Entries' title containing ա : 10000 results

Անընդել, ի, ից

adj.

cf. Անընտել.

· Calfa

NBHL (23)

ԱՆԸՆԴԵԼ կամ ԱՆԸՆՏԵԼ. ἁτίθασσος. inconsuetus. Ոչ ընդել. ոչ ընտելացեալ. անծանօթ, անփորձ, անտեղեակ ոք, օտար. ալըշմամըշ, աճամի.

Եւ անսովոր ինչ. որ ինչ չէ ընտելեալ կամ ծանօթացեալ մեզ. նոր. անյայտ եւ անծանօթ. ἁσυνήθης. insolens, inssuetus. ալըշընմամըշ. միւսթամէշ օլմայան.

Անընդել կամեցաւ լինել ի սովորութեանց մանկանց. (Աթ. անտ.)

Փափուկք, եւ չարեաց անընդելք. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)

Անընդել գոլով կանոնաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Անընդելն շաւղաց ի գիշերի ընթացեալ մոլորի։ Յաղագս անփորձ եւ անընտել լինելով. (Լմբ. էր ընդ. եւ Սղ.։)

Անընտել գոլով տեսութեամբ բաղձալի վայրիցդ։ Զանընտել օտարականն. (Նար. խչ.։)

Օտար եւ անընդել էր Դաւիթ ցանկութեանց, եւ վրիպակաւ յանդգնեցաւ. (Կիւրղ. թագ.։)

Անընդել աշխատութեան տառապանօք. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6։)

Որ զձեզ անընտել երկիւղիւդ յիմարեցոյց. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)

Անընդել դիպուած։ Անընտել ճանապարհ. (Նար.։)

Անհաս է ի մէնջ, եւ անընդել. (Լմբ.։)

Սննդակից մարդկան կենդանին շուն, յորժամ յումեքէ յանընդել երեսաց բաղխեսցի, մոլի եւ կատաղի. (Փիլ. լիւս.։)

ԶԻսրայէլ չար եւ անընդել (կամ անընտել) ազգացն առ ի յուղղութիւն մատնեալ։ Ընդ անընդել դիւաց. (Դիոն.։)

Անընդել եւ անընտանի գազանաց. (Փիլ.։)

Ո՞ւմ նմանեսցէ գազանի, քան զո՞ր յանընդելիցն ոչ առաւելուցու վայրենութեամբ։ (Բրս. մախ.։)

Խակ եւ անընդել լինել յորդորէ եւ անողորմ. (Ոսկ. յհ.։)

Փախուցանելովն զանընդել կենդանիս. (Պիտ.։)

Իբր զանընդել կենդանիս. (Պիտ.։)

Իբր զանընդել գազան. (Նար.։)

Անընդել բարս ցուցանես. (Սարգ.։)

Խոժոռ եւ անընդել դիմօք վարին. (Իգնատ.։)

Իբր անձեռնընդել. անընտանի. վայրենի. գազան եւ գազանաբարոյ ոք. դժնեայ. անագորոյն. անգութ. ἁτίθασσος, ἁνήμερος, ἁπηνής. immansuetus, imanis, intractabilis, crudelis. եապանի, զալըմ, գապիլի թէալլիւմ օլմաեան.


Անընդելութիւն, ութեան

s.

cf. Անընտելութիւն.

· Calfa

NBHL (4)

Անընդելն գոլ՝ ըստ ամենայն առման.

Յուղիղ պողոտայէն անընդելութեամբ մոլորեալ. (Լմբ. պտրգ.։)

Վասն անընդելութեանն՝ տեսեալ կամ լուեալ՝ պախարակէ. (Երզն. մտթ.։)

Որք զանընդելութիւն (վայրենի՝) առաքինութիւն վարկանին. (Նիւս. կուս.։)


Անընդհատ

adj. adv.

uninterrupted, continual, successive;
uninterruptedly, successively.

· Calfa

NBHL (16)

ἁδιάστατος. non interruptus, continuus. Ոչ ընդհատեալ. շարունակ. անդուլ անդադար. չմիջահատած. արասըզ. վէթիրէսիզ.

Աստուծոյ շնորհքն յաւէտախաղաց են, եւ անպակաս, եւ անընդհատ։ Ի խաղաղութեան անընդհատ պատերազմ։ Աչացն ներգործութիւնք՝ շարունակք եւ անընդհատք են. (Փիլ.։)

Անընդհատ հրահանգիւք կրթութեամբ։ Անընդհատ շրջագայութեամբ, կամ յերկարութեամբ. (Պիտ.։)

Յարտասուս անընդհատ. (Սկեւռ. լմբ.։)

Անընդհատ խնամոցն Աստուծոյ առ ժողովուրդ. (Սարկ. քհ.։)

Կամ ոչ զատեալ. անանջատ. այրըլմազ. եւ ոչ ինչ ընդհատ կամ աննման. անխտիր.

Միշտ անընդհատ եւ անորիշ էր յինէն. (ՃՃ.։)

Ողջոյն ձայնի ելեալ ի տուողէն՝ երթայ առ լսօղն, եւ անընդհատ է առ լսօղն. (Երզն. մտթ.։)

Ընդ շատ յամելոյն իւրեանց՝ անընդհատ ամենեցուն առին զհատուցումն. (Բրսղ. մրկ.։)

Առանց ընդհատելոյ. անդադար. միշտ եւ հանապազ. յաւէժ. շարունակաբար. արտը արասը օլմայարագ, պիր տիւզիւյէ, տայիմ.

Ի վերայ ամենայնի՝ որք յԱստուծոյ եղեալ են, անընդհատ խնդա՛ միշտ։ Երթայ զհետ պարգեւ բնութեանն անընդհատ ի մանկութենէ ի ծերութիւն. (Փիլ.։)

Անընդհատ ի քուն կալ. (Մամբր.։)

Անընդհատ խոկալ. (Պիտ.։)

Անընդհատ յորդիութեան սակի գոլով՝ ի ծառայութիւն բերէր. (Յհ. կթ.։)

Անընդհատ տիրէր ի վերայ նորա արդար իրաւունքն. (Լմբ. պտրգ.։)

Կա՛մ ի յաստի կեանքս անընդհատ, կամ ի վերջին օրըն հաստատ. (Շ. այբուբ.։)


Անընդմիջաբար

adv.

immediately.

· Calfa

NBHL (10)

Որ եւ ԱՆՄԻՋԱԲԱՐ. ἁμέσως. immediate. Առանց ընդ մէջ մտանելոյ այլոյ իրի կամ միջոցի. անդէն մերձ կալով. հուպ առ նմին. քովէն. սըրա իւզրէ. մուգթէրին. հէման.

Անընդսիջաբար եղեն առ մոանս երեւմունք։ Նախ քան զայլսն անընդմիջաբար միաւորիլ։ Առ Աստուած անընդմիջաբար հաստատեալ. (Փիլ.։)

Մերձաւորապէս ասի յորժամ անընդմիջաբար ի նո՛յնն ի նոցանէ ինչ լինի. (Նիւս. բն.։)

Անընդմիջաբար առնուն յԱստուծոյ զհեղումն շնորհաց. (Խոսր.։)

Զմիշտ մերձաւորագոյնսն անընդմիջաբար Աստուծոյ. Շ(. հրեշտ.։)

Անընդմիջաբար խօսել. (Իգն.։ եւ Լմբ.։)

Առժամայն իսկ անընդմիջաբար եհան զնոսա ի Բեթանիա. (Իգն.։)

Կամ անընդհատ.

Մեծ քաղաքն Հռովմ անընդմիջաբար ունի զսուրբ պահսն յելս պահոց Զատկին. (Խոսրովիկ.։)

Անընդմիջաբար սիրելութեամբ ի բաց տանել զմախանս թունաւորս. (Նանայ. յառաջաբ։)


Անընդմիջական, ի, աց

adj.

immediate.

· Calfa


Անընդմիջելի, լւոյ, լեաց

adj.

inseparable, indivisible;
continual.

· Calfa

NBHL (8)

Որ մերձ է առանց իրիք միջոցի. անորոշելի. անանջրպետ. անբաժան. արալըգսըզ. էն եագըն.

Անընդմիջելի մերձաւոր։ Աստուածութեանն անընդմիջելի ի մերասերն մարմնոյ. (Նար. ՟Ի՟Գ. ՟Հ՟Ե։)

Անընդմիջելի հպաւորութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)

Եւս եւ հեռաւոր առանց իրիք միջնորդի. այրը, իրագ.

Անընդմիջելի անսահման միջոցաւ անջրպետեալ բաժանեցար. (Անան. եկեղ։)

Որպէս անընդմիջաբար. եւ անընդհատ.

Հոգւոյդ առաջնորդութեամբ միանալ ի քեզ անընդմիջելի. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)

Այլ թէ հիւանդ խօխաբերիցէ անընդմիջելի, մի՛ տացեն հաղորդ. (Կանոն.։)


Անընդոստ

adj.

that cannot be jolted out of its place, fast;
firm, steadfast.

· Calfa

NBHL (8)

ԱՆԸՆԴՈՍՏ որ եւ ԱՆՈՍՏ. Որ ոչ ընդոստնու. անշարժ. հանդարտ. անխռոջ. եւ պղերգ. խստասիրտ. գըմըլտանմազ.

