heavy limbed.
Ծանր անդամօք. դանդաղ. յոյլ.
Արջ ծանրանդամ է մարմնով. (Վեցօր. ՟Թ։)
slow, heavy, difficult of motion.
βραδυκίνητος tarde incedens, tardus. Որ ծանր շարժի. յամր. դժուարաշարժ.
Հանդարան եւ ծանրաշարժ։ Ծանրաշարժ լինել առ բարկութիւն։ Ծանրաշարժ ոտամբ, գնացիւք։ Բնութիւն կամ բան կամ լեզու ծանրաշարժ. (Շ. մտթ.։ Սարգ. Պիտ.։ Արշ.։ Վրդն.։)
Կամ Զոր դժուարին է շարժել. ծանր յոյժ.
Ո՛չ երկաթ, ո՛չ այլ ինչ ծանրաշարժ. (Անան. զղջ.։)
asthma, shortness of breath.
Դժուարութիւն տուրեւառութեան շնչոյ.
Յայտնի լինի այսպիսիս ի ձեռն ախտիցն ըռնգանցն ծանրաշնչութեան. (Նիւս. բն.) յն. մի բառ. κόρυζα gravedo.
asthmatic.
barometer.
barometrical.
gravimetry;
cf. Էջ.
heavily laden with fruit.
Որոյ պտուղն է ծանր, եւ վայրաբերիչ ոստոց.
(Նռնենիս) նրբոստ եւ ծանրապտուղ՝ հոսեմ (զծաղիկս), զի մի՛ բեկայց. (Մխ. առակ.։)
hard-hearted, flinty-hearted, obdurate, callous, unfeeling, insensible.
Դժուարաւ լսէ ծանրասիրտն. (Լծ. ածաբ.։)
βαρυκάρδιος gravatum cor habens. Ըստ յն. ոճոյ, իբր Խստասիրտ. յամառ.
Մինչեւ յե՞րբ էք ծանրասիրտք. (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Խոր. ՟Բ. 89։)
Մատնեցաք ի ձեռս ծանրասրտի երկրորդն փարաւոնի. (Յհ. կթ.։)
Նման փարիսեցւոյն այն ծանրասրտի. (Մաշկ.։)
Մերթ՝ որպէս ծանրամիտ, կամ յոյլ.
Զի մի՛ ծանրասիրտ լիցուք՝ ըմբռնեալք շուայտութեամբ. (Իգն.։)
overloaded with food
որ կրէ զծանրութիւն կամ զցաւ ստամոքսաց.
Ոմանք ծանրաստամոքք (այլ ձ. (ծանրաստամոկիք) ի մարդկանէ յորժամ կամիցին ըմպել զդառնադեղսն. Ոսկ. ապաշխ.։)
cf. Խստասրտութիւն.
Զփարաւոնին ախտացաք զծանրասրտութիւն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Ծանրասրտութիւն հրէից, կամ մեր. (Լմբ. առակ.։ եւ Լմբ. սղ.)
Այս է ծանրասրտութիւնն, ցանկութիւնք իբրեւ զբեռն ծանրանան ի վերայ մտացն, եւ ոչ թողուն զնա ընթանալ յաստուածայինսն։
burdensome, tiresome, wearisome, tedious, importunate, vexatious, insupportable.
φορτικός onerosus եւ այլն. Ծանր եւ տաղտկալի. դժուարաբառնալի. խորշելի. անտանելի.
իրաց ընկեցին զծանրատաղտուկ լուծն հեթանոսաց. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Ընկէց ամենեւին զծանրատաղտուկն լուծն մեղաց։ Ծանրատաղտուկ բեռինք են հոգք աշխարհիս. (Վեցօր. ՟Ե։)
Ծանրատաղտուկ վերակացութիւն, կամ կապանք, աղէտք. (Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. յհ.։ Արծր. ՟Դ. 12։)
Զի մի՛ ծանրատաղտուկ աշխարհասիրացն թուեսցին օրէնքն։ Զի մի՛ ծանրատաղտուկ զմեղադրութիւնն առնիցէ. (Շ. մտթ.։)
Ոչ սաստիւ եւ ոչ ի մարդկան վարս մտանիցէ ինչ հրաման. (Ոսկ. ես.։)
Ծանրատաղտուկ լինի ճառս բազմաբանութեամբն։ Ոչ ցուրտ է եւ ոչ ջերմն, այլ ծանրատաղտուկ եւ գարշելի. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. յայտն.։)
լսեն զծանրատաղտուկսն եւ զհակառակ սովորութեան բազմաց։ Ոչ միայն զծանրատաղտուկ (գոլն) առաքինութեանցն ածիցեմք զմտաւ, այլեւ զպսակէն եւ այլն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15. 16։)
sleepy, drowsy, somnolent;
ի — քուն տալ զանձն, to sleep profoundly.
Ծանր ի զարթնուլ. ոյր կամ ուր քունն է ծանր. յարթնութեան անգամ ծանրացեալ ի քոյ. քնէած.
Մի՛ լեցուք բաւին ծանրարթունք. (Ճ. ՟Գ.։)
(Արբեցողք) այգուցն յարուցեալք ծանրարթունք իբրեւ զխելագարս դանդաչիցեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
Ամենեքին նման մեռելոց կան ծանրութիւնք. յն. ննջեալ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Ի ծանրարթուն քուն տացեն զանձինս. (Ոսկ. ես.։)
full of anger, wrathful, out of all patience, furious, foaming with passion;
— լինել, to be enraged, to fume with passion, to become excited, provoked, quite exasperated, to fret fume, to give oneself up to bursts or fits of rage, to storm with passion;
— եմ, I am out of all patience.
ԾԱՆՐԱՑԱՍՈՒՄՆ ԼԻՆԵԼ. βαρυθυμέω gravi animo fero, irascor. Ծանրապէս ցասնուլ. սրտմտիլ. զայրանալ. դժուարիլ. հինհինալ, սրդողիլ, խիստ դժարը գալ.
Ծանրացասումն եղեւ յոյժ. կամ իսրայէլի, կամ նմա. (Թուոց. ՟Ժ՟Զ. 15։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 25։ Խոսրովիկ.։ Երզն. մտթ.։)
to increase in weight, to enhance, to weigh down, to load, to render heavy, onerous or grievous, to overload, to oppress, to aggrieve, to aggravate;
— զունկն, զականջս, to blunt the hearing, to stop the ears;
— զանձն կերակրովք, to stuff, to cram, to gorge oneself.
βαρύνω gravo, aggravo. Ծանր կամ ծանրագոյն առնել. սաստկացուցանել. խստացուցանել. պնդել. ի վայր հակել. ճնշել.
Ծանրացուցանել զանուր, զլուծ, կամ ի վերայ իմ քան զպղինծ. (կամ զունկն, զականջս, զսիրտ, զբան, եւ այլն։)
Ծանրացուցանել լհարկ, զվիշտ, զփորձութիւն, զմիտս, զինքն ծերակրովք. (Եղիշ.։ Երզն. մտթ.։ Լմբ. ժղ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Ը։ Վրք. ոսկ.։ եւ Ոսկ. յհ.։)
aggravating;
— հանգամանք, — circumstances.
cf. Ծանրագնաց.
sleeping soundly.
to grow heavy or dull.
Ծանրեաց ձեռն քո ի վերայ իմ. (Սղ. ՟Լ՟Ա. 4։)
Ծանրէին ձեռքն մովսէսի. յն. ծանր էին. (Ել. ՟Ժ՟Է. 12։)
Մի՛ դու գործովք ծանրեալ զնաւս ընկղմեսցես. իբր ծանրացուցեալ. (Փիլ. յովն.։)
իբր աւելի քան զչափն ծանրէ, ընկղմի (նաւն). (Սեբեր. ՟Ժ։)
Մի՛ ումեք ծանրել. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Ծանրեմ.
gravitation.
baggage;
furniture;
household goods, chattels;
wealth, possessions;
weight.
Ծանրութիւն զարդուց եւ սպասուց. կահ կարասի. աղխ.
Կալաւ հինգ արս գլխաւորս, եւ էառ զամենայն ծանրոցս նոցա։ Թողին զամենայն զծանրոցն իւրեանց. (Ուռհ.։)
heaviness, gravity;
weight, load;
heaviness, grievousness;
importance;
heaviness, dullness;
uneasiness, low-spirits, dejection;
gravity, seriousness;
— գլխոյ ստամոքաց, oppression, heaviness in the head;
weight on the stomach;
— լսելեաց, hardness of hearing;
— քնոյ, lethargic sleep.
βάρος gravitas δυσχέρεια difficultas, molestia. Չափ առաւելութեան ի կշիռս. ծանր գոլն. ծանրանալն ըստ ամենայն առման. ծանտրութիւն.
որ զծանրութիւն աւուրն բարձաք եւ զտօթ։ Ոչ արկից զձեօք այլ ծանրութիւն։ Հպարտացուցանէ զքեզ սիրտ քո ծանրութեամբ։ Ծանրութիւն համարեցաք խնդրել ի թագաւորէն հետեւակս. եւ այլն։ Ծանրութիւն բեռանց։ Բեռինք ծանրութեան (այսինքն ծանունք)։ Ծանրութիւն հարկաց, արուձիոյ, վշտի, ողբոց, ցաւոց, փառաց։ Քուն եւ ծանրութիւն։ Ծանրութիւն քնոյ, կամ որովայնամոլութեան. եւ այլն. (Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Եղիշ. եւ այլն։)
Ծանրութիւն ապականութեան ստամոքայ. յն. մի բառ. (Ոսկ. ապաշխ.։)
Ի ծանրութենէ սրտին ստգտանացն խեղդ արկեալ սատակեցաւ. (Լմբ. սղ.։)
annotator.
known, evident, manifest.
γνώριμον notum. նոյն ընդ Ծանօթ. ծանօթական, իբր ծանուցեալ. յայտնի.
Պարտ է պայծառանալ, եւ ամենայն ուստեք ծանօթաւոր լինել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
Զնոցա պատիւն ծանօթաւոր իւիքն յայտ առնէ. (Կիւրղ. ղկ.։)
arboriculture.
cf. Ծառադարման.
ornamented with trees.
Զարդարեալ ծառովք.
ծաղկաւէտ ծառազարդ բուրաստան. (Գանձ.։)
pruning;
— առնել, to prone, to lop.
servilely, slavishly.
δουλικῶς serviliter ὠς δούλος ut servus. Իբրեւ ծառայ ըստ կերպի ծառայի.
