like a flame, flaming, blazing, sparkling, bright, brilliant.
· Calfa
Բոցատես եւ հրանիւթ ճառագայթիւք. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Տօնակ.։)
Անօսրանիւթ եւ բոցատեսակ գոյացութիւնն՝ յեթերային բնութենէն հրացեալն. (Արիստ. աշխ.։)
cf. Բոցատես.
· Calfa
Բոցատես եւ հրանիւթ ճառագայթիւք. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Տօնակ.։)
Անօսրանիւթ եւ բոցատեսակ գոյացութիւնն՝ յեթերային բնութենէն հրացեալն. (Արիստ. աշխ.։)
blunt, dull, whose edge is worn;
stupid, heavy;
— անկիւն, obtuse angle;
—, — շեշտ, ոլորակ, grave accent.
· Calfa
Եւ թէ մըտօքդ ես բութ եւ գուլ, ջանիւ զուսումն կե՛ր եւ կո՛ւլ. (Շ. այբուբ.։)
cf. Բուժակ.
· Calfa
Բուժական բանիւն (ի խոր կտրելով զեկամուտ վնասս ի սրտից աշակերտացն. (Տօնակ.։)
tyrannical, violent.
· Calfa
Նուաճելն բռնաւորական բանիւ առաւել էր թագաւորին շնորհ. (Խոր. ՟Բ. 89։)
hoe, pickaxe, spade, mattock.
· Calfa
Վերակացուք մարդկան ունին բանիւն կակղել զխստութիւն մտաց իբրեւ բրչաւ. (Իգն.։)
brutally, fiercely, cruelly.
· Calfa
Հեղի հայրն նոցա ոչ սաստեաց ի նոսա գազանաբար, այլ թոյլ եւ լոյծ բանիւք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
difficult to be caught in hunting or fishing.
· Calfa
Փոխադրեալն ոչ գտանիւր, դժուարագիւտ եւ դժուարորսալի գոլով։ Դժուարակարծելի եւ դժուարորսալի է՝ խարդախ արուեստիւք ստուերացուցեալ. (Փիլ.։)
cf. Դժուարորս.
· Calfa
Փոխադրեալն ոչ գտանիւր, դժուարագիւտ եւ դժուարորսալի գոլով։ Դժուարակարծելի եւ դժուարորսալի է՝ խարդախ արուեստիւք ստուերացուցեալ. (Փիլ.։)
dissension, resistance;
vexation, regret, displeasure.
· Calfa
Բաղկացուցին ջանիւք ի սակս դժպըհութեան եւ կամ մրցանաց. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
cf. Ընդդիմաբանութիւն.
· Calfa
Զմարտս բանիւք առնելով ի ձեռն դիմաբանութեան. (Պղատ. տիմ.։)
opposition, resistance, contrariety.
· Calfa
Հակառակութիւն՝ բանիւ կամ գործով։ (Առակ. ՟Ի՟Դ. 26։ Փիլ. իմաստն.։ Պիտ.։ Երզն. մտթ.։ Բենիկ.։)
prosopopoeia.
· Calfa
Օր աւուր բղխէ զբան. ո՛չ բանիւ, եւ խօսս արձակելով, այլ դիմառնութեամբ եւ ի յիմացուածս մեր. (Վրդն. սղ.։)
opportunity.
· Calfa
Հաւան բանիւք, եւ որ միանգամ աղբիւր ունի դիպողութեան. (Փիլ. լին.։)
plain;
ease;
contentment;
convenience;
easy, convenient;
flat, bare;
ի դիւրի՝ ի դիւրոջ լինել, to live comfortably;
— առնել, to facilitate;
to relieve;
to give convenience;
ըստ անձին or ըստ մտաց —ի, at his ease, as he likes;
ի —ի, ի —ոջ, in a plain.
· Calfa
Բանիւք դիւր է առաքինանալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
easier, very commodious.
· Calfa
Զի՞նչ դիւրագոյն քան զբանիւ զղջանալն իցէ. (Մխ. երեմ.։)
condescending, compliant;
gentle, easy, commodious.