Մնաց իբրեւ զսել դարբնաց անընդոստ. (Լմբ. ժղ.։)

Ծանրագոյն զգայութիւնք անընդոստ կան, մինչեւ յօդոյս բախեալ ընդոստիցեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Անընդոստ, անշարժ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9։)

Անընդոստ եւ խորին խաղաղութեամբ։ Յանընդոստ յապահովութեան. (Պիտ.։)

Հայեա՛ց ասեն ի մեզ անընդոստ մտօք. (Փարպ.։)

Զանընդոստն կակղացուսցես զարթնուլ եւ զգաստ լինել. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)

Մի՛ անընդոստ կայցես ի գերակայ բարիսն. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)


Անընդունակ

adj.

incapable, unqualified, insufficient.

· Calfa

NBHL (22)

ἅδεκτος, ἁμέτοχος. incapax, expers. Որ չէ՛ ընդունակ. անկցորդ. անբաժ. անտեղի տալի. տեղիք չտուօղ, անյարմար. գապուլ էթմէք. կէօթիւրմէզ. գապիլիյէթսիզ. իսթիտատսըզ.

Անընդունակ բնութիւն. (Առ որս. ՟Ե։)

Հրեշտակք անկցորդք են եւ անընդունակ ամենայն ախտի. (Փիլ.։)

Անընդունակ են ամենեւին մերոյս ախտաւոր խնդութեան։ Նիւթականաց ինչ ցնորից անընդունակ եղեալք. (Դիոն.։)

Արեգակն անընդունակ ասի լինել խաւարի. (Սահմ. ՟Ժ։)

Ոչ ոք է անընդունակ Աստուծոյ շնորհացն. (Բրս. հց.։)

Կատարեալ է Աստուածութիւնն, եւ անընդունակ նուաստութեան. (Աթ. ՟Բ։)

Որպէս բնութիւնն անխառն եւ անընդունակ է վատթար կրից, նմանապէս եւ արդարութիւն նորա անընդունակ է չարաչար կրից։ Անընդունակ չարաչար գանձուց բանսարկուին. (Սարգ. յկ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)

Անընդունակ յանցման մեղաց, կամ ապականութեան. (Նար.։)

Ամպ թեթեւ լուսաւոր՝ անընդունակ խոնաւութեան. (Շար.։)

Ոչ խիստ եւ անընդունակ առ իրսդ. (Թղթ. յն.։)

Անարժանս բարեաց, անընդունակս սիրոյ. (Նար. ՟Կ՟Է։)

Կամ չընդունօղ, եւ չունօղ.

Ոչ եթէ զամենեսեան անընդունակս ասէ լինել նորա վկայութեանցն. (Նանայ.։)

Անընդունակք լինէիք՝ որ ի մէնջ առաքեցեալքն գային առ ձեզ. (Արծր. ՟Ա. 5։)

Ասեն՝ թէ անընդունակ է (այդր հատուածոյ՝) առաջին թարգմանութիւն Աւետարանին. (Թէոդոր. մայրագ.։)

իբր անընդունելի. չընկալեալ. անընկալ. գապուլ օլունմազ.

Առանց ուղիղ հաւատոյ եւ առաքինութեան անընդունակ է պաշտօնն. (Խոսր.։)

Քամահեսցեն զնա, եւ անընդունակ զվարդապետութիւնսն ցուցցեն. (Նանայ.։)

Գնաց ի կողմանս մարաց եւ եղիմացւոց, եւ անընդունակ եղեալ ի նոցանէ՝ ոչ կարաց կատարել անդ զօրութիւնս. (ՃՃ.։)

Կամ անտանելի. անբովանդակելի.

Զանընդունակն լայնատարած դիմաց երկրիս՝ առ իւր պարփակել. (Նար. խչ.։)


Անընդունակութիւն, ութեան

s.

incapacity, inability.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր չընդունելն. անհաւանութիւն. որ եւ ԱՆԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒԹԻՒՆ.

Զի մի՛ ինքն լիցի պատճառ, այլ հրէից անընդունակութիւնն. (Երզն. մտթ.։)


Անընդունելի, լւոյ, լեաց

adj.

inadmissible.

· Calfa

NBHL (11)

Չընդունելի. անհաճոյ. գապուլ օլունմազ. կեչմէզ.

Բայց զի ի բնագրին ոչ գտանի, մեզ անընդունելի է. (Արշ. ՟Ժ՟Ե։)

Անընդունելի են պատարագք նորա. (Մծբ. ՟Դ։)

Զաղօթսն անգործ եւ անընդունելի առնել. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)

Զի կարասցեն զայրն Աստուծոյ անընդունելի առնել թագաւորին. (Սոկր.։)

Խօսից անընդունելեացն Աստուծոյ. (Սիսիան.։)

Իբր անընդունակ. անկցորդ.

Աստուածութիւնն անընդունելի է ամենայն չարութեան. (Փիլ. լին.։)

Անընդունելի է ի բարւոյն բնակութենէ՝ չարութեամբ իւիք ըմբռնեալ հոգի. (Նիւս. կուս.։)

Եւ այն ինչ՝ զոր չկարէ ընդունել կամ տանել ոք.

Անընդունելիք են իսկութեան էութեան նորա այնպիսիքն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)


Անընթեռնլի

adj.

illegible, unreadable.

· Calfa

NBHL (2)

Զոր չէ մարթ ընթեռնուլ. անվերծանելի. անկարդալի, գաղտնի. օգունմազ.

Տումար անընթեռնլի. (Պետր. սիւն.։) եւ (Տօնակ.։)


Անընթրիք

adj.

supperless.

· Calfa


Անընկալ

adj.

cf. Անընդունելի;
— լինել, to be inadmissible.

· Calfa

NBHL (9)

(որ գրի եւ ԱՆԸՆԳԱԼ). Չընկալեալ. անընդունելի.

Զի մի՛ յանկարծ երեւեալ՝ անծանօթ անընկալ լիցի։ Անընկալ եղեւ (ի մարդկանէ). (Ագաթ.։)

Ապաշխարութիւն նոցա անընկալ լիցի։ Անընկալ լիցի տօնն. (Կանոն.։)

Իբր անընդունակ. անկցորդ.

Քաղցեաւ եւ ծարաւեցաւ՝ անընգալ ի հաշանաց, եւ մաքուր ի մեղաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Առանց ընդունելոյ կամ առնլոյ ինչ.

Մեծամեծ պարգեւօք պատուել. վասն որոյ հաւանեցուցեալ զարքունիսն՝ անընկալ թողոյր (Մեսրոպ). (Կորիւն.։)

ԱՆԸՆԿԱԼ ԼԻՆԵԼ. որպէս Չընդունել. չանսալ.

Անընկալ եղեալ՝ եւ ոչ կատարէ զհրաման իշխանին իւրոյ։ Անընկալք եղեն բանից նորա. (Ղեւոնդ.։)


Անընկեր

adj.

without companion, alone.

· Calfa

NBHL (6)

ԱՆԸՆԿԵՐ (գրի եւ ԱՆԸՆԳԵՐ). Չունօղ զընկեր, կամ զհաւասար. անօգնական. միակ. առանձին. եալընըզ.

Զի մի՛ անընկեր մնասցէ, խառնէ զնա ընդ երկուսն եւս. (Ոսկ. գծ.։)

Խոտեալ ընկենուք զմիոյ անընկեր իրաց հանդէս. (Արծր. ՟Գ. 5։)

Չդնել անընկեր գիր ի վերջս տողին կամ յառաջս. (Նչ. քեր.։)

Մի է Աստուած Հայր, անընդեր (ի հայրութեան), եւ առանց պատճառանաց (ծագման). (ՃՃ.։)

Ադամ էր անընկեր միայնակ. (Եպիփ. ծն.։)


Անընկերական, ի, աց

adj.

unsociable;
unsocial.

· Calfa


Անընկերականութիւն, ութեան

s.

unsociableness.

· Calfa


Անընկերասէր

adj.

that loves not his companions.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր առանձնասէր, առանձնութեան սիրօղ. ἁφιλέταιρος.

Անքաղաք, անտուն, անինչ, անընկերասէր. (Բրս. թղթ.։)


Անընկճելի, լւոյ, լեաց

adj.

indomitable, invincible, inflexible, unconquerable.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ոչն ընկճի.չիսմքած, տակ չեղած.

Անընկճելիք լինելով ի վայրաբեր խորհրդոց. (Պիտ.։)


Անընչութիւն, ութեան

s.

want of fortune, poverty.

· Calfa

NBHL (5)

ԱՆԸՆՉԵՂՈՒԹԻՒՆ ԱՆԸՆՉՈՒԹԻՒՆ Ոչ գոլն ընչեղ. անինչ եւ անստացուած կեանք. աղքատութիւն՝ մանաւանդ կամաւոր.

Վասն անընչեղութեանն ի բազում խաղաղութեանն եւ յանհոգութեան են կեանք աղքատին։ Անընչեղութիւն, ողորմութիւն. անընչութիւն. (Մանդ.։)

Զողորմածութիւն եւ զանընչութիւն։ Անընչութեամբ զկեանս իւր տնօրինել. (Սարգ.։)

Զի՛նչ օգուտ է ինձ անընչութիւնն, յորժամ սէր խեղկատակութեանն ծառայ զիս ունի գրաւեալ. (Լմբ. սղ.։)

Եթէ կամիս զանընչութիւն, ատեա՛ զարծաթսիրութիւն։ Գանձարան մեծ է կրօնաւորի կամաւոր անընչութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Է։)


Անընտել, ի, ից

adj.

not familiar, strange;
unaccustomed;
indocile, wild, savage.

· Calfa


Անընտելութիւն, ութեան

s.

want of familiarity;
disuse;
indocility, ferocity.

· Calfa


Անընտրաբար

adv.

indiscreetly, imprudently.