Ո՛չ որդիաբար առ հայր, այլ ծառայաբար առ տէր. (Խոսր.։)
Վասն ծառայաբար պաշտամանն. (Լմբ. վերափոխ.։)
(Տէրն) ծառայաբար լուաց զոտս նոցա. (Սարգ.։ եւ Շար.։)
servile, vulgar, low, trivial
Ունօղ զբարս ծառայի. որ վարի հանգոյն ծառայի.
Նի ծառայաբարոյ առ շնորհն աստուածային երեւել, այլ իբրեւ զազատս վարիլ յառաքինութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
Հպարտս, եւ ծառայաբարոյս գործէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10. յն. ծառայավայել.)
humble, like a servant.
Ունօղ զկերպ կամ զկերպարան ծառայի. ծառայական. մարդկային.
Ըստ մարմնոյն հնազանդէր ծառայակերպ տեսակաւ հասարակաց հօրն. (Մամբր.։)
the household, vassals, subjects.
ԾԱՌԱՅՈՐԵԱՐ կամ ԾԱՌԱՅ ՈՐԵԱՐ. Հակադրեալն Ազատօրերոյ. ծառայ անձինք. ստրուկք. հպատակք.
Ի մէնջ որպէս ի ծառայորերոյ գործ խնդրեցէք եւ հպարտկութիւն. (Փարպ.։)
cf. Ծաղկազարդ.
Առաւել ռմկ. որպէս Տօն ծաղկազարդի։ (Տօնաց.։)
Եւ նա եկեալ յողոգոմին, եւ ժամանեաց ծառզարդարին, եւ այլն. (Գանձ. ստէպ։)
thirst, dryness, drought, thirstiness;
thirst, panting for;
thirsty, dry;
մեծ, սաստիկ —, great, over-powering thirst;
շիջուցանել, բժշկել, զովացուցանել զ—, toquench, to cool, to slake thirst;
պապակիլ, տոչորիլ ի —ոյ, to be quite choked or parched with thirst;
մեռանիմ ի —ոյ, I am dying with thirst.
• , ո հլ. (ՆՀԲ ունի նաև ու հլ. բայց առանց վկայութեան) «պասուք, ջրի կարօ-տութիւն զգալը» ՍԳր. «ծարաւած» Լմբ. ժող. և սղ. որից ծարաւիլ ՍԳր. Եւս. պտմ. ծա-րաւի ՍԳր. Մծբ. ծարաւագոյն Կոչ. ծարա-ւուտ ՍԳր. ծարաւահատ Մանդ. պասքածա-րաւ Թէոդ. կուս. օգտածարաւ Ագաթ. ծա-րաւկոտ «շատ ջուր խմող» Բար. էջ 135. ծարաւահիւծ Չրր. եթ. ծարաւութիւն Եփր. համաբ. ևն։-ՋԲ նշանակում է նաև ծարաւ «ազգ ինչ ժանտ օձի, որոյ խայթուած ծա-ռաւեռուսանէ լոյժ» (այսպէս և Նորայր, Բար. ֆր. 404 ա)։ Այս նշանակութիւնը հա-նում են անշուշտ Օր. ը. 15 հատուածից. «Եւ ած զքեզ ընդ անապատն մեծ և ընդ ահա-դին, ուր օձն խածանէր և կարիճ և ծառաւ և ոչ գոյր ջուր»։ Բնագիրը համապատաս-խան տեղում ունի [hebrew word] slmmāon, որ նշանակում է «անջրդի անապատ», որ և Բառռմանուած է յն. διώα «ծարաւ»։ Ոմանք քննիչներ բնագրի այս բառը հասևանում են «մի տեսակ կատաղի օձ». բայց մեր հայ-րերը անշուշտ մի՛միայն «ծարաւի» իմաս-տով էին հասկացել, ինչպէս յունարէնն է և ինչպէս ունի նաև հին սլաւոնական թարգ-մանութիւնը (жаждa «ծարաւ»)։ Բուն օձի համար ասուած է ծարաւական քարբ Տօ-ւակ., որ տե՛ս նաև տակը ծարբ։
• Տէրվ. Նախալ. 57 կցում է թառամիլ, ղորսովիլ բառերին, որոնց վրայ տե՛ս Հիւնք. ծաւի բառից։ Müller WZKM l0, 354 սանս. tarš «չորանալ», յն. *ϰ τέρσομαι «չորանալ» ևն բառերին իբր ցեղակից։ (Սրանց հյ. ներկայացուցիչն է թառամ, թարշամ, ուստի չենք կարող սպասել նաև ծարաւ ձևը)։ Petersson, Ar u Arm. Stud. 33 սանս. ǰvárati «ջերմել», ǰvalati «վառիլ, փայլիլ, լուսաւորել», ǰvala «բոց», պալի jaro «ջերմ» ևն բառերի հետ։ Պատահական նմանութիւն ունի արաբ. օ ︎ sārra «ծարաւ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 934)։
• ԳՒՌ.-Ագլ. Գոր. Երև. Կր. Ղրբ. Մկ. Մրղ. Շմ. Ոզմ. Ջղ. Սլմ. Վն. Տփ. ծարավ, ἰԱրմատական բառարան-29 Ասլ. Հմշ. Սեբ. Սչ. ձարավ, Ալշ. Ախց. Մշ ծառավ, Ակն. Խրբ. Ննխ. Պլ. Ռ. ձառավ, Հւր. ծրավ, Զթ. ձէօրէօվ, Հճ. ձէյէվ.-բա-յական ձևով՝ Վն. ծարավել, Կր. Ոզմ. ծար-վիլ, Առլ. ბրա՛վիլ, Ղրբ. ბրա՛վէլ, Խրբ. Պ։. ձառվիլ, Զթ. ձարվիլ, ձէրվիլ, Տիգ. ձառվէ-նալ, Պլ. Ռ. ձառվնալ։
δίψος, α. sitis. կարօտութիւն ջրոյ. ցամաքութիւն բերանոյ, պասքումն. պապակումն. տապումն. ծարաւ. ծարաւութիւն. սուսուզլուգ, աթէշ, էթշ, թէշնէլիք, հէրարէթ.
Ի սով եւ ի ծարաւ։ Ուր ծարաւ, եւ ոչ գոյր ջուր։ Կոտորել կամ մեռանիլ կամ լքանիլ ի ծարաւոյ։ Ի ծարաւս իւրեանց. եւ այլն։
Յաղթեսցէ աղբիւր ծարաւոյն քում, եւ մի յաղթեսցէ ծարաւն աղբերն. (Եփր. համաբ։)
Պասքեալ յաստուածային ծարաւոյն։ Թէ ծարաւոյս զովացումն չառնես։ Ծարաւով տոչորման մեղաց կիզեսցուք. (Խոսր։)
Ծարաւով ծնկեալ։ Զծարաւ բժշկել (այս ինքն բուժել, փարատել). (Յհ. կթ։)
Ետուն ըմպել քեզ զլեղին, եւ զքացախն ի ծարաւին. (Շար։)
Անչափ ծարաւովն որ առ քրիստոս. այս ինքն կարօտով. (Նար. երգ։)
իբր ռմկ. այս ինքն Ծարաւի. սուսամըշ.
Քաղցեալ ի վերայ սեղանոյն, եւ ծարաւ ի մէջ ջրոյն. (ուր զօրութեամբ կրկնի տառն ի)։ արաւ է (կամ ծարաւէ) անձն իմ առ քեզ աստուած. (Լմբ. ժող. եւ Լմբ. սղ.։ Իսկ Մծբ. ՟Ժ.)
Առն ծարաւոյ՝ որ մերձենայ առ աղբիւրն. որպէս թէ ծարաււոյ։ Որպէս եւ (Յհ. կթ.)
Յագուրդ սրոյն ծարււոյ։ Ի սպառումն սրոյն ծարաւոյ. կամ է՝ ծարաււոյ, այսինքն ծարաւի, եւ անյագ եղելոյ, եւ կամ ծարաւմանն՝ սրոյ։
choked with thirst, very dry or thirsty.
ԾԱՐԱՒԱՀԱՏ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾԵԱԼ. Հատեալ ի կենաց, կմ հիւծեալ եւ մաշեալ առ ծարաւոյ.
Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)
Որք ծարաւահիւծ մատուցանել՝ զովանան։ Ծարաւահիւծեալ պասքելոցն. (Զքր. կթ.։ Աթ. խչ.։)
cf. Ծարաւահատ.
ԾԱՐԱՒԱՀԱՏ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾԵԱԼ. Հատեալ ի կենաց, կմ հիւծեալ եւ մաշեալ առ ծարաւոյ.
Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)
Որք ծարաւահիւծ մատուցանել՝ զովանան։ Ծարաւահիւծեալ պասքելոցն. (Զքր. կթ.։ Աթ. խչ.։)
cf. Ծարաւահատ.
ԾԱՐԱՒԱՀԱՏ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾ ԾԱՐԱՒԱՀԻՒԾԵԱԼ. Հատեալ ի կենաց, կմ հիւծեալ եւ մաշեալ առ ծարաւոյ.
Սովամահ եւ ծարաւահատ լինել. (Մանդ. ՟Ը։)
Որք ծարաւահիւծ մատուցանել՝ զովանան։ Ծարաւահիւծեալ պասքելոցն. (Զքր. կթ.։ Աթ. խչ.։)
cf. Ծարաւիմ.
Այլ ոչ եւս ծարաւանան. (Եփր. համաբ.։)
Վա՛յ ձեզ՝ որ արբենայք, մի անդ ծարաւենայք. (Ոսկիփոր.։)
to cause thirst, dryness or drought.
thirsty, dry;
thirsting or panting for, ardent, eager;
— սուր, slaughterous, exterminating sword;
— արեան, bloodthirsty, sanguinary;
— եմ յոյժ, I am very thirsty.
διψῶν, -ουσα, -ον sitiens, sitibundus եւ ἅνυδρος aqua carens Որ ունի զծարաւ. ծարաւեալ, կարօտ ջրոյ. պասքեալ. պապակեալ. տոչորել. անջրդի. ծարաւ, ծարւած, ծարւօղ.
