեան ջուր», Շահնամէի մէջ յաճախ գոր-ծածական է [arabic word] anōša bizī̄ tū «յա-ւիտեան կեա՛ց»։ Այս բոլոր բառերի արմատն է զնդ. aoša-«մահ», որից բացասական մաս-նիկով anaoša-«անմահ»։ Անմահութեան ի-մաստը յետոյ փոխուած է քաղգրութեան-մինչև այսօր էլ մեր ժողովուրդը գործածում է անմահական հոտ, անուշ անմահական ջուր, անո՜ւշ անմահութի՛ւն ասացուածները, որոնց մէջ անմահական բառը «քաղցր» ի-մաստն ունի (հմմտ. M. Abeghian, Arm. Volksglaube, էջ 27)։ Այս օրինակները ցոյց են տալիս՝ որ ո՛չ միայն անոյշ «քաղցր» և անուշակ «անմահ» բառերը պէտք չէ բա-ժանել իրարից (ինչպէս անում է Հիւբշման), այլ նաև այն՝ որ մեր նախնիք այս բառերի հետ փոխ էին առած նաև անմահութիւնը և քաղցրութիւնը իրար զուգորդելու գաղափարը։ -Հիւբշ. 99։

Առաջին անգամ ուղիղ մեկնեց ԳԴ յետոյ Paterm. 92 են։

ԳՒՌ (dialectal) Ագլ. Ալշ. Ախց. Գոր. Երև. Զթ. Խր. Խրբ. Կր. Հճ. Ղրբ. Մկ. Մշ.Ննխ. Շմ. Ոզմ. Պլ. Ռ. Սեբ. Սչ. Վն. Տփ. անուշ, Ջղ. անուշ, անո՜շ. Սլմ. անօ՜շ, Տիգ. անուշ, Ակն. անիւշ, Ասլ. էնիւշ, Հմշ. օնուշ, Մրղ. աննօշ, այս ձևերից ռմանք, ինչ. Ասլ. Խր. Պլ. նշանակում են «քաղցր» (սրանց մէջ քաղցր բառը կորսուած է). ուրիշներ՝ ինչ. Սչ. Խրբ. Ոզմ. «համեղ, համով» (որոնց մէջ քաղցր բառն էլ կայ պահուած), իսկ Ագլ. Ղրբ. Մրղ. Շմ. Ջղ. Սլմ. գործածում են միայն իբր բարեմաղթութիւն ւտողին կամ մանաւանդ խմողին ուղղուած։ Նոր բառեր են անուշաչուի, անուշատուր ա-նուշբերնել, անուշել, անուշեղէն, անուշկեկ, անուշ-մանուշ, անուշ-չանուշ ևն։

ՓՈԽ (borrowing) Ըստ Ծաղիկ 1891, էջ 89-90 թրք. գործածւում է nuš olsun, anuš olsun«անո՜ւշ լինի» (իբր բարեմաղթութիւն. յատկապէս ճաշի վրայ զկռտացողներին են ասում). ա-ռաջինը պարսկերէն է, իսկ երկրորդը՝ եթէ ստոյգ է, փոխառեալ է հայերէնից։

NBHL (13)

Իւղովք անուշիւք։ Ի խունկս անուշունս։ Խունկք կամ իւղք անուշունք։

Իւղով անուշիւ (ըստ յն. մեռոնիւ)։ Հոտոցն անուշից։ Անոյշ գինի։ Զոր օրինակ ջուր ընդ գինի ոք խառնէ, քաղցր եւ անոյշ առնէ զշնորհս նորա. եւ այլն։

Քաղցրն եւ անուշն, դառն եւ կծուն։ Անոյշ բարիք. (Յճխ. ՟Է. ՟Ի։)

Գեղեցիկ առ ի տեսանել, եւ անուշ առ ուտել էր. (Կիւրղ. ծն.։)

Մի՛ հայիք ի խօսս քաղցրաբանս, եւ մի՛ ի հայեցուածս անուշս. (Ոսկիփոր.։)

Տաղ անոյշ։ Գուսանի եւ լարի եւ անուշ եղանակաց ձայն. (Գանձ.։ Մխ. բժիշկ.։)

Ի հոտ անուշից Պտուղ անուշից տեառն. ստէպ ի սուրբ գիրս։

Յանուշից, եւ ի բազմերան կենացն տարագիր գտանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Մի թերին յանոյշս, եւ միւս թերին ի դժոխս. (Եզնիկ.։)

ἤδυστος, suaviter, suavissime. Քաղցրութեամբ. հաճութեամբ. զուարճութեամբ. ախորժելով, սիրով.

ԱՆՈՅՇ γλυκύς, dulcis, ἠδύς , ἁγαθός, καλός, suavis, bonus, jucundus. գրի եւ իբր ռմկ. ԱՆՈՒՇ. Քաղցր. համեղ. անուշահոտ. չունօղ զկծութիւն կամ զդառնութիւն. լայնաբար՝ Լաւ, հաճոյական, ախորժ. ազնիւ. համով. աղէկ. տադլը, լէզզէթլի, լէզիզ, նուշին, ալա.

ԱՆՈՅՇՔ, անուշից. ἠδυσμός, ἤδυσμα, suavitas, condimentum suave. իբր Անուշութիւն. անոյշ եւ հաճոյական իր, վիճակ. վայելք փափկութեան.

Անո՛յշ արդ առաւել պարծեցայց ի տկարութիւնս. արդ խնդութեամբ պարծիմ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)


Անոյշք, շից

s.

sweetness, suavity.

· Calfa


Անոպայ, ից

adj.

untoward, rude, rough, rustic;
uncivil, disobliging;
awkward, unbecoming.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

, ի հլ. «անխելք, անմիտ» Ոսկ. ես. Կռչ. 228. «դաժան, ժանտ» Նար. Սկևռ. յար. Սարգ. յուդ. «տգէտ, գռեհիկ, վայրե-

ՆՀԲ մեկնում է հյ. անեփ կամ յն. օ՛փս «երես» բառից, իբր «աներես»։

NBHL (9)

Կա՛մ է Սոպռ. կոպիտ. խակաբարոյ. անմիտ. որպէս անեփ. աւ կամ որպէս ռմկ. Աներես, (զի յն. օ՛փս է երես) անամօթ, անշնորհ. վայրենի. Իսկ ըստ Հին բռ. անհաւան. բարեմոռաց.

Ի ծնէ մորոսք փոքրագլուխ զանոպայիցն ասեմ, որ քան զխայտառակսն եւս խայտառակք իցեն Անձամբ զանձինս արարին մորոս, եւ անոպայ են. (Ոսկ. ես.։)

Անոպայ մատնիչ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)

Արք ժանտք եւ անոպայք. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)

Յանուսումն եւ յանոպայ մարդիկ. (Ի գիրս խոսր.)