· Calfa

NBHL (3)

Անընտրողաբար. առանց ընտրելոյ կամ ընտրութիւն առնելոյ. անխտիր. անխորհրդաբար. թէվէքէլլի.

Զի մի՛ անընտրաբար նուիրանն խայտառակեսցի։ Վիրաւորեալ՝ քան թէ բժշկել՝ անընտրաբար զկարծիս մտաց. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Գ։)

Անընդրաբար մոլորիս. (ՃՃ.։)


Անընտրողաբար

adv.

cf. Անընտրաբար.

· Calfa

NBHL (3)

Առ ի շիջանել անընտրողաբար յանձեռնհասն բարձրութենէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)

Մի՛ ոք անընտրողաբար զամենայն հաւասար համարեսցի. (Շ. ընդհ.։)

Անընտրողաբար տալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Անընտրող

adj.

indiscreet, imprudent.

· Calfa

NBHL (5)

Որ չառնէ ընտրութիւն. որոյ չիք ընտրողութիւն. անխորհուրդ. տգէտ. տգիտական. անընտրողական. աղէկ չիքննօղ, աղէկը չընտրօղ, անխելք.

Տգէտ եւ անընտրող առաջնորդ ի բժշկելն խոցէ. (Նեղոս.։)

Դատաւորք անընտրողք իրաւանց. (Մխ. դտ.։)

Անընտրող մտօք ունելով զծառայս, չընտրել զլաւն ի վատթարէն. (Փարպ.։)

Երդմանց սովորութիւնք՝ յանընտրող յիմարութենէ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե։)


Անընտրողութիւն, ութեան

s.

indiscretion, imprudence.

· Calfa

NBHL (4)

Պակասութիւն ընտրողութեան՝ քննութեան եւ ուղիղ դատման. անխոհեմութիւն, տգիտութիւն. անխելքութիւն.

Յամենայն ինչ անընտրողութեամբ մերձենան. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե։)

Եւ առ մեօք լինի անընտրողութիւնն ի կամքն. (Լմբ. սղ.։)

Նաւաստեաց լինել դաւող անընտրողութեամբ. (Պիտ.։)


Անըստգիւտ

cf. Անստգիւտ.

· Calfa

NBHL (8)

ԱՆԸՍՏԳԻՒՏ ԱՆՍՏԳԻՒՏ Ըստ յն. անըստգիտելի. ἁκατάγνωστος. irreprehensibilis, qui damnari nequit. Ուր չիցէ ստգիւտ կամ ինչ մի ըստգտանելի. անպարսաւ. անարատ. անթերի. կատարեալ. ստոյգ. անկասկած.

Ոչ մի ինչ պակասութիւն ի բոլորն անդամոց, յամենայնէ այսպիսեացս անըստգիւտ եղեալ. (Պիտ.։)

Անըստգիւտ հաւատով։ Անըստգիւտ սրտիւ վստահ։ Անստգիւտ ուրախութիւն, կամ հաստատութիւն. (Լմբ.։)

Անստգիւտ բարգաւաճանօք. (Պիտ.։)

Անըստգիւտ գանձ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)

Եւ ոչ ստգտեալ ի խղճէ անձին. անխիղճ. (որ եւ վերածի ի նախագրեալս).

Զմեղացն մահ որպէս զկեանս սիրով եւ անըստգիւտ մտօք ողջունեն։ Անստգիւտ մտօք բերին ընդ նոյնն (ընդ մեղս). (Լմբ.։)

Իրք՝ ստգտանօք մտաց դատապարտիմք, նորա է, եւ անստգիւտն՝ մեր. (Լմբ. էր ընդ.։)


Անըստերիւր

cf. Անստերիւր.

· Calfa

NBHL (6)

ԱՆԸՍՏԵՐԻՒՐ ԱՆՍՏԵՐԻՒՐ Ոչ ստերիւրեալ. ոչ թիւրեալ. անխոտոր. անվրէպ. անսխալ. անթերի.

Միայն մոլորումն մտաց հեռանայ ի նմանէ. իսկ որ անըստերիւր ունէր զսա, տե՛ս թէ զի՛նչ աղաղակէր. (Լմբ. պտրգ.։)

Բազմիցիմք ըստ անսուտն խոստման, եւ վայելիցեմք ընդ Քրիստոսի անըստերիւր յուսոյն մերոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Անստերիւր եւ սրբակցորդն ստացուածոց քրիստոսեան նշանին. (Նար. խչ.։)

Անստերիւր ունել զմիտս։ Յետ մահու անըստերիւր զթիւսն ունել աղերսէ. (Լմբ. պտրգ.։)

Անըստերիւր հոգեւորական վարուք. (Շար.։)


Անթ

s.

cf. Անութ.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

, ի, ռ հլ. «թևի տակի փոսը, խօլթուխ» Բ. մկ. ժբ. 40. Երեմ. լը. 12. Բուզ. գ. 18. այս հին օրինակների վրայ կարելի է աւելացնել այժմ՝ «Խեցիս ջեռու-ցեալ յանթոն դնէին» Եփր. Վկ. արև. 30 «Գունդս կապարիս հրամայեալ է ջեռուցանել և դնել յանթս ձեր, մինչև ծակեսցի փոր ձեր» (Գոր. և Շմոն, էջ 70)։ Ածանցեալ ձևերն են՝ անթել «թևի տակն առնել» Կանոն. անթմէջ «անութի մէջտեղը» ԱԲ. ընդանթական «թևի տակի» Բժշ. անութքա, անութքայ «թևի կամ վզի տակ ուռեցք» Գաղիան. անթանոց «ու-սընդանութ կապուած ոսկու շարք կամ յան-ջագեղ կամար» Հին բռ. ընթանոց «ղենջակ» Ոսկ. ես. անթանոցիկ «թևի տակ դրած փոք-րիկ խուրձ ցորեն» Յոբ. իդ. 19. անթատակ «թևի տակը» Ոսկիփ. Աբր. կրետ. 84. նոյն բառը գրւում է անթ և անդ ձևերով (վերջին ձևով է Զքր. սարկ. բ. 52). Վարդանեան ՀԱ 1922, 280 սխալ գրչութիւն է համարում անթ, որ սակայն արդարանում է գւռ. ձևե-րով. նոր գրականում ընդունուած է միայն անութ, որից անթացուպ «խեղանդամի թևի տակ գաւազան», ուսընդանութ (իբր մէ՛կ բառ) «կրծքի վրայ խաչմերուկ»։

Bugge KZ 32, 2 դնում է հնագոյն ասնութ ձևից, որ կազմուած է հա-մարում ասն+ութ. առաջինը՝ ասն=յն։ ἄζων, սանս. ákša, լտ. axis, հսլ. osi հբգ. ahsa «առանցք»<հնխ. ak'sō̄n նշանակութեան փոփոխութեան համար հմմտ. լտ. axilla, հբգ. uohsana «ան-թատակ». երկրորդը՝ ութ, մասնիկ է. հմմտ. ագանութ (77 եբր. բառ է). ո-մօթ, անօթ, Հիւնք. խանութ-ից։ Պա-տահական նմանութիւն ունի արաբ. ❇ ibt «անութ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. 454)։

ԳՒՌ (dialectal) Ակն. Հճ. Հմշ. օնթ, Մկ. Վն. հիւնթ. բառիս նշանակութիւնը գրաբարից մի քիչ տարբեր է. այսպէս՝ Ախց. Զթ. Հմշ. «գիրկը», Հճ. «կապոց, տրցակ», Մկ. Զն. Տր. «թևտակ, երկու բազուկների կամ մէկ թևի ու իրանի միջև առնուած մի բանի քա-նակութիւնը», Ակն. «մի կուրծք բեռ, լանջքի վրայ առած բեռան քանակութիւնը», Մրշ. «ուս, կռնակ», իսկ միայն Վն. «թևի տակը»։ Նոր ձևեր են Ալշ. յանտէտակ. Մշ. յանդ'է-տակ, Վն. ընթատակ, Մկ. հընթըտակ, Հմշ. օնթդագ «թևի տակը», Վն. հնթել «թևի տակ դնել», Հմշ. օնթուլ «տղան գիրկը նստեց-նել», Զթ. անթիլ «գրկել», Ակն. օնթիլ «յա-փըշտակել, մի բան ամբողջովին խլել ու փախչիլ, կրծքի վրայ բեռնաւորուիլ», Խտջ. անթել «անթով կամ գրկով չափել, ռմկ. խուլաճլամիշ ընել»։

NBHL (1)

Ձեռքն եւ բազուկն յորժամ զարկք առնու, ուռենայ ի յանթքն (կամ յանդքն). (Մխ. բժիշկ.։)


Անթագաւոր, աց

adj.

kingless.

· Calfa

NBHL (5)

Ո՛վ յանդուգն մեկնիչ դու, եւ յոյժ անթագաւոր. (Առ որս. ՟Ե։)

Անթագաւոր եւ անիշխան. (Լաստ. յիշ.։)

Զանթագաւորքս պարսաւեալ. (Շ. վիպ.։)

Կացեալ աթոռ թագաւորութեանն անթագաւոր զամ մի. (Ուռհ.։)

ἁβασίλευτος Առանց թագաւորի մնացեալ, եւ մնալ կամեցօղ.


Անթախանձ

adj.

without importunity, without intrusion.

· Calfa

NBHL (2)

Ազատ ի թախանձանաց այլոց.

Զայլ ստացուածսն ետ ի քաղաքին մատակարարսն՝ վասն անթախանձ լինելոյ նմա ի հարկէ դիմոսական պահանջմանէն. (Վրք. ոսկ.։)


Անթաղ

adj.

unburied.