Առիւծ քաղցեալ, եւ գայլ ծարաւի։ Որ ծարաւիդ էք, երթա՛յք ի ջուր։ Բերե՛ք ջուր ընդ առաջ ծարաւեաց։ Ապաւէն ծարաւեաց։ Որպէս ջուր ցուրտ անձին ծարաւոյ ախորժալի է։ Արբո՛ ինձ սակաւ մի ջուր, զի ծարաւի եմ (յն. ծարաւեցայ)։ (Իբրեւ զերկիր ծարաւի) (այս ինքն անջրդի) որ սպասիցէ անձրեւի. եւ այլն։
Ի մէջ աղբերաց ծարաւի գտանիմ. (Խոսր.։)
Հացիւ քաղցեալք, ջրով ծարաւիք. (Եղիշ. յառաքեալս.։)
Հայցեալ ի նոսա ծարաւի սիրով. (Խոր. հռիփս.։)
Ծարաւի են մահուան. (Ճ. ՟Ա.։)
Ծարաւիք արեան էին որպէս զգազան կատաղի. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Ծախեալ ծարաւի սրով, ըամ ի սպառումն սրոյն ծարաւոյ. (Յհ. կթ.։)
to be or feel thirsty, to be athirst;
— արեամբ, to be greedy of blood.
ԾԱՐԱՒԻՄ ԾԱՐԱՒԵՄ διψάω sitio. որ եւ ԾԱՐԱՒԱՆԱԼ. եւ որպէս ռմկ. ԾԱՐԱՒԵՆԱԼ. Ունել կամ կրել զ ծարաւ. ծարաւի լինել. պասքիլ. պապակիլ. տոչորիլ. եւ նմանութեամբ՝ Ւարօտիլ. ցանկալ. տենչալ. փափագել. ծարւիլ, ծարւենալ.
Ծարաւեցաւ յոյժ, եւ աղաղակեաց առ տէր։ Ծարաւեցան, եւ կարդացին առ քեզ։ Ոչ քաղցիցեն, եւ ոչ ծարաւեսցին։ Ծարաւեաց անդ ժողովուդն ի ջրոյ։ Ծարաւեաց առ քեզ հոգի իմ։ Ծարաւեցի, եւ արբուցէք ինձ։ Միւսանգամ ծարաւէ։ Մի՛ ծարաւեսցէ յաւիտեան.եւ այլն։
Ծարաւես պասքիս անկարօտդ աստուած իմում փրկութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Զաղբիւր աստուածային ըմպելոյ յիս ձգելով, զորնայն ծարաւեաց. (Խոր. հռիփս.։)
Դեւք չարք ընթանան ծարաւելով. այսինքն անյագաբար. (Յհ. կթ.։)
Որդանցն բացեալ զբերանս իւրեանց՝ ծարաւին արեամբ մեղաւորաց. (Ոսկ. ապաշխ.։)
Ծարաւեցան զօրք նորա ի ջրոյ. յն. ծարաւով նեղեցան. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։)
thirst.
Աղբիւր հալիչ ծարաւութեանն մերում։ Արբուցանել զ ծարաւութիւնն. (Եփր. համաբ.։)
dry, droughty, arid, scorched.
διψῶν, διψώδης, ἅνυδρος sitiens, sitibundus, siticulosus. Անջրդի. մակդիր երկրի՝ որ ջրոյ կարօտի. սուսուզ.
Ծարաւուտ երկիր. կամ Երկիր ծարաււկտ. (Ես. ՟Լ՟Բ. 2։ ՟Լ՟Ե. 6։ ՟Խ՟Ա. 18. ՟Ժ՟Գ. 2։ Առակ. ՟Թ. 12։ Սղ. ՟Ճ՟Ղ. 33. 35։)
Ծարաւուտ վայրք, ապառաժ. (Նար. ՟Ի՟Դ։ Ղեւոնդ.։)
Պատահիցէ քեզ ի ծարաւուտ ժամու. տպ. ծարաւ ի տօթաժամու։
antimony black;
ամալ — յաչս, to blacken with antimony, to paint the eyebrows;
ի— եւ ի սնգոյր շպարել, to put on rouge, to paint one's face;
— քար, ծարուր, ծարրաքար, antimony, stibium;
ծարատ, antimoniate.
• , ո, ի-ա հլ. (գրուած նաև ծարիւր. ծարոյր, ծարուր) «աչքի քաշելու սև դեղ» Եզեկ. իգ. 40. Երեմ. դ. 30. Ոսկ. ես. և մ. ա. 10, բ. 5. որից ծարրաքար կամ ծարիր քար «թութի» Բժշ. Գաղիան. ծարրել «աչքին ծարիր քսել» Դ. թագ. թ. 30 (գրուած նաև ծարուրել Բանք իմ. 59, ծարիւրել Սասն էջ 71)։ Սրանց հետ նոյն են նաև ծարուր, ծարուրիկ բոյսերը՝ իբր թրգմ. թրք. թու-թիա հոմանիշի. (ունի միայն ՀԲուս. § 1128 առնելով Կամարկապցուց և Սալաձորցուց)։
• = Ասոր. ❇ səδiδā «ծարիր» (Broc-kelmann, Lex. syr. 299բ), որի հետ նոյն են ասուր. sadīdu (ըստ Zimmern) և արաբ. [arabic word] sudūd «ծարիր» (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 632)։-Աճ.
• Canini Et. etym. 46 սանս. chur «նեռ կել» բառի հետ։ Հիւնք. հանում է ծրար բառից։ Seidel, Մխիթ. հեր. § 215 ա-րաբ. [arabic word] δarur «streupulver» բա-ռից է ենթադրում։ (Այս բառը ըստ Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. էջ 866 նշա-նակում է «աչքի դեղ, թութիա, աղտոր, ծարիր և նմաններ», որի բայական ձևն էլ է ❇ δarr «աչքին ծարիր քա-շել, ծարրել». պատկանում է արաբ. [arabic word] δarr «փոշիանալ, փշրել» արմա-տին, որից ունինք նաև [arabic word] δarra «հիւլէ, շամանդաղ», ❇ ︎ δarara «ցանած՝ սփռած բան, թափթփուք ևն». միւս սեմական ցեղակիցներն են ա-սուր. zaru, եթովպ. zarav, արամ. [hebrew word] dara, եբր. [hebrew word] zrr կամ [hebrew word] žrh «սփռել, ցրուել, ցանել»։ Բայց ա-
• րաբ. [arabic word] δarur «ծարիր» կապ չու-նի ասոր. səδiδa ևն ձևերի հետ, որոնք ճշտիւ համապատասխանում են մեր ծարիր բառին, ուստի նմանութիւնը բո-ւորովին պատահական է)։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 193 պրս. ❇ zarir «աս-պարակ, մաղձ, դալուկ» բառից։
• ԳՒՌ.-Խրբ. Տիգ. ձmրիր «ծարոյր»։ Նոյն բառն է նաև ծարուր Բն. «ծեծած կարմեր պղպեղ», Ղրբ. «ցորենի մուր, սևացած ու ածխացած հատիկ»։ Բայական գործածու-թեամբ՝ Ջղ. ծարրել, ինչպէս նաև ծարու-րել Ակն. որից ծարրման Տիգ. «աչքերին ծարիր քսած»։
στίβη կամ στίμμι, στίμις, στίμι stibium, antimonium ὐπογραφή pigmentum. գրի եւ իբր ռմկ. ԾԱՐՈՅՐ, կամ ԾԱՐՈՒՐ. Փոշի սեւագոյն իբրեւ զմուր՝ կարդալ ի դեղ աչաց, եւ յունայնասիրաց առ ի զարդ գեղոյ.
Ի ծարիր եւ ի ծսնգոյն շպարէիր. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 80։)
Եթէ ամասցես ծարիր յաչս քո. (Երեմ. ՟Դ. 30։)
Ի սպիտակէն եւ սնգուրոյն եւ ի ծարրէն. (Ոսկ. ես.։)
Սնգուրովն եւ ծարրովն զգոյն երեսացն ապականիցեն։ Զծարիրսն ի յաչսն ամանալոյն. (Ոսկ. մ. 10։ ՟Բ. 5։)
Ի սնգոյրս եւ ի ծարիրս, կամ ի ծարոյրս. (Մխ. երեմ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
Ծարրօքն ստուարացուցանեն զնստագոյնս աչացն. (Լծ. ածաբ.։)
Դեղեն զաչս եւ զերեսս իւրեանց ծարիւրօք եւ սնկուրօք. (Ոսկիփոր.։)
ԾԱՐԻՐ ՔԱՐ. ԾԱՐՐԱՔԱՐ. որ եւ ԾԱՐՈՒՐ ասի, եւ ԱՆԱՂԱԾ ԾԱՐՈՅՐ. նիւթ ծարրոյ. այս ինքն քարն չեւ աղացեալ. ... տե՛ս եւ ԹՈՒԹԻ ԱՉԱՑ։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Հին բռ.։)
to dye with antimony, to dye ones eyelashes or eyebrows;
— զաչս, to paint one's eyes.
στιβίζομαι stibio lino. Ծարրով օծանել զաչս. ծարիր ամանալ կամ քարշել յաչս. Ծարուր քաշել.
Ծարրեաց զաչս իւր, եւ զարդարեաց զգլուխ իւր. (՟Դ. Թագ. ՟Թ. 30։)
applauding;
applauder.
"cf. Ծափս հարկանեմ."
cf. Ծափ.
old, aged, stricken or advanced in years;
old man, elder;
—ք ժողովրդեան, քաղաքին, the senate, seniors, elders;
the ancients;
եթէ —ն էր ուժեղ, կամ մանուկն էր ուշեղ, if young folks had experience, and old ones strength;
if youth knew & old age could.
