not at all, by no means, no wise, not in the least;
quite, wholly, totally, entirely.
ԱՄԵՆԵՒԻՆ. Յարի եւ յանուանս, մանաւանդ յածականս՝ պահմամբ նշանակութեան մակբայի, կամ որպէս համակ. ողջոյն. ամենազան, կարի յոյժ. բոլոր, ամմէն կերպ. պիւս պիւթիւն. հէր դիւրլիւ.. παντοδαπός omnigenus, ὄλος. totus
month;
ամիս յամսոյ, ամսոյ ամսոյ, every —;
առաջին օր ամսոյ, the first day of the month;
ի սկիզբն ամսեան, the beginning of the month;
ի վերջ ամսոյ, the end of the month;
ի մէջ կոյս ամսեան, towards the middle of the month.
born of a barren woman.
Ծնեալն յամուլ մօրէ. ամլորդի. որպէս Սամուէլ, մանաւանդ Կարապետն Յովհաննէս.
cf. Ամոլ.
ԱՄՈԼ մանաւանդ ԱՄՈԼՔ. (ի համ, եւ ուլն) Լծորդ, լծակից. զոյգ արջառոց՝ որք ուլամբք զնոյն լուծ ձգեն, կամ զոյգ ձիոց՝ որ լծին ի մի կառս. եւ նմանութեամբ՝ երկու անձինք գործակիցք իրերաց, որպէս Պետրոս եւ Պօղոս, Լուսաւորիչն եւ Յակոբ Մծբ. Անտոն եւ Կրօնիդէս, եւ այլն. ամոլ, ջուխտակ, ընկեր. չիֆթ. պիր չիֆթ. ξυνωρίς, συνωρίς bijuga, bijuges, par, biga
ԱՄՈԼՔ Ի ՏԱՌՍ. Տառք լծորդք ընդ միմեանս վասն համանմանութեան ձայնից, որպէս մ, պ, բ, փ, որք երբեմն փոխանակեն զտեղի իրերաց՝ ընդ նովին լծով մտեալ, մանաւանդ ի լծորդութիւնս բայից յունաց.
that participates in the divine nature or grace.
Քրիստոսի լինել կերպարանակից, մանաւանդ թէ աստուածակիցք. (Երզն. քեր.։)
father of God.
θεόπατωρ dei pater, vel progenitor Նախահայր Քրիստոսի Աստուոյ մերոյ՝ ըստ մարմնոյ. մանաւանդ դաւիթ. եւ հայր անուանեալ Յիսուսի՝ արդարն Յովսէփ խօսնայր կուսի.
that wars against Heaven, that is repugnant to God;
յ— մատչել, to declare against Heaven.
Ի սատանայական ամբարհաւաճութենէ, եւ յաստուածամարտ աւանդից. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
Epiphany.
Եւ մանաւանդ՝ մարդեղութեամբ բանին. վասն որոյ անխտիր աստուածայայտնութիւն կոչի՝ որպէս ծնունդն Քրիստոսի, որով Աստուած յայտնեցաւ ի մարմնի, եւ յայտնեաց զինքն հովուաց, նոյնպէս եւ գալուստ մոգուց՝ որ եւ ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ ասի. որպէս նշնակաէ Ածաբ. ի ճառն ծննդ։
state of a divine or sacred thing.
Ոչինչ ծանիցէ յաստուածաւանդիցն, այլեւ ոչ գործիցէ ինչ, որ ոչ զգոլն աստուածայնութեամբ։ Եւ զայս վարկանիմ նշանակել զաստուածայնութիւնսն եւ ծայրութիւնս երեւեցելոցն եւ իմացելոցն. (Դիոն.։)
inspired by God, divine, holy;
Bible, holy Scripture.
θεόπνευστος divinitus inspiratus, mentemdivinam redolens Շնչեալ կամ ազդեալ առ յԱստուծոյ. գրեալ հոգւով սրբով. մակդիր սուրբ գրոց՝ մանաւանդ հին կտակարանի.
who has caused God to suffer;
who holds the doctrine that God is amenable to suffer.