· Calfa

NBHL (7)

ἅταφος. insepultus. Ոչ թաղեալ. առանց թաղման կամ գերեզմանի. չթաղուած. կէօմիւլմէմիշ.

Եւ ոչ գերեզմանի արժանի առնել, անթաղ բառնալ ընկենուլ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Զդիակունս նոցա քարշել ընկենուլ անթաղ. (Խոր. ՟Գ. 32։)

Անթաղ իսկ ընդ վայր ընկեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Գտաւ անթաղ ընկեցեալ. (Սահմ. ՟Ը։)

Կայցէ անթաղ. (Լմբ. յայտն.։)

Մերկս՝ անզէնս՝ անթաղս տեսանէին. (Ոսկ. ես.։)


Անթանոցիկ

s.

armful, any thing carried under the arm-pit.

· Calfa

NBHL (3)

ἁγκαλίς. manipulus, fasciculus ulnis gestatus. Խուրձ ցորենոյ, զոր ժողովեալ աղքատաց՝ կրեն ընդ անթով. ցորենի կապոց՝ խօլթուխը զարկած.

Նոյն ընդ Մեհեւանդ, ըստ Հին բռ.։ Շար ոսկւոյ կամ լանջագեղ կամար՝ արկեալ ի միոյ ուսոյ ընդ միւս անթով։ cf. ԸՆԹԱՆՈՑ, որ է ղենջակ։

Զանթանոցիկ սրբոյն յափշտակեցին. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 19։)


Անթառամ

adj. s.

unfading;
incorruptible;
amaranth.

· Calfa

NBHL (10)

Լուսաւոր եւ անթառամ է իմաստութիւն։ Անթառամ նահատակութեանցն պատերազմի յաղթեալ։ Յանթառամ ժառանգութիւնն։ Ընդունիջիք զանթառամ փառացն պսակ. (Իմ. ՟Զ. 13։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 4։ ՟Ե. 4։)

Անթառամ ծաղիկ. (Շար.։)

Զանթառամն եւ զերկնայինն ծաղկեցար ծաղիկ. (Անյաղթ բարձր.։)

Անթառամ զվարդ իմոյ կուսութեան պահելով. (Խոր. հռիփս.։)

Որ անթառամ փառօք պսակէ զսուրբս իւր. (Շար.։)

Անթառամ ասելովն՝ զմիշտ պայծառութիւնն նշանակէ, եւ զնոյնպէս ունելն։ Անթառամն ասելով՝ զնոյնօրինակ ունելն առակէ. (Սարգ.։)

Առանց թառամելոյ. անեղծութեամբ.

Որք անթառամ պսակեցան յանվախճան յաւիտեանս. (Շար.։)

Անթառամ պայծառանաս. (Մագ. ՟Խ՟Ը։)

ἁμάραντος, ἁμαράντινος, ἁμίαντος. non marcescens, immarcidus. Որ ոչն թառամի. անթարշամ. միշտ դալար. անեղծ. անարատ. մշտատեւ. անփոփոխ, որ չիթօշնիր՝ չիթոռմիր. սօլմազ.


Անթատակ

s.

arm-pit.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ ռմկ. որպէս Անթի տակն. ընդանթական մասն մարմնոյ. տեղիքն՝ որ ընդ անթովք.

մեռաւ ոմն իշխան՝ եւ ի լուանալն գտին բանալի մի յանթատակն. (Ոսկիփոր.։)


Անթարգման

adj.

without interpreter;
that cannot be translated;
inexplicable.

· Calfa

NBHL (2)

Առանց թարգմանելոյ կամ մեկնելոյ. թերճիւմէսիզ.

Զալէլուն՝ անթարգման եթող. (Վրդն. սղ.։) իբր ἁνερμήνευτον.


Անթարգմանելի, լւոյ, լեաց

cf. Անթարգման.

· Calfa

NBHL (6)

Անթարգմանելի գոյութիւն. (Մաքս. նշ. եկեղ.։)

Անթարգմանելի է քո տնօրէնութիւնդ Քրիստոս Աստուած. (Գանձ.։)

Անթարգմանելի տնօրէնութեամբ. (Շար.։)

Խորհրդով անթարգմանելեաւ։ Օրհնաբանութեամբ անթարգմանելեաւ։ Անուամբդ անթարգմանելւոյդ։ Մնայ յոլովից անթարգմանելի. (Նար.։)

ἁνερμήνευτος. inexplicabilis, inscrutabilis. Զոր անմարթ է թարգմանել կամ մեկնել. անճառելի. մեկնութեան տակ չինկնօղ. թապիր օլունմազ, վասֆէ կեչմեզ.

Անթարգմանելի հանդիսան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)


Անթարգմանաբար

adv.

inexplicably.

· Calfa

NBHL (3)

Զոր ամենայն արարածք ահիւ եւ դողութեամբ օրհնեն, սա միայն անթարգմանաբար առագաստեցոյց. (Ոսկ. կուս.։)

Որ ի Հօրէ անժամանակապէս, եւ ի մօրէ անթարգմանաբար. (Շար.։)

ἁνερμηνεύτως. Անթարգմանելի օրինակաւ. անճառաբար.


Անթարգմանապէս

adv.

cf. Անթարգմանաբար.

· Calfa


Անթարթ

adj.

earnest, steadfast;
with fixed eyes.

· Calfa

NBHL (2)

Առաւել ռմկ. իբր անթարթափ.

Յիսուս ի խաչին անթարթ աչօք ի մայրն հայէր. (Ոսկիփոր.։)


Անթարթափ

cf. Անթարթ.

· Calfa

NBHL (5)

Չունօղ զթարթափումն՝ կամ զթօթափումն. անքթիթ. անթարթելի. անշարժ. առանց թարթելու. ասլա օյնամազ, պիք պիք.

Անթարթափ բացութիւն աչաց։ Զանթարթափ պշնուլն աչօք. (Նար. ՟Ձ՟Ե։ Լմբ. համբ.։)

Կամ որ ոչ թարթափի յայլ իրս. անդանդաղ. անսայթաք.

Ըստ կարգաբանութեան խօսից անթարթափ լեզուոյ յոյժ պատկանաւոր. (Նար. խչ.։) Ի կրկին միտս հայի ասելն.

Անթարթափ ի նոյն վերասլացեալ ի յաջ եւ յահեակ. (Նար. յիշ.։)


Անթարշամ

adj.

cf. Անթառամ.

· Calfa

NBHL (6)

ԱՆԹԱՐՇԱՄ ԱՆԹԱՐՇԱՄԵԼԻ Անթառամ. եւս եւ՝ որ չէ խորշոմեալ. չըթօշնած. սօլմազ. փէօրսիւմէմիշ.

Հուրն ի մէջ դալարոյն կանաչ ոստոց մորենոյն երեւեալ՝ պահեաց զնա անթարշամ. (Ագաթ.։)

Որպէս ծառ որ անկեալ է ի գնացս ջուրց՝ անթարշամ է, նոյնպէս եւ որ զպատուիրանս Աստուծոյ քննէ, անթարշամ մնայ։ Անթարշամ խնձորին։ Անթարշամ փառօք կրկին պսակեցաւ։ Թագ անթարշամ. (Նար. երգ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)

Հանդիպել մատաղագունի եւ անթարշամ ի մեղաց եղելոյ հասակին. (Յհ. իմ. ատ.։)

Անթարշամելի զուարճացմամբ տերեւոյն. (Պիտ.։)

Անթարշամելի երես. (Զքր. կթ. ննջ.։ Զքր. կթ. կուս.։)


Անթաց

adj.

dry.

· Calfa

NBHL (7)

ἅβροχος, ἅνικμος. immadidus, homuris expers. Առանց թացեալ լինելոյ. անթանալի. անխոնաւ. չիթրջած. ըսլանմամըշ.

Անթաց ոտիւք գնայր ի վերայ խոնաւուտ եւ անհաստատ բնութեանն. (Դիոն. ածայ. ՟Բ։)

Զմեղացն հերձանելով ծով անթաց ոտիւք. (Խոր. հռիփս.։)

Ընդ գետ անցանել անթաց ոտիւք. (Լմբ. սղ.։)

Անցո՛ ընդ գետս այս երկրային, անթաց յախտից՝ գարշապարին. (Յիսուս որդի.։)

Ամենեւին ցամաքեցոյց, զի էր առաւօտուն ծովն չոր եւ անթաց. (Նիւս. սքանչ.։)

Երաշտութիւն անթաց յանձրեւաց. (ՃՃ.։)


Անթափ

adj.

unspilt;
raw, unprepared.

· Calfa

NBHL (6)

ἅγναφος, ἅγναπτος. a fullone nondum purgatus, rudis. գավը տէօքիւլմէմիշ. խավլը.. Ոչ թափեալ ի բնիկ խաւոյ. չեւ լուացեալ ի թափչաց. նոր. անմաշ.

Ոչ ոք արկանէ կապերտ անթափ ի վերայ հնացեալ ձորձոյ. (Մտթ. ՟Թ. 16։ Մրկ. ՟Բ. 21։)

Անթափ, այս է՝ ոչ լուացեալ. (Երզն. մտթ.։)

Եւ ոչ ի բաց թափեալ, կամ բարձեալ. եւ անմոռաց.

Տայ զպտուղ ժամու անթափ տերեւով. (Վրք. հց. ձ։)

Անթափ ի մտացն յիշեսցէ զյիշատակ ծառոյն կենաց. (Ագաթ.։)


Անթափանց

adj.

opaque, impenetrable.

· Calfa


Անթափանցիկ

cf. Անթափանց.