Անոպայ հրէայքն Սկեւռ. (յար.։)

Յանոպայ եւ յանմարդի վայրաց վարեցի, (Պտմ. աղեքս.) իբր անշէն, կամ ուր չերեւի երես մարդոյ։

Անշնորհ օրինակաւ. չարաչար.

Անոպայ խնդրէք. (Շ. յկ. ՟Խ՟Թ։)


Անոստ

adj.

without branches;
that does not rise or stir.

· Calfa

NBHL (2)

Մնացի իբրեւզսալ դարբնաց անոստ։ Անոստ սաստկութիւն կարծրութեան չարին կակղացեալ. (Նար. ՟Կ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)

ԱՆՈՍՏ որ եւ ԱՆՈՇՏ. իբր Անընդոստ. որ ոչ ի վեր ոստնու, կամ ոչ ի վեր վազէ. անշարժ. խիստ. դիմակաց. անմեղկելի. որպէս յն. ἁνήλατος. contumax, inobediens, non emollitus.


Անոտն

adj. adv.

footless, apode;
baseless;
յանոտից, at the feet.

· Calfa

NBHL (8)

ἅπους. pedibus carens. Ոյր ոչ գոյ ոտն, կամ ոչ գոն ոտք. անկար ի քայլել. այագսըզ.

(Զկուռս) անոտս անձեռս ի վերայ ուսոց իւրեանց կրեն. (Թղթ. բարուք.։)

Սուտն անոտք է, եւ ընթանալ ոչ կարէ. (Նչ. խնդ.։)

ԱՆՈՏՔ. Կողմն ոտից, ուր դադարեն չափք ոտ ոտից, եւ մնայ տեղին այն առանց ոտից. ոտքին կողմը, ոտքին ծարէն դուրս.

Մի ի սնարից եւ մի յանոտից. յն. առ ոտիւքն. (Յհ. ՟Ի. 12։)

Կայ ընդ անոտիւք մահճաց իմոց. (Վրք. հց. ՟Ի։)

ԱՆՈՏՆ յորմէ ՅԱՆՈՏՍ՝ մ. Առանց ոտից.

Իբրու ոչինչ տակաւին ոտից գոլով պիտոյից, յանոտս սոքա եւ գետնաշարժս առ երկրաւ ծնան. (Պղատ. տիմ.։)


Անոտնաձայն առնեմ

sv. vn.

to walk on the tip-toe;
to walk on the tip of one's toes.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ի գալն չառնէ ոտնաձայն ինչ. առանց ոտնաձայնի.

Իջցէ (կամ եկն) իբրեւ զցօղ՝ անոտնաձայն լռութեամբ. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. երգ.։)

մեղմով իմն անոտնաձայն առնելով. (Ոսկ. ես.։)


Անորակ

adj.

without quality or accident.

· Calfa

NBHL (9)

ἅποιος (որ եւ անարար). carens qualitate, qualitatis expers. Ոյր չիք որակ. որ չէ երբեմն այսպիսի՝ եւ երբեմն այնպիսի, այլ միշտ նոյն եւ նոյնպիսի. անփոփոխ. անյեղլի. անմասն ի զգալի գունոյ եւ ի ձեւոյ.

Անորակ եւ անարարուած է աստուած։ Աննիւթ են շնորհքն աստուծոյ, եւ անորակք։ Խնդրել զանորակն եւ զանտեսակն. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Անուանակիր եղեալ անորակին. (Անյաղթ բարձր.։)

Անորակ է աստուած, զի ոչ գոյն երեւի, եւ ոչ ձեւ. (Շ. բարձր.։)

Կերպաւորեցա անորակ։ Անորակ գունակութեան։ Զանորակին կերպարան. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Կ՟Գ. եւ մծբ։)

Որպէս առ անորակ մարմին՝ պատահումն. (Անյաղթ պորփ.։)

Գիծ անորակ. (Մագ. ՟Է։)

Անորակի արփւոյն հատածք որակացեալ. (Անան. եկեղ.)

Անորակ (այսինքն անայլայլակ) ներմարդութեամբն միաւորեալ զբնութիւն աստուածութեանն. (Թէոդոր. խչ.։)


Definitions containing the research ա : 5914 results

Հեղումն, ման

s.

outpouring, spreading abroad;
effusion, dispersion.

· Calfa

NBHL (7)

Հեղուլն եւ հեղեալ գոլն (ըստ ամենայն նշ. ն. եւ կ)

Հեղումն կամ հաղմունք արեան. (Եփր. ՟Թ. 22։ Խոր. ՟Բ. 29։ Եղիշ. ՟Ե. եւ այլն։)

Որպէս ճարպոյ ինչ հեղման. (Խոր. ՟Ա. 15։)

Ըստ հեղման շողոյն նրբելոյ. (Խոր. աշխարհ.։)

Բոցոյ կամ ջերմութեան հեղումն. (Լմբ. սղ.։)

Հեղումն շնորհաց, կամ ողորմութեան. (Խոսր.։ Ոսկ.։)

Որ եւ զնոցին (հրեշտակաց) շարժումն լուսաւորէ՝ առ նոսին աստուծոյ հեղմամբ. (Լմբ. իմ.։)


Հեղուսեմ, սի

va.

cf. Բեւեռեմ;
to write, to compose.

· Calfa

NBHL (8)

որպէս եւ կ. սայ. Հեղուսիւք պնդել, բեւեռել. սեւեռել. գամել.

Բեւեռօք հեղուսին ի վերայ փայտի. (Ճ. ՟Ա.։)

Հեղուսէ քրիստոս զբազուկս իւր ի վերայ կենսաբեր խաչին. (Նանայ.։)

Ի գործարանի մահուն նշանի խաչին հեղուսեր. (Նար. ՟Լ՟Զ։)

Յորժամ կայր հեղուսեալ տ խաչին, զերկինս շարժեաց, եւ զերկիրս դողացոյց. (Պիտառ.։)

Խաչի քո երկիրպագանեմք, յորոյ վերայ որպէս անմեղ գառն հեղուսար։ Որ վասն իւրոյ բարեգթութեանն ի խաչին հեղուսաւ, եւ կենաց վտակս բղխեաց աշխարհի. (Ժմ. յն.։)

Միայն ի փայտ խաչին հեղուսայ։ Մատունքն հեղուսեալ ի խաչն. (Լմբ. համբ. եւ Լմբ. սղ.։) Եւ Կցել. պատուաստել զհիւսուած բանի. շարահիւսել.

