of many colours;
more, much, various.
Մեծարեաց զբազումս ի մոգուց, եւ զբազմագոյնս ի մոգպետաց։ Հարկք աշխարհին բազմագոյն քան առ հարբն նորա երթայր յարքունիս. (Եղիշ. ՟Ա.՟Բ։)
Որ բազմագոյն օրինակօք գուշակեցեր. (Շար.։)
Բազմագոյն եւս իցէ այն՝ որ մնացեալն կայցեն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Թէպէտեւ վկայք բազումք էին ասացելոցն, սակայն եւ թշնամիքն ե՛ւս բազմագոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Լինելով ընդ ձեզ Աստուած՝ բազմագոյնս զձեզ ցուցանէ նոցա. (Փարպ.։)
ԲԱԶՄԱԳՈՅՆ, գունի, ից կամ աց. ա. Որպէս բարդութիւն Գոյն բառիս. πολυχρώματος multicolor Բազում գոյնս ունօղ. գունագոյն. բազմերանգ. գունզգուն.
Բազմագոյն՝ որ ի ժամս անձրեւաց յերկինս աղեղն է՝ իրիս կոչի.
Ականց բազմագունից տեսակ. (Դիոն. երկն.։)
Զբազմագոյն երանգսն։ Պտղոց բազմագունացեւ համանդամից. (Միսայէլ խչ.։)
Ջուրք անձրեւաց միանգամայն (յն. միատեսակ) իջանեն, եւ բազմագոյն զօրանան (այսինքն ներգործեն). (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Բազմագով.
cf. ԲԱԶՄԱԳՈՎ. կամ Բազում գովեստից արժանի.
Բազմագովեստ պայծառ յօրինման նոր արարածոց. (Նար. կուս.։)
very mild, merciful, full of fondness, compassionate.
Բազմագութ մարդասէր շնորհեա՛ զթողութիւն։ Որ զբազմագութ ողորմութիւնդ քո ցուցեր առ ազգս մարդկան. (Շար.։)
Բազմագութ խնամով սնուցանէին (տարերք բանիւ տեառն) զիմաստիցն զարմն. (Պիտ.։)
of a great assembly.
Բազմագումար զօրօք գայր հասանէր յաշխարն հայոց. (Կաղանկտ.։)
Զայսքանեաց բազմագումար դասուց ընտրելոց՝ ո՞ր բան զօրեսցէ ի նիւթ ներբողենի. (Նար. առաք.։)
that has many colours or shapes, diverse, multifarious.
Զանազանեալ լինին կերպարանաք, եւ բազմագունակ զարդք փառաց նորա. (Ոսկ. ի նեռն.։)
Բազմագունակ եւ բազմապատիկ է արտաքնոցն վարքն, եւ այլ երբէք այլ առ հաճոյսն հանդիպեցելոցն ստեղծանեն. (Բրս. հց.։)
cf. Բազմագունակ.
Բազմագուեան գործ հրաշալին, այն որ ի քղանցըս հանդերձին. (Շ. եդես.։)
very numerous, of many forces.
Նմանօղք լիցուք այնպիսւոյ բազմագունդ միայնացելոց. (Եղիշ. միանձն.։)
Չճառեաց զաներեւոյթ զօրութէանն, եւ զբազմագունդ հրեշտակաց. (Կիւրղ. ծն.։)
Առ ընդ իւր զբազմագունդ զօրացն հաւատոց. (Եղիշ. թաղմ.։)
of several colours or shapes, diverse, multifarious;
— ակն, succinum (yellow amber), cf. Սաթ.
Բազմագունի բարեացն՝ որ ի քէն մեզ ընձեռեցաւ, զորպիսի ընծայս նուիրեսցուք. (Երզն. լս.։)
ԲԱԶՄԱԳՈՒՆԻ ԱԿՆ, ական, ականց, Ի սուրբ գիրս վարի որպէս ἥλεκτρον electrum ելեկտռոտ. որ եւ Սաթ անուանեալ քարն պատուական, դեղին գունով եւ դիւրաբեկ, որ ի շփիլն յինքն ձգէ զյարդ եւ զշիւղ.
