Definitions containing the research անիւ : 1012 results

Բոցատես

adj.

like a flame, flaming, blazing, sparkling, bright, brilliant.

· Calfa

NBHL (2)

Բոցատես եւ հրանիւթ ճառագայթիւք. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Տօնակ.։)

Անօսրանիւթ եւ բոցատեսակ գոյացութիւնն՝ յեթերային բնութենէն հրացեալն. (Արիստ. աշխ.։)


Բոցատեսիլ

adj.

cf. Բոցատես.

· Calfa

NBHL (2)

Բոցատես եւ հրանիւթ ճառագայթիւք. (Ճ. ՟Թ.։ եւ Տօնակ.։)

Անօսրանիւթ եւ բոցատեսակ գոյացութիւնն՝ յեթերային բնութենէն հրացեալն. (Արիստ. աշխ.։)


Բութ, բթի

adj. gr.

blunt, dull, whose edge is worn;
stupid, heavy;
— անկիւն, obtuse angle;
—, — շեշտ, ոլորակ, grave accent.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ թէ մըտօքդ ես բութ եւ գուլ, ջանիւ զուսումն կե՛ր եւ կո՛ւլ. (Շ. այբուբ.։)


Բուժական, ի, աց

cf. Բուժակ.

· Calfa

NBHL (1)

Բուժական բանիւն (ի խոր կտրելով զեկամուտ վնասս ի սրտից աշակերտացն. (Տօնակ.։)


Բռնաւորական, ի, աց

adj.

tyrannical, violent.

· Calfa

NBHL (1)

Նուաճելն բռնաւորական բանիւ առաւել էր թագաւորին շնորհ. (Խոր. ՟Բ. 89։)


Բրիչ, ըչի, ըչաւ

s.

hoe, pickaxe, spade, mattock.

· Calfa

NBHL (1)

Վերակացուք մարդկան ունին բանիւն կակղել զխստութիւն մտաց իբրեւ բրչաւ. (Իգն.։)


Գազանաբար

adv.

brutally, fiercely, cruelly.

· Calfa

NBHL (1)

Հեղի հայրն նոցա ոչ սաստեաց ի նոսա գազանաբար, այլ թոյլ եւ լոյծ բանիւք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Դժուարորս

adj.

difficult to be caught in hunting or fishing.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխադրեալն ոչ գտանիւր, դժուարագիւտ եւ դժուարորսալի գոլով։ Դժուարակարծելի եւ դժուարորսալի է՝ խարդախ արուեստիւք ստուերացուցեալ. (Փիլ.։)


Դժուարորսալի

cf. Դժուարորս.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխադրեալն ոչ գտանիւր, դժուարագիւտ եւ դժուարորսալի գոլով։ Դժուարակարծելի եւ դժուարորսալի է՝ խարդախ արուեստիւք ստուերացուցեալ. (Փիլ.։)


Դժպհութիւն, ութեան

s.

dissension, resistance;
vexation, regret, displeasure.

· Calfa

NBHL (1)

Բաղկացուցին ջանիւք ի սակս դժպըհութեան եւ կամ մրցանաց. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Դիմաբանութիւն, ութեան

s.

cf. Ընդդիմաբանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Զմարտս բանիւք առնելով ի ձեռն դիմաբանութեան. (Պղատ. տիմ.։)


Դիմադարձութիւն, ութեան

s.

opposition, resistance, contrariety.

· Calfa

NBHL (1)

Հակառակութիւն՝ բանիւ կամ գործով։ (Առակ. ՟Ի՟Դ. 26։ Փիլ. իմաստն.։ Պիտ.։ Երզն. մտթ.։ Բենիկ.։)


Դիմառնութիւն, ութեան

s.

prosopopoeia.

· Calfa

NBHL (1)

Օր աւուր բղխէ զբան. ո՛չ բանիւ, եւ խօսս արձակելով, այլ դիմառնութեամբ եւ ի յիմացուածս մեր. (Վրդն. սղ.։)


Դիպողութիւն, ութեան

s.

opportunity.