Զօդեմք ... հիւսն պատկանաւոր, վասն ոչ զայնոսիկ այժմ ուրեմն զկնի հեղուսելով զբանս. (Խոր. ՟Ա. 31։)


Հեղք, ղից

s.

cottage, hut.

· Calfa

NBHL (2)

(իբր անեղ՛) Հիղ. հիւղ. խուղ կամ տաղաւար մրգապահաց. կամ Պահպանութիւն մրգաց.

Յորժամ պտուղն քաղի, հեղքն անպիտանանայ։ Առաջնորդաց վերակացութիւն հեղք եւ պահապան է ի վերայ ժողովրդեան զանազան պտղոց։ Մնաց հեղք վերակացութեանն ունայն եւ թափուր ի գործոյն. (Լմբ. սղ.։)


Հեշտի

adj. adv.

easy, commodious, agreeable;
easily.

· Calfa

NBHL (3)

Հեշտ. հեշտին. դիւրին. հեշտալի. անդորր. եւ Յանդորրու. զուարճութեամբ. հեշտեաւ.

Եթէ կամիցիս զհեշտի կեանս կեալ դստերն, մի՛ մեծատան առն տայցես ցանկանալ. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)

Լաւագոյն եւ հեշտի անցուսցեն։ Դիւրաւ եւ հեշտի ի կիր առեալ վարեցան առաջինքն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. իմաստն.։)


Հեշտոց, աց

s.

soft or downy place of repose;
stuffed chair;
spring sofa, feather bed.

· Calfa

NBHL (2)

Տեղի կամ գործի հեշտութեան, փափկութեան, հանգստեան. որպէս փափուկ անկողին եւ այլն. (լծ. խշտի)

Փոխանակ փետրալի հեշտոցացն, եւ ոսկէթել գահոյիցն. (Ուռպել.։)


Հեջուպ

s.

Chamberlain.

· Calfa

NBHL (2)

ՀԵՋՈՒՊ որ եւ ՀԵՃՈՒՊ. Բառ ար. հաճիպ. որ է Գլխաւորն յընթերակայս արքայի կամ իշխանի. որպէս սենեկապան, եւ մուծիչ եկելոցն առ նա.

Սուլտանացաւ բեգիարուխն ի վերայ պարսից եւ հայոց, որ եւ զքեռին իւր զիսմայիլն արարեալ հեջուպ. (Վրդն. պտմ.։)


Հեռ, իւ

s. adj.

discord, strife, wrangling;
hate, spite, ill-will, rancour;
spiteful, rancorous, quarrelsome;
stubborn.

· Calfa

NBHL (6)

ἕρις lis, contentio, rixa. (լծ. յն. է՛ռիս. ի մեզ է արմատ փառիս Գրգիռ. ուստի ռմկ. խըռխըռ. եւ հըռս) Հակառակութիւն. կագ. կռիւ. մախանք. ոխակալութիւն. Տե՛ս (Հռ. ՟Ա. 29։ ՟Ա. Կոր. ՟Գ. 3։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 4։ Տիտ. ՟Գ. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Ը. 16։)

Ո՛չ է պարտ ըստ հակառակութեան կամ հեռի առ ոք՝ առնել ինչ. (Բրս. կանոն.։)

Ի ձգել զնետս հեռոյ եւ հակառակութեան. (Յհ. կթ.։)

Զի՞նչ է հեռ, եւ զի՞նչ է գրգռութիւն. Հեռ է, յորժամ ոք վասն ոչ նուազ երեւելոյ քան զոքն՝ փութայ առնել ինչ. Գրգռութիւն՝ յորժամ առնէ ոք ի ցոյցս, եւ փառասիրութեամբ յառաջ կոչել եւ գրգռել զայլսն նմանապէս. (Բրս. հց.։)

ՀԵՌ. որպէս Խեռ, կամ հեռոտ. ա.

Հեռն եւ սնափառն պառակտի եւ բաժանի յեղբարց։ Մի՛ հեռ, մի՛ նախանձոտ, մի՛ չարայուշ։ Անմիտք էաք, որպէս եւ նոքայն, եւ հեռք էաք ըստ նոցա նմանութեան. (Ոսկ. փիլիպ.։ Եփր. պհ. եւ Եփր. տիտ.։)


Հեռուստ, ի հեռուստ

adj. adv.

afar, distant;
far, from afar.

· Calfa

NBHL (7)

Որպէս Ի հեռուստ. եւ Հեռաւոր.

Միայն լուան հեռուստ ձայնին. (Յիսուս որդի.։)

Մինչեւ ի հեռուստ տեղիս։ Ի հեռուստ բացակայութենէ։ Ի հեռուստ ժամանակաց կամ դարուց. (՟Բ. Եզր. ՟Գ. 13։ Անան. եկեղ.։ Շ. բարձր.։ Երզն. լս.։)

Ի հեռուստ տեսանել, կամ գրել. (Ես. ՟Լ՟Գ. 17։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Գ. 10։)

Ի հեռուստ սակս ճշմարտութեան այնքան համբերութիւն ստացան. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)

Ի սկզբանէ ... զհաստիչ նորա ի հեռուստ ոչ ծաներուք. (Ես. ՟Ի՟Բ. 1։)

Ի ՀԵՌՈՒՍՏ. մ. πόρρωθεν, ἁπών a longinquo, absens. Ի հեռաստանէ. ի բացուստ. ի բացեայ. եւ Ի վաղ ժամանակաց։ հեռուանց.


Հեստեմ, եցի

vn.

cf. Հեստիմ.

· Calfa

NBHL (6)

Ոչ լսել, այլ հեստել հրամանաց։ Հետեւել բանին տեառն, կամ տեառն, կամ բերանոյ տեառն։ Հեստեալ կային ի տեառնակողմանն։ Դարձաք յետս յաստուծոյ, եւ հեստեցաք։ Զհեստեալ յամառութիւնն շիջուցանել.եւ այլն։

Ընդէ՞ր դժկամակ լինիցիք ընդ ձեր բարութիւնս, եւ հեստել առ ձեր փրկութիւնս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։)

Որ այնքան հեստէք բանից եւ նշանաց իմոց. (Նանայ.։)

Հեստեցին ի խրատէն. (Լմբ. սղ.։)

Հեստէին (կամ հեստ էին) ասէ սահակայ եւ հռեբեկայ կանայքն եսաւայ. իսկ ասորին չասէ՝ թէ հեստէին, այլ թէ չէին հաճոյ. (Կիւրղ. ծն.։)

ἁπειθέω non pareo, nolo credere, inobediens sum ἁφίσταμαι deficio. (լծ. օցտել) Ի բաց սատնուլ. խիստ եւ անսաստ լինել. վեստ բարուք ստամբակիլ. խեռութեամբ անլսօղ եւ անհաւան գտանիլ. անհանազանդել. խեռիլ. ապստամբել. (լծ. թ. ասը օլմագ ). մտիկ չընել, թօթվել, գլուխ քաշել.