• , ո հլ. «ալևոր՝ պառաւած մարդ» ՍԳր. որից ծերանալ ՍԳր. Ագաթ. Եւս. պտմ. ծերունի Ծն. խդ. 27. Բ. մակ. զ. 1. Եփր. եւս քր. ծերակոյտ ՍԳր. ծերոյթ Սիր. զ. 18. ծե-բութիւն ՍԳր. ծերագոյն Թուոց ժա. 16. Յոբ. լբ. 4, 6. ծերուհի «պառաւ» Կիւրղ. ղկ. դառ-նածեր Ճառընտ. Վրք. հց. չարածեր Նխ. ղան. Ճառընտ. Վրք. հց. միջածեր Փիլ. լին. յետնածեր Սիր. խբ. 8. շնծեր ԱԲ. ծե-րունազարդ, ծերակուտական (նոր գրական լեզուի մէջ միայն գործածական)։
• -Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. g'er-«ծերութիւն, ծերանալ» արմատից, որի միւս ժառանգներն են՝ սանս. [other alphabet] jǰ կամ [other alphabet] jar «հնանալ, փճանալ, ծերանալ», [other alphabet] jarant «ծերու-նի, անկար», ǰirna «ծեր», jira-կամ ǰīrni «ծերութիւն». զնդ. ❇ zaurva «ծեր», ❇ zaurura «ծերութիւնից թուլա ցած», օսս. zärond, պրս. ❇ zar, աֆղան. zor «ծեր», յն. γέ́ρων (γέροντ-) «ծեր» γερας «աւագութեան պատիւ», γεραιύς «ծեր», γερουσια «ծերաժողով», γήραμα «ծե-րութիւն», γηρας «ծերութիւն», τηιαω «ծե-բանալ», γηράσϰω «ծերանալ, հասնիլ». γεργεριμοι «կաթուկ, շատ հասնելով ինք-նին ընկած պտուղ», γραῦς «պառաւ», հսլ. zirčti «հասնել (պտուղի)», su-zori «հա-ռուն». ռուս. зрeть «հասունանալ», зpeлыи «հասուն» ևն (Boisacq 145, Walde 352, Trautmann 372, և Horn § 655, Pokorny 1, 599)։ Այս արմատի գերմանական ժառանգ-ներն են 1 մասնիկով՝ հհիւս. Karl «ծեր մաոռ, ամուսնացած մարդ, ծառայ, սովո-րական մարդ, մարդ», անգսք. ceorl «հա-սարակ դասակարգի ազատ մարդ, ամու-սին», čeorlian «ամուսնանալ», հբգ. karol «ամուսին, սիրական, նշանած», անգլ. churl «գիւղացի, անտաշ մարդ», գերմ. Kerl «տղա-մարդ, կտրիճ» (Pokorny 1, 600)։ Այս ռա-ռը յետոյ դարձաւ յատուկ անուն Karl (ֆր. Charle) ձևով և Կարոլոս Մեծի (742-814) հռչակով՝ որ 789-806 թուերին Սլաւական ցեղերը նուաճել էր, «թագաւոր» իմաստով (շուրջ 800 թ.) անցավ սլաւական լե-զուներին. այսպէս՝ հսլ. kral'ъ, ռուս. ko-гolъ, բուլգ. kral', սերբ. králj, լեհ. król «թագաւոր»։ Սլաւական լեզուներից փոխա-ռեալ են հունգ. király, լիթ. karalius «թա-գաւոր», յն. ϰραιης «թագաւոր Բուլգարիոյ, Սերբիոյ», ալբան. kral', ռում. craīū, տճկ kəral, kəraliča «քրիստոնեայ պետութեանց թագաւոր»։ Այս սլաւ բառից կազմուեց չեխ լատին բառից ձևացաւ գերմ. Kuniglin «ճա-գար», որ ժողովրդական ստուգաբանու-թեամբ könig «թագաւոր» բառից կարծուե-լով՝ ձևափոխուեց և դարձաւ աւստ. kinigl-has, բաւար. konig-hase և սրանցից էլ թարգմանաբար ռուս. крбликъ «ճագար» (Kluge 251, 236, Berneker 572-3)։ Այս-պէսով «ծեր, լխակած պտուղ, Մեծն Կարո-լոս, թագաւոր և ճագար» միևնոյն աղբիւրի ծնունդը դարձան։ -Հիւբշ. 456։
• Հներից Տաթև. ձմ. խա, ծռ. ճժ հա-նում է ծայր բառից. «Վասն այն կոչի ծեր՝ որ է ծայր կենցաղոյս. ժամա-նեաց ի ծայր կենաց, վասն այն ծեր կոչի. Վասն այն կոչի մարդն ծեր՝ ի ծայր կենացն հասեալ»։ Նոյն հեղինա-կը (Տաթև. ամ. 122բ) ծիւր կամ ծայր բառից. «Եւ ծերն կոչի ծիւր, այսինքն ծեւրեալ և մաշեալ. այլ և ծեր՝ ի ծայր կենաց ժամանակին իւր հասեալ. դար-ձեալ ծեր՝ ի ծայր փոփոխմանն ժամա-նեալ, որ յայնմ հետէ ի գերեզմանն փո-խի»։ Klaproth, As. polygl, էջ 99 պրս. zar, զնդ. seorue, օսս. serind, մորդվին syre. իսկ Mémoires 1, 425 սանս. օսս. և պրս. ձևերը. ուստի և ինքն է առա-ջին ուղիղ մեկնողը։ ԳԴ պրս. զէր։ Brosset JAs. 1834, 369 համեմատում է պրս. zāl, յն. γέρων և վրաց. մըջ-վելի ձևերի հետ։ ՆՀԲ պրս. zar, յն γέρων և սանս. jarā։ Peterm. 23, 30, 35 սանս. jr, jara, յն. γερουσία։ Win-disch. 13 սանս. ǰr և յն. γέρων։ Go-sche 64, 101 սանս. jarat։ Böttich ZDMG 1850, 356 սանս. ǰarat. զնդ. zaurva։ Այսպէս նաև Müller SWAW 38, 578 ևն։ Տէրվ. Նախալ. 78 յն. և սանս. ձևերի հետ՝ հնխ. gar առ-մատից։ Հիւնք. յն. γέοων, պրս. zar, զնդ. զար, զաուրվա։ Jensen, Hitt. u. Arm. հաթ. ziras «ծեր»։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Մշ. Ջղ. ծեր, Սչ. ձեր, Ախց. Երև. Կր. Շմ. ბէր, Խրբ. Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Տիգ. ձէր, Տփ. ծիր, Ասլ. ձէ՝ր, Ոզմ. ծերա-նալ, Զթ. ձէյանօլ, ձեյանոլ։ Նոր բառեր են ծերութ, ծերուց, ծերկեկ, ծերունուկ։ Այս-տե՞՛ղ է պատկանում նաև գւռ. ծեռիլ կամ ծերիլ «թարշամիլ բուսոց յերեսաց տապոյ և փօթոյ» (ՆՀԲ).-այս իմաստը՝ որ զուտ հնդևրոպական է, պահում են նաև սանս. ǰīrná-«մաշած, փտած, փճացած, հնացած, ապականուած», յն. γηράσϰω «հասնիլ (պտուղի)», γεργέριμος «կաթուկ արած» (թուզ կամ ձիթապտուղ), հսլ. zrēti «հառու նանալ», súzori «հասուն» ևն. այս բոլորը պատկանում են նոյն հնխ. g'er-«ծեր». ար-մատին։
պ. զէր. յն. ղէրօն. γέρων senex. մանաւանդ՝ πρεσβύτερος senior. Այր հին աւուրց. երեցագոյն. ալեւոր. ծեր, հալուոր, խօճա.
Յերիտասարդաց մինչեւ ցծերս։ Պսակ ծերոց՝ որդիք որդւոց. Ծերքն իսրայէլի։ Պատուեսցես զերեսս ծերոյն։ ԵՒ ահա այր մի ծեր։ Խօսեցան ընդ առն ծերոյ։ Մարգարէ մի ծեր. եւ այլն։
ԾԵՐՔ. գ. γερουσία senatus, seniores. Ծերակոյտ. աւագանի.
Առաջի ծերոց քաղաքին. (Օր. ՟Ի. 17։ ՟Ի՟Ե. 9։)
ԱՍՏԵՂՔ ԾԵՐՔ, կամ ՑԻՐՔ. Յոբ. ՟լը. 7. յն. լոկ, աստեղք. ἅστρα եզ. ἁστήρ որ թերեւս կրկին գրութեամբ ի մեր յունական օրինակի, որպէս արմատ բայիս στηρίζω , ունէր նշանակել Հաստատուն։
cf. Անշահ.
Խոնարհութիւն անմխիթար եւ անշահաւէտ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
cf. Անշահ.
cf. Անշահ.
ԱՆՇԱՀԵԿԱՆ գրի ստէպ եւ ԱՆՇԱՅԵԿԱՆ. cf. ԱՆՇԱՀ.
unprofitableness, uselessness.
Արհամարհութիւն լինէր առաջին պատուիրանին վասն նորին տկարութեան եւ անշահութեան. (Եբր. ՟Է. 8։)
Ի բաց կային յայնմ վաստակոյ վասն իրին անշահութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։)
Այլք տգիտաբար առ ունայնութիւն եւ անշահութիւն ի վայր խորտակելով. (Նիւս. սքանչ.)
Ընդ բնաւ իրաց անշահութեան պատճառի. (Պիտ.։)
free from dirt, clean;
not contaminated, pure, clear.
ὀ, ἠ ἁμόλυντος, ἁμίαντος, ἅχραντος. immaculatus, -ta;
incontaminatus, intacta. Ոչ շաղախեալ. աններկ. անաղտ. ամբիծ. անարատ. անփորձ. անապական. չի պլըշտըկած, մաքուր, սուրբ. քիրսիզ, փաք, փաքիզէ.
Թուղթ կնքեալ ամենայն իրօք անշաղախ սուրբ կոյսն է։ Այրի եղելոյ աշխարհի անշաղախ փեսայածին. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Անշաղախ ըստ նմանութեան արուսեկին բարձրութեան։ Անշաղախ մաքրոցն։ Անշաղախ մարմնով. (Նար. ձ. ՟Ձ՟Ա. ՟Ղ՟Ա։)
Մկրտութեան օծումն անշաղախ։
Հաւատս անխոտորս եւ անշաղախս. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ։)
unclouded, clear.
Ուր չիք շամանդաղ. անմռայլ. պայծառ. անաղօտ.
Անշամանդաղ գիտութիւն. (Նար. ՟Գ։)
pathless, trackless.
Որ չիք շաւիղ գնացից. անել.
Անշաւիղ արգելան ինձ պատրաստեսցէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
not oblique, straight, direct.
ἁρρεπής. non vergens, constans. Ոչ շեղեալ. ոչ թիւրեալ կամ միտեալ եւ խոնարհեալ ի կողմն ինչ. անխոտոր. անմէտ. ուղիղ. ուղղորդ. սեպացեալ. շիտակ. չիծռած. էյիլմէզ. տօս տօզրու, տիք.
Քարանձաւ կանգուն անշեղ. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Անայլայլելի անմահութիւն, եւ անշեղ եւ անխոտոր մշտաշարժութիւնն։ Անշեղս ի վատթարն կոյս. (Դիոն. ածայ.։)
Ի վայր իջուցանեն յանշեղ սերտութենէն ի սնոտի հնազանդութիւն. (Մաքս. դիոն.։)
uninhabited, desert.
ἁοίκητος. inhabitabilis, inhabitatus. Ուր չիք շէնք. աւերակ. անբնակ. ամայի. վերան. խարապ.
Բլուր հողոյ անշէն յաւիտեան։ Անշէն լիցի տուն նորա։ Ի տունս անշէնս։ Անապատ անշէն. (Յես. ՟Ը. 28։ Յոբ. ՟Ը. 14։ ՟Ժ՟Ե. 28։ Իմ. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Տեղի անշէն. անբնակ վայր. անապատ. վիրանէ, գըռ, չէօլ.