· Calfa

NBHL (1)

Հաւան բանիւք, եւ որ միանգամ աղբիւր ունի դիպողութեան. (Փիլ. լին.։)


Դիւր, ից

s. adj.

plain;
ease;
contentment;
convenience;
easy, convenient;
flat, bare;
ի դիւրի՝ ի դիւրոջ լինել, to live comfortably;
— առնել, to facilitate;
to relieve;
to give convenience;
ըստ անձին or ըստ մտաց —ի, at his ease, as he likes;
ի —ի, ի —ոջ, in a plain.

· Calfa

NBHL (1)

Բանիւք դիւր է առաքինանալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)


Դիւրագոյն

adj.

easier, very commodious.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞նչ դիւրագոյն քան զբանիւ զղջանալն իցէ. (Մխ. երեմ.։)


Դիւրալուր

adj.

condescending, compliant;
gentle, easy, commodious.

· Calfa

NBHL (1)

Զդիւրալուրն եւ զառանց խոր բառիցն յարգեն։ Դիւրալուրք եւ համառօտք։ Պարզ են բանիւ, եւ դիւրալուր լսելեաց. (Սարգ.։)


Դնդչեմ, եցի

vn.

to make a noise;
to murmur, to grumble;
cf. Հնչեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մարգարէն զիւր ինչ ոչ տայ հրաման, բայց զոր հնչեալն լինի (յաստուծոյ), դնդչէ բանիւք. (Փիլ. լին. ՟Ա. 3։)


Զանազան, ից

adj.

diverse, different, various, distinct.

· Calfa

NBHL (2)

Բազմօք եւ զանազանիւք մտածութեամբք գամք. (Կիւրղ. գանձ.։)

Որով եւ զսա ո՛չ միով օրինակաւ, այլ զանազանիւք տարաբերէր. (Շ. մտթ.։)


Զանխուլ

adj. adv. s.

hidden, secret;
secretly, clandestinely, by stealth, incognito, without being known;
hiding-place, lurking-place;
— ի ներքս սպրդել, to creep, to slip, to steal stealthily.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ յայտնագոյն ոչ յանդիմանեսցէ, ի զանխլիցն ոչ նահանջէ երբէք բանիւ. (Վանակ. յոբ.։)


Զառանցուցանեմ, ուցի

va.

to turn aside, to mislead, to deceive;
to make to rave.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ ոք զձեզ զառանցուսցէ պատիր բանիւք. (Կող. ՟Բ. 4։)


Զարդախօս

adj.

who speaks with politeness or embellishments;
bragger.

· Calfa

NBHL (1)

Պաճուճաբան. պատիր բանիւք.


Զարմանագործ, աց

adj. s.

charming, admirable;
wonder-working;
—ք, miracles, wonders, prodigies.

· Calfa

NBHL (1)

Կարօղ եղեր զօրութեամբ՝ զարմանագործ նշանիւք. (Շար.։)


Զարմանամ, ացայ

vn.

to admire, to wonder, to be astonished;
to be enraptured.

· Calfa

NBHL (1)

Զբանիւքդ զարմանամք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)


Զբաղիմ, եցայ

vn.

to be occupied or busy, employed in doing something;
to intrigue, to be embarrassed, to meddle;
to be distracted or agitated.

· Calfa

NBHL (1)

Վարեսցուք արարածովքս՝ զբաղեալք իբրեւ ի մանկութեան. յն. ջանիւ կամ փութով. (Իմ. ՟Բ. 6։)


Գելանիմ, ելայ

vn.

to twist, to wring, to writhe;
to distress, to break one's heart;
to grow tender, to be moved, to pity.

· Calfa

NBHL (1)

Կարօղ եմք մեք եւ յանիւ մտանել եւ գելանիլ (կամ գելարանիլ), եւ ոյրիլ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)


Գեղեցկադիր

adj.

becoming, decent, well made, situated, placed.