Ո՛չ եմք աստուածաչարչար որպէս ամբարիշտն եւտիքէս։ Յանմաքուր եւ յաստուածաչարչար աւանդութեանցն եւտիքի. (Զքր. կթ. թաղմ.։)
honoured hy God, who has divine honour.
θεοτίμητος, θεότιμος a deo honoratus Պատուեալ առ ի յայ, մանաւանդ սրբազան պատուով.
that loves God, pious.
Ցանկասէրք մանաւանդ՝ քան աստուածասէրք. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ 4։)
that hates God.
Ատելի Աստուծոյ, կամ ատեցօղ Աստուծոյ. որպէս θεομισής qui deum odit մանաւանդ θεομισής, θεομίσιτος, θεοστυγής deo odiosus, vel invisus
that has seen, that sees God.
Մանաւանդ զանձինս մեր բարեգործիցեմք՝ աստուածատեսս առնելով. (Ածաբ. յայտն.) θεοειδής
given by God, infused.
θεόσδοτος, θεόδοτος, θεοδόσιος. a deo, sive divinitus datus. ՅԱստուծոյ տուեալ. Աստուածապարգեւ. աստուածաձիր. աստուածաշնորհ. աստուածաւանդ.
Աստուածատուր հրաման, նշանագիր, իմաստութիւն, աւանդութիւն. (Կորիւն.։)
heavenly, by God, of God, divinely.
մանաւանդ ՅԱՍՏՈՒԱԾՈՒՍՏ. θεόθεν divinitus Առ ի յԱստուծոյ. յԱստուծոյ անտի. եւ Որ ինչ է յԱստուծոյ.
fleece, wool.
(իսկ ասուի եւ ասուոյ՝ են կրկին սեռական, եւ ածական՝ իբր ասրեղէն) ἕριον lana Բուրդ ոչխարաց. գեղմն. գզաթ. մանաւանդ կտրեալ եւ մաքրեալ՝ սպիտակափայլ. որպէս եւ հանդերձն ասրեղէն։ (Սղ. ՟Ճ՟Խ՟Է 14։ Առակ. ՟Լ՟Ա 13։ Ես. ՟Ա 18։ եւս եւ Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ 53։)
matter;
timber;
timber-work, carpentry.
ὔλη materia, lignum Նիւթ, մանաւանդ փայտեղէն. փայտ անատառի կարծր՝ ի պէաս կերաս կերտուածոյ. (ուստի Ատաղձ ռամկօրէն է կարծր, պինդ, խիստ). թ.
full, fat, abundant, fertile;
— հառկ, eared, an ear (of corn).
Որք իբրեւ զարգաւանդ հող զսերմն խրատուն ատո՛ք բուսուցանեն. (Լմբ. առակ.։)
rite, ceremony;
— պատարագի or պատարագամատոյց, liturgy.
Յեկեղեցւոջ այլեւայլ արարողութեամբ։ Զհայրենի աւանդն իւրեանց յարարողութիւնս. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. երգ.։)
written by the hand or by the inspiration of the creator.
Գրեալ յարարչէն. աստուածաւանդ.
established or ordained by the creator.
Արարչադիր աւանդք, կամ հրաման. (Մամբր.։ Գր. հր.։)
that belongs to the creator;
that creates;
efficient, plastic.
Ապստամբ զօրութիւնք՝ իբրեւ արարչականք չարութեանն, եւ մեզ աւանդիչք. (Ածաբ. ծն. Ուստի)
service;
— հարկանեմ, cf. Սպասաւորեմ, cf. Ծառայեմ.
Փոյթ յաւանդեալ գործոյն նմա յարբանեկութիւն. (Սարկ. քհ.։)
tippler, tipsy.
Իսկ մեզ մինչ ի ցարբենալ՝ գինուոյն թակոյկք, մանաւանդ թէ՝ եւ առաւել քան զարբեցութիւն՝ արբշռացն. (Ածաբ.։)
to give to drink, to soak;
to water, to steep.