· Calfa


Անթափանցկութիւն, ութեան

s.

opacity, impenetrability.

· Calfa


Անթաքուն

adj.

inconcealable, manifest, evident, public.

· Calfa

NBHL (2)

Որ չէ թաքուն կամ գաղտնի, այլ՝ յայտնի.

Որ է յայտնի եւ անթաքուն. (Շ. հրեշտ.։)


Անթաքուստ

cf. Անթաքուն.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՆԹԱՔՈՒՍՏ կամ ԱՆԹԱԳՈՒՍՏ Նոյն ընդ անթաքուն, եւ անթաքչելի. որ չկարէ թաքչել կամ փախչել.

Զի անթաքուստ լիցին ի վրէժխնդրութենէ անտի. (Ագաթ.։)

Գործք իւրաքանչիւր անթաքուստ առաջի նորա. (Արշ.։)

Անթաքուստ ստուերաւ (այս ինքն յերեսաց ստուերի) ամենեքեան պայծառացեալ լինէին վայրք։ Անթաքուստ յուզմամբ ելեալ ի վեր՝ փախչէին. (Պիտ.։)


Անթաքչելի

cf. Անթաքուն.

· Calfa

NBHL (2)

Որ չկարէ թաքչել. անթաքուստ.

Զոր հրէիցն ծածկեալ զանթաքչելի (կամ զանթագչելի) զգանձն. (Շար.։)


Անթեղ, ի

s.

wood embers;
— հարկանեմ, to cover the fire with ashes.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

(ներգ. յանթեղի) «տաք մոխիր» Վեցօր. 158. Փարպ. որից անթեղ հարկանել «կրակը մոխրի տակ թաղել» Կիւրղ. ել։

= Կովկասեան լեզուներից փոխառեալ բառ է, որի արմատը պահում է վրացերէնը. այս-պէս՝ ანთება անթեբա «կրակ վառել, հրա-հրել, բորբոքում», ანთებული անթեբուլի «վառած»։-Աճ.

Մեր արմատի հետ պատահական նմա-նութիւն միայն ունին յն. αίϑαλη «մո-խիր, մուր, վառած ածուխ», თίροώ «հրավառ», αίϑω «վառել», ὰνορα-«ածուխ», ἀνβραϰία «անթեղ» ևն բառե-րը, որոնցից փոխառեալ է նաև վրաց. ანთრაკი անթրակի։

ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Հճ. Ոզմ. անթեղ, Երև. Խրբ. անթէղ, Մշ. անթեխ, Զթ. ինթեղ.-իսկ Տիգ. mնթիղ «անթեղելու յատուկ ածուխի մեծ կր-տոր»։ Նոր բառեր են անթեղել (Ակն. ենթէ-ղիլ), անթեղնել (Ղրբ.), անթեղկալ, անթե-ղուել, անանթեղ, անթղոց (Մշ.) «կրակը խառնելու ձող», որ ՆՀԲ-ի մօտ (հտ. Բ, է» 1060 գ) անթեղոց ձևն էլ ունի, իսկ Բլ. Դվ. Վն. դարձել է անթրոց։

NBHL (5)

Գազախ. կամ կրակ ծածկեալ ի գազախի. աճիւն. մոխիր. քէօզ. քիւլ.

Միզեն ի կրակն, եւ յանթեղ զաղբ իւրեանց արկանեն. (Փարպ.։)

Նման են կրակի, որ ծածկեալ կայ յանթեղի. (Վեցօր. ՟Ը։)

ԱՆԹԵՂ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. Առնուլ պահել մոխրապատ զմնացորդ կրակին. որ եւ ԱՆԹԱՂԵԼ, կամ ԱՆՏՂԵԼ ասի ռմկ.

Ի խմորելոյն ա՛յլ խմոր պահի՝ զայլ հայս խմորել. որպէս ի կրակէ անթեղ հարկանեմք. եւ թէպէտ կենդանի իցէ (կրակն), սակայն անյայտ է. (Կիւրղ. ել.։)


Definitions containing the research ա : 5914 results

Կիզեմ, եցի

va.

cf. Կիզում.

· Calfa

NBHL (10)

ԿԻԶԵՄ որ եւ ԿԻԶԱՆԵԼ, ԿԻԶՈՒԼ. Տոչորել. չարաչար այրել. ծախել. էրել մրկել. եագմագ.

Կիզէ զմարմին իմ, կամ զիս. (Վրք. հց. ՟Զ։ Ճ. ՟Բ.։)

Կիզաց զթշնամիս տան հօր իւրմոյ։ Կիզելով զթշնամին ի վերայ երկրի. (Արծր. ՟Ե. 2։ Շար.։)

Զի մի՛ հուր աստուարութեանն կիզեսցէ զերկիր. (Տօնակ.։)

Զմթերս աներկիւղութեան յարգին արծարծեալ կիզէ։ Քչոցն ճարճատելոյն ի մէջ հրոյն. Զի այս նիւթ ի կիզելն (իլն) ձայն հանէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)

Նա էր կիզօղն (տաճարին). (Նիւս. թէոդոր.։)

Իբր յապականօղ կիզորէ. (Պիտ.։)

Բայց ես մեղօքս այժմուս կիզիմ. (Յիսուս որդի.։)

Ծարաւով տոչորման մեղացն կիզեսցուք. (Խոսր.։)

Խահրեալ եւ կիզեալ է յերամակէ խոզիցն։ Կիզիմ յահէ քումմէ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Զ։)


Կիզիչ, չի, չաց

adj. s.

combustive;
canstic;
incendiary

· Calfa

NBHL (7)

Սերովբէս՝ կիզիչս՝ կիզիչս գոլ յայտնէ ի մանկութենէն. (Դիոն. երկն.։)

Սրովբէից կիզիչ կենդանեացն. (Շար.։)

(Փայլակն) պրեստեր կոչի, որ ասի կիզիչ. (Արիստ. աշխ.։)

Զնետս մուխս չարին հրեղէնս, այսինքն զխորհուրդս կիզիչս. (Եփր. եփես.։)

Չարափառութեանն կիզիչ, եւ հատանօղ տապար. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)

Ճրագ լուսատու է աչաց, եւ կիզիչ սողնոց. սոյնպէս եղիա լուսատու արդարոց, եւ կիզիչ մեղաւորաց. (Անան. ի յհ. մկ.։)

ἑμπρηστής, ἑμπρηστήρ qui incendit. կիզօղ. կիզանօղ. այրիչ. տոչորիչ. լուցիչ. բորբոքիչ. ծախիչ. էրօղ, վառօղ, բռնկցընօղ.


Կիզումն, ման

s.

causticity;
ignition;
combustion;
burning;
conflagration.

· Calfa

NBHL (8)

Ըզճարպ հրոյն կիզման. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 14։)

Անքուն որդանցն, եւ կիզման հրոյն. (Յճխ. ՟Ի։)

Մատնեցի զմարմինս իմ ի կիզումն տանջանացն. (Ագաթ.։)

Կորստեան կիզմամբն։ Անզովանալի կիզումն։ Զտաճարին կիզումն։ Կիզմամբ ախտից։ Ի խորովակսկիծ կիզմանէ. Կամ Յարեգակնայինն տապացաւ կիցմանէ. (Յհ. կթ.։ Նար. ՟Ժ՟Թ։ Մխ. երեմ. Յիսուս որդի.։ Արծր. ՟Դ. 12։)

Ոչ զգայր զկիզումն մատանցն՝ ի կիզմանէ ցանկութեան սրտին. (Վրք. հց. ՟Զ։)

Որոտմունք եւ փայլատակմունք, կիզմունք, եւ ամպահարութիւնք. (Արիստ. աշխ.։)

καῦσις, κατάκαυσις ustio, combustio եւ այլն. Կիզուլն, մանաւանդ կիզանիլն. այրումն. տոչորումն.

ԿԻԶՈՒՄՆ. որպէս Հրային երեւոյթ յօդս. cf. ՊՌԵՍՏԵՐ. πρηστήρ.


Կիզողութիւն, ութեան

s.

cf. Կիզումն.

· Calfa

NBHL (3)

Սերովբէին համանունութեամբ կոչելն՝ յաղագս կիզողութեանն ասացելոց՝ ի մեղացն ջնջումն. (Դիոն. երկն.։)

Զի արգելցէ զկիզողութիւն հրեղէն երկնից։ Ի բնութենէ չունին կիզողութիւն, այլ հրամանաւ աստուծոյ. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. սղ.։)

πρηστήριον incendium. Կիզիչն գոլ. կիզողական զօրութիւն. որ եւ ԿԻԶԱՆՈՂՈՒԹԻՒՆ.


Կիսեղկ

adj.

half-warm, tepid.

· Calfa

NBHL (2)

Որ է կէս մի եղկ. գաղջ. ոչ այնչափ ջերմ.

Ի կիսեղկ ջրով աւազանն մտէ. (Մխ. բժիշկ.։)


Կիսէշ, իշոյ, ոց

s.

mule, half ass.

· Calfa

NBHL (5)

Խառնուրդ կենդանւոյ ի հնարից մարդկան. այն է ջորի, ոյր հայրն է սովորաբար էշ, եւ մայրն ձի.

Վասն է՞ր ըստ քերդողին կիսէշ ասէ ... կիսէշ ասեմք զջորի. (Սահմ. ՟Գ։)

Ուրուք շարաբարձեալ ի վերայ կիսիշոյ. (Մագ. ՟Ե.)

Երիվարօք եւ կամ կիսիշօք. (Շ. ընդհանր.։ Սարգ. յկ. ՟Ը։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)

Զի՞նչ օգուտ բերէ ինձ ելանել ի վերայ կիսիշեաց (տպ. կէսիշաց) նստել. (Կանոն.։)


Կիսովին

adv.

half, in part, by halves.