Հեստիմ, եցայ

vn.

to contravene, to transgress, to infringe, to disobey, to oppose;
to be refractory, disobedient, to mutiny, to revolt, to rebel.

· Calfa

NBHL (2)

Հեստեցան, եւ բարկացուցին զհոգին սուրբ նորա. (Ոսկ. ես.։)

Այլք հակառակութեամբ ի բաց հեստին ի հոգեւոր ուրախութենէն. (Երզն. մտթ.։)


Հեստութիւն, ութեան

s.

transgression, disobedience, refusal, contumacy, opposition, resistance;
rebellion.

· Calfa

NBHL (6)

Գիտեմ զհեստութիւն քո, եւ զխիստ պարանոց քո. (Օր. ՟Լ՟Ա. 27։)

Ոմանք առ հեստութեան զքրիստոս պատմեն. (Փիլիպ. ՟Ա. 17։)

Հայեցեալ ի հեստութիւն փարաւոնի. (Եզնիկ.։)

Անջատեն խոնարհք զանձինս իւրեանց ի նախանձուէ, ի հեստութենէ. (Մծբ. ՟Թ։)

Առ հնազանդութիւն կամ հեստումն յայտնօղ. (Լծ. ածաբ.։)

ՀԵՍՏՈՒԹԻՒՆ ՀԵՍՏՈՒՄՆ. ἑριθισμός, ἑριθία contentio, irritatio, provocatio. Հեստելն. հեստու գոլն. գրգռութիւն ի ստամբակութիւն. խեռութիւն. եւ Հեռ.


Հետեւեմ, եցի

vn.

cf. Հետեւիմ.

· Calfa

NBHL (1)

ἁκολουθέω, ἔπομαι, ἕπειμι sequor, consequor, subsequor, imitor . Զհետ երթալ ուրուք. գնալ զկնի հետոց կամ ընթացից ուրուք. եւ Զհետ լինել. հետամուտ լինել իմիք. վարիլ իւիք. նմանիլ. անսալ. ետեւէն երթալ.


Հետեւութիւն, ութեան

s.

cf. Հետեւողութիւն.

· Calfa

NBHL (13)

Մի՛ սոսկ զմտիցն, եւ մի՛ անօգուտ՝ զելիցն հետեւութիւն արասցես. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Արտաքսէ զնոսա ի հետեւութենէ կարգի ոչխարացն։ Եւ ո՞ր հետեւութիւն է այս յառաջագունից ասացելոցն։ Ի դէպ ըստ հետեւութեան բանից նոցա բուռն հարկանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ ՟Ա. 26։ ՟Բ. 6։)

Ոչ հակադարձի ըստ գոլոյն հետեւութեան։ Հետեւութիւնք բանի եղիցին. (Արիստ. ստորոգ.։)

Այլ ոմն ըզտեսըն հիւանդին, եւ զհետեւումն որ ի բանտին. (Յիսուս որդի.։)

Շարունակ հետեւման աւուրցն. (Նար. խչ.։)

Հետեւումն բարութեան ի խանձարրոց անտի յառաջանայ. (Ճ. ՟Ա.։)

Ամենայն պատուիրանքն աստուծոյ կարգ ունին եւ հետեւումն։ Այսպէս իմա՛ ինձ եւ ի պատուիրանսն աստուծոյ կարգ եւ հետեւումն. (Սարգ. յկ.։)

Կարգք գոն եւ յանմարմինսն եւ հետեւմունք ի նոսա զանազանք։ Ըստ իրացն հետեւման։ Որո՞վ յեղանակաւ, եւ զի՞նչ հետեւմամբ. (Աթ.։)

Որ վասն աշոտոյ են հետեւմունք. (Յհ. կթ.։)

Հետեւումն տայ քննողաց բանից եւ այլ եւս բազումս իմանալ. (Իգն.։)

Զաշխարհիս հետեւմունս ծաղր առնէին (այսինքն զընթացս). (Նոննոս.։)

Եկեսցուք վերստին յասացելոցն աղօթից հետեւումն. (Դիոն. եկեղ.։)

ՀԵՏԵՒՈՒԹԻՒՆ ՀԵՏԵՒՈՒՄՆ ἁκολουθία, ἁκολούθημα, τὸ ἁκόλουθον sequela, sequentia, consequentia. Հետեւանք. հետեւողութիւն. հետեւելն ըստ ամենայն նշ. կարգ. ընթացք, եւ այլն։


Հետեւումն, ման

s.

cf. Հետեւողութիւն.

· Calfa

NBHL (13)

Եկեսցուք վերստին յասացելոցն աղօթից հետեւումն. (Դիոն. եկեղ.։)

Մի՛ սոսկ զմտիցն, եւ մի՛ անօգուտ՝ զելիցն հետեւութիւն արասցես. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Արտաքսէ զնոսա ի հետեւութենէ կարգի ոչխարացն։ Եւ ո՞ր հետեւութիւն է այս յառաջագունից ասացելոցն։ Ի դէպ ըստ հետեւութեան բանից նոցա բուռն հարկանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ ՟Ա. 26։ ՟Բ. 6։)

Ոչ հակադարձի ըստ գոլոյն հետեւութեան։ Հետեւութիւնք բանի եղիցին. (Արիստ. ստորոգ.։)

Այլ ոմն ըզտեսըն հիւանդին, եւ զհետեւումն որ ի բանտին. (Յիսուս որդի.։)

Շարունակ հետեւման աւուրցն. (Նար. խչ.։)

Հետեւումն բարութեան ի խանձարրոց անտի յառաջանայ. (Ճ. ՟Ա.։)

Ամենայն պատուիրանքն աստուծոյ կարգ ունին եւ հետեւումն։ Այսպէս իմա՛ ինձ եւ ի պատուիրանսն աստուծոյ կարգ եւ հետեւումն. (Սարգ. յկ.։)

Կարգք գոն եւ յանմարմինսն եւ հետեւմունք ի նոսա զանազանք։ Ըստ իրացն հետեւման։ Որո՞վ յեղանակաւ, եւ զի՞նչ հետեւմամբ. (Աթ.։)

Որ վասն աշոտոյ են հետեւմունք. (Յհ. կթ.։)

Հետեւումն տայ քննողաց բանից եւ այլ եւս բազումս իմանալ. (Իգն.։)

Զաշխարհիս հետեւմունս ծաղր առնէին (այսինքն զընթացս). (Նոննոս.։)

ՀԵՏԵՒՈՒԹԻՒՆ ՀԵՏԵՒՈՒՄՆ ἁκολουθία, ἁκολούθημα, τὸ ἁκόλουθον sequela, sequentia, consequentia. Հետեւանք. հետեւողութիւն. հետեւելն ըստ ամենայն նշ. կարգ. ընթացք, եւ այլն։


Հետզհետէ

adv.

successively, by turns, one after another, consecutively;
in proportion;
by degrees.