· Calfa
Զդիւրալուրն եւ զառանց խոր բառիցն յարգեն։ Դիւրալուրք եւ համառօտք։ Պարզ են բանիւ, եւ դիւրալուր լսելեաց. (Սարգ.։)
to make a noise;
to murmur, to grumble;
cf. Հնչեմ.
· Calfa
Մարգարէն զիւր ինչ ոչ տայ հրաման, բայց զոր հնչեալն լինի (յաստուծոյ), դնդչէ բանիւք. (Փիլ. լին. ՟Ա. 3։)
diverse, different, various, distinct.
· Calfa
Բազմօք եւ զանազանիւք մտածութեամբք գամք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Որով եւ զսա ո՛չ միով օրինակաւ, այլ զանազանիւք տարաբերէր. (Շ. մտթ.։)
hidden, secret;
secretly, clandestinely, by stealth, incognito, without being known;
hiding-place, lurking-place;
— ի ներքս սպրդել, to creep, to slip, to steal stealthily.
· Calfa
Եթէ յայտնագոյն ոչ յանդիմանեսցէ, ի զանխլիցն ոչ նահանջէ երբէք բանիւ. (Վանակ. յոբ.։)
to turn aside, to mislead, to deceive;
to make to rave.
· Calfa
Մի՛ ոք զձեզ զառանցուսցէ պատիր բանիւք. (Կող. ՟Բ. 4։)
who speaks with politeness or embellishments;
bragger.
· Calfa
Պաճուճաբան. պատիր բանիւք.
charming, admirable;
wonder-working;
—ք, miracles, wonders, prodigies.
· Calfa
Կարօղ եղեր զօրութեամբ՝ զարմանագործ նշանիւք. (Շար.։)
to admire, to wonder, to be astonished;
to be enraptured.
· Calfa
Զբանիւքդ զարմանամք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)
to be occupied or busy, employed in doing something;
to intrigue, to be embarrassed, to meddle;
to be distracted or agitated.
· Calfa
Վարեսցուք արարածովքս՝ զբաղեալք իբրեւ ի մանկութեան. յն. ջանիւ կամ փութով. (Իմ. ՟Բ. 6։)
to twist, to wring, to writhe;
to distress, to break one's heart;
to grow tender, to be moved, to pity.
· Calfa
Կարօղ եմք մեք եւ յանիւ մտանել եւ գելանիլ (կամ գելարանիլ), եւ ոյրիլ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
becoming, decent, well made, situated, placed.
· Calfa
Գեղեցկադիր բանիւն ի կարգ. (Շ. յիշ. առակ.։)
peasant, villager, countryman, boor, plebeian;
rustic, unpolite, uncivil, vulgar, low.
· Calfa
Գեղջուկ բանիւ, կամ բանիւք։ Գեղջուկ զգեստ. (Յհ. կթ.։ Սարգ.։ յկ. ՟Ա։ Անյաղթ ստորոգ.։)
adj. s. inhabitant of heaven.
· Calfa
Երկնաքաղաքացի նմանիւր (երեւեալն). (Փիլ. սամփս.։)
twelve;
— յիւնիսի, the 12th of June, the twelfth instant.
· Calfa
Ժամուք երկոտասանօք (կամ երկոտասանիւք). (Ճ. ՟Բ.։)
that treads, walks on earth;
terrestrial.
· Calfa
Քառանիւթ երկրակոխ նիւթական մարմին. (Սարկ. տոմար.։)
bastinado, blows with a stick, whip, lash, whipping;
scourge, chastisement, punishment;
— հարկանել, to cudgel, to strike with a stick, to whip;
— ըմպել, to receive a bastinade, beating, blows, to be beaten with a stick or whip.
· Calfa
Թէ արժանի իցէ գանի։ Գանք եւ կշտամբանք տան զիմաստութիւն։ Զտանջանաց եւ զգանից զփորձ առին։ Ասէր դանիւ հարցանել զնա.եւ այլն։
Ի ծառայէ ապտակէր դանիւ (այսինքն հարմամբ). (Մագ. ՟Ա։)
Ձայն՝ ի ձեռն օդոյ եւ ուղղոյ գանիւ բացատրի. (Պղատ. տիմ.։)
Կապէր զնա ի շղթայս, եւ գանիւ հարկանէր. (Յհ. կթ.) տես եւ ՀԱՐԿԱՆԵԼ։
much cudgeled, punished, chastised;
— առնել, to give a heavy blow with a stick, to strike with a stick;
— լինել, to be struck with a stick.