· Calfa

NBHL (2)

կիսով չափ. ըստ կիսոյն.

Այս անէծք եհատ զարմատս տնկոյն, եւ չորացոյց կիսովին զայն. (Վրդն. ծն.։)


Կիտոս, ի, իւ

cf. Կետոս.

· Calfa

NBHL (4)

ԿԻՏՈՍ որ եւ ԿԵՏՈՍ. κῆτος cetus. այս ինքն վիշապ ձուկն մեծ.

Կղզի է ասէ, եւ կիտոս էր. (Պտմ. աղեքս.։)

Առեալ կիտոսին զյովնան։ Մարգարէն ընդ աչս կիտին տեսանէր եւ այլն. (Անան. ի յովնան.։)

Լեւիտթանն անուանեալ կիտոսիւ. (Նար. մծբ.։)


Կիրթք, կրից

s.

exercise, practice, experience, instruction, knowledge;
ի կիրթս առաքինութեան մխել, to exercise or practise virtue;
անցանել ընդ կիրթս իրիք, to get used or accustomed to.

· Calfa


Կիցք

s.

joint, conjunction, union;
kick, kicking;
— բանից, composition, texture;
— ճանապարհի, place where four roads meet or cross, cross-road or cross-street;
— անդրեաց, group of statuary;
կիցս արձակել՝ ընկենուլ, to kick, to fling out or kiok up the heels.

· Calfa


Կիցընկէց

adj.

kicking, vicious, apt to kick.

· Calfa

NBHL (2)

ԿԻՑԸՆԿԷՑ կամ ԿԻՑՍԸՆԿԷՑ. Որ կիցս ընկենու.

Ջորի խեռ, ձի կիցընկեց (կամ կիցսընկէց). (Կանոն.։)


Կիւիւ

s.

cuckoo.

· Calfa

NBHL (3)

ԿԻՒԻՒ գրի եւ ԿՒԻՒ. ռմկ. եւս, կիվիվ, կամ կիւ, կամ կիվկիվ. Թռչուն խայտափետուր, եւ թագ ի գլուխ, որ դնէ զբոյն ի մարգագետինս, եւ ի լսել զոտնաձայն՝ թռչի ճռուողով, որով ի յայտ գայ բոյնն.

Արօր եւ կիւիւ ի կղզիս հանեն զձագս՝ աներկեղ սնուցանելով. եւ ասեն ի թռչելն (զձագս), ահա այսուհետեւ անպարտ եմք, բաւական էք զձեզէն զգուշանալ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)

նոյն թուի եւ ԿԻՒԿԻՒ, որ ի հայս ասի լինել գունով նման լորամրգի՝ մեծ քան զնա. եւ բնակիլ մօտ ի ջուրս, գնալ ի վերայ ջրոց, եւ լուղիլ։


Կծծի

adj.

stingy, saving, scurvy, niggard, beggarly, paltry, shabby, mean, sordid, penurious, parsimonious, avaricious, covetous;
filthy, dirty, impure, unchaste.

· Calfa

NBHL (7)

Նոյն ընդ Կծիծ. գող. գողաբարոյ. ագահ. գծուծ.

Գողակիծք են գողոց, կծծիք, ժլատք, ագահք. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Հազարապետ գողամիտ. մերձաւոր կծծի, բաշխօղ ժլատ. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)

Եղկելին եւ կծծին յուդա։ Ապերախտ, գող կծծի. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)

Կծծի գողք էին իբրեւ զմանկունս. (Տօնակ.։)

Եւ մի՛ սուրբ բերանք զաղտեզի եւ զկծծի բանս խօսեսցին։ Անէ՛ծք այնպիսի կծծի բանից, որք ի սատանյէն բղխեցին. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է. եւ ՟Ի։)

ԿԾԾԻ αἱσχρός, μιαρός turpis, impurus. Զազիր. պիղծ. ամօթալի.


Կծկեմ, եցի

va.

to wind, to coil up, to make into a clew or coil;
to bind, to narrow, to contract, to straiten.

· Calfa

NBHL (8)

Մի՛ կծկիցես զձեռն քո յեղբօրէ քումմէ կարոտելոյ. (Օր. ՟Ժ՟Ե. 7։)

Կծկեցաւ ի վերայ նորա։ Կծկեցաւ ի վերայ ծնդաց իւրոց։ Կծկեալ եւ լքեալ ի մէջ իսրայէլի. (՟Դ. Թագ. ՟Դ. 34։ ՟Թ. 24։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 10։)

Կծկեն զնոսա ախտիւն մեղաց. (Եւագր. ՟Ի՟Ա։)

Կծկեցայ ախտիւն մեղաց. (Մաշկ.։)

Կապեալ աւասիկ կծկեալք, զի եւ շարժել անգամ ոչ կարեմք ի տեղւոջէս. (Բուզ. ՟Գ. 3։)

Զի՞, ասեն, հրամայիցե՞ս մեզ այդչափ կծկել. այսինքն ճնշիլ. (ճմլիլ. Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)

Հեղիոդորոս կապեալ կծկեալ տանջանօք խրատէր. (Եւս. քր. ՟Բ։)

συσφίγγω constringo, contraho, cogo κάμπτω, διακάμπτω flecto, inflecto ἕχω teneo καταστέλλω reprimo. առնել որպէս զկծիկ, կամ որպէս զկուզ (ըստ յն) ամփոփել. յինքն ժողովել. պինդ ունել. կաշկանդել. կր. կարկամիլ, կորանալ. եւ այլն. կծկել, սխմել, կծկտիլ, ետ քաշել, քաշուիլ.


Կծկութիւն, ութեան

s.

shrinking, contraction, shortening, shrivelling;
squatting;
cramp.

· Calfa

NBHL (2)

Կծկիլն. կարկամութիւն. կաշկանդումն.

Արձակէր զնոսա յաներեւոյթ կապանացն, եւ յանհնարին կծկութենէն տանջանացն. (Բուզ. ՟Գ. 3։)


Կծու

adj. fig.

sharp to the taste, sour, acid, tart;
pungent, biting, piquant, slandering, rude, satirical.

· Calfa

NBHL (10)

Ամենայն այսպիսիքս կծու անուանեցան. (Պղատ. տիմ.։)

Տտիպք՝ որչափ ջերմացուցիչքն են, կծուք կոչեցան, եղբարք գոլով. (անդ.)

Քաղցրն եւ անուշն, դառն եւ կծուն ի պէտս բժշկաց տնօրինին. (Յճխ. ՟Է։)

Հատն մանանեխոյ կծու եւ ջերմ է բնութեամբ. (Կոչ. ՟Ե։)

Հատն մանանախոյ փոքր, վասն սաստկութեանն կծու. (Եփր. աւետար.։)

Սաստիկ եւ կծու դեղոց պէտք էին ի ժամանակին. (Գէ. ես.։)

Ըստ ստամոքսացն եւ հատոցնլ դառն, քաղցր, թթու, եւ կծու. (Տօնակ.։)

Շնչեաց հիւսիսային կծու հողմ. (Լաստ. ՟Դ։)

Պատիժ թէպէտեւ կծու է եւ սաստիկ, սակայն պիտոյ է եւ օգուտ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9։)

δριμύς acidus, acer, acutus πικρός, τάγγος, διάπυρος rancidus, acerbus. Կծանօղ եւ կիզօղ ըստ համոյն. բարկ. թթու. եւ Կսկծեցուցիչ. դառն. դաժան. դժնդակ. կծու, կճօղ, խիստ թթու եւ լեղի. սանս. քաթու.


Կծուեմ, եցի

va.

to gather, to pluck, to pick.

· Calfa

NBHL (4)

զի՞նչ եւ ամովս. ո՞չ այծս արածէր, եւ կծուէր մոլաթուզս։ Այծարած, որ մոլաթուզ կծուիցէ. (Ածաբ. առ որս. ՟Ը. եւ Ածաբ. պենտեկ.։)

Հովիւ էի, եւ թութ կծուէի. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։ Սարգ. ՟բ. պետ. 4։)

cf. ԿԾԱՆԵԼ, (զհաց)։

κνίζω rado, vellico որ եւ Կտուել. կտաւել. քթուել. այսինքն Կտտելով եւ կրկտելով քաղել, կթել, շորթել, կորզել. քաղել, փրցնել, ժողվել.


Կծութիւն, ութեան

s. fig.

sourness, sharpness, pungency, acidity, tartness;
bitterness, acritude, causticity.

· Calfa

NBHL (2)

Քաղցրութիւն, սրութիւն, կծութիւն, թթութիւն, խստութիւն եւ դառնութիւն. (Նիւս. բն. ՟Դ։)

առ կծութեան դառնարբոյց դեղոյն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Կծուութիւն, ութեան

s.

cf. Կծութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Ծխաշունչ կծուութիւն ինչ ի փորէ ի վեր բուրիցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)

Աչք մեր դիճացեալ են արտասուօք ի կծուութենէ ծխոյ դորա. (Եղիշ. ՟Ը։)

ԿԾՈՒՈՒԹԻՒՆ δριμύτης, πικρότης acrimonia, acerbitas. որ եւ ԿԾՈՒԹԻՒՆ. Կծու գոլն. բա՛րկ թթուութիւն. դառնութիւն. եկ կծողութիւն.


Կկեմ, եցի

va.

to weave with the shuttle.

· Calfa

NBHL (4)

Ոստայնս չարեաց կկեցի. (Նար. ՟Է.)