Իբրեւ զտեսիլ բազմագունի ականց։ Իբրեւ զտեսիլ ական բազմագունի։ Իբրեւ զգոյն բազմագունի ականն. (Եզեկ. ՟Ա. 4. 27։ ՟Ը 2։)
Սեղան չորեքկուսի ականակապ՝ ի բազմագունի ականց ընդելուզեալ։ Ի սուրբ սեղանն՝ որ էր ընդելուզեալ ի բազմագունի ականց. (Փարպ.։)
that is carefully nourished, of which much care is taken.
Ի խնամս բազմադարմանս վայելեսցէ յուսով երանելի կենացն։ Բազմադարման երախտիքն. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ի՟Ա։)
who is possessed by demons;
idolator of many gods.
Ոչ միայն զբազմադեւ պատանին բժշկեալ տեսանէք, այլեւ զդեւսն ի ծովն հեղձուցեալ. (Եղիշ. մատն.։)
much hoarded up.
Ոտք փղաց ... իբրեւ զսիւնս հաստատունս ... բառնալ զմեծաբեռն ծանրութիւն բազմադէզն մարմնոյ. (Վեցօր. ՟Թ։)
polyedrical;
equivocal;
multiform, diverse, manifold, multifarious;
of many different manners.
πολυπρόσωπος multas habens facies, multiformis Ունօղ զբազում դէմս, կամ զպէսպէս կերպարանս. քառակերպեան. բազմաչեայ. շատ դէմք ունեցօղ.
Զի ի բազմադէմ շնորհացն՝ որ ի մեզ, բազմօք յաճախեսցեն գոհութիւքնն վասն մեր. (՟Բ. Կոր. ՟Ա. 11։)
Վասն առաջին աշխատութեանց քոց, եւ բազմադէմ քաղաքավարութեանցն. (Վրք. հց. ՟Թ։)
Բազմադէմ ձգեմ զմարդիկ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. ձ.) իսկ տպ. բազմադէմ չարեօք։
Չարչարեցայ պէսպէս տեսլեամբք բազմադէմս. (Եփր. ի յհ. մկ.։)
Փակումն եւ բացումն ասել՝ բազմադիմօք երեւի յաստուածայինս մատեան. (Տօնակ.։)
cf. Բազմադէմ.
Մշակք բազմադիմի աշխատութեամբ վաստակոց յարդարին։ Բազմադիմի են սերմանք բարւոյն ի մարդիկ. (Յճխ.։)
Եւ քանզի բազմադիմի է նահատակութեանդ անուն, եւ նա բազմադիմի շնորհս բաշխէ ամենացուն. (Եղիշ. ՟Ա։)
Հա՛յր մեր ... փրկեա՛ զմեզ. ամենայն ուրեք բազմադիմի բանիւս այսուիկ հրամայէ (Քրիստոս) վարել։ Յամենայն կողմանց առնիցէ բազմադիմի զճառն. յն. բազմաւորական բանիւ. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)
Բազմադիմի ջանայր շիջու. ցանել զհաւատ քրիստոնէութեան։ Եւ որպիսի շուք բազմադիմիս արարին առ ի պատիւ դիւոյ. (Խոր. ՟Գ. 12. եւ ՟Բ. 57։)
of many doors.
Մի մի ի բանից անտի առաքելոյ բազմադուռն է, սակայն ոչ եթէ հարկ վտանգի է ինձ ելանել ընդ ամենայն դրունս նոցա. (Եփր. հռ.։)
very various, of many kinds.
Պարզն եւ բազմազան իմաստութիւն։ Զի ծանիցի ի ձեռն եկեղեցւոյ բազմազանս իմաստութիւնն Աստուծոյ. (Դիոն. երկն.։ Աթ. ՟Ա։)
Չարիս բազմազանս ամենեցուն հասիս բազմազանս ամենեցուն հասոյց. (Խոր. ՟Բ. 85։)
Բազմազան կերովքն եւ անյագ խահիւք զցանկութիւնս նորոգս գործեցին։ Բազմազան (իբր բազմածախ) խրախճանութիւն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. տեսական.։)
Տեսեալ եւ զկենդանին առաւել եւս գեղեցիկ եւ բազմազան յոյժ. (Ճ. ՟Ա.։)
Բազմազան զսա տեսեալ մեր ի միսջէ սերմանեաց. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
Ի բազմազան շնորհէն լցեալ կատարեցաւ վայելչութիւն կենցաղւոյս։ Բազմազան ինչք, կամ բուսակք, կամ հալածանք։ Մրցանակք բազմազանք. (Պիտ.։)
Գնացին յաշխարհն իւրեանց բազմազան աւարաւ. (Կաղանկտ.։)
great variety, diversity.