Ոչ զբաւանդակ ծարակն արբուցեալ. (Եղիշ. դտ.։)
fertile, fruitful, abundant, fecund.
Արդասաւոր սերունդ, կամ ջան, աւանդ սոփեր, գործք. (Խոր. առ արծր.։ Պիտ.։ Նար. ՟Հ՟Ե. եւ յիշ։ Երզն. մտթ.։)
fruit, production;
benediction, grace, favour;
effect, work.
Զաւանդս արգասեաց երկրագործութեան։ Յընդունակութիւն արգասեաց հոգեւոր սերմանդ. (Նար. ՟Թ. ՟Լ՟Դ։)
cf. Արդիւնք.
դեան, դեամբ. մանաւանդ՝ արդիւնք, դեանց, դեամբք կամ դեօք - ԱՐԴԻՒՆ մանաւանդ՝ ԱՐԴԻՒՆՔ. γέννημα, εὑφόριον, γεώργιον, πράγμα. productum, fructus terrae, manipulus եւ այլն. (արմատն է Արտ). Բերք անդոց. ծնունդք կամ արտադրութիք արտորէից, արմտիք երկրի. պտուղ. որայ. արգասիք. թարագգա, մահսուլ, պեր, պէրկիւզար, պէրէքէթ.
meritorious, fruitful, useful, profitable.
πυροφόρος frugifer Որ բերէ արդիւնս, պտուղս, բերս, եւ շահս. բերրի. արգաւանդ. պտղաւէտ. շահեկան.
to make useful or fruitful, to produce, to fructify;
to effect, to execute, to complete.
Լինել երկիր արգաւանդ, եւ արդիւնացուցանել զսերմն բանիս մեր. (Շ. ընդհանր.։)
— արժան, to coin, to mint;
to stamp, to impress.
Ջնջեա՛ զգիրն, մանաւանդ զարժանսն զոր արժանեաց յոգիսդ սատանայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա 11. յն. զդրոշմս, զորս տպաւորեաց։)
blood, kin;
— խաղողոյ, unpressed wine, must, wine;
արեամբ ներկել՝ շաղախել, to imbrue with blood, to spot with blood;
— հեղուլ, to shed blood, to kill, to wound;
— հանել, to bleed;
հոսումն արեան, hemorrhage;
կցորդ արեան, who sheds blood with another, consanguineous, of the same blood, related;
cf. Ապաժոյժ.
ԱՐԻՒՆ ԽԱՂՈՂՈՅ կամ ՈՐԹՈՅ. Քաղցու, մանաւանդ գինի.
to do well, good.
Որչափ առաւել բարեգործես զբարեկամն, այնչափ մանաւաւանդ զօգտակարն քո առնես. (Ոսկիփոր.)
intercessor, mediator;
— լինել, cf. Բարեխօսեմ.
Զհարսն մեր զառաջինս բարեխօս կալցուք առ Աստուած, մանաւանդ թէ զԱստուած առ նոսա, զի նախ նոքա թողութիւն շնորհեսցեն արդարապէս անիծիցն, զոր հեղին ի վերայ որդւոց ժողովրդեան իւրեանց. (Շ. թղթ.։)
well regulated, corrected, reformed, policed.
Բարեկարգ աւանդութիւն, կամ ընթացք. (Լմբ. պտրգ. եւ Ժղ.։)
cf. Բարեկեցիկ.
Մանաւանդ՝ τρυφών, τρυφήλος delicatus, deliciis deditus, εὑημέρων, εὑθηνούμενος, εὑπαθών bene agens եւ այլն. փափկակեաց. հեշտակեաց. հեշտասուն. զեղխեալ բարօրութեամբ.
carnival, holy day time;
բուն —, the day before lent, shrovetuesday, shrovetide.