յորմէ եւ Մաշկ.

Ոստայնս չարեաց կկեցեր։

ὐφάω, ὐφαίνω texo, detexo κερκίζω radio discrimino fila. Հենուլ կկոցաւ կամ մագուգաւ. ոստայնանկել. անկանել. նիւթել. կտաւ գործել, բանիլ.


Կկզիմ, եցայ

vn.

to sit squat, to squat down, to sit on one's heels.

· Calfa

NBHL (2)

Կկուզ նստիլ. միջով չափ կորանալ իբրեւ կուզ, եւ հանգչել ի վերայ ոտից՝յեցեալ անձամբ յանձն. կկզել, կըկզիլ, պպզիլ.

Աղուէսն կըկզեցաւ, եւ ասէ. Հազար կել եւ արուեստ գիտեմ. (Ոսկիփոր.։)


Կկոց, ի, աւ

s.

weaver's shuttle.

· Calfa

NBHL (8)

Ոստայն՝ յորում անճառաբար անկաւ միաւորութեանն պատմուճան. կկոց՝ անչափելի զգեցողին շնորհ. (Պրոկղ. ի կոյսն.։)

Թել մի քարշեն ի կկոցէ. (Կանոն.։)

Կոյսն վարդենի ի ձեռին ունէր զկըկոցս (կամ զկկոց, կամ զկկուս) ոստայնին. եհար յաչս իւր, եւկուրացոյց զերկոսեանն. (Հ. մայ. ՟Թ.։)

Եհար կկոցայիւ ոստայնի, եւ փորեաց զաչս իւր. (Երզն. մտթ.։)

Ունէր զբարաբն ոստայնոյն։

եւ Տէր իսրայէլ.

Զասեղն ոստայնին. իսկ Հռոսուէտ ի լտ. (Վրք. հց. երես. 878.) դնէ ռա՛տիուս թէքսդօ՛ռիուս։

ԿԿՈՑ ԿԿՈՑԱՅ, ի, իւ. κερκίς radius textorius. գրի եւ ԿԿՈՒՍ. Գործի կկելոյ՝ ի ձեւ երկայն եւ գոդեալ մակուկի. մագոգ. մեքիւք, մեքիք.


Կկու, աց

s.

cuckoo.

· Calfa

NBHL (3)

Կըկուի նեղեալ յափրոդիտականէն, եւ երթեալ խոստովան եղեւ տատրակի. (Մխ. առակ.։)

Խոլամուկն՝ կըկուի չափ հաւ է. (Վանակ. հց.։)

κόκκυξ coccyx, cuculus, avis clamans κόκκυ cuccu. Թռչուն՝ որպէս ազգ ինչ կաքաւու, նման հաւփալի, այսինքն վայրի աղաւնոյ. ռմկ. կուկու. պրս. քիւքիւ, կիւկիւ. թ. էօկյիք. կամ գուգու գուչի, էօյկէ. զի ստէպ ձայնէ կու՛ կու. կամ գու՛ գու՛ գու՛, այլ եթէ ոք տացէ զայս ձայն, ինքն փոխէ զձայնն, եւ ասէ, բի՛ բի՛ բի՛, կամ պի՛ պի՛ պի. ուստի կոչի թուրքերէն նաեւ իպիպիկ.


Կկուզ նստիմ

sv.

cf. Կկզիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Կըկուզ նստեցին ի յարտաքս. (Մխ. ապար.։)


Կկչեմ, եցի

vn.

to blow, to blossom, to bloom, to open.

· Calfa

NBHL (2)

Իբր Փթթիլ. ծաղկիլ. բացւիլ.

Որպէս ծաղիկ գարնանոյ՝ մինչդեռ կկչեն, ուրախ ունին (կամ առնեն) զտեսիլ երեւաց. իսկ յորժամ անցանիցեն, բառնան զբերկրութիւն յաչաց. (Ոսկ. ես.։)


Կղերիկոս

cf. Կղեր.

· Calfa

NBHL (5)

Կղերքն ամենայն։ Առ կղերս եկեղեցւոյ։ Հանդերձ կղերիւք. (Բուզ. ՟Դ. 8։ Արծր. ՟Դ. 11։ Յհ. կթ.։)

Հանդերձ կղերականօքն եւ իշխանօքն. (Կորիւն.։)

Ամենայն լրման եկեղեցւոյս, երախայից, հաւատացելոց, եւ կղերիկոսաց. (Լմբ. պտրգ.։)

Դասք քահանայից, սարկաւագաց, դպրաց, եւ կղերիկոսաց. իմա՛ զփոքր աստիճանաւորս. (Ժմ.։)

ԿՂԵՐ ԿՂԵՐԱԿԱՆ ԿՂԵՐԻԿՈՍ. Ասի եւ Գղեր. եւ Գղերիկոս. յն. κλῆρος clerus. որ է Վիճակ. ժառանգութիւն. եւ Ուխտ եկեղեցւոյ. վիճակաւորք. Ժառանգաւորք. եւ κληριός clericus. Ոմն ի ժառանգաւորաց. եկեղեցական ոք. եւ Ստորինն ի պաշտօնեայս եկեղեցւոյ. որպէս դպիր, կամ փոքր աստիճանաւոր.


Կղերիկոսութիւն, ութեան

s.

clerkship;
holy orders.

· Calfa

NBHL (3)

ընծայել ի կղերիկոսութիւն եկեղեցւոյ. (Ճ. ՟Գ.։)

Զգեցցին սոքա հանդերձ կղերիկոսութեան. (Մաշտ.։)

κλήρωσις clericatus, sortitioin officium Ecclesiae. Վիճակաւորութիւն կամ ժառանգաւորութիւն եկեղեցւոյ. եկեղեցական կարգ եւ պաշտօն վերին կամ ստորին.


Կղթեմ, եցի

va.

to knot, to tie in a knot, to make a knot, to tie up.

· Calfa

NBHL (2)

որպէս թէ Կուղ առնել ի կապն կամ կապելով. պնդել. հանգոյց առնել կամ ձկտել. կղթկապ կամ հանկուրց ընել.

Կղթեաց զճոպանն, մինչ զի եւ չկարաց բնաւ շարժել զձեռն. (Զենոբ.։)


Կղկղեմ, եցի

va.

to strain or pass through a filter or strainer;
to defecate, to clear from dregs, to purge of lees or impurities;
to fine, to filter, to refine, to clarify.

· Calfa

NBHL (3)

Բազում տարժանմամբ ի հողոյ կղկղել զոսկին, եւ դարձեալ անդրէն ի նոյն խառնակել։ Ըստ օրինի ոսկեհանաց, որք յոլով տաժանմամբ կղկղեն ի հողոյ զզուտն եւ զմաքուրն. (Երզն. մտթ.։)

Բալլա՝ կղկղումն, որով կղկղեաց զայրն. իմա՛, կակղել եւ ինքն յանկուցանել։

διϋλίζω defaeco. Անցուցանել ընդ քամոց. քամել. մզել. զտել յաղտոյ՝ ի մրրոյ. կր. մզիլ. թորիլ.


Կղկղումն, ման

s.

defecation, purification.

· Calfa

NBHL (2)

Բաղկացաւ եւ գոյացաւ մահկանացուն ըստ կղկղման. քանզի զօրէն հիման՝ ճաշակաւորութիւն պատճառք կենդանեացն յաւէժ տեւողութեանն է. եւ բալա թարգմանի կղկղումն. (Փիլ. այլաբ.։) (Ըստ եբր. պալա, է կլանել, ընկնուլ. իսկ յն. բալէօ՛օ, հնացուցանել. յորս հային եւ բանք Լմբ. եւ Վրդն. ի նախընթաց բառսդ)։

Կղկղելն, եւ իլն. մղումն. διΰλισις defecatio. Մանաւանդ Կլումն, եւ ընկալումն՝ իբր ծծելով, կամ անցանելով ընդ քամոցն ի վայր. κατάποσις deglutitio, absorptio.


Կղուիմ, եցայ

vn.

to shrivel up, to shrink, to double up, to contract, to collapse, to cuddle or coil up.

· Calfa

NBHL (1)

Օձն ի ջերանալ աւուրցն յար ի գազանութեան կայ, եւ ի ցուրտ աւուրսն կղուեալ՝ իբրեւ զմեռեալ լինի. (Սիւն. առ անտիոք.։)


*Կղպեմ, եցի

va.

cf. Փակեմ.

· Calfa


*Կճեմ

va.

cf. Կծանեմ.

· Calfa


Կճպեմ, եցի

va.

to merely say, to confine oneself to saying;
*to bark, to peel.

· Calfa

NBHL (2)

Գրեթէ ամենայն ինչ արեամբն սրբէր. ընդէ՞ր գրեթէ ասիցէ, եւ ընդէ՞ր կճպիցէ. (Ոսկ. եբր.։)

κολάζω reprimo. Զսպել. ամփոփել. սեղմել.


Կմբեթ

cf. Գմբեթ.

· Calfa

NBHL (3)

ԿՄԲԵԹ կամ ԿՄՊԷԹ. cf. ԳՄԲԵԹ.

Կանգնեաց ի վերայ տապանին կմպէթ մարմարիոնեայ. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Ի՟Զ.։)

ըստ ամբարձման կամարի վերնայարկն գնդի ձգման կմպեթի. (Նար. խչ.։)


Կնգմենի, ենւոյ, ենեաց

s. zool. ermine.

· Calfa

NBHL (2)

Մորթ կենդանւոյ իրիք. գուցէ քաքում.

