Definitions containing the research այծ : 983 results

Շանթակէզ

adj.

burning like a thunderbolt;
— առնել, to fulminate, to strike with lightning;
— լինել, to be lightning-struck.

· Calfa

NBHL (1)

ՇԱՆԹԱԿԷԶ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Շանթիւք կիզանել, կիզանիլ. շանթահար կամ կայծակնահար առնել, լինել.


Շանթահար, աց

adj. adv.

thunder-struck;
with a thunder-clap;
like a clap of thunder;
— լինել, to be struck by lightning, to be thunder-struck.

· Calfa

NBHL (1)

Շանթիւ հարեալ. կայծակնահար. երկնահար.


Շատաշուրջ

cf. Շատաշրջող.

· Calfa


Շատաշրջիկ

cf. Շատաշրջող.

· Calfa


Շատաշրջող

adj. s.

roving, rambling, wandering;
vagabond, vagrant, roamer, stroller, idler, lounger, loiterer;
— լինել, to stroll, to roam, to rove, to ramble, to wander.

· Calfa


Շատութիւն, ութեան

s.

great number of, great quantity, great deal, multitude, abundance, plenty.

· Calfa

NBHL (1)

Հարկաւորացն առատութիւն շատութեան։ Պայծառութիւն շատութեան պտղոցն, յոքնազանտ երամոցն աճեցեալ շատութեամբ։ Ոչ թողու զմեզ պատաղել զայսու շատութիւն իրիս՝ որ առաջիս կայ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Պիտ.։ Խոսր.։)


Շարադասեմ, եցի

va.

to range, to arrange in order, to set to rights, to dispose, to put in order, to lay out.

· Calfa

NBHL (1)

Շարադասեսցէ զօդիսն ընդ աջմէ իւրմէ, եւ զայծիսն ընդ ձախմէ. (Զքր. կթ.։)


Շարադրութիւն, ութեան

s. gr.

combination, conjunction, connection;
arrangement, disposition;
construction;
syntax;
cf. Շարագրած.

· Calfa

NBHL (1)

Հրաշալի է մեզ տօնս այսօր, եւ պայծառագոյն քան զսովորական շարադրութիւնս. (Ոսկ. լս.։)


Շափիղայ

cf. Շափիւղայ.

· Calfa

NBHL (1)

Կայծկարկեհան ընդ շափիւղին, կարմիր յակունդ սարդիոնի. (Ուռպ. ողբ.։)


Շինարար, աց

adj.

building many edifices;
compiling good regulations.

· Calfa

NBHL (1)

Էր մեծախորհուրդ շինարար, եւ զարդարեալ պայծառացոյց զսուրբ աթոռն։ Այր շինարար էր, շինեաց այլ ժամատուն անտաշ վիմօք. (Հ. օգոստ. ՟Ժ՟Գ.։ Կիր. պտմ.։)


Շիջուցանեմ, ուցի

va. fig.

to extinguish, to put out, to quench;
to dim, to cloud, to obscure;
to quench, to cool, to allay, to cool down;
to stifle, to smother;
to exterminate, to kill.

· Calfa

NBHL (1)

Շիջուցանեն զկայծակն իմ զմնացեալ։ Զպատրոյկն առկայծեալ մի՛ շիջուսցէ։ Ոչ շիջուսցես զճրագդ իսրայէլի։ Ջուրք բազումք ոչ կարասցեն զսէր շիջուցանել։ Վասն մեղաց դատաստանք յուզին, եւ այր խորագէտ շիջուցանէ զնա.եւ այլն։


Շլացուցանեմ, ուցի

va. fig.

to blind;
to blunt;
to dim, to dull, to deaden;
— զաչս, to dazzle the eyes;
բարեբաղդութիւն —նէ զմեծատունս, prosperity spoils the rich.