ռմկ. բարկենտանք. ուստի եւ պ. պէրգէտան. τὸ βακχεύματα bacchanalia իտ. carnevale ուստ թ. էթ փէսմէլէրի. Օր եւ ժամանակ բարիոք կենդանութեան, կամ բարեկեցութեան եւ ուրախութեան. որ սեպհականեալ է աւուրց յառաջելոց քան զերեւելի քան շաբաթապահս, մանաւանդ քան զմեծ պահս. վասն որոյ կոչի սա՝ ԲՈՒՆ ԲԱՐԵԿԵՆԴԱՆ.
to vouchsafe, to accept, to receive favourably, to please.
Զայս եւ տէրն աւանդեաց՝ զբարեհաճիլն ամենայն մարդկան. (Համամ առակ.։)
benefit, bounty, good, beneficence, kindness, favour, service, pleasure, gratification, liberality.
to be angry, provoked, to storm, to rage.
ὁργίζομαι, θυμόομαι, ἁγανακτέω , παροξύνομαι irascor, indignor, furo, exacerbor Բարկ եւ սաստիկ լինել՝ վառմամբ կրից՝ մանաւանդ ի վրէժ անիրաւութեանն եղելոյ. ցասնուլ. զայրանալ. սրտմտիլ. զայրագնիլ. զչարիլ. դառնանալ. սրդողիլ.
height, eminence, zlevation, act of raising up, summit, sublimity, grandeur, highness.
Գիտացեալ զնախահօրն կործանումն, մանաւանդ թէ զսատանային՝ իսկ ի բարձրութենէ եւ ի հպարտութենէ լեալ. (Նար.։)
to moralize.
ԲԱՐՈՅԱԽՕՍԵԼ. φυσιολογέω de natura dissero Խօսել կամ ճառել զբարուց եւ զբնութեանց, մանաւանդ կենդանեաց.
good;
well;
եթէ — թուի առաջի or յաչս, if you please or like;
— ծերութիւն, a prosperous old age;
— վարդապետութիւն, good or sound doctrine;
— այր, a good man;
— խոտել, to despise or to scorn well;
— է մեզ աստ լինել, it is a good thing for us to remain here;
— է or — է բանդ, վադապետ, you say well, master;
ոչ է — մարդոյգ միայն լինել, it is not well for man to be alone;
տուժել զայր արդար չէ —, it is not a good thing to do ill to the just.
Գեղեցկանալ պարտ է բարւոք (կամ բարեւք, իբր բարեօք) ծառայելով մանաւանդ՝ քան եթէ բարւոք իշխելովն՝ նախ իսկ օրինացն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
happiness, prosperity, well-being.
Ընծայեցէ՛ք, որք ի սուգ՝ զմխիթարութիւնն, որք ի բարօրութիւն՝ զերկիւղն։ Հողմոց մանաւանդ գոյ հաւատալ՝ ոչ կացելոց, քան եթէ մարդկան բարօրութեան. (Ածաբ. կիպր. եւ Ածաբ. աղք.։)
to explain, to set forth, to declare, to specify, to express;
to comment;
to remove, to scatter.
ἁποδίδωμι Որպէս Բացատուել. այսինքն ի բաց տալ. աւանդել. առաջի դնել.
(Ի յարութեան հասարակաց) իւրաքանչիւր տարր՝ զոր էառն, բացատրեն հրամանաւն Աստուծոյ (այսինքն աւանդեն տերանցն). (Տօնակ.։)
explanation, exposition, enunciation, elucidation;
commentary, gloss;
առանձին —, specification;
— նշանագրաց, the act of deciphering.
ἁπόδοσις redditio, assignatio, solutio, explicatio Ի բաց տըւչութիւն, այսինքն աւանդումն. առաջարկութիւն. լուծումն. մեկնութիւն.
noise, confused sound.
ԲԲԻՒՆ կամ ԲԸԲԻՒՆ. Ձայն ամբոխի. հնչիւն, գոչիւն, մանաւանդ յաղթականաց.
to break, to break to pieces;
to reflect;
to prim;
to stammer, to stutter;
to quaver.
Բեկբեկելով մանաւանդ զբանսն. (Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)