palace, hall;
court;
hotel.
Առաքեաց գան տիոքոս յարդարիչ իւրոյ պաղատանն. (Խոր. Գ. 5։)
Զպատուական թագն եւ զպաղատն առաքէ ի տուն հօր իւրոյ. թուի յայտ առնել զպալասական զարդս, կամ զվաղակաւոր, եւ այլն։
studded, adorned or set with studs.
Լայնաբար՝ Զարդարուն. փողփողեալ. որպիսի են զարդք գրաստուց եւ կառաց.
Սպիտակ ջորւովք, ոսկեղէն եւ արծաթեղէն զարդուք. եւ վերջաւորս փողփողեալս՝ նշանակապ՝ պալարակապ՝ մետաքսիւքն, եւ ոսկւովք պսակօք. (Ագաթ.։)
to draw to a head, to gather, to suppurate, to form an abscess.
Ինձ մի՛ այժմ ի մէջ բերեր զպալարացեալս ի մարդկանէ, որք ոչ զհաւատոյն դիտեն ճանապարհ եւ ոչ զաստիճան երկիւղին. (Լմբ. սղ.։)
to blame, to reprove, to rebuke, to reproach, to find fault with, to reprobate, to disapprove, to condemn, to censure.
Կենդանագրեալ պատկերաւ մարդացելոյ բանին Աստուծոյ պախարակել զմեզ անամօթին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
narrow-minded, crack-brained, senseless, insensate, foolish, stolid, silly.
Զպակասամիտս յերիտասարդաց։ Ցպակասամիտսն ասէ։ Պակասամտացդ հրաման տամ. (եւ այլն. Առակ. ստէպ։)
Մարդիկ հանապազ յամենայնի տկարք են, եւ պակասամիտք, եւ մոռացկոտք. (Ղեւոնդ.։)
Ի պակասամիտ եւ ի փառախնդիր անձինս թերահաւատ մարդոց. (Փարպ.։)
to fail;
to want, to be wanting in, to lack, to run short;
to lessen, to grow less, to diminish, to cease;
to weaken, to swoon;
to die;
— լուսնի, wane —եալ ի մտաց, mad, foolish;
—եալ են ոգիք նոցա, they are exhausted, worn out;
—եցին աչք իմ յարտասուաց, my eyes are weary with weeping;
մի թէ —եցա՞յք իմիք, have you perhaps wanted for any thing ?
զի՞նչ այլ —սէր ինձ ի բարեբաստութիւն, what was wanting to my happiness ?
to be eclipsed.
Մարթի եւ ի ծովէ ալեաց պակասել, եւ ոչ մարդկան ի վշտաց եւ ի հոգոց պակասել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 6։)
impudent, salacious, lascivious, libidinous, lewd, lecherous, licentious, libertine, obscene.
Զայն որ զարդարի՝ ոչ ոք ի մաքրից գովէ, այլ պակշոտք եւ շռայլք։ Խաչն՝ պակշոտաց ապաշխարութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15. եւ Ոսկ. խչ.։)
to give oneself up to lechery or lasciviousness, to lead a dissolute life, to live in debauchery.
Զայն որ զարդարի՝ ոչ ոք ի մաքրից գովէ, այլ պակշոտք եւ շռայլք։ Խաչն՝ պակշոտաց ապաշխարութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15. եւ Ոսկ. խչ.։)
guard, guardianship;
guard, sentry, mounting guard;
watch;
watching;
hour, moment, time;
guard, guard-house, post, vedette;
prison;
occupancy;
siege;
— դուռն, cf. Պահակ;
— ընդ —, from time to time;
յայնմ —ու, then, at that time;
ի —ուն յորում, at the time when;
յառաւօտուն —ուն, it was already the morning watch;
ի չորրորդում —ու գիշերոյն, about the fourth watch at night;
ի — աշխարհին, to keep the country;
ի — անձին, to save his life;
— ունել, to guard, to defend;
to mount guard;
ի — արկանել, ունել, ի —ու առնուլ զոք, to arrest, to put in prison;
— արկանել, ի — առնուլ, to besiege, to occupy;
դնել ի — to keep or place in reserve.
Առաջին եւ երեկոյին պահ՝ մարդոյն մանկութեան հասակն է. երկրորդ՝ երիտասարդականն է. երրորդ՝ ծերականն է. (Մեկն. ղկ.։)
keeper, guardian, warden;
guard, garrison;
guard, sentry;
— դուռն, Gates, straits;
pass, defile;
fortress, fortified place;
— մեղաց, մահու, կորստեան, the Genius of death, Satan;
— ունել, վարել, to compel, to constrain, to task, to force to villein service.