· Calfa

NBHL (1)

Որ շլացուցանէ ի ճշմարիտ տեսութենէ։ Շլացուցանէր (փայլմամբն) զտեսողացն տեսանելիս։ Զպայծառութիւն աչաց շլացուցանէ ծուխ. (Յճխ. ՟Ի։ Լաստ. ՟Ժ։ Նեղոս.։)


Ունելի, լւոյ, լեաց

adj.

holding, taking.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ձեռին իւրում ունէր կայծակն, զոր առեալ ունելօք ի սեղանոյ անտի՝ եբեր մերձեցոյց ի բերան իմ. (Ես. ՟Զ. 6.) (որ ի Լմբ. պտրգ. գրի ունելովք, այսինքն ունելւովք. եւ ի լուսանցս Գէ. ես. դնի, ակցանօք։)


Ունիմ, կալայ, կալ

vn.

to have;
to take, to hold, to possess, to occupy, to enjoy;
to take, to stop, to retain;
to seize upon, to become master of, to subject, to subdue;
to contain, to enclose;
to carry, to support, to sustain;
to relate to, to refer to;
to be able, to know how;
— առ, իբրեւ, to esteem, to repute, to take for, to look upon as, to regard as;
— զտեղի, to stand instead of, to supply the place of;
— զոք, to stop one, to seize;
— զգուշութիւն, to take care, to watch;
— ի մտի, to form a design or project, to propose to oneself, to think to;
to retain;
զառաջս —, to oppose, to resist, to impede, to hinder;
to stand or go before;
զդէմ —, to make head against, to face, to resist, to oppose, to fight;
— առ իւր զխորհուրդս, to keep another's secret;
— զտունն, to maintain the honour of the house;
պինդ — զխոստովանութիւն, to keep the faith;
ի վայր — զբարկութիւն, to refrain from anger, to control one's anger;
գութ — զմէնջ, to have pity on us;
— զաղանդ, զուսումն, to follow the doctrine, to be of the sect of;
ոչ առ սուտս ունիմ զձեզ, I do not take you for liars;
զանձինս առ իմաստունս ունէին, they thought themselves wise;
իբրեւ զմարգարէ ունէին զնա, they looked on him as a prophet;
սրտմտութիւն կալաւ զնա, he was enraged;
զի՞նչ ունիս առնել, what have you to do ?
կալ զնա զեղջերացն, take it by the horns;
հրամայեցին նմա — զգլուխ բազմականին, they gave him the highest place at the feast;
տենդն կալաւ զնա, the fever has seized him, he has caught a fever;
ունիմ ի վենետիկ քսան եւ չորս ամ, I stayed twenty-four years in Venice;
ահ կալաւ զիս, fear seized me;
ի բանի մի ունիք, never mind, do not care for that;
— ունէին իւղ՝ այլ, they had indeed oil, but;
խօսել կալաւ, he began to speak;
կալարուք զկիրճս ջրոցն, seize the canals;
դիպող պատասխանեօք ունի զբերանս նոցա, he silences them with opportune replies;
խօսիլ ոչ ունիմ, ոչ ունիմ ասել, I cannot speak, I do not know how to speak.

· Calfa

NBHL (1)

Ունէր պսակ ի փշոց։ Որ ունիցի զհանդերձսն պայծառս։ Երիս խանս նաշհոյ ունէի ի գլուխ իմ։ Կալաւ զվարսից գլխոյ նորա. եւ այլն։ Սոցին հանգոյն եւ յայլ գիրս։


Որոտ

s. adj.

thunder;
որոտ ընդ որոտ, cf. Որոտագոչ.

· Calfa

NBHL (2)

Յանկարծակի եղեւ որոտ, եւ կայծակունք, եւ անձրեւ սաստիկ. (Հ=Յ. հոկտ. Հ=Յ. նոյ.։ Տէր Իսրայէլ. փետր.։)

Եղեն կայծակունք եւ շանթք եւ որոտք։ Եղեն որոտք եւ կայծակունք եւ անձրեւք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Հ=Յ. օգոստ. ՟Ը.։)


Ուլ, ուց, ոց

s.

kid;
fawn.

· Calfa

NBHL (3)

Զենին ուլ այծեաց։ Ի գառանց եւ յուլոց ողջակէզ։ Ինծ առ ուլու մակաղեսցի։ Ուլ մի երբէք ոչ ետուր ինձ։ Արածեա՛ զուլս քո։ Իբրեւ երկուս ուլս այծեման.եւ այլն։

Չառնի ինչ պտուղ յուլոց. եւ յօդեաց բազում ինչ պէտք։ Ո՞վ են ուլքն այնոքիկ եւ այծիքն, եւ ո՞վ գառինքն եւ օդիքն։ Զուլն ի մօր կաթն չհրամայէ եփել. (Ոսկ. մտթ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։ Եզնիկ.։)

ἕριφος, αἱγίδιον, νεβρός hoedus եւ hinnulus. (նոյն ձայն է եւ թ. ուլագ, օղլագ, հիլլա ). Ծնունդ այծեաց, որպէս եւ այծեմաց. այծու ձագ. տե՛ս եւ յԱՄՈՅՐ. Որթ եղանց.