Զի մի՛ ոք բազմազանութեամբ ընդ իմանալւոյն խառնեսցի. (Նիւս. կազմ.։)
Զբազմազանութեամբ թղթոցն զանց արարեալ. (Սոկր.։)
Բազմազանութեամբ (գիտութեանց՝) ... քան զամենեսեան ամենեքումբք էր զօրաւոր. (Ածաբ. կիպր.։)
Որպէս զի ուսցուք զգալեօք պատկերօք զերկնայինսն, եւ բազմազանութեամբ զծածուկսն. (Լմբ. պտրգ.։)
tbat is adorned magnificently;
that has many ornaments.
Զիմաստութիւն զգեցիր քեզ զարդ, մի՛ զարդ, մի՛ զպատմուճանըս բազմազարդ. (Շ. այբուբ.։)
Շինեցաւ նարեկ յըռշտունեաց գաւառին՝ նոյն կարգադրութեամբ, բազմազան, պաշտօնապայծառ երգեզողօք, եւ գրական գիտողօք. (Ասող. ՟Գ. 6։)
Հրամայեաց (Աստուած զտաճարն) մեծաշուք բազմազարդ (յն. բազում պատուասիրութեամբ) կատարել. (Ոսկ. եբր.։)
Ոչ հայել ի սեղանս բազմազարդս խորտկաց. (Վրք. ոսկ. (տպ. բազմազանս)։)
that has many children.
Բազմազաւակ կոյս՝ ծնեալ անախտաբար զազգս որդւոց մարդկան սուրբ աւազանաւն յորդէգրութիւն հօրն երկնաւորի. (Գանձ.։)
wandering;
busy, eager;
meddlesome.
Միայնացեալ ի բազմազբաղ կենցաղավարութենէս. (Արշ.։)
Ի մանկութենէ հրաժարեալ ի բազմազբաղս կենցաղոյս. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Գ.։)
of many nations.
Որ ինչ անկ է ազգաց բազմաց. եւ Բազմազգի.
Ելին ընդ տիեզերս, զի տացեն զգիտութիւնս սքանչելեաց աստուածութեն՝ բազմազգետն լեզուացն առնուլ ի միտ. (Ագաթ.։)
of several species, sorts or kinds, diverse, manifold.
Ի լեզուս նոցա վառեալ հուր այրիչ. վասն որոյ բազմազգեաց լեզուօք զինքն երեւեցոյց ծածկագէտն. (Գանձ. (ուր եթէ բազմազգեացն առցի իբր անհոլով, լինի Կրօղ՝ ունօղ բազում ինչ)։)
copious, abundant.
Ամենիմաստ ամենից հայր՝ բազմազեղ՝ խնամող։ Որ զբազմազեղ ներողութիւնդ քո ցուցեր. (Շար.։)
full of pleasures, very amusing.
Յոյժ զուարճալի եւ հանդիսական. զուարթագին. խնդալից.
Բազմազուարճ սաղմոսերգութեամբ հանգուցին ի վկայարանի. (Յհ. կթ.։)
very strong, very powerful;
numerous army.
Մի է հոգին սուրբ, առանց բաժանման է, եւ բազմազօր. (Կոչ. ՟Դ։)
Ո՛վ խաչ բազմազօր սքանչելիսն եցոյց. (Եպիփ. խչ.։)
ԲԱԶՄԱԶՕՐ ու. գ. Բազմութիւն զօրու. դասք զօրաց.
Արտաքուստ բազմազօրուն պատեալ պաշարել կամեցան. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
very numerous.
