mild, delicate, soft, morbid.
• «փափուկ և անուշ» Տիմոթ. կուզ, էջ 324. Սարկ. լս. Տօնակ. Վանակ. յոբ. Մխ. այրիվ. էջ 9, որից՝ գողտրիկ Փիլ. Լծ. կոչ. Խոսր. Վանակ. յոբ. Տօնակ., գողտրաբար-բառ Թէոդոր. մայրագ., գողտրական Նար. 115. -«ողտր բառը «լոյծ» նշանակութեամբ գործածում է երկու անգամ Տիմոթ. կուզ, էջ 324 (տե՛ս իմ Հայ. նոր բառեր Տիմոթ. Կուզի մէջ, էջ 82-83)։
• ՆՀԲ համեմատում է Ջղ. ροղanς քաղցր ձևի հետ. Տէրվ. Պատկեր, 1891, K 14, էջ 331-4 թաղցր բառի հետ հնխ. svadu ձևից, հմմտ. լն. ἠδύς, լտ. suavis, լիթ. saldus. հայերէնի նախա-ձևն է *քաղտր։
ԳՈՂՏՐ որ եւ ԳՈՂՏՐԻԿ. Փափուկ եւ քաղցր (որ ըստ ջուղայ) քողցր. յն. γλυκύς հեշտալի. ամոք. մեղմ. կակուղ ու անուշ. իբր լտ. tener, dulcis, placidus եւ այլն.
Հեզիկ եւ գողտր բարբառով. (Սարկ. լս.։)
Ըստ մարմնոյն վտիտ եւ գողտր, եւ ըստ գունոյն շեկ կամ թուխ. (Տօնակ.։)
Որպէս զցօղն առաւօտու ի գողար ժամանակս. (Վանակ. յոբ.։)
who has a fine language or tender voice, soft or gentle in speaking;
alluring.
Քաղցրաբան. անուշ լեզու, կակուղ խօսօղ.
Քծնաբանք, գողտրաբարբառք. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Գողտր.
Փափկիկ. քաղցրիկ. ախորժելի. հեշտալի. մեղմ. կակուղիկ, անուշիկ.
Կերակուր գողտրիկ, հեշտ եւ սիրելի։ Հաճո՛յ եւ գողտրիկ է աստուծոյ։ Հեշտ եւ գողտրիկ անուն գաւառականաց՝ քոյր. (Փիլ.։)
Հում միս՝ գողտրիկ կերակուր (գազանաց). (Լծ. կոչ.։)
Գողտրիկ եւ խանդաղատական բանիւք. (Խոսր.։)
Զքաղցր սիդ եւ զգողտրիկ ի ցուրտ եւ ի ձմեռն փոխարկէ. (Վանակ. յոբ.։)
Զօրէն գողտրիկ եւ քաղցրահոս անձրեւաց. (Տօնակ.։)
salsify, goat's beard.
ԳՈՃԱՄՈՐՈՒՍ կամ ԳՈՃՄՈՐՈՒ. Ի բժշկարանի մեկնի Քօշմօրուք, աֆթիմոն, հայֆարիխոն. եւ ի բառս Գաղիանոսի երեւի լինել անուն խիժի իրիք։
sort of measure.
• «մի տեսակ չափ է. մէկ արդուν Շիր. 34. հմմտ. նաև Փիլ. լին. 262. «Եւ թարգ-մանի... գոմոր՝ չափ»։
• = Յն, γομόρ նոյն նշ., որ տառադարձուաչ է եբր. [hebrew word] 'omer «արմտեաց չափ» բա-ռից (տե՛ս Sophocles, էջ 336 ա). յունարէնից է նաև լտ. gomor։
• Ուղիղ մեկնեց նաև Աւգերեան, Բացա-տրր. չփ. և կշռ. 66. նոյնը նաև ՆՀԲ ևն։
γομόρ, γόμορ gomer, homer Բառ եբր. խօմէր. յորմէ յն. կօ՛մօր. լտ. կօ՛մէր. որ ի սուրբ գիրս թարգմանի Չափ, գրիւ, քոռ, արդու.