Զսամուրենիս, եւ զկնգմենիս, եւ զգայլենիս ագանէր. (Բուզ. ՟Զ. 2։)


Կնդեմ, եցի

va. fig.

to tear out the hair;
*to strip off leaves;
to illtreat.

· Calfa

NBHL (3)

Կունդ առնել. փետել. տերեւաթափ անել. եւ Խոշտանգել. կռփել. (լծ. յն. գինտինե՛ւօ).

Կնդէ՛ զծառն, եւ մի՛ բնաւ տերեւ թողուլ։ Քաջ կնդել պիտին, եւ ապա պատրուսել. (Վստկ.։)

Կնդեալ՝ աքսորեն ի բանտ։ Հարկանեն զնա, եւ կնդեն, եւ բանդեն. (Մխ. դտ.։)


Կնճթեղ

adj.

having a large snout.

· Calfa

NBHL (2)

Ունօղ զկնճիթ, զքիթ մեծ կամ զցռուկ.

ոչ իբրեւ զփիղ ժանեւոր ... ո՛չ կնճթեղ, ոչ ցռկեղ. (Եղիշ. ծն. առ Վարդանայ.։)


Կնճիթն, ճթան

s.

sesame, sesamum.

· Calfa

NBHL (9)

Մարմնոյ մեծութեամբ բակլա եւ սիսեռն պարծէին առ հատ կտաւատի եւ կնճըթան (որք պարծինն որպէս նիւթ լուսոյ). (Մխ. առակ.։)

Ձիթագործութիւնն ի կնջիւթէ, յարմաւոյ, յընկուզոյ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 103։)

Համ իւր իբրեւ կնճիթ ի մեղր. (Եփր. ել.։)

Ձիթենի եւ ընկուզի եւ բեւեկնի, եւ շուշմայի՝ զոր մեք կնճիթ (կամ կնջիթն) ասեմք. (Սանահն.։)

Վայրենի ցորեան եւ գարի, եւ ոսպն եւ ոլոռն եւ կնճիթ երկրին բերել. (Եւս. քր. ՟Ա։)

կիճութ, որ է շուշման, որ թուրքն սուսամ ասէ. (Բժշկարան.։)

Սեսմոն, կնճիթ, կամ կնջիթ. (Գաղիան.։)

Բազր (պեզիր) լալ մարոյ. կնջիթ վայրի. (Հին բռ.։)

ԿՆՃԻԹՆ կամ կնճիթ, կնջիթ, կնջիւթ, կնճութ, ի. σήσαμον, -ος sesamum. Շուշմայ. ունդ իբրեւ զկորեակ, եւ իւղ նորա ձիթանման՝ ծանրահոտ. եւ բոյս նորա. կունճի, կնջութ, կնջիթք. սուսամ, յորմէ սուսամ եաղը ... (իսկ յն. սիսա՛մի. լտ. սէ՛սամա. σησάμη sesama, կարծի յոմանց ցորեան ինչ ի հնդիկս)


Կնունք

s.

baptism.

· Calfa

NBHL (3)

ԿՆՈՒՆՔ կամ ԿՆՈՒՔ. Ռամկականն բառիս Կնիք, ըստ որում մկրտութիւն։ (Մաշտ. հին.։)

Քրիստոնէութեան սկիզբն եւ գլուխ մկրտութիւնն է. որ եւ կնունք ասի աշխարհի բառով. (Երզն. խրատ.։)

Ի կնունքն, եւ ի պսակն ո՛չ է պարտ արբենալ, կամ գուսան կոչել. (Ոսկիփոր.։)


Կնչեմ, եցի

vn.

to grunt.

· Calfa

NBHL (3)

ԿՆՉԵԼ կամ ԳՆՉԵԼ. Խանչել որպէս կինճ, եկ կանչել. Ճչել.

Իբրեւ զխոզ վայրենի կնչէր կռնչէր. (Արծր. ՟Գ. 8։)

Խոզացեալ՝ մեծաձայն ճչել, կնչել (կամ գնչել, կամ կանչել). (Ագաթ.։)


Կնչիւն

s.

grunt, grunting.

· Calfa

NBHL (2)

Կանչիւն, եւ ճչիւն կանացի.

Ոտիցն ճեմելիք, եւ կնչիւնք բարբառոյն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը.)


Կնտնտոց, աց

s.

plectrum, ivory wand to play on a musical instrument with;
bow, fiddle-stick.

· Calfa

NBHL (8)

ԿՆՏՆՏՈՑ πλῆκτρον plectrum. որ եւ ԿՆՏՆԴՈՑ, ԿՆԴՆԴՈՑ, ԿՏՆԴՈՑ, ԿՏՆՏՈՑ. Գործի բախելոյ զթելս նուագարանաց՝ յայլ եւ այլ նիւթոց.

Քանզի քնար եւ տաւիղ ի ներքուստ՝ պղինձ հնչէ առ կնտնտոցն. (Բրս. մախ.։)

Որ յաղիսն կտնդոցին շարժումն որոշեալ երգեսցէ։ Որպես երաժշտական ոք զթուլացելովք աղեօք քնարին բախեալ զկտնտոցն (կամ զկտնգոցն)։ Որք զկտնդոց ածեն։ Գործարանք ձայնի բազումք, իսկ խօսիցն բերան, լեզուիցն եւ կոկորդիցն զկնանտւցի (կամ զկտնդոցի) օրինակ ունելով, եւ վերնատանն՝ հնչման. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)

Իսկ հնչումն, յորում կըտընտոցն բան նորա բախելով. (Փիլ. լին. ՟Դ. 196։)

Բան մարգարէին իբրեւ կտնդոց բախէր զլեզու կիտոսին. (Անան. ի յովնան.։)

Իբրեւ կտնտոցաւ (կամ կնտնդոցաւ) հարկանէ բարի բանիւ եւ գործովք երդեալ աստուծոյ։ Քնար է հոգին, եւ կնտնտոց միտքն. (Վրդն. սղ.։)

Իսկ Լաստ. (՟Ի՟Գ.)

Դաւթական կնտկնտոցաւն. իբր քնարաւ։


Կնտութիւն, ութեան

s. chem.

baldness, depilation;
chondrine.

· Calfa

NBHL (7)

ի կնտութեան (կամ ի կնդութեան) նորա կամ ի ճեղութեան։ Մի՛ գերծուցուն զգլուխս իւրեանց ի վերայ մեռելոյ ի կնտութիւն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 42. 43։ ՟Ի՟Ա. 5։)

Փոխանակ ոսկի զարդու գլխոյն՝ կնդութիւն։ Ամենայն գլուխ ի կնդութիւն. (Եւս. ՟Է. 18։ ՟Իէ. 31։ Ամովս. ՟Ը. 10։)

Ի կնդութեանն սփռել դէպ եղեալ բորոտութիւնն. (Մեկն. ղեւտ.։)

Է ինչ՝ որ ժամանակաւոր, որպէս եւ կնդութիւն, եւ սպի ի վիրէ սեւեռեալ։ Ի կնտութենէ եւ յուշիմութենէ. (Անյաղթ պորփ.։)

Իսկ (Կիւրղ. գանձ.)

ԿՆՏՈՒԹԻՒՆ կամ ԿՆԴՈՒԹԻՒՆ. φαλάκρωμα calvities. Կունտ կամ կունդ գոլն. ճաղատութիւն. ճեղութիւն. եւ Կեղ գլխոյ՝ որ թափէ զհերս.

Տարտամն մտօք, (եւ) որ զկնութիւնն ունիցի յանձն. է այլաբանութեամբ. որպէս երկչոտութիւն ըստ յն. δειλία.


Կնքիմ, եցայ

vn.

to be sealed, concludes, baptized;
կնքեցաւ ուխտ հաշտութեան ընդ, peace was made between.

· Calfa


Կնքիչ

s. adj.

sealer;
conclusive.

· Calfa

NBHL (2)

Որ կնքէ, հաստատէ, լրացուցանէ.

Եղեւ գլուխ անկեան, այսինքն պսակիչ եւ կնքիչ այսր հոգեղէն վարդապետութեան. (Եփր. եփես.։)


Կնքոց, աց

s.

seal, signet-ring.

· Calfa

NBHL (2)

Կնքել իմով կնքացաւ. եւ էր մատանին ոսկի, եւ դրոշմն արեգակն. (Պտմ. աղեքս.։)

σφραγιστήρ annulus signatorius, sigillum, signaculum. Կնիք. ըստ որում գործի կնքելոյ. մատանի. մէօհր


Կշռիչ

s.

weigher;
judge;
requiter, rewarder.

· Calfa

NBHL (5)

արդար կշռիչ կենացաշխարհի լինիցիս. (Եւթաղ.։)

Որ կշռէ (ըստ ամենայն առման).

զիւրաքանչիւր հատուցման կշռիչդ զտէր մեր յիսուս քրիստոս. (Ագաթ.։)

Իրաւանց եւ դատաստանաց արդարակորով կշռիչ. (Արծր. ՟Ե. 11։)

Անկշիռ կշռիչ գերակշիռ. (Սկեւռ. աղ.։)


Կշռոց, աց

s.

weighing-machine.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդվզեալք յետս կոյս զօրէն կշռոցաց հակատրելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 24։)

Իբր չիթ մի պուտան, իբր մէտ մի կշռեցի. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)


Կոթողեմ, եցի

va.

to set up, to erect an -.

· Calfa

NBHL (3)

Կոթող կանգնել, տնկել.

Կոթողս կոթողէիր (յն. (առնէիր) յամենայն հրապարակս քո. Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 3։)

Աշտարակ իմն բարձր անհնարին կոթողեցին ի դաշտն սենտար. (Ագաթ.։)