Ուլենի, ենւոյ, ենեաց

s.

kid-skin.

· Calfa

NBHL (2)

Մորթօք այծենեօք ընդ Եղիայի այր թաւրծի ի կարմեղոս լերինդ անապատացեալ ուլենեաւ գշտի. (Արշ.։)

Յակոբ՝ զի ստեաց հօր իւր մորթեօք այծենեօք, ստեցին նմա որդիք իւր մորթովք ուլենեօք (ի ներկել զպատմուճանն յովսեփայ). (Եփր. ծն.։)


Հասակաչափ

adj.

adult, of age, pubescent, marriageable.

· Calfa

NBHL (1)

Շրջէին պատկերագործք նմանահանք պայծառակշիռ հասակաչափ զգեղ երեսաց. (Ագաթ.։)


Հասարակօրեայ, էի, ից

adj.

meridian;
equinoctial.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս խոր խաւար եւ տխրալից գիշեր առ հասարակօրէին պայծառութիւն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)


Հարաւունք

s.

fields, country;
seed or sowing-time, tillage, ploughing.

· Calfa

NBHL (1)

Խայծեսցի խաղող ի հարաւունս։ Յորժամ զպտուղ ունկնդրութեան հայցիցէ, հարաւունս կոչէ. (Ամովս. թ՝. 13։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 22։)


Հարթ, ից

adj. adv.

plain, flat, even, level;
polished, smooth;
uniform, alike, equal;
unitedly;
evenly, plainly;
— հաւասար, on a level with, even with;
— եւ ուղիղ հասակ, fine-shaped, of a fine stature or figure;
— առնել, to level, to smooth;
to facilitate;
եղիցին առապարքն ի — ճանապարհս, the rough places shall be made smooth.

· Calfa

NBHL (1)

Հարթ եւ ուղիղ հասակաւ, վայելուչ եւ պայծառ երեսօք. (Արծր. ՟Ե. 11։)


Խախանք

s.

immoderate, derisive laughter.

· Calfa

NBHL (1)

Որ պայծառացեալ էր, եւ զարգարէր զմեզ բանիւ վարդապետութեամբ՝ զգեստն, խախանքն կողոպտեցին, զի բարիօք առ ձեզ հանդիպեցաք մերկք. (Ոսկ. ի մելիտ.։)


Խաղաւարտ, ից

s.

abscess, apostume;
swelling;
wen;
wart;
pimple, pustule, tubercle;
եռալ, ի վեր եռալ —ից, to suppurate, to form an abscess, or tumour.

· Calfa

NBHL (2)

Խաղաւարտք հրակայծակք, եւ բիծք բոցակիծք. (Նար. ՟Կ՟Թ։)

ԽԱՂԱՒԱՐՏ. Ի Բառս Գաղիան. դնի որպէս յն. ἅνθραξ , որ է Կայծն. եւ Քաղցկեղ. եւ Պալար վարնգաձեւ, որպէս ի ժանտախտն լինի. թ. խէյարճըգ, որ եւ ի Բժշկարան. գրի Խաղաւարտ կամ Խնղվարտ, եւ մեկնի, խիար, եւ խիարի հունտ։


Խանձ, ից

cf. Խանծ.

· Calfa

NBHL (1)

Խանձ (տպ. խայծ) մահու եղեւ մարմինս. զոր անգիտացեալ՝ կլանէր վիշապն. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)


Խանձատեմ, եցի

va.

to burn, to scorch, to singe.

· Calfa

NBHL (1)

Ի փայլատականց կայծականցմեռանին անասունք եւ մարդիկ, եւ ոչ խանձատին. (Լմբ. իմ.։)


Խաշնարած, աց

s.

shepherd;
կին, աղջիկ —, shepherdess;
մանուկ —, shepherd boy.