Գոմոր, որ է արդու, ըստ հելլենացւոցն. ժե մոդոյ չափ. (Անան. չափ եւ կշռ.։)
cf. Գոյապետ.
Բուն աղբիւր գոյութեան. գոյացուցիչ.
Ստեղծիչ հրեշտակաց, գոյարան մտաց. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
cf. Գոյապետ.
οὑσιοποιός substantificus, creator Արարիչ գոյից. պատճառ գոյութեան.
Գոյանալոյ գոյացելոցն գոյարար. (Եզնիկ.։)
existing, extant;
rich, opulent, wealthy.
Չի՛ք արարածս գոյաւոր, որ ոչ է ստեղծուած ճշմարիտն աստուծոյ. (Շ. թղթ.։)
Եւ ἑνυπόστατος, ἑνούσιος hypostatice vel essentialiter existens. Ենթակայացեալ. էական եւ անձնաւոր.
Բուն գոլոլվ գոյաւոր, եւ կենդանի ի կենդանի հօրէ։ Քանզի է որդի կենդանի եւ գոյաւոր կամք հօր, եւ բանն նորա՝ որով զամենայն ինչ գործէ. (Կիւր. գնձ.։)
ԳՈՅԱՒՈՐ. εὑπορώτερος opulentior Ունօղ զգոյս ընչից. ընչեղ. մեծատուն. ունեւոր. վարշը.
Քան զմեծատունսն գոյաւորք հանդիպին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։)
Պատուիրէ գոյաւորին՝ տալ չքաւորին. (Ոսկ. ես.։)
Ի գոյաւորացն հացի՝ ողորմածութիւն (պահանջի). (Փարպ.։)
Ի գոյաւոր հօրէ զայսպիսեացս պէտս պահանջէ. (Խոսր.։)
Ի կարեւորսն գոյաւոր իցէ. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
Յորժամ ագահութիւն բազում ինչ յաճախէ գոյաւորացն, ապա եւ յառաջնոցն եւս արկանէ. (Ոսկ. ես.։)
to be created, to exist;
to be formed, produced;
to grow rich.
Իբր Գոյանալ.
Ի ծովէ գոյաւորեալ (լորամարգին). (Վրդն. ել.։)
ԳՈՅԱՒՈՐԻԼ. իբր Մեծանալ ընչիւք.
ՈՐք միանգամ գոյաւորեալք ընչեղութեամբն յղփանան. (Պիտ.։)
existence;
substance;
creature.
Զի քո գոյաւորութիւնդ (յն. իբօ՛սդասիս) եցոյց առ քո որդիս զքաղցրութիւն. (Իմաստ. ՟Ժ՟Զ. 21։)
Գոյաւորութեամբ գերազանցեալ. (Պիտ.։)
Գոյաւորութիւն լուսոյ։ Զգայականաց գոյաւորութեանց. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Ի՟Բ։)
Ոչինչ աւելի ունել վայելչութիւն կամ գոյաւորութիւն քան զպայծառութիւն ծաղկին. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
ԳՈՅԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. իբր Գոյք. ինչք. մեծութիւն. ունեւորութիւն, ունեցածը.
Պա՛րտ է ի գոյաւորութենէն (յն. ի գոյից) եւ այլոց տալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։)
Յերկրաւոր գոյաւորութիւնս. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ե։)
Առէ՛ք ինձ պտուղ ըստ յօժարութեան սրտից, եւ գոյաւորութեան. (Վրդն. ել.։)
substantially.
ὐπαρκτικῶς, οὑσιωδῶς essentialiter Իբրեւ գոյեղ. էապէս. անանջատաբար.
Ստորոգի գոյնն սպիտակին գոյեղաբար։ Որք նոյն տեսակի գոյեղաբար գոն, եւ ամենեցուն նմանեացն գոյեղաբար գոն. (Անյաղթ պորփ.։)
substantially.
ԳՈՅԵՂԻՆԱԲԱՐ ԳՈՅԵՂԻՆԱՊԷՍ. οὑσιωδῶς essentialiter, substantialiter Գոյացականապէս. որպէս գոյացութիւն. էապէս. իսկապէս. ըստ էութեան.