· Calfa

NBHL (2)

Տեսանե՞ս, թէ որպէս հետզհետէ յերկրէ վերացուցանէ զնա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)

κατὰ μικρόν paulatm, continuatim, continue. Մի զհետ միոյ. ոտն առ ոտն. գամ քան զգամ առ փոքր փոքր. իրարու ետեւէ, կամաց կամաց, քիչ քիչ։


Հետէ, ի —

prep.

from;
after, since;
ի մանկութենէ —, from infancy, from the cradle;
յայնմ ժամանակէ —, from that time;
յայնմ —, since then, ever since, since that epoch;
ի բազմաց —, long since, of old;
ի սկզբանէ —, from the beginning;
յայսմ — եւ աեդր, յայնմ — եւ այսր, henceforward, henceforth, hereafter;
յայսմ — եւ առ յապա, henceforth;
ի տասն ամաց —, ten years since, ten years ago;
յայգուէ —, since morning;
ի սամուէլի —, since Samuel.

· Calfa


Հետի

prep.

after;
after that;
— աղագս գտանել, to shut the stable door when the horse is stolen.

· Calfa


Հետիոտ

cf. Հետիոտից.

· Calfa

NBHL (11)

Հետեւակ. ոտիւք քալօղ.

Առաքեաց ի ձեռն հետիոտաց ոմանց. (Ժող. հռոմկլ.։)

ՀԵՏԻՈՏ. մանաւանդ՝ ՀԵՏԻՈՏՍ. Ի ՀԵՏԻՈՏՍ. ՀԵՏԻՈՏԻՒՔ ՀԵՏԻՈՏԻՑ. մ. πεζῆ pedibus. Ի հետեւակուց. հետի. ոտքով, քալելով.

Ուր ի տեղիս հասանէր երթալ, հետիոտ եւ առանց իրիք կազմածոյ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 13։)

Փախեաց հետիոտս։ Գնաց հետիոտս. (Դտ. ՟Դ. 15. 17. յն. ոտիւք իւրովք։)

Արագելով հետիոտս. (Նար. առաք.։)

Ել արքայ, եւ ամենայն տուն նորա ի հետիոտս. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 17. յն. հետեւակ։)

Ի հետիոսս ի բաբիղոն գնալ։ Գնայ ի հետիոտս։ Ի հետիոտս սպառազինեալք՝ գնացին։ Ի ճանապարհ ի հետիոտս ընթանայր. (Եւս. քր. ՟Ա։ Արծր. ՟Ե. 2։ Ղեւոնդ.։ Սկեւռ. ես.։)

Հետիոտիւք գնալ, կամ ի ջուրս իջանել, կամ ապրիլ. (Լաստ. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Գ։ (Նոյն է գրել՝ եւ հետի ոտիւք։))

Ուր բնակեցաւ իմ տեառն որդին, եւ շրջեցաւ հետիոտին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)

Ի նաւ եմուտ, եւ էանց, թէպէտեւ կարօղ էր հետիոտից անցանել ընդ ծովն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 4. իբր ի հետիոտից։)


Հետիոտից

adv.

on foot;
— գնալ, ընթանալ, to go on foot, to walk;
գնալ — նեղութեամբ, to trudge along.

· Calfa


Հերեսիութիւն, ութեան

s.

cf. Հերեսութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

ՀԵՐԵՍԻՈՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՀԵՐԵՍԻՈՒԹԻՒՆ. ՀԵՐԵՍՈՒԹԻՒՆ եւ կամ ՀԵՐԻՍՈՒԹԻՒՆ. Բառ յն. է՛րէսիս αἴρεσις haeresis. որ ասի ի մեզ եւ ՀԵՐՁՈՒԱԾ, իբր Հերետիկոսութիւն. յարումն եւ յամառութիւն ի սեպհական եւ ի մոլար կարծիս ընդդէմ հաւատոյ. աղանդ.

Զհերեսիոտութիւն սաբելլայ ... եւ զամենայն հերեսիութիւն. (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)

Վասն հերեսութեան առաջին մանիքեցւոց։ Ամենայն հերեսիութեանց գտակ սիմոն կախարդ էր։ Էին էին եւ յառաջ յայտնի հերեսութիւնք, բայց այժմ լի են եկեղեցիք թաքուցելովք հերեսիովտովք. (Կոչ. ՟Զ։)


Հերեսութիւն, ութեան

s.

heresy.

· Calfa

NBHL (3)

ՀԵՐԵՍԻՈՏՈՒԹԻՒՆ կամ ՀԵՐԵՍԻՈՒԹԻՒՆ. ՀԵՐԵՍՈՒԹԻՒՆ եւ կամ ՀԵՐԻՍՈՒԹԻՒՆ. Բառ յն. է՛րէսիս αἴρεσις haeresis. որ ասի ի մեզ եւ ՀԵՐՁՈՒԱԾ, իբր Հերետիկոսութիւն. յարումն եւ յամառութիւն ի սեպհական եւ ի մոլար կարծիս ընդդէմ հաւատոյ. աղանդ.

Զհերեսիոտութիւն սաբելլայ ... եւ զամենայն հերեսիութիւն. (Եւագր. ՟Ժ՟Ը։)

Վասն հերեսութեան առաջին մանիքեցւոց։ Ամենայն հերեսիութեանց գտակ սիմոն կախարդ էր։ Էին էին եւ յառաջ յայտնի հերեսութիւնք, բայց այժմ լի են եկեղեցիք թաքուցելովք հերեսիովտովք. (Կոչ. ՟Զ։)


Հրշտեմ

vn.

to fear, to be afraid.

· Calfa

NBHL (1)

ՀՐՇՏԵԼ. Ըստ Հին բռ. զանգիտել։


Հրութիւն, ութեան

s.

fiery nature;
ardor, heat.

· Calfa

NBHL (1)

Ապա թէ թերաբորբոք իցէ հրութիւնն՝ առ ի յոչ ուժգին հարկանել ամպոցն, պրեստեր կոչի, որ ասի կիզիչ. (Արիստ. աշխ.։)


Հրուտ

adj.

ignited, burning.