· Calfa

NBHL (1)

κτινοτρόφος jumenti (vel pecorum, vel pecudis) pastor, pecuarius. Արածօղ խաշանց. հովիւ օդեաց եւ այծեաց. խաշնադարման. Խաշնաբոյծ. ըստ յն. Անասնասնոյց. Գոյուն չօպանը։


Խարխարիչ

adj.

destructive, ruinous.

· Calfa

NBHL (1)

Զխարխարիչն երբեմն ժամանակի։ Զուարճալի պայծառութեանց խարխարիչ. (Պիտ.։)


Խարշատեմ, եցի

va.

to burn.

· Calfa

NBHL (1)

Զլեարդն հանին, եւ կայծիւք խարշատեցին. (ՃՃ.։)


Խարշեմ, եցի

va.

to boil, to stew;
to scald;
to scorch, to burn.

· Calfa

NBHL (1)

Գնայցէ ոք ի վերայ կայծականց հրոյ, եւ զոտս իւր խարշիցէ. (Առակ. ՟Զ. 28։)


Խարոյկ, րուկաց

s.

fire, fire-brand;
live-coal;
pyre, funeral-pile;
— արկանել՝ լուցանել՝ վառել, to light a fire, to set on fire;
— մահահամբոյր, funeral pile.

· Calfa

NBHL (1)

(արմատն է Խարել կամ Հուր). πυρά, ἁνθρακία pruna. Հուր լուցեալ. կրնկ. կայծակունք հրոյ. փայտ եւ խռիւ կուտակել, եւ վառեալ, բորբոքել.


Խարտեաշ, տեշի

adj.

fair, light, flaxen;
fallow.

· Calfa

NBHL (1)

Պայծառն ընդ կարմրի եւ ընդ սպիտակի խառնեալ՝ խարտեաշ եղեւ. Շեկ ի խարտեշի եւ ի գոշի խառնմանէ լինի. դեղինն՝ սպիտակի ընդ խարտեշի խառնելով. (Պղատ. տիմ.։)


Խաւարեայ

cf. Խաւարին.

· Calfa

NBHL (1)

Հապա ոհմակք (կամ վոհմակք) խաւարեալք՝ սլացարուք զկնի արագոտն այծեման. (Վանակ. յոբ.։)


Խաւարեցուցանեմ, ուցի

va.

to darken, to spread darkness, to obscure, to dim;
to eclipse;
to extinguish;
to blind;
լուսինն խաւարեցուցանէ զարեգակն, the moon eclipses the sun.

· Calfa

NBHL (1)

Զլապտերս մեր խաւարեցուցաք։ Շիջուցեալ խաւարեցուցանէր զմոլորութեան կայծակն. (Սարգ. ՟ա. պ. 8։ Խոր. հռիփս.։)


Ղամբար, աց

s.

lamp;
torch, flambeau;

· Calfa

NBHL (1)

Արեգակն՝ անանց ճառագայթ, անպակաս պայծառութիւն, զտեալ ղամպար. (Պիտառ.։)


Ղամբարափայլ

cf. Ղամբարանշոյլ.

· Calfa

NBHL (1)

ՂԱՄԲԱՐԱՓԱՅԼ ՂԱՄՊԱՐԱՓԱՅԼ. Փայլեալ որպէս զղամբար. լուսափայլ. պայծառ.


Ճաճանչ, ից, աց

s.

ray;
light, glare, brilliancy, splendour;
— սրբութեան, monstrance.

· Calfa

NBHL (1)

φέγγος, ἁτμίς, σέλας , φῶς splendor, micatio, lumen, fulgur, jubar μαρμαρύξ radius διαυγία claritas եւ այլն. (լծ. Ծածանումն կամ ճօճանք լուսոյ) Պայծառութիւն լուսոյ կամ արեգական յորդեալ. շող. շողշողիւն. ցոլք. նշոյլ. առագայթ. արտափայլութիւն. cf. ՊԱՏՇԵԿ.


Ճաճանչագեղ

adj.

cf. Ճաճանչաւոր.

· Calfa

NBHL (1)

Գեղեցկաճաճանչ. պայծառափայլ. նշուլագեղ.


Ճաճանչաւոր

adj.

radiant, brilliant, shining, refulgent, dazzling, beaming, glittering, sparkling, gleaming, resplendent, glistening, bright.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ զճաճանչս. լուսափայլ. պայծառ. նշուլագեղ. շողշողուն. փալփլուն, պլպլացօղ.