Յանշինէ անտի ընդդէմ եգիպտոսի։ Յագեցուցանել զանկոխն եւ զանշէնն։ Տէր արար զշէնս եւ զանշէնս. (Յես. ՟Ժ՟Գ. 3։ Յոբ. ՟Լ՟Ը. 17։ Առակ. ՟Ը. 26։)
Եւ լինիցի՞ այդպիսի հանգիստ ի դաշտի անշէնս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա.)
inextinguishable.
ἅσβεστος. inextingubiis. Անշիջանելի. անշիջական. որ ոչ շիջանի. մշտավառ. մշտաբորբոք. չմարելու. սէօնմէզ.
Հուր անշէջ. (Յոբ. ՟Ի. 26։ Մտթ. ՟Գ. 12։ Մրկ. ՟Թ. 43. 45։ Ղկ. ՟Գ. 17։)
Անշէջ ճրագ, լոյս, կայծակն, եւ յիշատակ. (Եղիշ. դտ.։ Խոսր.։ Նար. կուս.։ Յճխ. ՟Ժ՟Դ։)
Հրովն անշիջաւ. (Անյաղթ. եւ Շ. բարձր.։)
Ի տարտարոսս հրոյն անշէջ. (Շ։)
Զանշէջ հուրն բորբոքեաց ի սրտի իւրում։ Անշէջ բոց է ոխակալութիւն եւ նախանձն. (Ոսկիփ.։)
Անշէջ եւ առանց մոռանալոյ է յիշատակ սուրբ սիրոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
Առանց շիջանելոյ. առանց մարելու. սէօնմէյէրէք.
Զհուրն որմզդական անշէջ հրամայէ լուցանել. (Խոր. ՟Բ. 78։)
Անշէջ վառեալ զլոյս լապտերաց. (Շար.։)
breathless, dead;
inanimate, senseless.
ἅψυχος. inanimus, anima carens. Անշունչ. եւ որ ինչ անկ է անշնչից.
Անշնչականացն անկեալ երկիրպագանիցէ։ Սովորութիւն է գրոց՝ եւ անշնչականացն տալ աւետիս ուրախութեան. (Ոսկ. ես.։)
Որոշեմք զնա յոչ կենդանւոյն. այսինքն յանշնչականէն. (Անյաղթ պորփ.։)
Վերականգնեսցես ի յանշնչական մեռելութենէն։ Բուսուցանես յերկրի դալարի՝ զմեռեալն յանշնչականէն։ Յանշնչական արձանաց։ Ի կենդանեաց, եւ յանշնչականաց. (Նար.։)
to expire, to die;
to commit suicide by suffocation.
Զարհուրեալ անշնչացաւ։ Անշնչանայր իբրեւ զմեռեալ. (ՃՃ.։)
Տէրն մեր անշնչացաւ ի խաչին ըստ մարմնոյ. իսկ ըստ աստուածութեանն կենդանի եւ արթուն՝ զդժոխս աւերեաց. (Նիւս. երգ.։)
Որ ի խաչին անշնչացար։ Կամաւորապէս անշնչացար։ Որ զդատակնիք մահու ելոյծ իւրով անշնչացեալ մարմնով զհոցեալ մարդոյն. (Շար.։)
expiration, death;
asphyxia.
Անհնար է անշնչութիւն եւ անկամութիւն զամենայնէ համարել Ոչ ի ձեռն անշնչութեան զշարժմունսն ունելով. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Գերազանց քան զբանականս յանշնչութեանն հրաշագործէ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Բրուտն անօթոցն, զոր անշնչութեամբն ի կաւոյն յարմարէ. (ՃՃ.։)
Զձեռն սրբոյն՝ որ անշնչութեամբն էր խափանեալ, շարժեաց. (Յհ. կթ.։)
Որ եւ անմահն՝ անշնչութեամբ զաստուածային հոգին արձակեաց. (Նար. խչ.։)
Անշնչութեամբն քո ի վերայ խաչին. (Շար.։)
dumb with amazement, astonished, surprised;
— լինել, to be astonished, to wonder;
— լռութիւն, utter or profound silence.
Ուր չիցէ շշուկ կամ ձայն ամբոխի. անխռով. խաղաղական.
cf. Անշշուկ.
ἅφωνος, ἑνέος, κωφέων. voce destitutus, mutus, surdus, silens. Ուր չիք շշունջ կամ շշնջիւն. անձայն. անբարբառ. անխօս. լուռ. համր.
Կոչեցեր անշշունջս։ Անշշունջ լռութեամբ. (Ագաթ.։) Գրի եւ ԱՆՇՇՈՒՆՉ, ԱՆՇՐՇՈՒՆՋ։
inanimate, senseless.
ἅφυχος, ἅπνιος. inanimus, exanimis, animi vel spiritu carens. Ոյր չիք շունչ. անհոգի. անկենդան. անզգայ. նէֆէսսիզ, ճանսըզ.
Մատուցեալ շշնջէ առ անշնչին։ Յանշունչ կուռսն յուսացեալք։ Փափաքէ պատկերի մեռելոյ անշունչ տեսլեան։ Որպէս անշունչքն ձայն տայցեն. (Իմ. ՟Ժ՟Գ. 17։ ՟Ժ՟Դ. 29։ ՟Ժ՟Ե. 5։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 7։)
Ոսկի եւ արծաթ զարդ շինածոց է՝ անշունչ անշնչից։ Յանշնչոց մարդասիրութիւն՝ մարդկօրէն փրկիչ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն.։)
Անշնչոց եւ շնչաւոր արարածոց. (Ագաթ.։)
Զգայականացն անշնչից։ Յանշնչոցն արարածոց. եւ այլն. (Եզնիկ.։)
Զգայականաց, եւ անշնչից. (Արշ.։)
Անշունչ կառք. իմա՛ կամ ընթերցի՛ր՝ անշշունջ։
incontestable, sure, certain, assured, infallible;
assuredly, incontestably, certainly.
Իբր Անսուտ. որպէս եւ յն. ἁψευδής, ἅψευστος, ἁψεύστερος, -ον. infallibilis, certus, certte, sine mendacio. Հաւաստի. աներկբայ. ստոյգ. ճշմարիտ. անհրաժեշտ. անվրէպ. եւ Անքոյթ. հաստատուն. եւ Անստգիւտ. շիւպհէսիզ, թահգիգ, սահիհ.
Անսուտն եւ անշուշտն աստուած երդուաւ. (Կիւրղ. թագ.։)
Զի անշուշտ լիցի արդարութիւն հաւատոցն։ Զի անշուշտ լիցի կենաց աւետիք. (Ագաթ.։)
Հրաման անշուշտ ի վերայ եդեալ։ Անշուշտ սիրոյ միակամութիւն։ Ըստ անշուշտ պատմագրին։ Անշուշտ նամակ, կամ ուխտ, հրովարտակ. (Յհ. կթ.։)
Միացոյց ինքեան անշուշտ խառնութեամբ. (Նար.։)
Մահք իւրեանց անշուշտ կեանք համարեալ էին։ Հաստատո՛ւն կացէք յանշուշտ զօրագլուխն մեր. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)
Առանց ստութեան. ստուգապէս. հաւաստեաւ. արդաեւ. եւ այլն.
Անշուշտ (յն. անալէկոծ) յամենայն ժամ հաստատել զկեանս նոցա։ Հաստատեալ անշուշտ յն. անարատաբար) մերոյ իշխանութեամբ. (Եսթ. ՟Ժ՟Գ. 2. եւ 4։)
Եւ զի այս այսպէս է անշուշտ, ջանասցո՛ւք եւ այլն. (Խոսր.։)
Անշուշտ յօրինեալ զկարգ հայկականս տումարի։ Անշուշտ նուաճեալ. (Յհ. կթ.։)
Անշուշտ զհաւատարիմ սէրն ի մէջ թագաւորութեանցն պահեսցեն. (Ագաթ.։)
Գոյ իսկ անշուշտ՝ յարութիւն եւ դատաստան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 20։)
without confusion;
unperplexed, not embarrassed;
tranquil.
Յերից անշփոթ կերպից. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Եւ Անխռով. անվրդով. անյողդողդ.
Անշփոթ լինել զամենայն աւուրս կենաց մերոց. (Ճշ.։)
ԱՆՇՓՈԹ գրի եւ ԱՆՇՓՈՅԹ, եւ ԱՆԸՇՓՈԹ. ἁσύγχυτος, ἁσύμφυρτος. inconfusus, non confusus. Ոչ շփոթեալ. ոչ խառնակեալ. անայլայլելի. ոչ կորուսեալ զիւր բնութիւն կամ զյատկութիւն.
Անշփոթ մնացին գոյացութիւնքն, կամ բնութիւնքն։ Անշփոթս զնոսա պահելով ի միմեանց. (Պրպմ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Գ։)
Պահեալ զբնութիւնսն անշփոթս, եւ ստուգապէս միաւորեալս. (Սարկ. հանգ.։)
Խառնելով ի նիւթ ինչ, որ անշփոթ է. (Շ. ամենայն չար.։)
Աստուած ոչ անշփոթ աղօթս ի հնազանդելոցն պահանջէ պահանջէ. հրեշտակք միայն են անկողոպտելիք. (Կլիմաք.։)
Զկարգ դասու առ միմեանս անշփոթ կալցին. (Պիտ.։)
Եւս եւ Անապական. անշաղախ. անփորձ յառնէ. (գուցէ իբր անշփելի. անհպելի). եւ կամ Չունօղ ամօթալի ինչ.
Առ քեզ ունիմք բարեխօս զանարատն զանշփոյթն (զկոյս). (Գանձրն.։)
cf. անշփոթաբար;
cf. անշփոթապէս.
imperturbability, calm.
Ցուցանելով զաստուածայնոցն ներգործութեանցն կարգաւորութիւն եւ անշփոթութիւն. (Դիոն. եկեղ. ՟Է։)
Վասն զանշփոթութիւնն ցուցանելոյ ընդդէմ չարափառացն։ Զանշփոթութիւն միութեանցն առաւելուն ցուցանել. (Շ. թղթ.։)
Եւ Անխռովութիւն. անվրդով եւ կարգաւոր վիճակ.
Որ սիրեսցէ զանշփոթութիւն, սիրել ստասցի զառանձին բնակութիւն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to become vile, to grow despicable;
to grow ugly, to fade.