· Calfa

NBHL (1)

Գեղեցկադիր բանիւն ի կարգ. (Շ. յիշ. առակ.։)


Գեղջուկ, ջկաց

s. adj.

peasant, villager, countryman, boor, plebeian;
rustic, unpolite, uncivil, vulgar, low.

· Calfa

NBHL (1)

Գեղջուկ բանիւ, կամ բանիւք։ Գեղջուկ զգեստ. (Յհ. կթ.։ Սարգ.։ յկ. ՟Ա։ Անյաղթ ստորոգ.։)


Երկնաքաղաքացի, ցւոյ, ցեաց

adj. s. inhabitant of heaven.

· Calfa

NBHL (1)

Երկնաքաղաքացի նմանիւր (երեւեալն). (Փիլ. սամփս.։)


Երկոտասան, ից

adj.

twelve;
— յիւնիսի, the 12th of June, the twelfth instant.

· Calfa

NBHL (1)

Ժամուք երկոտասանօք (կամ երկոտասանիւք). (Ճ. ՟Բ.։)


Երկուցանեմ, ուցի

va.

cf. Երկեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Միայն բանիւք երկուցանես. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ա.։)


Երկրակոխ

adj.

that treads, walks on earth;
terrestrial.

· Calfa

NBHL (1)

Քառանիւթ երկրակոխ նիւթական մարմին. (Սարկ. տոմար.։)


Գան, ից

s.

bastinado, blows with a stick, whip, lash, whipping;
scourge, chastisement, punishment;
— հարկանել, to cudgel, to strike with a stick, to whip;
— ըմպել, to receive a bastinade, beating, blows, to be beaten with a stick or whip.

· Calfa

NBHL (4)

Թէ արժանի իցէ գանի։ Գանք եւ կշտամբանք տան զիմաստութիւն։ Զտանջանաց եւ զգանից զփորձ առին։ Ասէր դանիւ հարցանել զնա.եւ այլն։

Ի ծառայէ ապտակէր դանիւ (այսինքն հարմամբ). (Մագ. ՟Ա։)

Ձայն՝ ի ձեռն օդոյ եւ ուղղոյ գանիւ բացատրի. (Պղատ. տիմ.։)

Կապէր զնա ի շղթայս, եւ գանիւ հարկանէր. (Յհ. կթ.) տես եւ ՀԱՐԿԱՆԵԼ։


Գանալից

adj.

much cudgeled, punished, chastised;
— առնել, to give a heavy blow with a stick, to strike with a stick;
— լինել, to be struck with a stick.

· Calfa

NBHL (1)

Լցեալ գանիւք. չարաչար հարեալ. խոշտանգեալ.


Գանձեմ, եցի

va.

to treasure up, to hoard, to amass treasures;
to lay up in a trunk;
to pocket.

· Calfa

NBHL (1)

Գանձել զարծաթ եւ զոսկի. անձանց զչարիս. ուղղոց զփրկուի։ Գանձես անձին քում բարկութիւն։ Գանձի արդարոց՝ մեծութիւն ամբարշտաց։ Գանձս բարիս գանձեսցես քեզ յաւուրն կենաց քոց։ Մի գանձէք ձեզ գանձս յերկրի։ Ոչ պարտին որդիք հարց գանձել, այլ հարք որդւոց։ Իբրեւ զհուր գանձեցէք աւուրցն յետնոց։ Եւ այժմ երկինք եւ երկիր նովին բանիւ գանձեալ են, հրոյ պահեալք, եւ այլն։


Երկայնեմ, եցի, եա՜

va.

to lengthen, to extend, to stretch, to draw, to draw out;
to prolong;
— զոտս or զսրունս, to stride, to straddle.