Զսատանայ պահակ մեղաց մոլորութեան՝ մարդկութեան կոխան առնել։ Ղօղեալ սարսեաց պահակ մահու. (Ագաթ.։ Շար.։)
ՊԱՀԱԿ. Որ պահէ զոք՝ հոգալով զպէտս նորա. առընթերակայ ոք մտերիմ. օգնական. ձեռնտու, յանձանձիչ. հոգաբարձու. պէտ ընօղ, հիւանդապահ, հոգացօղ քովը կեցօղ մարդ.
Ոչ գոյ իմ պահակ, զի յորժամ ջուրքն յուզին, արկցէ զիս յաւազանն։ Չգուցէ՞ պահակ (յն. մարդ), այլ ունիս զԱստուած. չիցէ՞ ոք՝ որ յաւազան իջուցանէ, այլ կայ այն՝ որ չառնէ կարօտ յաւազան իջուցանելոյ. (Եփր. համաբ.։ Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
to fast together.
Նինուէացւոցն՝ եթէ ոչ անբանքն պահակից էին լեալ, ոչ արդեօք փախչէին ի սպառնալեաց սատակմանէն. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
cf. Պահանջումն.
Մտանելոց է ի պահանջս արդար դատաստանին. (Վեցօր. ՟Զ։)
to preserve, to keep, to maintain;
to guard, to watch over;
to preserve, to guarantee;
to keep, to observe;
to hide, to keep secret, to conceal;
to abstain from, to fast;
լռութիւն, — to keep silence;
— զանձն յիմեքէ, to refrain, to forbear, to avoid;
նմա պահեալ կայ or է, it is reserved or destined for him to;
cf. Խոստումն.
Գործել զնա եւ պահել. Պահել զճանապարհն ծառոյն կենաց. կամ զճանապարհ Տեառն։ Պահել զհրամանս, զօրէնս, զխրատ, զբանս, զարդարութիւն։ Արածեցից զխաշինս քո եւ պահեցից։ Կերակուրք ի քաղաքս պահեսցին։ Պահէին զքաղաքն։ Ամենայն պահպանութեամբ պահեա՛ զսիրտ քո։ Պահեսցէ զքեզ ի կնոջէ օտարէ եւ չարէ։ Արդարութիւն պահէ զանմեղս։ Պահեաց զտունս Իսրայէլի յԵգիպտոս։ Ծանեաւ զարդարն, եւ պահեաց զնա անարատ Աստուծոյ։ Պահէր յաներկաթ բանտն արգելեալ։ Եւ արքն՝ որ պահէին զնա։ Պահել զպատուիրանս։ Հրեշտակաց իւրոց պատուիրեալ է պահել զքեզ. եւ այլն։
cf. Պահացող;
keeping, preserving.
Մի՛ երեւեսցիս մարդկան իբրեւ զպահօղ. (Մտթ. ՟Զ. 18։)
Էր սա այր կեղծաւոր, եւ երեւեցուցանէր ինքն զանձն իւր մարդկան պահող. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
cf. Պահապանապետ.
Երկու ներքինիք արքային՝ որ պահպանապետքն էին մարդկանն. (Եսթ. ՟Բ. 21։)
conservatory;
post, post-house;
shelter, refuge, asylum.
Ամենայն բնութիւն մարդկան ստեղծուածոց՝ պահպանարան ստանան (սուրբ զխաչն). (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Պահպանական.
Եւ այսորիկ՝ արդարութիւնն է պահպանողական. (Դիոն. ածայ.։)
to beg with submission, to implore, to supplicate, to pray or entreat earnestly, to solicit, to beg for, to adjure, to beseech, to invoke, to intercede;
պաղատանս —, to address the most earnest entreaties.
Առ աննուազ լիութիւն փրկչիդ Յիսուսի Քրիստոսի՝ պաղատիմ մարդասիրութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Ընդ իւղաբերիցն արտասուս՝ զմարդկան բարձօղն արտասուաց՝ պաղատեսցուք արտասուօք՝ մաքրել զմեզ ի մեղաց. (Շար.։)
cf. Պաղատանք.
Ձայն եւ կարդացումն է՝ ջերմագութ սրտի առ Աստուած պաղատումն. (Խոսր.։)
shining, sparkling, brilliant.