Անշուք լինել. նուաստանալ. եւ Կորուսանել զգեղ. անշքեղանալ.
Զանշքանալն յորդւոց ի մարդկանէ տեսլեան նորա. (Արշ.։)
Այսպէս փոքրկացոյց զանձն՝ անշքացեալ. (Իգն.։)
to disfigure, to deform, to spoil.
Զփառս իւր անշքացուցեալ՝ ընդ հարկաւ մտանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
Զչքնաղ գեղեցկութիւն պատկերին իւրոյ անշքացուցեալ յաչս տեսողացն. (Ճ. ՟Ա.։)
awkwardness, deformity, ugliness.
ἁδοξία. dedecus, ignominia, vilitas. Անշուքն լինել. անփառութիւն. նուաստութիւն (իրաց, եւ անձին). նուաստակերպութիւն. հագարէթ, սէֆիլլիք.
Սիրեն զանշքութիւն հանդերձից. (Եղիշ. ՟Բ։)
Էած յահաւորութենէ յանշքութիւն. (Շ. բարձր.։)
Զձաղանացն եւ զթքոյն, զանարգանացն, եւ զանշքութեանն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
Զի՞նչ աւելի անշքութիւն քան զայն կայցէ. յորժամ աստուած մարդ երեւեսցի, եւ տէրն ի ծառայի կերպարանս. (Ոսկ. ես.։)
impalpable.
ἁναφής, ἁχείροτος. intactilis, qui tangi nequit. Զոր չէ մարթ շօշափել կամ զննել ձեռօք. անձեռնարկելի. անհպելի. անմատչելի.
Անշօշափելին եւ անչարչարելին. (Ածազգ. ՟Բ։)
Անշօշափելին շօշափի։ Անձեւն, եւ անշօշափելին (Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Է։)
Տեսանելի եղեւ անմարմինն, եւ շօշափելի՝ անշօշափելին. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Անշօշափելի բնութիւնն ձեռօք մարդկան շօշափեցաւ. (Խոսր.։)
Անշօշափելին էից. (Շար.։)
Ձեռք ոմանք զանշօշափելիսն շօշափեցին. այսինքն զանմատոյց, կամ զսրբազան իրս. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Որ ամենայն մեղաց անշօշափելի եւ անըմբռնելիդ ես. (Ճշ.։) այսինքն անմերձ, անշփելի.
without malice, not revengeful, not malignant.
Ոչ ոխակալ. որ ոչ պահէ ոխս. անյիշաչար. անչարայուշ. երկայնամիտ. ըստ յն. ասի՝ Յանձնառօղ չարեաց. համբերատար. ἁεξίκακος. tolerans malorum, patiens, clemens.
Անոխակալ եւ բարեգութ. (Շար.։)
Անոխակալ եւ անյիշաչար տէր. (Ժմ.։)
Ընկա՛լ անոխակալ։ Ընդ ոչ բարկանալոյն՝ անոխակալ. (Նար. ՟Բ. ՟Խ՟Թ. եւ այլն։)
absence of maliciousness, freedom from revenge or hatred.
ἁνεξικακία. tolerantia malorum, patientia, clementia. Անյիշաչարութիւն. ներողութիւն. բարեգթութիւն.
Խելամուտ լիցուք անոխակալութեան նորա. (Իմ. ՟Բ. 19։)
Ամենայն բարութեանց անոխակալութիւնն է այր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)
Անոխակալութեամբ վարդապետութիւն գործէ. (Ագաթ.։)
Անոխակալութեամբ մատչել առ այցելութիւն։ Սահման անոխակալութեան. (Նար. ՟Է. ՟Վ՟Գ։)
Որ սիրէ զանոխակալութիւն ստանալ, ատեսցէ նա զդատել եւ զբամբասանս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
implacable, severe, inflexible, inexorable.
ԱՆՈՂՈՔ ԱՆՈՂՈՔԵԼԻ. Որ ոչ ողոքի աղաչանօք. անամոքելի. անմեղկելի. խիստ. որ կակղնալ չի գիտեր.
Թշուառական, ծառայելով բազմաց եւ անհաշտ եւ խիստ եւ անողոք տերանց. (Փիլ. լին.։)
Անողոք աններելի սրտմտութեամբ։ Անողոքելի քինուցն ոխակալութեամբ. (Պիտ.։)
Կերչացն կոյաք անողոքելիք։ Անողոքելի պարսաւիչ. (Նար. ՟Կ՟Թ. ՟Ձ՟Ը։)
Անողոքելի տանջեալս. (անդ. ՟Հ՟Ա.) իմա՛, առանց կարելոյ ողոքել։
Անողոքելի սլացմամբ. (՟Ձ՟Զ.) իբր աննահանջելի։
cf. Անողոք.
ԱՆՈՂՈՔ ԱՆՈՂՈՔԵԼԻ. Որ ոչ ողոքի աղաչանօք. անամոքելի. անմեղկելի. խիստ. որ կակղնալ չի գիտեր.
Թշուառական, ծառայելով բազմաց եւ անհաշտ եւ խիստ եւ անողոք տերանց. (Փիլ. լին.։)
Անողոք աններելի սրտմտութեամբ։ Անողոքելի քինուցն ոխակալութեամբ. (Պիտ.։)
Կերչացն կոյաք անողոքելիք։ Անողոքելի պարսաւիչ. (Նար. ՟Կ՟Թ. ՟Ձ՟Ը։)
Անողոքելի տանջեալս. (անդ. ՟Հ՟Ա.) իմա՛, առանց կարելոյ ողոքել։
Անողոքելի սլացմամբ. (՟Ձ՟Զ.) իբր աննահանջելի։
unchaste, incontinent, impure, immodest.
ἁκάθαρτος. impurus impudicus. Անմաքուր անհամեստ.
Զանողջախոհ կենցաղ երկրածնացս մաքուր հանդիսի կուսութեան ետուն. (Նար. առաք.։)
Եւ ἁσωφρόνιστος, animadversioni expers. Անխորհուրդ. անխոհեմ. անզգաստ.
insanable, incurable.
ἁνήκεστος. insanabilis, gravis. Անբժշկելի. անբուժելի. անդարմանելի. չարաչար. սաստիկ. անհնարին. չըռնտնալու, ճար չըլլալու.
Անողջանալի վէրք, կամ խոցուած, ապականութիւն, մեղք, տանջանք. (Նար. ՟Դ. լ. ՟Հ՟Թ։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։ Բրս. ՟խ. մկ.։)
Կամ Թողեալ առանց բուժելոյ զվէրս. վէրքը չըռնտցուցած, չգոցուած.
Պահէ զկողն անողջանալի. (Սարգ. ՟ա. պ։)
without style, orderless, confused;
— իմն, pellmell, promiscuously.
Ուր չիք ոճ կարգաւոր. անկարգ. անյարմար. անշուք. միւշէվվէշ.
Անոճ իմն կակազէ։ Անյարմար եւ անոճ բանից. (Խոր. ՟Ա. 21. 31։)
Այս դիոնեսիոս թրակացի գտեալ զգիրս զայս, անոճ եւ անյարմար կարգեալ. (Մագ. քեր.։)
without force, feeble.
ἅτονος. infirmus, ἁσθενής, invalidus. Ուր կամ ոյր չիք ոյժ. տկար. անզօր. անգործ. անձեռնհաս. եւ Անվաւեր. (գրի եւ ԱՆՅՈՅԺ, ԱՆՈՒԺ). գուվվէթսիզ, կեչմէզ.
Տկար եւ անոյժ ի նրբութենէ (այսինքն առ նրբութեանն) իցէ փայտն. (Նիւս. երգ.։)
Անոյժ արարից զամենայն որոգայթս նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Քրիստոնէից գոլով անոյժ. (Լմբ. յիշ. առակ.։)
Անոյժ եւ անհաստատ լիցի ձեռնադրութիւն. (Կանոն.։)
without branches;
that does not rise or stir.
ԱՆՈՍՏ որ եւ ԱՆՈՇՏ. իբր Անընդոստ. որ ոչ ի վեր ոստնու, կամ ոչ ի վեր վազէ. անշարժ. խիստ. դիմակաց. անմեղկելի. որպէս յն. ἁνήλατος. contumax, inobediens, non emollitus.
Մնացի իբրեւզսալ դարբնաց անոստ։ Անոստ սաստկութիւն կարծրութեան չարին կակղացեալ. (Նար. ՟Կ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)
footless, apode;
baseless;
յանոտից, at the feet.
ἅπους. pedibus carens. Ոյր ոչ գոյ ոտն, կամ ոչ գոն ոտք. անկար ի քայլել. այագսըզ.
(Զկուռս) անոտս անձեռս ի վերայ ուսոց իւրեանց կրեն. (Թղթ. բարուք.։)
Սուտն անոտք է, եւ ընթանալ ոչ կարէ. (Նչ. խնդ.։)
ԱՆՈՏՔ. Կողմն ոտից, ուր դադարեն չափք ոտ ոտից, եւ մնայ տեղին այն առանց ոտից. ոտքին կողմը, ոտքին ծարէն դուրս.
Մի ի սնարից եւ մի յանոտից. յն. առ ոտիւքն. (Յհ. ՟Ի. 12։)
Կայ ընդ անոտիւք մահճաց իմոց. (Վրք. հց. ՟Ի։)
ԱՆՈՏՆ յորմէ ՅԱՆՈՏՍ՝ մ. Առանց ոտից.
Իբրու ոչինչ տակաւին ոտից գոլով պիտոյից, յանոտս սոքա եւ գետնաշարժս առ երկրաւ ծնան. (Պղատ. տիմ.։)
to walk on the tip-toe;
to walk on the tip of one's toes.
Որ ի գալն չառնէ ոտնաձայն ինչ. առանց ոտնաձայնի.
Իջցէ (կամ եկն) իբրեւ զցօղ՝ անոտնաձայն լռութեամբ. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. երգ.։)
in the shape of a wheel.
τροχοειδής. rotae seu orbis speciemhabens, rotundus. Որ ունի զձեւ կամ զնմանութիւն ինչ անուոյ.
Անուաձեւ ծննդեամբ ի մտացն հոլովի, եւ ի լեզուն անկանի։ Յանուաձեւ ժամանակս. (Սարգ. յկ. ՟Ը. Սարգ. ՟ա. պճետ. ՟Ժ։)
Գործարանս չարչարանաց կազմել անուաձեւ. (Ճ. ՟Ա.։)
Բոլորակ անուին գիգղա (կամ գեղգեղ) կոչի ի հեբրայեցւոց լեզուն. արդ յանուաձեւէն եւ ի շուրջ պարուրելոյն զթլփատութիւնն գաղգաղա կոչէ. եւ անտի եւ անուն տեղւոյն։ Բոլորակն անուաձեւ իբրեւ զգլուխ երեւէր. (Կիւրղ. յես. եւ Կիւրղ. թագ.։)
ԱՆՈՒԱՁԵՒ. τροχαντήρ. genus tormenti circumactum. Ազգ տանջանարանի հոլովելի իբրեւ զանիւ.
of the same name;
homonymous.