· Calfa

NBHL (1)

Ժամավաճառ բանիւք երկայնէր զասացեալսն. (Փարպ.։)


Երկբայ

adj.

doubtful, uncertain, undetermined, perplexed;
յերկբայս լինել, to doubt, to have doubts;
to scruple, to demur;
յերկբայս արկանել, to call into question;
յերկբայս առնել, to bring into suspicion, to make suspicions.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ մարթ գոյ ներանիւթել զերկբայն յերկբայէ։ Ոչ կամէր զերկբայսն յերկբայիցն սահմանել. (Անյաղթ պորփ.։)


Բանաւոր, աց

adj.

reasonable;
intelligent, wise;
vocal;
rational.

· Calfa

NBHL (1)

ԲԱՆԱՒՈՐ. Խօսական. որ ինչ բանիւ լոկով վճարի.


Բանդագուշիմ, եցայ

vn.

to talk extravagantly, to talk nonsense, to rave, to dote;
to vacillate, to totter, to stagger.

· Calfa

NBHL (1)

Առասպելական բանիւք բանդագուշեալք. (Եզնիկ.։)


Բանիբուն

adj.

learned, skilful, experienced, versed, wise;
eloquent.

· Calfa

NBHL (1)

ῤήτωρ rhetor Կորովաբան. պերճաբան. ճարտարաբան. ճարտասան. ըստ յն. հռետոր. խօսող ոք. զօրաւոր բանիւ, եւ խելամուտ ամենայն բանի.


Գերակայ, ից

adj.

eminent, pre-eminent, supreme.

· Calfa

NBHL (1)

ὐπερκείμενος, προέχων, ὐπέροχος superjacens, supremus, eminens, praestans, praestantissimus Որ կայ գեր ի վեր. կայանիւք կամ աստիճանաւ բարձր. ծայրագոյն. եւ Գերագոյն. գերազանց.


Ժամ, ուց

s. ast.

hour;
time, moment;
proper time, precise time;
loisure-time, opportunity, occasion;
canonical hours, divine service;
season;
horoscope, nativity, ascendant;
*church;
Վրան or Խորան ժամու, Tabernacle;
միջին —, mean -;
աստեղական —, sideral —;
արեւային —, solar -;
ճշմարիտ —, true -;
հնչել երկրորդ —ու, to strike two;
քանի՞ են —ք, what o'clock is it ? what's o'clock ? — է երկրորդ, it is two o'clock;
—ք երկու եւ վայրկեանք տասն, it is ten minutes past two (o'clock);
երկու —ք եւ քառորդ մի, it is a quarter past two;
—ք երկու եւ վայկեանք քսան, twenty minutes past two;
—ք երկու եւ կէս, half past two;
—ք երկու քառորդաւ ընդհատ, a quarter to three;
—ք երկու եւ վայրկեանք քառասուն, twenty minutes to three;
զերրորդ —ու, about three o'clock;
առաջին — եւ կէս, an hour & a half;
կէս —, half an hour;
քառորդ մի —ու, a quarter of an hour;
ի վեցերորդ —ու առաւօտուն, at six (o'clock) in the morning, or at six AM.;
յեօթն —ու յետ միջօրէի, at seven in the afternoon, or at seven PM.;
ի սմին իսկ —ու or պահու, just now, now;
յամենայն —ու, յորում եւ է —ու, every hour in the day, at every moment;
ի նշանակեալ —ու or պահու, at the appointed time;
ամենայն —ուց են նորա գործք, every hour of his time has its appointed task;
ի —ս պարապոյ իմոյ, in my leisure hours;
— առնուլ, գտանել, to take occasion, to find time, or opportunity;
— բարեպատեհ, favorable moment;
—ու, ի —ու, ի դէպ —ու, in time, in good time, at the proper time;
— առնել, դնել, տալ, to appoint an hour, a time, to fix a day, cf. Ժամադրեմ;
յորժամ — լինիցի, when the opportunity arrives;
— է, it is time, it is the fitting moment;
այլում —ու եւ ժամանակի սպասել, to wait better times, or for a more favorable occasion;
զում —ս ընդ իմն հանել, to stay some hours with;
— հարկանել, to ring the bell;
— առնել, to pray;
to say the mass;
յամենայն —, at all times, always;
— ի —, from hour to hour;
— ի — առնել, սահմանել, to put off from time to time, to spin out, to prolong;
— ի —է, —է ի —, at every moment, hourly, from hour to hour;
առ — մի, ընդ —ս, առ —ս, at present, for the moment, now, provisionally;
—ս —ս, ընդ —ս —ս, —ս ընդ —ս, from time to time, now and then, sometimes;
յառաջ քան զ—ն, out of time, before the time, too soon;
եկեալ հասանէր —ն, the moment had arrived;
— ճաշոյն, dinner-time, the dinner hour;
— ճաշոյն է, it is dinner-time;
ըստ —ուն պիտոյից, according to circumstances, seasonableness;
զօգուտ —ս, ի բազում —ս, —ս ձիգս, ցմեծ —ս, for hours together, whole hours, hours at a time, a long time;
ի —ու եւ տարաժամու, seasonably and unseasonably;
հասանել —ու կնոջ, to be near delivery or childbirth;
to be near her time;
յետին —, dying hour, hour of death, last moments;
time.