· Calfa

NBHL (1)

Զջերմն եւ զհրուտն տարածեն զշունչն։ Զհրուտն նորա զովացուցանելով։ Բնաւորեցաւ հրուտն խնդրել իմն զայն, որ բորբոքիցէ զնիւթն. (Նիւս. կազմ.։)


Հօտ, ից

s. fig.

flock, flock of sheep, of goats, fold;
cf. Յօտ;
the faithful, the universal Church.

· Calfa

NBHL (8)

Հօտք խաշանց։ Ամենայն հօտք։ Ի մակաղատեղս հօտից։ Առնոյր ոչխար ի հօտէ անտի։ Այծս, քաղս, մաքիս, խոյս, ուղտս, կովս եւ այլն, հօտս հօտս առանձինն։ Բացագոյնս ի միմեանց տանիցիք հօտս ի հօտից։ Զհօտ հանդերձ հովուօք յափշտակեցին.եւ այլն։

Հօտ առանց հովուի. (Ճ. ՟Ա.։)

Զոչխար խօթ չէ արժան խառնել ի հօտ ողջոց, այլ հեռացուցանել ի հօտէն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17։)

Նմանութեամբ՝ Ժողովուրդ. ժողով հաւատացելոց.

ποίμνιον, ποίμνη grex եւ ἁγέλη ovile եւ այլն. (լծ. հովիւ. հովիտ. արօտ) Հաւաքումն կամ հոյլք խաշանց. ջոկ ոչխարաց, եւ փարախ նոցա. եւս եւ երամակ այլոց չորքոտանեաց.

Մի՛ երկնչիր հօտ փոքրիկ։ Եղիցին մի հօտ, եւ մի հովիւ։ Արածեցէ՛ք որ ի ձեզ հօտդ է աստուծոյ։ Լինել օրինակ հօտին, եւ այլն։

Պատրաստեսցո՛ւք միշտ զմեզ լինել ի հօտէ նորա։ Ուր հովիւք զհօտից ոչ հոգան. վասն որոյ անտերունչք հօտն քրիստոսի եւ մոլորական շրջին. (Խոսր.։)

Առաւել ռմկ. որպէս Յօտ. հատեալ ուռ որթոյ. կտրած ասմայի ճուղ։ Վստկ.։


Հօտեմ, եցի

va.

cf. Յօտեմ.

· Calfa

NBHL (2)

ՀՕՏԵԼ. Առաւել ռմկ. cf. ՅՕՏԵԼ, եւ ՅԱՏԱՆԵԼ.

Այգի հօտեալ ի ժամանակս գարնայնոյ առաւել պտղաբերէ. (Ճ. ՟Ա.։)


Հօտիսոն

s. bot. lycopodium, club-moss.

· Calfa

NBHL (1)

Անուն խոտոյ, որ ըստ յն. ասի գայլոտն. λυκόπους lycopodium. քէրասիոն։ Բժշկարան.։


Հօրեղբօրորդի, դւոյ

s.

cousin, son of father's brother.

· Calfa

NBHL (2)

Պարտ է ժողովել զազգականսն իւր մինչեւ ցհօրեղբօրորդւոց եւ մօրեղբօրորդւոց (ծնունդս). (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)

ἁνέψιος (որ թարգմանի եւ Եղբօրորդի) patruelis, consobrinus. Որդի հօրեղբօր. հօրեղբօր տղան ...։ (Թուոց. ՟Լ՟Զ. 11։ Նախ. դան.։ Ճ. ՟Ա.։)


Հօրու, ի, աւ

s.

step-father.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ՅՕՐԱՅ. Խորթ հայր.

Եթէ ի տան հօրուի աշխատեալ իցէ, իբր վարձկանի առցէ վարձ. (Մխ. դտ.։)


Հօրուտ, ի

s. bot. tuberose.

· Calfa

NBHL (3)

ՀՕՐՈՒՏ կամ ՀՕՐՈՏ. Նոյն եւ ռմկ. Ծաղիկ գեղեցիկ եւ անուշահոտ իբրեւ զկանթեղաշար փունջ մանրիկ շուշանաց, հանգոյն սըմպուլի, է՛ որ կապուտակ, եւ է՛ որ սպիտակ.

Հօրուտն եւ մօրուտն (կամ հորոտն եւ մօրոտն), եւ մանուշակն. (Ագաթ.։)

Հօրուտն եւ մօրուտն եւ ասպուզանն. (Մխ. առակ.։)


Ձ (tza)

s.

the seventeenth letter of the alphabet, and the twelfth of the consonants;
eighty, eightieth.

· Calfa

NBHL (7)

Գիր բաղաձայն, անուանեալ Ձա, կամ Ձայ, միջակ ըստ հնչմանն ի մէջ բարակ եւ յոյր տառից. եւ կիսաձայն կամ կրկնակ՝ իբրու բաղկացեալ ի տառիցս ծ, ց. կամ ս, զ, ծ.

Ձայ՝ միջակ է սէի, զայի, եւ ցոյի. վասն զի քան զսէն եւ զզայն թաւ է, եւ քան զցոյն լերկ. (Թր. քեր.։)

Ձ. Լծորդ գտանի ընդ ծ. մանաւանդ յորժամ կայցէ ձ զկնի ն տառի, զի յայնժամ մեղմ հնչի. վասն որոյ եւ անխտիր գրի, Ինձ, ընձու, ինձ. ընծու. խնձոր, խնծոր. ընձայ, ընծայ. տանձ, տանծ. պանծալ, պանձալ. ծանծաղ, ծանձաղ. գծուծ, գձուձ. եւ այլն։

Ձ. Հեռապէս երբեմն լծորդ գտանի ընդ խ. զի ձաղ, ծաղր, եւ խաղ, միաբանին ի նշանակութեան. որպէս եւ ձիւն, ձեռն, ձմեռն, ձիր. ըստ յն. է խիօն, խիռ, խիմօն. լտ. հիէմս. եւ ձիր. յն. խարիս. լտ. կրացիա եւ այլն։

Ձ. ձ իբրեւ նշանակ թուոյ՝ է Ութսուն, կամ ութսներորդ։

Ձ. յօդիւ՝ ըստ անուանն ի դէպ եկեալ բառիս Ձայն՝ տեղի գտանէ ի խրատս խորհրդաւորս.