Պաղպաջուն, գահոյս ոսկէզարդ։ cf. ՊԱՂՊԱՋՈՒՆՔ
ՊԱՂՊԱՋՈՒՆՔ. գ. λαμπήνη lampena, lectica, currus regius. Գահաւորակ պաղպաջուն զարդուք, կազմեալ ի կառս, ի վերնակողմն նաւու, կամ ի տեղի հանգստարանի. կառք հովանաւոր. թախտրէվան, թախտ, քէօշկ, ճիպինլիք. cf. ԴԵՍՊԱԿ.
cattle;
—ք, means, expedient, device;
—ս պաճարել, to seek the means to, to resort to all sorts of expedients, contrivances or shifts.
Սիրելի է սա (գարունն) ամենայն մարդկան, եւ ցամաքային պաճարաց։ Ի թշնամեացն խողխողի զինուք զօրէն պաճարաց. (Պիտ.։)
cattle-breeder.
Ի պաճարաբոյծ մարդկանէ, կամ յերկրագործ մշակացն. (Պիտ.։)
the gaining or procuring one's livelihood;
subsistence, maintenance;
food, victuals;
means, way, remedy, expedient.
Այլոց այլ ուրեմն սփռեցելոց ի պաճարանս հարկաւորաց։ Պաճարանք եւ հանգամանք՝ յանհնարից, արդարոց, եւ մարդասիրաց գործոց բաղձասցի ոք գտանել։ Համեստ պարկեշտիցն՝ շատ եւ մեծ ի պաճարանս կենաց՝ պատճառք են պարկեշտութիւնն։ Մահաբեր դեղոց պաճարանս գտին. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
bestially, brutally.
Մտաւորն, որ պաճարապէս անփորձաբար նմանեաց, մարդ ի պատուի էր, եւ ոչ իմացաւ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
to speak elegantly;
to overload a discourse with ornament.
ՊԱՃՈՒՃԱԲԱՆԵԼ. Պերճաբանել զարդուք բանից. ճոռոմաբանել ճարտասանօրէն.
to speak floridly.
Պղատոն պայծառաբանեաց կախարդաբար՝ փոփոխելիս ասելով զհոգիսն. (Լծ. ածաբ.։)
florid style;
elegance of expression.
Ոչ գիտէ զբանից դարձուածս ... կամ զՊղատոնի պայծառաբանութեանն կախարդութիւնն. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
dressed splendidly, wearing brilliant garments;
luminous, glorious.
Որք նորափետուր բանիւ զարդարեալք՝ պայծառազգեցան եկեղեցիք Հայաստանեայց ի ձեռն սրբոյն Սահակայ. (Շար.։)
dressed splendidly, wearing brilliant garments;
luminous, glorious;
cf. Պայծառազգեաց.
Վայելչացեալք եւ ի զարդուցն կազմուածս, եւ պայծառազգեստք ի փայլող զինուցն մաքրութենէ։ Պայծառազգեստ սպիտակութիւն։ Պայծառազգեստ վարսաւորութեամբ ծաղկին հրճուել. (Պիտ.։)
Զարդարեցաք զսա սպասիւք պայծառազգեստիւք. (Յիշատ.։)
Լուսաւորեա՛ պայծառազգեստ՝ քղանցիւք ոսկեղինօքն զառագաստ քո զարդարել. (Գանձ.։)
Մեք կողոպտէաք, սա զմերկս պայծառազգեստ զարդարէր. (Եղիշ. երէց.։)
cf. Պայծառազգեստիմ.
Որք նորափետուր բանիւ զարդարեալք՝ պայծառազգեցան եկեղեցիք Հայաստանեայց ի ձեռն սրբոյն Սահակայ. (Շար.։)
Transfiguration.
Այսոքիւք տօնիս նկարագրի պայծառակերպութիւն։ Յոյնք զսա Պայծառակերպութեան եւ Պսակաց կոչեն տօն, եւ հայք Վարդավառ։ Յիրաւի վարդավառ զսա ձայնէ եկեղեցի, եւ պայծառակերպութեան եւ պսակաց տօն. (Խոր. վրդվռ.։)
Դասաւորեա՛ պայծառացեալ ընդ սուրբս քո ... դասակարգեա՛ պճնազարդեալ պայծառակերպութիւն. (Խոսր.։)
to brighten, to become clear;
to shine, to glitter, to sparkle, to be resplendent;
to shine, to render oneself illustrious, to flourish, to signalize or distinguish oneself, to be remarked, to become a person of note.
Յօրինէր կազմէր ամենայն զարդու իւրով, եւ պայծառանայր առաւել յոյժ. (Յուդթ. ՟Ժ. 4։)
splendidly, gloriously, pompously, magnificently.
Պայծառապէս զարդարէ զնա (այսինքն զեկեղեցին). (Ուռպ.։)
to clear, to brighten, to render brilliant, to give splendour;
to cause to shine, to render illustrious, to distinguish, to celebrate;
— զբանս, to render clear, to explain, to dilucidate.