· Calfa

NBHL (2)

Ժամ է ասել դէմ յանդիման, պատմել բանիւ ողբերգական. (Շ. եդես.։)

Բանիւք կամակորացն վարիմք առ ժամ մի. (Վեցօր.։)


Ժամանակեայ, կէից

adj.

temporary;
transitory;
—կեայ վարձք, temporal or mundane rewards;
—կեայք, earthly riches;
temporality;
—կեան, genitive of Ժամանակ.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ստուերականքն այնոքիկ, եւ որ աղցաւոր եւ առօրեայ ժամանաւէիւն պաշտպանեալ պահպանիւրՄ Անան. (եկեղ։)


Ժամավաճառ, աց

adj.

that kills, or loses time, loitering, lounging, trifling;
— լինել, to kill, or lose time, to trifle, to loiter, to while away.

· Calfa

NBHL (1)

Ժամավաճառ անիւք երկայնէ զասացեալսն. (Փարպ.։)


Ժանգահար

cf. Ժանգակեր.

· Calfa

NBHL (1)

Նիւթ մոմոյ եւ կապարի յոյժ նուաստագոյն է.. . նոյնպէս եւ մեք երբեմնաք երախայ ժանգահար եւ վատանիւթ. (Զքր. կթ.։)


Ժիտ

adj.

that searches, inquisitive;
bold, brazenfaced, impudent, importunate, troublesome.

· Calfa

NBHL (1)

Զժիտս եւ զդատարկախոյզս արգելու սակաւ կանիւս. (Սամ. երէց.։)


Ժողովրդական, ի, աց

adj. s.

popular, plebeian;
secular, laic;
a private person.

· Calfa

NBHL (1)

Քահանայացն ընդ բանիւ արարեալ զոք ի ժողովրդականացն. (Շ. թղթ.։)


Ժուժկալ, աց, ից

adj.

patient;
abstinent, sober, continent, temperate, chaste;
— կեանք, continence;
— լինել or կալ cf. Ժուժկալեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Քանցէին գանիւք առ բագնովքն, եւ ոչ նուազելոյն, այլ առաւել ժուժկալին պարգեւս հատուցանէին։ Զժուժկալսն ի մրցմունս առ ասպարիզօքն շոճի ոստովք պսակէին. (Նոննոս.։)


Ի (ini)

s.

the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.