ὀμώνυμος. idem nomen habens, ἑπώνυμος. sui nominis. Կցոր նոյն անուան. համանուն. հէմնամ ատտաշ.
Անուանակցին իւրոյ մարիամու. (Արշ.։)
Էին եւ այլք անուանակիցք սորա. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
Յայլոց անուանակցաց բաժանիցէ. (Մխ. երեմ.։)
Զի մի՛ լուեալ զյիսուսն անուն՝ անուանակից անուամբն (յեսուայ) մոլորիցիս։ Զի մի՛ անուանակցաւն մոլորիցիս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ Շ. մտթ.։)
Ամենայն գիրք զողորմածն՝ աստուծոյ անուանակից ասեն. (Ոսկիփոր.։)
Զմովսիսի փոխանակէն յեսուայ՝ անուանակից գիրքն նշանակեն։ Իւր անուանակից թողոյր զգետն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to name, to call.
ὁνομάζω, προσαγορεύω. apello. Անուանել. կոչել. կարդալ, եւ անուն դնել. անուն տալ, կանչել. ատ գօմագ. թեսմիյէ էթմէք.
(Ադամ) անուանակոչեաց զբոլոր կենդանիս։ Լեառն աստուծոյ անուանակոչէզսա բանն. (Զքր. կթ.։)
Ճանաչեմ ես զիս արքայորդի ի սերմանէ սանասարայ, որպէս եւ անուանակոչեալս եմ. (Խոր. ՟Գ. 55։)
Պահապա՛ն ի զգուշութենէ յարթունն գոլոյ յիրաւի անուանակոչի. (Սարկ. քհ.։)
Տեսանողք անուանակոչեալք։ Այսու պարգեւօք անուանակոչեալ ժառանգք. (Նար. ՟Լ՟Գ. եւ Նար. առաք.։)
denomination;
nomenclature.
προσηγορία, ὁνομασία. appellatio. Կոչումն կամ դրութիւն անուանն. անուն. մականուն.
Եղեւ ամենեցուն մի անուանակոչութիւն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
հրեշտակական, կամ սերովբէից անուանակոչութիւն. (Դիոն. երկն.։)
Տօն կատարի ծննդեանն, եւ անուանակոչութեանն. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)
Կոչեցաւ սանատրուկ, ի դայակէն անուանակոչութիւնն առեալ։ Այս պատճառ է անուանակոչութեան դաստակերտին. (Խոր. ՟Բ. 35. 43։)
Զազիր եւ գարշ անուանակոչութիւն (պիղծ ախտից). (Բրս. թղթ.։)
Շինէ եկեղեցի մեծ՝ անուանակոչութեամբ սրբոյն գրիգորի. (Յհ. կթ.։ որպէս եւ Պիտ. ստէպ։ Անյաղթ պորփ.։ Շ. թղթ.։ ՃՃ.։)
Սոսկ ձայենլով (զղազար) անուանակոչութեամբ. (Մամբր.։)
(Ձի) առ անուանակոչութիւն համօրէն դառնայ. (Պիտ.։)
Ստէպ զանունն տալ վայրապար կամ երդմամբ.
Անուանակոչութեամբ սրբոցն մի՛ ճարտարեր (յն. մի՛ սովորեսցիս). (Սիր. ՟Ի՟Գ. 10։)
to share the same name.
Աստուծոյ անուանակցիլ արժանի եղեալ. (Կոչ. ՟Է։)
that has many names.
Բազում իրք անուանաշատք՝ յօրինեալ պէսպէս կերպարանօք. (Վեցօր. ՟Է։)
metonymy, change of name.
μετωνυμία, μεταθέσις τῆς προσηγορίας. nominis mutatio, vel translatio. Փոփոխումն անուան. եւ Փոխաբերութիւն.
Ասացեալ է մեր ի գիրսն, որ վասն անուանափոխութեան նորա է. (Ոսկ. գաղ.։)
to name, to call, to denominate, to term.
ὁνομάζω, ἑπονομάζω, προσαγορεύω. nomino, cognomino, appello, nuncupo, καλέω, ἑπικαλέω, voco. Անուն դնելով յորջորջել. կոչել. կարդալ. ձայնել. մականուանել. անուն դնել՝ տալ, կանչել. ատ գօմագ. թէսմիյե էթմէք, չազըրմագ.
Անուանեաց զանուն նոցա ադամ։ Ամենայն շնչոյ կենդանւոյ զի՛նչ եւ անուանեաց ադամ Յիսուս, որ անուանեցաւ քրիստոս. եւ այլն։
Ի՞բր անուանեցայց բանական. (Նար. ՟Ի՟Ա։)
Յանուն նորա անուանեցաւ վանանդ. (Խոր. ՟Բ. 6։)
Անուն արժանի չարութեանն անուանել ոչ գտանեմք. (սկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Քո՛ անուանեցայց։ Հօ՛ր անուանեսցուք. (Նար. ՟Հ՟Ը. եւ ՟Ղ՟Գ։)
Յիշել զանունն. ի բերան առնուլ. կարդալ.
Ամենայն որ անուանէ զանուն տեառն. (՟Բ. Տիմ. ՟Բ. 19։)
Բնաւ եւ անուանի իսկ ի ձեզ ընդէ՞ր պոռնկութիւն. (՟Ա. Կոր. ՟Է. 1։)
Անուանի առնել. պատուասիրել. հռչակել. կարգել ի պատիւ.
Այն են տօնք տեառն, եւ նոքա անուանեալք են սուրբք, զորս անուան անուանիցէք ի տօնս նոցա. (Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 4։)
Զոր անուանեցին ի ժամուն իշխան տէրութեանն սիւնեաց։ Հռչակեալ անուանեցան ի զօրագլխէն եւ յամենայն գաւառին քաջք եւ զարմանալիք. (Փարպ.։)
Ի ժամանակի յորժամ անուանէր համբաւն որիգինէսի ընդ ամենայն աշխարհ։ Աբգար արքայ հեթանոսաց որ յերեւելից կողմանէ եւփրատու՝ անուանէր քաջութեամբ. (Եւս. պտմ.։)
Պիտակաբար կոչել. անուամբ եւեթ համարել.
Ի ձեր անուանեալ սուտ վարդապետացդ։ Ի մէջ անուանեալ իշխանացն. (Փարպ.։)
Արդ է այսուհետեւ աստուած՝ անուանելով հայր բազմաց. (Կոչ. ՟Է։)
իբր Թարգմանութեամբ ասել.
Բեդղեէմ տուն հացի անուանի. (Կամրջ.։)
renowed, famous, illustrious;
— լինել, to become illustrious.
ὁνομαστός, περιώνυμος, ἑπίκλητος. famosus, nominatissimus, inclytus, celebris, celeberrimus. որ եւ ԱՆՈՒԱՆԱՒՈՐ. Ունակ երեւելի անուան կամ համբաւոյ. մեծանուն. փառաւոր. հռչակաւոր. հոյակապ. նամավեր, նամտար. ատլը շանլը, մեշհուր. տե՛ս (Ծն. ՟Զ. 4։ Թուոց. ՟Ա. 16։ ՟Ի՟Զ. 9։ Ես. ՟Ծ՟Զ. 5։ Երեմ. ՟Գ. 19։ Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 13։)
Մեծի եւ անուանւոյ զնոյն գործեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14։)
Արանց արդարոց եւ անուանեաց. (Փիլ. նախերգ.։)
Թագաւորաց, կամ սկայիցն անուանեաց. (Ոսկ. ես.։)
Անուանիք դառնային։ Անուանի յիշատակ, կամ կատարաումն, մահ. (Փարպ.։)
Յընտրելոցն թիւ անուանիք։ Անուան անուանին ի կոյտս բազմաց. (Նար. առաք. եւ Նար. մծբ.։)
nomination.
Իմաստասիրութիւն ունի յանուանութենէ, այսինքն ի ստուգաբանութենէ զսահմանն. (Սահմ. ՟Է. (այլ ձ. յանունութենէ, յանուանադրութենէ։))
Չարիքն ի դիպացն առնուն զանուանումն։ Ուստի եւ զանուանումն արուեստին առնու. (Եզնիկ.։)
crooked;
indirect.
Անկառչելի ղորկոտ գնացից անուղի. (Մագ. ՟Ի՟Բ։)
Ոչ ուղիղ. թիւր. ծուռ. ձախողակ. շեղեալ. եւ ըստ երկրաչափից՝ Սուր կամ բութ (անկիւն).
Անուղիղ դատաստան, կամ բարք, կամ նեղութիւն. (Մխ. դտ.։ Պտմ. աղեքս.։ Իսիւք.։)
Թիւր (քառանկիւն) այն, որ ունի կողս հաւասարս, եւ անկիւնս անուղիղս. (Եւկղիդ.։)
incorrigible, perverse.
Անուղիղ. թիւրեալ. խոտորեալ. անխրատ. (անձն)։ եւ թիւր, մոլար, վատթար (իրք). իսլահա կելմէզ. ազղըն. իմլասըզ. էյրի. եանզլըշ.
Պսակի արժանի զյոյժ լաւագոյնսն առնիցէք ի մարդկանէ, նովին ձեւով եւ զանուղղայսն պատժի. (Պիտ.։)
Անուղղայ իմն իրքն թուէին. (Ոսկ. եբր.։)
Անուղղայ գնացք (այսինքն վարք). (Եփր. աղ.։ Մեսր. երէց.։ Ճ. ՟Ժ.։)
Անուղղայ կարծիք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)
Անուղղայ իմացուածք. (Սամ. երէց.։)
Անուղղայ կեանք։ Զանուղղայն գործողաց. (Պիտ.։)
Թշնամանք կնոջն՝ անուղղայ զարդարանքն. (Ոսկ. ես.։)
Զանուղղայս նոցա ուսուցանէր. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
Խորհեցան յանձինս իւրեանց զանուղղայս (յն. ո՛չ ուղղապէս). (Իմ. ՟Բ. 1։)
Զի՞նչ քան զան այլ ինչ անմտութիւն կայցէ, յորժամ անուղղայս հպարտանայցեն. (յն. ի հակառակաց). (Ոսկ. մ. ՟Գ. 5։)
name;
renown, glory, reputation, honour, title;
— բայի, nominative;
noun, substantive;
— շքոյ, title.