λαμπρύνω, φαιδρεύω clarifico, illustro, exorno. Տալ պայծառանալ. փայլեցուցանել. լուսաւորել. վայելչացուցանել. զարդարել. փայլեցնել, շէնցընել, փառաւորցընել.
bright coloured.
Պայծառերանգ նիւթով զգեստաւորեալ պճնազարդէր. (Ասող. ՟Բ. 2։)
Նաեւ ծաղկօք զարդարողին, պայծառերանգ պճնեալ զարդին. (Յիշատ.։)
clearness, light, brightness, splendour;
lustre, brilliancy, magnificence, glory, celebrity, renown;
magnitude;
vivacity, serenity;
limpidness, purity.
Զանցանէր պաղծառութեամբ զթագաւորաբնակ արքունեօքն։ Մարդոյ լոկոյ անհնարին է զայսպիսի պայծառութիւն լուսոյ զգենուլ. (Եղիշ. ՟Գ. եւ ՟Ը։)
Զեկեղեցւոյ պայծառութենէ մի՛ անփոյթ առնէք։ Որ եւ ընդ բնաւ աշխարհս մեծազարդ պայծառութեամբ զարդարեալ լինէին եկեղեցիք. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Պատանդ.
Ունիմք պանդանդ զքո մարդասիրութիւնդ. (Ոսկ. ղկ.։)
hotel, inn, hostelry, tavern.
Թէ օթէ մարդ ի պանդոկի ... իսկ եթէ թողու զգրաստ իւր ի պանդոկն, եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
cf. Պանդոկ.
Թէ օթէ մարդ ի պանդոկի ... իսկ եթէ թողու զգրաստ իւր ի պանդոկն, եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
cf. Պանդոկապան.
Պանդոկն՝ եկեղեցի Աստուծոյ. պանդոկապետն՝ առաքեալք, եւ նոցին նմանողք վարդապետք եկեղեցւոյ. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Պարծիմ.
Ասաց եւ առ ոմանս պանծացեալս յանձինս՝ թէ արդարք իցեն. (Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 9։)
cf. Պարծիմ.
Ասաց եւ առ ոմանս պանծացեալս յանձինս՝ թէ արդարք իցեն. (Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 9։)
to curdle, to coagulate as cheese.
ՊԱՆՐԱՆԱԼ. τυρεύομαι, τυρόομαι in caseum cogor, densor, coagulor. Պանիր լինել. մակարդիլ. թանձրանալ. պանիր դառնալ՝ կտրիլ.
to besiege, to invest, to beset, to blockade, to occupy, to shut, to encircle, to enclose, to surround;
Փրկութիւն մի՛ կարծեր ի մարմնականս վտանգից. զի բազում անգամ եւ զարդարօքն պաշարեցաւ եւ պաշարի. (Լմբ. առակ.։)
worship;
idolatry;
service.
Պսակ պաշտելութեան՝ սիովնի նորոյ զարդարման. (Նար. կուս.։ 12)
to adore, to worship;
to minister, to serve, to wait on;
to administer, to confer;
to officiate;
to provide, to furnish;
to exercise, to employ;
— զխորհուրդս, to administer the Sacraments;
— զծառայութիւն, to serve.
Պաշտեսջի՛ք զԱստուած ի լերինս յայսմիկ։ Տեառն Աստուծոյ քում երկիրպագցես, եւ զնա միայն պաշտեսցես։ Պաշտել զնա սրբութեամբ եւ արդարութեամբ։ Զոր պաշտեմն հոգւով իմով։ Պաշտիցէք զՏէր Աստուած մեր զամենայն ժամանակս։ Զոր դուք յանծանօթս պաշտէք։ Պատարագօք զերեսս սորա պաշտեսցեն մեծամեծք ի ժողովրդոց.եւ այլն։
Հրեշտակք մատեան, եւ պաշտէին զնա։ Ոչ եկն պաշտօն առնուլ, այլ պաշտել։ Ե՞րբ տեսաք, եւ ոչ պաշտեցաք զքեզ։ Որք եկին զկնի Յիսուսի ի Գալիլեէ՝ պաշտել զնա։ Պաշտել զսեղանս, զսուրբսն։ Յոտն եկաց, եւ պաշտէր զնոսա։ Զպէտսն իմ՝ եւ որոց ընդ իսն էին, պաշտեցին (կամ պաշտէին) ձեռքս այս։ Մի՛ զոք յիւրոց անտի արգելուլ ի պաշտելոյ զնա։ Ամենայն մարդ զանոյշ գինի յառաջագոյն պաշտէ.եւ այլն։
defender, patron, protector, favourer;
minister, servant;
— սուրբ, patron saint, patron;
— դատի, advocate, attorney;
— կալ, լինել ումեք, to defend, to protect, to assist.