· Calfa

NBHL (3)

Ի 3 Տառ ձայնաւոր՝ իբրեւ հնչեցալ Ի, եւ անուանեալ Ինի կամ Ին. միջակ ըստ ամանակին, վասն որոյ եւ երկեմանակ ասի, երբեմն ձգտեալ երկարաւ, եւ երբեմն ամփոփել սղիւ։ Եթէ յայլ լեզուս ի՝ իցէ յառաջ քան զբաղաձայն, պահի եւ ի մեզ ի. զորօրինակ իսրայէլ, իսահակ, իդոս, իկոնիոն, իգնատիոս, իտաղիա, եւ այլն. ապա եթէ ի, իցէ առ այլս յառաջ քան զայլ ձայնաւոր, (որ յայնժամ առ լատինս կոչի ի՛ երկայն իբրու մերս ե) Փոխի առ մեզ ի յ. զոր օրինակ յովտ, յովբ, յակովբ, յեսու, յիսուս, յուստոս, եւ այլն։ Ի. Ընդ Ւ տառին, սովորաբար երկրաբառգործէ իւ, իբր եու. զի յորժամ իցէ զկնի նորա բաղաձայն տառ բնական՝ այլ ոչ դիմորոշ յօդ, հիչի ի մեզ՝ ո՛չ որպէս գաղղիականն u, կամ որպէս զայլազգական ձայնսդ իւսթ, կիւնահ, կիւլ, եւ այլն, այլ իբրեւ եու. վասն որոյ եւ անխտիր գրի ըստ նախնեաց, իւր, բեւր, աղբեւր. միւս, մեւս. հիւր, հեւր. հարիւր, հարեւր, եւ այլն։ Իսկ յայլ տեղիս իւ ՝ հնչի որպէս գրեալ թաւանշանաւ՝ նուրբ իվ, զոր օրինակ, թիւ, քիւ, բանիւ, բանիւն, երիւար, եւ այլն։ Ի, կամ ի. նշան թուոյ՝ է Քսան կամ քսաներորդ. զի որպէս յայբէ մինչեւ ի թոյ՝ նշանակ միաւոր յաւելուածոյ են տառք, զկնի ժ տառի տասնաւորս ի մէջ բերեն յաւելուածս։

Ի՞Ւ. գ.մ. Ի գործիականէ հարցական եւ մասնական բառիցս Ինչ, եւ ԻՄՆ, որոց՝ իրիք, իմիք իրիւք. եւ ի՞մ, իմիք, ի՞ւ իւիք, առ իմէ՞, զմէ՞, զի՞. յն. τί;
διὰ τί;
որպէս հոլովական բառիցս, Զի՞նչ ինչ, եւ Ո՞ր ինչ. զորօրինակ եւ Ո՞ ոք, ի տրականն լինի ու՞մ ումեք։ Արմատն կայ եւ ի ձայնս, Հիմ եւ Հիբար, հիկէն. այլ ոչ գտանի լոկ Ի։ Արդ՝ Ի՞Ւ, ըստ որում հարցական, նշանակէ, որո՞վ բանիւ կամ իրօք. ինչո՞վ. κατὰ τί;
quona? unde?.

Ի՞ւ արդ յեղանակաւ վաղվաղակի բնաւորի առ մեզ զոր կամեսցուք. այսինքն որո՞վ եղանակաւ. τίνα τρόπον;
quo modo?. (Պղատ. օրին. Է։) Գտանի եւ վերբերական յարաբերիչ, իբր Որով իւիք. որով բանիւ.


Իմանամ, ացայ, իմա՛, իմա՛ց, իմացի՛ր

va.

to understand, to know, to feel;
to conceive, to comprehend, to perceive, to learn, to find out, to discover;
to think, to consider;
to believe;
զօրութեամբ —, to understand (something omitted);
հնարս —, ելս՝ ելս իրաց —, to find means, to exercise one's ingenuity, to invent;
իմաստս չարս —, to weave a conspiracy, to form a plot, to cabal, to conspire;
զանձին — բարի, to seek one's interest, to consult one's own happiness;
գիտէ — զամենայն հնարս, he knows how to attain his end, how to manage.

· Calfa

NBHL (1)

ԻՄԱՆԱԼ. Իմաստասիրել բանիւ, այսինքն բանական խորհրդածութեամբ. մակաբերել տրամադրութեամբ.