· Calfa
Լցեալ գանիւք. չարաչար հարեալ. խոշտանգեալ.
to treasure up, to hoard, to amass treasures;
to lay up in a trunk;
to pocket.
· Calfa
Գանձել զարծաթ եւ զոսկի. անձանց զչարիս. ուղղոց զփրկուի։ Գանձես անձին քում բարկութիւն։ Գանձի արդարոց՝ մեծութիւն ամբարշտաց։ Գանձս բարիս գանձեսցես քեզ յաւուրն կենաց քոց։ Մի գանձէք ձեզ գանձս յերկրի։ Ոչ պարտին որդիք հարց գանձել, այլ հարք որդւոց։ Իբրեւ զհուր գանձեցէք աւուրցն յետնոց։ Եւ այժմ երկինք եւ երկիր նովին բանիւ գանձեալ են, հրոյ պահեալք, եւ այլն։
to lengthen, to extend, to stretch, to draw, to draw out;
to prolong;
— զոտս or զսրունս, to stride, to straddle.
· Calfa
Ժամավաճառ բանիւք երկայնէր զասացեալսն. (Փարպ.։)
doubtful, uncertain, undetermined, perplexed;
յերկբայս լինել, to doubt, to have doubts;
to scruple, to demur;
յերկբայս արկանել, to call into question;
յերկբայս առնել, to bring into suspicion, to make suspicions.
· Calfa
Ոչ մարթ գոյ ներանիւթել զերկբայն յերկբայէ։ Ոչ կամէր զերկբայսն յերկբայիցն սահմանել. (Անյաղթ պորփ.։)
reasonable;
intelligent, wise;
vocal;
rational.
· Calfa
ԲԱՆԱՒՈՐ. Խօսական. որ ինչ բանիւ լոկով վճարի.
to talk extravagantly, to talk nonsense, to rave, to dote;
to vacillate, to totter, to stagger.
· Calfa
Առասպելական բանիւք բանդագուշեալք. (Եզնիկ.։)
learned, skilful, experienced, versed, wise;
eloquent.
· Calfa
ῤήτωρ rhetor Կորովաբան. պերճաբան. ճարտարաբան. ճարտասան. ըստ յն. հռետոր. խօսող ոք. զօրաւոր բանիւ, եւ խելամուտ ամենայն բանի.
eminent, pre-eminent, supreme.
· Calfa
ὐπερκείμενος, προέχων, ὐπέροχος superjacens, supremus, eminens, praestans, praestantissimus Որ կայ գեր ի վեր. կայանիւք կամ աստիճանաւ բարձր. ծայրագոյն. եւ Գերագոյն. գերազանց.
hour;
time, moment;
proper time, precise time;
loisure-time, opportunity, occasion;
canonical hours, divine service;
season;
horoscope, nativity, ascendant;
*church;
Վրան or Խորան ժամու, Tabernacle;
միջին —, mean -;
աստեղական —, sideral —;
արեւային —, solar -;
ճշմարիտ —, true -;
հնչել երկրորդ —ու, to strike two;
քանի՞ են —ք, what o'clock is it ? what's o'clock ? — է երկրորդ, it is two o'clock;
—ք երկու եւ վայրկեանք տասն, it is ten minutes past two (o'clock);
երկու —ք եւ քառորդ մի, it is a quarter past two;
—ք երկու եւ վայկեանք քսան, twenty minutes past two;
—ք երկու եւ կէս, half past two;
—ք երկու քառորդաւ ընդհատ, a quarter to three;
—ք երկու եւ վայրկեանք քառասուն, twenty minutes to three;
զերրորդ —ու, about three o'clock;
առաջին — եւ կէս, an hour & a half;
կէս —, half an hour;
քառորդ մի —ու, a quarter of an hour;
ի վեցերորդ —ու առաւօտուն, at six (o'clock) in the morning, or at six AM.;
յեօթն —ու յետ միջօրէի, at seven in the afternoon, or at seven PM.;
ի սմին իսկ —ու or պահու, just now, now;
յամենայն —ու, յորում եւ է —ու, every hour in the day, at every moment;
ի նշանակեալ —ու or պահու, at the appointed time;