Ձա՛յն տիրական ասէ եհաս, առ ի ստորին հողանիւթեայս։ Ձայնէ առ քեզ մանուկ ուշիմ, թէ ականջօք լո՛ւր ըզբանս իմ. (Շ. այբուբ.։)


Ձգիմ, եցայ

vn.

to tend towards, to lean, to incline;
to linger, to last, to flag, to languish;
to get on but slowly;
— ի բանս ուրուք, to be allured, seduced;
— զհերաց, to be caught by the hair;
— ջղաց, to be strained, overstrained;
ձգեալ տարածանիլ, to stretch out, to extend;
ձգեցաւ ընդ ամս տասն, it lasted ten years;
սարդիոստայնք ձգեցան, the spiders have woven their webs;
ի մի կէտ նպատակի ձգի ամենայն, every thing in this world comes to an end;
մի՛ ուրեք հեռի ձդիցիք երթալ, go no farther;
եւ ձգի վարագոյրն, and the curtain falls.

· Calfa


Ձգիչ

adj.

attractive;
overpowering, winning;
— զօրութիւն, attractive power, attraction.

· Calfa

NBHL (2)

Ձգօղ. ձգողական. քարշօղ. քաշօղ.

Եւ հեշտութիւնն ձգիչ։ Խմորոյ նմանեցուցանէ վասն ձգիչ զօրութեանն։ Ծանրութիւնն իւր ձգիչ նորուն է ի խոնարհ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Իգն.։ Վեցօր. ՟Ժ։)


Ձգողութիւն, ութեան

s.

attraction;
— մասաց, molecular -.

· Calfa


Ձեզէն

cf. Ձեզոյն.

· Calfa

NBHL (6)

Դուք ձեզէն երթա՛յք ժողովեցէ՛ք ձեզ յարդ. (Ել. ՟Ե. 11։)

Դուք ձեզէն տո՛ւք զիրաւդ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 13։)

Որպէս եւ դուք իսկ ձեզէն վկայեցէք. (Եզնիկ.։)

Ձեզոյն զձեզ ճանաչելով. (Փիլ. յովն.։)

Ձեզոյն լայնեալ տոհմականս բազմացուսջիք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)

ՁԵԶԷՆ ՁԵԶՈՅՆ. αὑτοί ὐμεῖς, ἑν ὐμῖν αὑτοῖς vos ipsi, ex vobis, de vobis. Դուք ի ձէնջ, կամ ջէօք, անձամբ անձին, դուք ինքնին. ձեզնէ, ձեզմէ, ձեզմով, դուք ինքիրմէն.


Ձեռնբեկ

adj.

broken-handed, one-handed.

· Calfa

NBHL (2)

Ոյր ձեռն է բեկեալ. որ եւ ՁԵՌՆԱԿՈՏՈՐ, ՁԵՌՆԱՏ. ձեռքը կոտրած.

Այր ձեռնբեկ, կամ ոտնբեկ. (Ղեւտ. ՟Ի՟Ա. 19. ի յն. ասի, ջախջախ՝ ձեռաց կամ ոտից։)


Ձեռներիցութիւն, ութեան

s.

presumption, hardihood, arrogance;
boldness, bravery, act of valour.

· Calfa

NBHL (2)

Ձեռներէցն լինել. համարձակութիւն. յանդուգն ազատութիւն. ինքնագլխութիւն.

Ձեռներիցութեամբ իմն փոփոխումն արարեալ։ Ըստ իւրումն ձեռներիցութեան. (Յհ. կթ.։)


Ձեռնընդել

adj.

manageable, tractable, supple, tamed, familiar, domestic.

· Calfa

NBHL (3)

ՁԵՌՆԸՆԴԵԼ կամ ՁԵՌՆԸՆՏԵԼ. որ եւ ՁԵՌԸՆԴԵԼ, կամ տել. Ընդել, ընտելացեալ ի ձեռս. ընտանի կամ ընտանացեալ կրթանօք. ձեռասուն.

Աղաւնի՝ ընտանի եւ ձեռնընդել մարդկան։ Կենդանեացն ոմանք ձեռնընդելք են. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Ածաբ. աղք.։)

Ձեռնընդել զյուսուփ իւր առնէր. (Յհ. կթ.։)


Ձեռնձգութիւն, ութեան

s.

stretching or holding out the hand;
encroachment, usurpation.

· Calfa

NBHL (3)

Մերժեսցես ի քէն զկնճիռն եւ զձեռնձգութիւն. ձեռնձգութիւն զյափշտակութիւնսն ասէ, եւ կամ թէ զանխտիր իսկ ձեռնադրութիւնս. (Ոսկ. ես. ուր յունական բառն պարզաբանի։)

Ձեռնձգութիւն զյափշտակութիւն ասէ, կամ զանխտիր իսկ ձեռնձգութիւն ի հրարժրելիսն։ (Գէ. ես.)

χειροτονεία extensio manus. cf. ՁԵՌՆԱՐՁԱԿՈՒԹԻՒՆ. յոր բերի ասելն,


Ձեռնտու

adj.

lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.

· Calfa

NBHL (15)

Ձեռն տուօղ. ձեռնկալու. օգնական. սատար.

Պղերգաց ձեռնտու ի գործս այգւոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)

Զանցեալ ժամանակնձեռնտու ունէին չարութեան իւրեանց. (Շ. մտթ.։)

Ձեռնտուաց եւ օգնականաց պէտք էին քեզ. (Մաշկ.։)

ՁԵՌՆՏՈՒ ԼԻՆԵԼ. Ձեռն տալ. ունել զձեռանէ. ի թիկունս հասանել. օգնել. յն. պէսպէս։

Ոչ ոք էր՝ որ ձեռնտու լինէր քեզ. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 18։ յն. ունել զձեռանէ։)

Այլ դու նաւապետ լե՛ր եւ ինձ ձեռնտու (որպէս պետրոսի). (Շար.։)

Քիրամ արքայ տիւրոսի ձեռնտու էր սողոմոնի եղեւնափայտիւք. (՟Գ. Թագ. ՟Թ. 11։ Տե՛ս եւ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 22։ ՟Ժ. 74. եւ այլն։)

Ձեռնտու լինել զրկելոց, կամ միմեանց. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)

ուր եւ ՟Է. նմանութեամբ ասի.

Տկարութիւն եւ զօրութիւն ձեռնտու լեալ միմեանց՝ գովելի են։

ՁԵՌՆՏՈՒ ԼԻՆԵԼ. որպէս Առիթ կամ պատճառ գտանիլ.

Անչափ տրտմութեանցն կիրք՝ ծանրագոյն ինչ ախտի լինին ձեռնտու։ Ձեռնտու լինելով խաղաղութեան, կամ անտանելի հիքութեանց։ Կենցաղօգուտ ընծայից գոլ ձեռնտու. (Պիտ.։)

ՁԵՌՆՏՈՒ ԼԻՆԵԼ. որպէս Անձնատուր լինել.