Ձեռս իմանամք զգործս մեր, զի ձեռն՝ գործոյ է պաշտպան։ Զգայարանս իւր կէտն ետ պաշտպան Յովնանու յաղօթելն, զո՛ր օրինակ փող՝ որ բարբառի ձայնիւ հնչողին։ Յաւելու, թէ՝ եւ պաշտպան, որ ծառայական գործ է պաշտելն։ Պաշտպա՛ն (իբր ծառայական) խոնարհութեամբ զարդարութիւնն ի գլուխ եհան. (Լմբ. սղ.։)
worship, adoration, latria, religion;
service, office, ministry;
ceremony, mystery;
service, office;
employment, function, duty, post, place;
— աստուածային, divine worship;
— կռոց, idolatry, the worship of idols;
սնոտի —, superstition;
— ննջեցելոց, burial service;
burial;
— բարի, piety, religion, fear of God;
հասարակաց պաշտամունք, public functions;
—, պաշտամունք, Olympic or public games;
ի պաշտամանէ, by profession;
պաշտօնեայ հասարակաց պաշտամանց, the Minister of Public worship;
— առնել, to pay one's court to, to court, to flatter;
— առնուլ, to be honoured or adored, to be ministered to;
— հարկանել, տանել, to serve;
ի պաշտաման կալ, to be in the ministry;
պաշտել զ—, to exercise one's trade or calling;
— տանել, to serve, to worship, to adore;
ի — առնուլ, to adore;
— մատուցանել, to worship, to perform a service agreeable to God;
աստուածական առնուլ —, to cause oneself to be adored like a god;
ի — մտանել, to enter a person's service;
— կատարել, to fulfil a function;
կորուսանել զ—, to lose one's place;
ունել, ժառանգել զ— ուրուք, to take a person's place, to replace one;
— կատարել վասն հոգւոյ ուրուք, to celebrate a mass for the repose of a person's soul;
—ս երգոց կատարել, to sing psalms, to praise;
— ինչ առնելով, — ինչ առնելոյ վասն, through respect, for regard, by adulation.
Բանաւորաց հրամանաւ՝ կարգէին ի պաշտօն դրօշեալքն։ Ինքն (մարդն) լաւ է քան զպաշտամունս իւր (զկուռսն)։ Իբրեւ կերաւ, պայթեաց վիշապն. եւ ասէ (Դանիէլ), տեսէ՛ք զպաշտամունսդ։ Խնդիրս ինչ վասն իւրեանց պաշտաման ունէին ընդ նմա. եւ այլն։
ՊԱՇՏՕՆ. διακονία diaconatus, ministerium ὐπηρέτημα officium եւ այլն. Սարկաւագութիւն. սպասաւորութիւն. սպաս. ժամերգութիւն. եւ ամենայն ծառայութիւն մատուցեալ Աստուծոյ կամ մարդկան.
ՊԱՇՏՕՆ. Գործ հաճոյական. հաճոյք. շնորհուկք. մարդահաճութիւն. χάρις gratia. եւ բայիւ χαρίζομαι, κολακεύω adulor. խաթըր, կեօնիւլ սայմասը՝ պագմասը, գըլընմագ.
Զի մի՛ կարծիցես՝ պաշտօն առնելով աշակերտին ստեղծանել այսպիսի ինչ զվարդապետէն։ Զմիւսն ոչ կամեցան յաւելուլ. քանզի պաշտօն իմն առնէին թագաւորին (Հերովդի)։
ministerial, official;
— օրագիր, official paper, gazette.
Իսկ պաշտօնականին զարդու գերագոյնքն՝ հանդերձ քահանայիւքն՝ դնեն ի վերայ աստուածայնոյն սեղանոյ զսրբազանն հաց, եւ զօրհնութեանն բաժակ։ Քահանայիցն երկոքումբք ոտիւք ծունրդրութիւնքն՝ վեհագոյն քան զպաշտօնականին զարդու միով ոտամբն կրկնելն. (Դիոն. եկեղ.։)
devout, pious, religious.
εὑσεβής pius δυσδαιμονέστερος nimis religiosus. Սիրօղ զպաշտօն Աստուծոյ ճշմարտի, կամ չաստուծոյ. կրօնասէր. բարեպաշտ, արդեամբք կամ անուամբ. ջերմեռանդ. սօֆու.