ամենայն —ուց են նորա գործք, every hour of his time has its appointed task;
ի —ս պարապոյ իմոյ, in my leisure hours;
— առնուլ, գտանել, to take occasion, to find time, or opportunity;
— բարեպատեհ, favorable moment;
—ու, ի —ու, ի դէպ —ու, in time, in good time, at the proper time;
— առնել, դնել, տալ, to appoint an hour, a time, to fix a day, cf. Ժամադրեմ;
յորժամ — լինիցի, when the opportunity arrives;
— է, it is time, it is the fitting moment;
այլում —ու եւ ժամանակի սպասել, to wait better times, or for a more favorable occasion;
զում —ս ընդ իմն հանել, to stay some hours with;
— հարկանել, to ring the bell;
— առնել, to pray;
to say the mass;
յամենայն —, at all times, always;
— ի —, from hour to hour;
— ի — առնել, սահմանել, to put off from time to time, to spin out, to prolong;
— ի —է, —է ի —, at every moment, hourly, from hour to hour;
առ — մի, ընդ —ս, առ —ս, at present, for the moment, now, provisionally;
—ս —ս, ընդ —ս —ս, —ս ընդ —ս, from time to time, now and then, sometimes;
յառաջ քան զ—ն, out of time, before the time, too soon;
եկեալ հասանէր —ն, the moment had arrived;
— ճաշոյն, dinner-time, the dinner hour;
— ճաշոյն է, it is dinner-time;
ըստ —ուն պիտոյից, according to circumstances, seasonableness;
զօգուտ —ս, ի բազում —ս, —ս ձիգս, ցմեծ —ս, for hours together, whole hours, hours at a time, a long time;
ի —ու եւ տարաժամու, seasonably and unseasonably;
հասանել —ու կնոջ, to be near delivery or childbirth;
to be near her time;
յետին —, dying hour, hour of death, last moments;
time.
· Calfa
Ժամ է ասել դէմ յանդիման, պատմել բանիւ ողբերգական. (Շ. եդես.։)
Բանիւք կամակորացն վարիմք առ ժամ մի. (Վեցօր.։)
temporary;
transitory;
—կեայ վարձք, temporal or mundane rewards;
—կեայք, earthly riches;
temporality;
—կեան, genitive of Ժամանակ.
· Calfa
Եթէ ստուերականքն այնոքիկ, եւ որ աղցաւոր եւ առօրեայ ժամանաւէիւն պաշտպանեալ պահպանիւրՄ Անան. (եկեղ։)
that kills, or loses time, loitering, lounging, trifling;
— լինել, to kill, or lose time, to trifle, to loiter, to while away.
· Calfa
Ժամավաճառ անիւք երկայնէ զասացեալսն. (Փարպ.։)
cf. Ժանգակեր.
· Calfa
Նիւթ մոմոյ եւ կապարի յոյժ նուաստագոյն է.. . նոյնպէս եւ մեք երբեմնաք երախայ ժանգահար եւ վատանիւթ. (Զքր. կթ.։)
that searches, inquisitive;
bold, brazenfaced, impudent, importunate, troublesome.
· Calfa
Զժիտս եւ զդատարկախոյզս արգելու սակաւ կանիւս. (Սամ. երէց.։)
popular, plebeian;
secular, laic;
a private person.
· Calfa
Քահանայացն ընդ բանիւ արարեալ զոք ի ժողովրդականացն. (Շ. թղթ.։)
patient;
abstinent, sober, continent, temperate, chaste;
— կեանք, continence;
— լինել or կալ cf. Ժուժկալեմ.
· Calfa
Քանցէին գանիւք առ բագնովքն, եւ ոչ նուազելոյն, այլ առաւել ժուժկալին պարգեւս հատուցանէին։ Զժուժկալսն ի մրցմունս առ ասպարիզօքն շոճի ոստովք պսակէին. (Նոննոս.։)
the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.