Ե՞րբ ուսանիցիք զբազմաթիւ անուանս աստուածոց նոցա. (Եղիշ.։)
Եթէ աղքատ ոչ էին յերկրի, ո՞վ ոք կարէր զբազմաթիւ բեռնիս մեղաց թեթեւացուցանել. (Մանդ. ՟Է։)
Եւ ոչ զառ ի նմանէ չարեացն սահման կարօղ եմք գիտել՝ բազմաթիւ լինելովս. (Լմբ. պտրգ.) իմա՛ զբազումս ի չարեացն թուելով. կամ վասն բազմաթիւ լինելոյ սոցա։
very wrong;
perverse.
Ցասուցեալ մեր ի վերայ այնպէս բազմաթիւր եւ բեզմայեղանակ բարոյիցն։ Զբազմաթիւր մտածութիւնն յեղյեղուլ եպերական բանիւք. (Խոսրովիկ.։)
Կեցո՛ եւ զի՛ս դարձուցանելով ի չար եւ ի բազմաթիւր իմոց ընթացից. (Սարկ. աղ.։)
long since, old, ancient, antique.
Համբերել կապանաց եւ բանդից վասն երկնաւոր յուսոյն՝ բազմաժամանակ տեւողութեամբ. (Փարպ.։)
Մոռացմամբ բազմաժամանակաւ միտք անգերելի գործեսցի. (Կլիմաք.։)
cf. Բազմաժամանակ.
ԲԱԶՄԱԺԱՄԱՆԱԿԵԱՅ որ եւ ԲԱԶՄԱԺԱՄԱՆԱԿ. πολυχρόνιος longaevus, longum tempus durans, diuturnus Որ կեայ կամ կայ տեւէ ընդ ժամանակս բազումս. երկայնակեաց, եւ յերկարատեւ. շատ տարեր, շատ ատեուան, հին, երկան ապրօղ կամ դիմացօղ.
Մի՛ խորեսցուք ի բազմաժամանակեայ ալեաց ծեայն։ Ծերութիւն պատուական ոչ բազմաժամակեայն է. (Իմ. ՟Բ. 10։)
Քանզի զայնս՝ որոց բազում յաւիտեան վարեցեալս հանդերձ մարմնովն կեանս առանց քաջալաւութեան, բազմաժամանակեայ մանկունս ասելի է. (Փիլ. իմաստն.։)
Անկելոց ի բազմաժամանակեայ մահճացն խշտիս. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Ո՛չ մարգարէութիւնն, եւ ոչ բազմաժամանակեայ առաքինութիւնքն կարացին արգելուլ զնա ի մեղաց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
Բազմաժամանակեայ սովորութիւն, կամ մտածութիւն, խորհուրդ, ամուսնութիւն. (Վրք. հց.։ Սկհ. կթ. արմաւ։ Պիտ.։)
Թէ բազմաժամանակեայ ի միասին իցեն. (Մխ. դտ.։)
cf. Բազմաժամանակ.
Զինչ հաւասարութիւն է բազմաժամանակեան գիտութեան նոցա. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։)
Ի տեղիս պանդխտութեան բնակեալ՝ բազմաժամանակեան է, թէպէտ եւ ամսօրեայ իցէ մեկուսութիւն. (Փիլ. լին.։)
populous, numerous;
great assembly, meeting, party;
crowd, multitude.
πολύοχλος frequens, hominum multitudine abundans Ուր իցէ ժողով կամ ժողովուրդ բազում. մարդաշատ. բազմամարդ. բազմամբոխ. մարդիկը շատ.
Զիա՜րդ զատաւ նստաւ միայնացեալ քաղաքն բազմաժողով. (Ողբ. ՟Ա. 1։)
Ոչ է պատշաճ, եթէ այրի մնասցէ այսքան բազմաժողով թագավորական քաղաք։ Այնքան անուանի եւ բազմաժողով քաղաքի առաջնորդել. (Վրք. ոսկ.։)
Ի զօրսն բազմաժողովս հինգ թագաւորաց. (Եփր. յես.։)
Ի բազմաժողովս արդարոցն, ի բազմականս Աբրահամու. (Ագաթ.)