Ճաճանչեմ, եցի

vn.

to glitter, to sparkle, to shine, to gleam, to glisten.

· Calfa

NBHL (1)

Փայլեցուսցէ զնոյնս՝ իւրով պայծառութեամբն ճաճանչել. (Լմբ. պտրգ.։)


Ճառագայթաձեւ

adj.

lucid, fulgid, luminous.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ պայծառ ակամբք մի՛ ոսկւով եւ քարամբք շուրջ ճառագայթաձեւիւք. (Ածաբ. ծն.։)


Ճառագայթանշոյլ

cf. Ճառագայթարձակ.

· Calfa

NBHL (1)

Լուսանշոյլ. պայծառափայլ.


Ճեղքեմ, եցի

va.

cf. Ճեղքում.

· Calfa

NBHL (2)

Ճեղքեաց զնա իբրեւ զուլ մի այծեաց. (Դտ. ՟Ժ՟Դ. 6։)

Որպէս ոք զի ճեղքիցէ զուլ այծից, այնպէս եճեղք զառիւծն. (Փիլ. սամփս.։)


Ճեղքում, քի

va.

to cleave, to split, to rive, to rift;
to crack, to chap, to crevice;
to cut, to incise, to make an incision;
to divide, to separate;
to tear, to rend;
to disunite, to sever.

· Calfa

NBHL (2)

Ճեղքեաց զնա իբրեւ զուլ մի այծեաց. (Դտ. ՟Ժ՟Դ. 6։)

Որպէս ոք զի ճեղքիցէ զուլ այծից, այնպէս եճեղք զառիւծն. (Փիլ. սամփս.։)


Ճեմական, ի, աց

adj.

peripatetic;
academician.

· Calfa

NBHL (1)

Բնաւորեալ է ոգի, ըստ որում ոսկի ի հրահալելիս մաքրի, ի փորձութեանցն պայծառանալ. որ եւ ճեմականաց եղեւ բաղձալի, Զե՛ւս ասելով տեղասցի ի մեզ փորձութիւն. (Սկեւռ. լմբ.։)


Ճնշութիւն, ութեան

s.

cf. Ճնշումն.

· Calfa

NBHL (1)

Զանգայտ ամպոց զճնշումն։ Ի ճնշմանէն սաստիկ փայլեալ նիւթ կայծական. (Առ որս. ՟Է։ Երզն. ոտ. երկն.։)


Ճնշումն, ման

s.

compression, straining, pressing, squeezing;
— մարմնոյ, mortification, maceration.

· Calfa

NBHL (1)

Զանգայտ ամպոց զճնշումն։ Ի ճնշմանէն սաստիկ փայլեալ նիւթ կայծական. (Առ որս. ՟Է։ Երզն. ոտ. երկն.։)


Ճշդիւ

adv.

justly, exactly, strictly, precisely, punctually;
rigorously, austerely, scrupulously, sparingly, savingly, stingily, niggardly, scantily, frugally, meanly, miserably;
— գտակաւ, exactly, to a little, to a farthing, to the point, rightly, accurately, punctually, in all its details.

· Calfa

NBHL (1)

Ողորմութիւնք ճշդով սերմանեալ՝ ոչ պայծառ վառմամբ առաջի. (Նար. ՟Հ՟Թ։)


Ճշդով

cf. Ճշդիւ.

· Calfa

NBHL (1)

Ողորմութիւնք ճշդով սերմանեալ՝ ոչ պայծառ վառմամբ առաջի. (Նար. ՟Հ՟Թ։)


Ճողքեմ, եցի

va.

to tear;
to haul, to drag or draw along.

· Calfa

NBHL (1)

Այնպէս ձգեցին եւ ճողքեցին ընդ ապառաժ տեղիսն քարշելով, զի ամենեւին խայծ ոչ մնաց ի մարմինս երանելեացն. (Եղիշ. ՟Ը։)


Կթան, աց

adj.

milch

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛չ եզինք՝ որովք վարէին, եւ ոչ բեռնաբարձ անասունք, եւ ոչ այծք կըթանք, եւ ոչ կտուրք հօտից. (Իսիւք.։)