Եւ ոչ ձեռնտու եղէք ի թշնամի։ Աշխարհն ձեռնտու էր ի նոսա։ Հնդիկք յառաջագոյն ձեռնտու լիցին առ աստուած. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 26։ եւ ՟Թ. 24։ Սղ. ՟Կ՟Է. 32։)


Ձեռնտուութիւն, ութեան

s.

succour, aid, assistance;
cooperation;
means.

· Calfa

NBHL (8)

Ձեռնտու լինելն. ձեռնկալութիւն. օգնութիւն. սատարութիւն. նպաստ, մանաւանդ ունելով զձեռանէ.

Ձեռնտուութիւն մատուցանել, կամ խնդրել։ Ձեռնտուութեամբ աստուծոյ. (Պիտ.։ Լմբ. սղ.։ Երզն. մտթ.։)

Ղովտ (եգիտ) զհրեշտակացն ձեռնտուութիւն. (Լմբ. ժղ.։)

Ախտացեալ յօդիցն լուծմամբ. որում ոչ անխայեցեր զբժշկութեանն ձեռնտուութիւն։ Հայցեմք պաշտպան զտիրամօրդ ձեռնտուութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Ը. եւ Նար. կուս.։)

ՁԵՌՆՏՈՒՈՒԹԻՒՆ. իբր Անձնատուրն լինել. յարումն. հակամիտութիւն.

Անձնատուր ձեռնտուութիւն առ թագաւորն, եւ միամտութիւն. (Խոր. ՟Բ. 7։)

ՁԵՌՆՏՈՒՈՒԹԵԱՄԲ իբր Միջնորդութեամբ. ի ձեռն.

Բանք եւ խորհուրդք քրիստոսի հոգի են եւ կեանք՝ ձեռնտուութեամբ մարմնական նշանակաց. (Լմբ. պտրգ.։)


Ձեր, ոց, րմէ

pron.

adj. poss. your;
ոչ խնդրեմ ինչ զ—, I do not require anything of yours;
—ն, yours.

· Calfa

NBHL (2)

Երկիւղ ձեր։ Զձեր արիւն։ Զաւակի ձերում։ Ընդ ձեռամբ ձերով։ Ի բերանոյ ձերմէ։ Որդւոց ձերոց։ Յերեսաց ձերոց։ Ոչ խնդրեմ ինձ զձեր, այլ զձեզ.եւ այլն։

(գերան. ա. ի գոյակ. Դուք, ձեր) ὐμέτερος, ὀ, ἠ, τὸ ὐμῶν vester, -tra, -trum. Որ ինչ ձեր է. ձեզ սեպհական. ձերային. ձերոյին. ձերը.


Ձերոյին

adj.

your.

· Calfa

NBHL (2)

Ձեզէն ձերոյին անձանցդ գտանել հնարս մահու. (Փարպ.։)

Վասն ձերոյին փրկութեանն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)


Ձեւեմ, եցի

va.

to form, to figure, to fashion;
to model, to cut out, to shape;
to cross, to get over or across.

· Calfa

NBHL (8)

Զկաւն դրօշեալ՝ աստուծոյ պատկերաւն ձեւիցէ. (Ագաթ.։)

Մարդկապէս ձեւէ զանմարմնոցն ներգործութիւն։ Դեւքն մտանէին ի ձեւեալ պատկերսն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)

Նորաձեւս ինչ ընդդէմ ճշմարտութեանն ձեւէի. (Սեբեր. ՟Դ։)

Նկարագիծքն՝ օրինակօք ձեւեալ զկերպարանսն, այլ ոչ բնութեամբ. (Լծ. ածաբ.։)

ՁԵՒԵԼ. որպէս Ձեւով իւիք առնել. որ լինի կտրելով. եւ այլն. ձեւել.

Զօձիսն գրապանաւ արարեալ բոլորակ ձեւեսցես շուջանակի. (Ել. ՟Ի՟Ը. 32. յն. լոկ, արասցես։)

ՁԵՒԵԼ. որպէս Շրջապատել.

(Տիգրիս) ձեւէ զկողմանս արեւելից. (Շիր.։)


Ձեւիչ, չի, չաց

s.

scissors.

· Calfa

NBHL (4)

Ձեւիչ արմատոյ. (Վրք. հց. ՟Է։)

Կտրոցն ձեւ ստուգեալ, գի՛տ, թէ որո՞յ է ձեւիչ, քարի՞, թէ փայտի, թէ հանդերձի. (Հին քեր.։)

Պօղոս ձեւչով բանին հատանէր զմահացու ախտն. (այլեւ զգեստ զքրիստոս զգեցուցանէր. Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)

ψαλίς, τομίς forfex, forceps. Գործի ձեւելոյ, կամ հատանելոյ ձեւով. կտրոց. մկրատ. ...


Ձիթեմ, եցի

va.

to oil, to anoint with oil.

· Calfa

NBHL (2)

Ձիթով օծանել. ձէթ խառնել. իւղել.

Խմորես, ձիթես, աղես, եւ համեմես (ասորիդ զնշխար). (Ոսկիփոր.։)


Ձիոտն, ոտունք

adj.

horse-footed.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այլ մարդիկ, որոց բարձք այծից, եւ այլս ձիոտունս. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Ձիութիւն, ութեան

s.

nature of a horse.

· Calfa

NBHL (2)

Ձնութիւն ձիական. ձի գոլն.

Ձի տեսանեմ, ձիութիւն ոչ։ Ձիութիւն ի ձիսն, եւ նոքա ի նա. (Անյաղթ պորփ. եւ լծ. յայլմէ։)


Ձիրեմ, եցի

va.

to give, to make a gift or present.

· Calfa

NBHL (4)

որ եւ ասի ՁՐԵԼ. գրի եւ ՁԵՐԵԼ. Ձիրս տալ. ձրի տալ. պարգեւել. շնորհել. ձրիւք զարդարել.

Ձիրելով ի վերայ հեթանոսաց նշան եւ լոյս երեսաց. (Թէոդոր. խչ.։)

Կենդանարար դեղովս մաքրիչ խառնեալ ձիրեսցես. (Գանձ.։)

Արեւելային առագաստ ի քրիստոսէ մեզ ձիրեցար. (Անան. եկեղ։)


Ձիւթեմ, եցի

va.

to pitch.

· Calfa

NBHL (2)

Ձիւթով օծանել կամ պատել. զիֆթոտել

Հալած ձիւթ կա՛լ, եւ զտեղիքն՝ որ կտրես, ձիւթէ՛. Պա՛րտ է ձիւթել, եւ կամ կպրել զամանն. Վստկ. ուր եւ Ձիւթել ասի նաեւ այլովք մածուցիկ նիւթովք։