Բազմաժողովն հովուաց ոչ կարացին բանալ զջրհորն. (Մծբ. ՟Դ։)
of many chords.
Որպէս զբազմալար քնար տարածեցին զձայնս զանազան. (Երզն. քեր.։)
polyglot.
πολύγλωσσος, -ττος qui multarum linguarum est Ուր իցեն այլ եւ այլ լեզուք կամ բարբառք.
Հոգին սուրբ հնչեաց բազմալեզու ազգաց ւազանց մի ձայն. (Գանձ.։)
surgy, billowy, tempestuous, agitated.
πολυκύμων fluctuosus Ուր իցեն ալիք բազում. երեքալեան. բազմակոհակ.
Ծովն օրինակէ զայս բազմալի կենցաղս. Զխռովական կեանս եւ զբազմալիս՝ ծովու նշանակէ անուամբ. (Լմբ. յայտն.։)
Առ Աստուած բանիւք ելանել՝ մոլորեցուցիչ եւ բազմալիք առնէ զմիտս. (Կլիմաք.։)
ԲԱԶՄԱԼԻՔ. գ. Բազմութիւն ալեաց. բազում ալիք.
Որ աստուածային սիրովն ամրացեալ իցէ, բազմալեաց կենցաղոյս վերագոյն է. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ.) տպ. բազմալեայ։
Որք բազմալի պտղովք ծաղկեցան. (Հ. կիլիկ.։)
full of lights.
Որպէս մինչ բազմալոյս ինչ լար ի յերկնից ծայրութենէն կախեալ ի վերուստ մինչեւ ի վայր. (Դիոն. ածայ.)
that deceives or that is much or often deceived.
Երկրագործութիւն ի բազմախաբ ի վեր եւ ի վայր յարշաւանացն փրկէ զերկրագործն. (Բրս. հց.։)
Հրաժարեալք նայապէս ի մարմնական բազմախաբ զբօսանաց։ Շնչաւոր իմաստութիւն, որ խարդախն է եւ բազմախաբ։ Տեսութիւն բազմախաբ է, ի վերին երեսն հայցելով՝ զգունաւորութիւնն տեսանէ։ Բազմախաբ մեքենայիւքն ծառայեցոյց զմարդիկ. (Սարգ.։)
gambling, sporting place.
Ուր են բազում խաղք զբօսանաց։
Ու՞ր բազմախաղ ձինթացիցն եւ այլոցն տեսարանաց թէատրոնքն. (Ոսկ. ննջ.։)
composed of various materials.
որ եւ ԲԱԶՄԱԽԱՌՆ. Բազմօք ընդ միմեանս խաղաղեալ կամ խաղացեալ, այսինքն աղխաղխեալ, խառնեալ, զօդեալ. իբր յն. πολύζυγος եւ այլն. եւ կամ Հալեալ ի միասին եւ ձուլեալ. խառնակ ի զանազան իրաց.
Որք զայսպիսի ինչ բանս եւ զանուանս եւ զկարգս ընդ միմեանս խառնեալ չզատանիցեն ի միմեանց, բազմախաղաղ ինչ նիւթոց ընդ միմեանս խառնելոց նման են. որպէս ոք թէ զոսկին եւ զարծաթն եւ զերկաթ եւ զպղինձ եւ զկապար ընդ միմեանս խառնիցէ ... գտանիցես այնուհետեւ զբազմախաղաղ նիւթս ընդ միմեանս խառնեալ. (Սեբեր. ՟Գ։)
humid, wet, moist.
ԽՈՆԱՒԱԿԱՆ νοτερός, ὐγρός humidus. որ եւ ԽՈՆԱՒԱՅԻՆ. Խոնաւ. գիջային. թաց.
Մերժելով զխոնաւաականն մեր՝ մատուցանէ (ի թանձրութիւն)։ Խոնաւական անօթք օդոյ. (Պղատ. տիմ.։)
պետրոս ի վերայ խոնաւաական մկանանցն գնաց. (Ոսկ. մտթ.։ յորմէ եւ Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
damp weather;
wet, rainy weather.
Յուցմունք խոնաւ բնութեանցն. յորդորութիւն խոնաւութեան.