Քրիստոնեայ անուն. (Բուզ. ՟Դ. 9։)
ὅνομα. nomen. Բառ, կամ ձայն նշանական՝ յայտարար ուրուք կամ իրիք. կոչումն իւրաքանչիւր էակի եւ անհատի՝ հասարակ կամ յատու յորջորջմամբ։ Հայ մեկնիչք քերականի ստուգաբանեցին, իբր Անունելի, յասելն.
Ասի անունդ անըմբռնելի, վասն զի արդարեւ իսկ անտեղի եւ անժամանակ է. (Մագ.։ Երզն. եւ այլն։) Այլ ի զուր, զի յայլ լեզուս եւս է բառ նմանաձայն (պ. նամ. յն. օնօմա. լտ. նօմէն. եւ այլն. որ եւ թ. ատ, իսմ.)
Կոչեաց ադամ անուանս ամենայն անասնոց։ Անուանեաց զանուն նորա սէթ։ Անուն միւսումն փիսովն։ Եղիցի անուն տեառն օրհնեալ եւ այլն։
Անուամբ ճանաչի մեզ, յորժամ տեսանելով ինչ՝ ասեմք, զի՞նչ է. (Սահմ. յռջբ։)
Յիրմէ անտի անունն ճանաչի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
(Աստուած) ո՛չ անուամբ չափեալ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Թողու իւր որդի զհրաչեայ, ըստ արժանի անուանն եւ տեսակ դիտակին. (Յհ. կթ.։)
Գեղեցիկ անուն բարի սուրբդ սարգիս. (Շար.։)
ԱՆՈՒՆ. ըստ քերականաց եւ տրամաբանից՝ նոյն է ըստ բնիկ նշանակութեան ընդ առաջնոյն.
Անուն է ձայն նշանական ըստ շարադրութեան՝ առանց ամանակի, որոյ ոչինչ մասն է նշանական՝ զատեալ. (Արիստ. պերիարմ.։)
Անուն է մասն բանի հոլովական, մարմին կամ իր նշանակելով. (Թր. քեր.։)
Անուն՝ սահման է կարճառօտ, եւ սահման է անուն ծաւալեաել. (Վահր. երրորդ.։ եւ Կիր. ՟ը. խհ.։)
ԱՆՈՒՆ. իբր Համբաւ, եւ հռչակ անուան եւ գործոց. փառք եւ պարծանք. յիշատակ. նամ.
Արասցո՛ւք մեզ անուն։ Լաւ է անուն բարի քան զմեծութիւն բազում։ Արարի զքեզ անուանի ըստ անուանց մեծամեծաց՝ որ ի վերայ երկրի։ Դառնային անուամբ մեծաւ։ Երթայր անուն փառաւորութեան նորա մինչեւ ի ծագս երկրի։ Հանիցեն անուն չար որ յանուան իշխանքն են. եւ այլն։
Արար ասէ դաւիթ անուն, փոխանակ ասելոյ թէ արար իւր փառս, կամ յաճախութիւն նուիրելեաց. (Կիւրղ. թագ.։)
Դառնայր բարի անուամբ. (Ագաթ.։)
Յաղագս մեծի անուան համբաւոյ։ Զյաղթութեան ինչ անունն գտանել. (Փարպ.։)
Վա՛յ իցէ մարդոյն, որոյ անուն իւր քան զգործն մեծ իցէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Ստացի՛ր անուն քեզ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Կամէր՝ միայն անձամբ անուն առնուլ (յաղթութեան). (Բուզ. ՟Է. 42։) cf. ՔԱՋ, cf. ՎԱՏ, cf. ԿԵՂՏ, եւ այլն։
ԱՆՈՒՆ. իբր Անձն՝ ոյր անունն ոչ նշանակի.
Եւ էր անդ բազութիւն անուանց իբրեւ հարիւր եւ քսանից. (Գծ. ՟Ա. 15։)
ԱՆՈՒՆ. իբր Անուամբ, կամ անուանեալ, կամ փոխանակ ասելոյ՝ Որոյ անունն էր այս.
Առաքէր զոմն վահրիճ անուն։ Հռուփանոս անուն։ Տիրայր անուն։ Վարդան անուն։ Վասակ անուն. եւ այլն. (Կորիւն.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Յհ. կթ. եւ այլն։)
Եղբարքս անուն՝ արդեամբք ոսոխս ընդդէմ իրերաց յառնեմք. (Լմբ. պտրգ.։)
Երթա՛յք ի քաղաքն՝ առ այս անուն (ոմն), եւ ասացէ՛ք ցնա. (Մտթ. ՟Ի՟Զ.18։)
Սոկրատէս, եւ այս անուն, եւ այն անուն առաքինիք։ (Զծնունդս) ծնողացն, զայսր անուան կամ զայնր անուան. (Փիլ. նխ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ես այս անուան (հօր զաւակ եմ), եւ այս անուն է իմ մայր. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
Ո՛չ ասաց, եթէ այս անուն եւ այս անուն, այլ թէ ամենեքեան։ Զայսմ անուանէ ասէ, եւ զայնմ անուանէ չարախօսեսցուք։ Այս անուն չէ արժանի քահանայութեան, եւ միւսն չկայ պարկեշտութեամբ։ Այս անուն մարդոյ եմ ես։ Այս անուն առն շնորհք։ Այս անուն մարդոյ էին ապարանքս այս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. յհ.։)
Երթիցո՛ւք յայս անուն քաղաք, (Յկ. ՟Դ. 13։)
Ընդ այս անուն ճանապարհ գնացէք։ Տեսեր յայս անուն ժամանակ, եւ յայն անուն. (Լմբ. սղ.։)
ԱՆՈՒԱՄԲ. ՅԱՆՈՒՆ. իբր Իշխանութեամբ, զօրութեամբ. կամ դիտաւորութեամբ եւ այլն.
Դու գաս ի վերայ իմ սրով, եւ ես գամ ի վերայ քո անուամբ տեառն զօրութեանց։ Օրհնեալ եկեալ անուամբ տեառն։ Զոր խօսիցի մարգարէն յանուն իմ։ Յանունքո զօրութիւնս բազումս արարաք։ Մկրտեցէ՛ք զնոսա յանուն հօր, եւ որդւոյ, եւ հոգւոյն սրբոյ։ Յանուն աստուծոյ։ Յանուն յիսուսի. եւ այլն։
Չարն եւ բարին՝ ձեռին անուամբ է գրեալ ի գիրս. (Համամ առակ.։)
Զգործս ադամայեցւոց յանուն աղաղակի առակեաց. (Եփր. ծն.։)
Տո՛ւք զայդ նուէր յանուն փրկութեան ձերոյ։ Յանուն զենման աղօթել։ Ի յիմ անուն յանցաւորապէս՝ բազումս մեռեալ։ Ի քո անուն զանարժանս զիս ընկալան. (Նար.։)
ՅԱՆՈՒԱՆԷ. որ եւ ՅԱԿԱՆԷ ՅԱՆՈՒԱՆԷ. ὁνομαστί. nominatim. Տալով կամ յիշելով զանունն։ անուամբ եւ դիմօք հանդերձ. գիտելով զանձն ըստ երեսաց եւ ըստ անուանն. որոշակի. յայտնապէս. յատկաբար. մի ըստ միոջէ. անունովը, տեղն ի տեղը. իսմի ճիսմի իլէ.
Կոչեաց աստուած յանուանէ զբեսելիէլ։ Առէ՛ք զհամար ըստ թուոց, յանուանէ ըստ գլխոցն նոցա։ Զամենեսեան զնոսա յանուանէ կոչէ։ Զիւր ոչխարսն յանուանէ կոչէ։ Ողջո՛յն տաջիք սիրելեաց մերոց իւրաքանչիւր յանուանէ. եւ այլն։
Յանուանէ հարցանել, կամ կարդալ զոք, կամ գրել, կամ յիշատակել զնոսա. (Կորիւն.։ Եղիշ.։ Նար. եւ այլն։)
Վասն հօր նահապետացն յականէ յանուանէ ինքնին տէր մեր յիսուս քրիստոս ասաց. աբրահամ հայր ձեր ցանկացաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
Զմի ոք ի նոցանէ առանձին յականէ յանուանէ ծանուցանէր. (Ագաթ.։)
Զոր յականէ յանուանէ գիտէր թագաւորն։ Հինգ հարիւրով չափ յականէ յանուանէ ճանաչեմ. (Եղիշ. ՟Զ. ՟Ը։)
that does not contain, that has not;
poor, needy.
որ եւ ԱՆՈՒՆՈՂ. Չունօղ. չունեցօղ.
Զանունակս բարեաց հոգիս։ Զանունակն յանցմանց։ Անունակն նիւթոյ յանցանաց. (Նար. ՟Լ՟Զ եւ Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
Անունակ գոլով իմաստից. (Շ. հրեշտ.։)
Եւ Ոչ ունելի. իբր ոչ ստանալի. անհաղորդական. եւ իբր Անըմբռնելի. անպարտելի.
Ունել զանվայրափակ եւ զանունակ անուն ամենահաստչի. (Անան. եկեղ։)
Զսո՛ւր եւ զանունակ զատումն շարժողականացն սկզբանց եւ բովանդակութեանց. (Դիոն. երկն.։)
cf. Անունակ.
Լիցի օտարանոցք, եւ տեղի սննդեան անունողաց տածումն. (Խոր. ՟Գ. 20։)
sweet, agreeable to the taste, savoury, delicate;
benign, gracious.
Անոյշ. քաղցր. ախորժ. հաճելի. զուարժալի. ցանկալի. լէզիզ, լադիֆ, հալավէթլի.
Անուշակ կերակուր. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 20։) յն. մի բառ ամպրօսի՛ա, ἁμβροσία. ambrosia, cibus deorum.
Անուշակ ընթրեացն. (Փարպ.։)
Ո՞ւր Անուշաւան՝ անուշակացն կազմիչ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
Յանուշակ արդեանց բուրումն ծխոյ. (Նար. մծբ.։)
Անուշակ ճաշակ հեշտալի բարեաց սեղանոյն. (Տօնակ.։)
Էր ի դրախտին ադամ յանուշակ եւ յերանալից կեանսն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զանուշակ պարգեւսն. (Յճխ. ՟Բ. ՟Գ։)
Անուշակ, անմահ, ողորմած աստուած. յն. հզօր եւ այլն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 10։)