· Calfa
Ի 3 Տառ ձայնաւոր՝ իբրեւ հնչեցալ Ի, եւ անուանեալ Ինի կամ Ին. միջակ ըստ ամանակին, վասն որոյ եւ երկեմանակ ասի, երբեմն ձգտեալ երկարաւ, եւ երբեմն ամփոփել սղիւ։ Եթէ յայլ լեզուս ի՝ իցէ յառաջ քան զբաղաձայն, պահի եւ ի մեզ ի. զորօրինակ իսրայէլ, իսահակ, իդոս, իկոնիոն, իգնատիոս, իտաղիա, եւ այլն. ապա եթէ ի, իցէ առ այլս յառաջ քան զայլ ձայնաւոր, (որ յայնժամ առ լատինս կոչի ի՛ երկայն իբրու մերս ե) Փոխի առ մեզ ի յ. զոր օրինակ յովտ, յովբ, յակովբ, յեսու, յիսուս, յուստոս, եւ այլն։ Ի. Ընդ Ւ տառին, սովորաբար երկրաբառգործէ իւ, իբր եու. զի յորժամ իցէ զկնի նորա բաղաձայն տառ բնական՝ այլ ոչ դիմորոշ յօդ, հիչի ի մեզ՝ ո՛չ որպէս գաղղիականն u, կամ որպէս զայլազգական ձայնսդ իւսթ, կիւնահ, կիւլ, եւ այլն, այլ իբրեւ եու. վասն որոյ եւ անխտիր գրի ըստ նախնեաց, իւր, բեւր, աղբեւր. միւս, մեւս. հիւր, հեւր. հարիւր, հարեւր, եւ այլն։ Իսկ յայլ տեղիս իւ ՝ հնչի որպէս գրեալ թաւանշանաւ՝ նուրբ իվ, զոր օրինակ, թիւ, քիւ, բանիւ, բանիւն, երիւար, եւ այլն։ Ի, կամ ի. նշան թուոյ՝ է Քսան կամ քսաներորդ. զի որպէս յայբէ մինչեւ ի թոյ՝ նշանակ միաւոր յաւելուածոյ են տառք, զկնի ժ տառի տասնաւորս ի մէջ բերեն յաւելուածս։
Ի՞Ւ. գ.մ. Ի գործիականէ հարցական եւ մասնական բառիցս Ինչ, եւ ԻՄՆ, որոց՝ իրիք, իմիք իրիւք. եւ ի՞մ, իմիք, ի՞ւ իւիք, առ իմէ՞, զմէ՞, զի՞. յն. τί;
διὰ τί;
որպէս հոլովական բառիցս, Զի՞նչ ինչ, եւ Ո՞ր ինչ. զորօրինակ եւ Ո՞ ոք, ի տրականն լինի ու՞մ ումեք։ Արմատն կայ եւ ի ձայնս, Հիմ եւ Հիբար, հիկէն. այլ ոչ գտանի լոկ Ի։ Արդ՝ Ի՞Ւ, ըստ որում հարցական, նշանակէ, որո՞վ բանիւ կամ իրօք. ինչո՞վ. κατὰ τί;
quona? unde?.
Ի՞ւ արդ յեղանակաւ վաղվաղակի բնաւորի առ մեզ զոր կամեսցուք. այսինքն որո՞վ եղանակաւ. τίνα τρόπον;
quo modo?. (Պղատ. օրին. Է։) Գտանի եւ վերբերական յարաբերիչ, իբր Որով իւիք. որով բանիւ.
to understand, to know, to feel;
to conceive, to comprehend, to perceive, to learn, to find out, to discover;
to think, to consider;
to believe;
զօրութեամբ —, to understand (something omitted);
հնարս —, ելս՝ ելս իրաց —, to find means, to exercise one's ingenuity, to invent;
իմաստս չարս —, to weave a conspiracy, to form a plot, to cabal, to conspire;
զանձին — բարի, to seek one's interest, to consult one's own happiness;
գիտէ — զամենայն հնարս, he knows how to attain his end, how to manage.
· Calfa
ԻՄԱՆԱԼ. Իմաստասիրել բանիւ, այսինքն բանական խորհրդածութեամբ. մակաբերել տրամադրութեամբ.