Ամպն եւս քան զեւս բազմասցի, զերկար խոնաւայուզից եւ սաստիկ անձրեւաց յայտ առնել. (Վեցօր. ՟Զ։)
Խանգարումն օդոյն լեալ վասն անբաւ խոնաւայուզիցն. (Շիր.։)
to grow wet, to become damp or moist.
νοτίζομαι, ὐγραίνομαι humesco. Խոնաւ լինել. տամկանալ. գիջանալ. թացանալ. թրջիլ.
Եթէ խոնաւասցին հատքն, հանէ առ եզերբ մրջիւնոցին, եւ ցամաքեցուցանէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Ոչ երբէք անձրեւօք խոնաւացեալ. (Արիստ. աշխ.։)
Խոնաւասցին երանք, եւ լքցին իրաւունք. (Նչ. եզեկ.)
Գարշասցին խոնաւութեամբ։
to damp, to moisten;
to wet, to steep, to bathe.
cf. ԽՈՆԱՒԱՑՈՒՑԱՆԵՄ, cf. ԽՈՆԱՒԵՄ, cf. ԽՈՆԱՒԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ὐγραίνω, καθυγραίνω madefacio, humecto, irrigo. Տալ խոնաւանալ. տամկացուցանել. թանալ. թրջել.
Հիւթովքն խոնաւացուցանել. (Պիսիդ.։)
Եւ ոչ ջերմին շիջեցելոյ՝ յաղթութեամբ խոնաւողին. (Նիւս. կազմ.։)
Օդքն՝ են որ ցամաքեցուցանեն, եւ են որ խոնաւեցուցանեն զերկիր եւ զբոյսս. (Յճխ. ՟Է։)
humidity, damp, moisture, wet;
humour, radical moisture.
ὐγρασία, τὸ ὐγρόν humiditas, humidum, humor. Խոնաւ եւ գէճն գոլ. լուծութիւն հիւթոյ՝ որպէս ջրոյ. հակակայ չորութեան կամ ցամաքութեան. թացութիւն.
Ընդ ծագել արեգական՝ օդոյն զխոնաւութիւնջուրց առեալ. (Եզնիկ.։)
Զխոնաւութիւն եւ զցրտութիւն ի ջուրս. (Մագ. ՟Ե։)
Ամենայն երանք գարշացին խոնաւութեամբ. (Եզեկ. ՟Է. 17։)
cf. Խոնաւ.
Լուծեալք ի միմեանց՝ որպէս խոնաւուտ բնութեանցն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
ὐγρός humidus, liquidus. Ունակ խոնաւութեան. խոնաւական. խոնաւ. գիճին. ջրի. լոյծ. թաց, ջրոտ.
Այն՝ որ ցամաքոյինքնարդեօք ծանունք. (Պղատ. տիմ.։)
Անթաց ոտիւք դնայր ի վերայ խոնաւուտ եւ անհաստատ բնութեանն։ Փափուկ եւ խոնաւուտ. (Դիոն. ածայ. եւ Դիոն. երկն.։)
Գինւոյ եւ իւղոյ, եւ ամենայն խոնաւուտն կոչեցելոցն պտղոց։ վերածխութիւն ի խոնաւուտից. (Նիւս. բն.։)
Կարօտ է ուտ բաղկացութիւն՝ ջերմութեան. (Պիսիդ.։)
Եւ Գիջական. թոյլ եւ մեղկ. ցանկական.
Լուսին իմանամք զերկրաքարշ եւ խոնաւուտ խորհուրդս։ Խոնաւուտ հեշտութեանց արարօղ դեւքն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. յայտն.։)
running string for drawers & trowsers.
ԽՈՆՃԱՆ կամ ԽՈՆՋԱՆ. Որպէս թէ ծայրք ղենջակի պատեալք ընդ մէջս. Կապ վարտեաց կամ անդրավարտեաց.
Կապեցան վարտիւք, բրձիցն հանդերձիւքն, զանկապանօք, խոնջանովն. (Վրդն. դան.։)
fatiguing, hard, toilsome.
Որ ինչ է խոնջելոյ պատճառ. ուր կայցէ խոնջիլ. խոնջավաստակ. տաժանական. յոգնեցնօղ, աղքատալի.
to be tired, weary, fatigued.