Գոյեղինաբար ի վերայ դնէ զպատճառաւորացս՝ պատճառին. (Դիոն.։)
Եթէ գոյեղինապէս ծնեալն ժառանգէ զծնողին էութիւն՝ ունելով զայս յինքեան, եւ ունի զամենայն ինչ զհօրն որդի, գոյեղինապէս ուրեմն ծնաւ. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Գոյշ.
haughtily, proudly.
Իբրեւ բռնաւոր. եւ Արհամարհանօք. փքացմամբ.
Բանսարկուն գոռոզաբար տիրեալ էր մարդկային բնութեանս. (Կիւրղ. ղկ.։)
Գոռոզաբար ուժգնութեամբ հարին։ Եւ ո՛չ գոռոզաբար ամբարձեալ մտօք. (Նար. ՟Կ՟Ը. եւ Նար. երգ.։)
Ո՛չ է պարտ գոռոզաբար առնել զայսպիսիսս, այլ ամենայն յօժարութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23։)
Յաւանակ նստար, ի ձի ոչ հեծար դու գոռոզաբար. (Գանձ.։)
obscure, that is not clear or open.
Իբր Անբաց. փակ. դժուարաւ բանալի, կամ բացատրելի. խրթին. դժուարիմաց.
Են դեւք, որ ի բերանն նստին, եւ զփակեալն դժուարաբաց առնեն. (Կլիմաք.։)
Իմաստասիրել դժուարաբաց բառիւք. (Պրոկղ. յոսկ.։)
very heavy, troublesome;
very tired.
Ծանրաբեռնեալ. վաստակեալ. վշտակիր.
Ոչ հանգիստ (ետուր) դժուարաբեռն մարմնոյդ. (Վրդն. լս.։)
difficult to cure.
δυσίατος cf. ԴԺՈՒԱՐԱԲԺՇԿԵԼԻ. Դժուարաւ բուժելի կամ բժշկելի. դժոխաբոյժ.
Դժուարաբոյժ ցաւս։ Չարեօք դժուարաբուժիւք. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Դժուարաբոյժ իսկ են, եւ անբոյժք։ Պարտ է գոլ ... իբրու յաւետագոյն՝ կա՛մ դժուարաբոյժ, եւ կամ մանաւանդ ամենեւին անբոյժ՝ առաքինութիւնքն. (Պղատ. օրին. ՟Ե. եւ ՟Ը։)
rare, curious, difficult to find.
δυσεύρετος inventu difficilis, difficile inveniendus Դժուարաւ գտանելի. գտնելը կամ գտնըւիլը դժար.
Թէպէտեւ դժուարագիւտ է, այլ ոչ ամենեւին անգտանելի։ Լաւագունին դժուարագիւտ գոլ բնութեամբ. (Փիլ.։)
Դժուարագիւտ է ճշմարտութեանն գեղեցկութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Վերջացեալ են, եւ դժուարագիւտ՝ փրկեալքն. (Կլիմաք.։)
Դժուարագի՛ւտ ոգի կարացեալ ակն լինել բազմաց. (Բրս. հց.։)
Դժուարագիւտ դատաստան, ժամանակ, եւ այլն. (ՃՃ.։ Սարգ. յկ. ՟Ա։ Եւս. քր.։ Պիսիդ.։ Լմբ. եկեղ.։ Երզն. քեր.։ Բրսղ. մրկ.։)
Վասն դժուարագիւտ անբարկութեան. (Կլիմաք.։)
difficult to walk, rough, rugged
ԴԺՈՒԱՐԱԳՆԱԼԻ ԴԺՈՒԱՐԱԳՆԱՑ. δυσπόρευτος difficilens habens viam, impervius Դժուարին ի գնալ. դժուարակոխ.
Կամիս մտանել ի քաղաքն դժուարագնալի. (Վրք. հց. ՟Թ։)
Դժուարագնաց ճանապարհ, վայրք. (Պտմ. աղեքս.։ Փիլ.։ Ասող.։)
cf. Դժուարագնալի.