Ի գործելն նորա սակաւ ինչ խոնջիցիս, եւ վաղվաղակի ուտիցես յարմտեաց նորա. (Սիր. ՟Զ. 20։)
Ծառայքն ի ծառայութիւնն տերանցն անդուլ խոնջին։ Խոնջեալ դուք ի քուն լեալ էիք. (Ագաթ.։)
Խոնջեալ եւ տուայտեալ։ Զօրն ողջոյն խոնճիցի ի գործն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ. եւ Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Յոյժ խոնճեալ՝ տկարացուցեալ էր զոտիցն զօրութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
fatigue, lassitude, weariness.
Փախուցեալ ի ձմերային խոնջութենէ՝ համարի հանգստեան հանդիպել. (Աթ. ՟Ը։)
Բազում աշխատութեամբ եւ յածաչու խոնջութեամբ տարակուսեսցիս. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Ծ՟Ե. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Ե։)
cf. Խոնջութիւն.
Փախուցեալ ի ձմերային խոնջութենէ՝ համարի հանգստեան հանդիպել. (Աթ. ՟Ը։)
Բազում աշխատութեամբ եւ յածաչու խոնջութեամբ տարակուսեսցիս. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Ծ՟Ե. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Ե։)
noise, murmur.
ԽՈՇԻՒՆ cf. ԽՕՇԻՒՆ. Խշռտոց, դփռտոց, շըթ փըթ, ձան մը.
Ամենեքին զլռութիւն սիրելով՝ ցայնքան ոչ հանէին խոշիւն առ՝ զնոցա գալոյն՝ մտեալ ի մեծ ամուրն ամրաանայ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
very rude, very coarse;
խոշորագոյնս, rudely, coarsely.
τραχύτερος asperior. Առաւել կամ կարի խոշոր՝ ըստ ամենայն առման. զոր եւ ընտրէ ի միմեանց զխոշորագոյնսն եւ զողորկսն. (Գր. հր.։)
հորդեն ճանապարհ ի խոշորագունից ընթացից ընդդիմակաց. (Շ. մտթ.։)
Պտուղն թզենոյն է քան զայլոցն քաղցրագոյն, եւ տերեւն խոշորագոյն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 41։)
Այլք այլոց լինիմք խոշորագոյն պատահմամբ ժամանակացն վարելով։ Ըստ իւրաքանչիւր ուրուք կենցաղոյս խոշորագոյն շուրջ արկածք. (Բրս. սղ. եւ Բրս. չար.։)
Ըստ ՟բ. Յովաննէս՝ անապատին սննդակիցն՝ խոշորագունիւքն խնդայր զգեստիւք. (ՃՃ.։)
Եցոյց նմա զխոշորագոյն փորձն։ Շփեցէք խոշորագունիւք (խորգովք) զհարուածսդ, զի այնպիսին առաւել կսկծեսցի. (Ասող. ՟Բ. 2։ ՃՃ.։)
Զերծ յինէն զադամայ մաշկեակն, զերկեղ մահու եւ դժոխոց զեւս խոշորագոյն հաց չարացեալ ուտէր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Վասն խեցբեկագոյն եւ խոշորագոյն լեզուին. (Կորիւն.։)
Ոչ եւս յաւելից զխոշորագոյնս (ի բանից՝ յանդիմանութեամբ). վասն զի ի մանկունսն խնայել՝հարց օրէնք են. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Խիստ է բանդ այդ։ Զի՞նչ իցէ խիստն. խոշորագոյն, ցաւագին, յոյժ դժուարութիւն ունի։ Բազումք բուռն հարկանեն զտեղւոյս զայսմանէ՝ իբրեւ զկարի իսկ խոշորագունէ, թէ ցարբեցօղն ընդ արուագիտին դնիցէ։ Երեւի պթէ խոշորագոյն եւ դժուարագոյն ինչ ասելոց էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։ եւ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Չխուժադուժ կողմանս աշակերտեալ՝ զխոշորագոյն եւ զխեցկեկագոյն զբար հեթանոսութեան. (Ագաթ.։)