ԴԺՈՒԱՐԱԳՆԱԼԻ ԴԺՈՒԱՐԱԳՆԱՑ. δυσπόρευτος difficilens habens viam, impervius Դժուարին ի գնալ. դժուարակոխ.
Կամիս մտանել ի քաղաքն դժուարագնալի. (Վրք. հց. ՟Թ։)
Դժուարագնաց ճանապարհ, վայրք. (Պտմ. աղեքս.։ Փիլ.։ Ասող.։)
difficult, painful.
δύσεργος operosus, arduus Դժուարաւ գործելի. դժուարին ի գործել. տարժանելի. ընելը դժար.
Խնդրէ ի քէն աստուած՝ ոչինչ ծանր կամ դժուարագործ, այլ կարի յոյժ պարզ եւ դիւրին. (Փիլ. բագն.։)
Դժուարագործ առաքինութիւն. (Նիւս. երգ.։)
Զամենայն անհնարս եւ զդժուարագործս՝ աստուծոյ միայն աւանդեմք. (Վեցօր. ՟Գ։)
Դժնեայ եւ յոյժ դժուարագործ է անզգամացն անիշխանութիւն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 73.) իմա՛, անբերելի է անտէրունչ մնալն յաստուծոյ։
rare, extraordinary, that happens with difficulty.
Որ դժուարաւ, կամ չարաչար դիպի։ cf. Դժուարապատահ.
Զյոյժ զսոսկալի եւ զդժուարադէպն. (Պիտ.։)
Ո՛չ սիգ դժուարադէպ. (Սիսիան.։)
that can be freed or set at liberty with difficulty.
Դժուարաւ թափելի եւ թօթափելի յանձնէ, կամ ճողոպրելի.
Դժուարաթափք, եւ կամ բոլորովին անշարժք. (Արիստ. որակ. ՟Է։)
steep;
rough, rugged.
Ունօղ զժայռս դժուարինս. ապառաժուտ.
Խորափիտ, եւ դժուարաժայռ, եւ ամուր աշխարհաւ. (Յհ. կթ.։)
difficult to be untied or explained.
Դժուարալուծելի. դժուարաքակ. դժուար ի լուծանել, քակել, եւ մեկնել. քակելը կամ մեկնելը դժար.
Դժուարալոյծ կապանք, կնճիռն, խարդախութիւնք, հնարաւորութիւնք. (Նոննոս.։ Գէ. ես.։ Վանակ. յոբ.։ Մաքս. եկեղ.։)
Արդարեւ կնճիռն իմն դժուարալոյծ է. (Ոսկ. ես.։)
Ի հանգոյց բանից դժուարալուծաց ազատեալք. (Վրդն. ել.։)
Տարակուսանօք դժուարալուծիւք. (Անյաղթ պորփ.։)
hard of hearing, rather deaf;
inexorable, hard, inflexible
Եւ (իբր ներգ). Դժուարաւ լսօղ.
(իբր կր). Դժուարաւ լսելի. զոր ծանր է լսել. կամ Դժուարին առ իմանալ, հաւատալ.
Դժուարալուր լուտանք, երգ, պատմութիւն, դարձուած բանից, հնարք, սքանչելիք. (Պիտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Զքր. կթ.։ Վեցօր. ՟Է։ Սկեւռ. ես.։)
(Ծերոց) ականջք դժուարալուրք. (Փիլ. իմաստն.։)
difficult to root out or detach.
Որ դժուարաւ խլի. խլելը դժար.
Լցեալ բազում դժուարախիլ փշօք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
that brings forth with difficulty.
(իբր ներգ). Որ դժուարաւ եւ բազում երկամբք ծնանի զզաւակ.
(Ռաքէլ) դժուարածին եղեւ ի ծննդեանն. (Ծն. ՟Լ՟Ե. 17։)
Եւ (իբր կր) Դժուարաւ ծնեալն.
Մանուկն ի նմին իսկ աւուր դժուարածին լինիցի. (Կանոն.։)
impracticable, difficult to execute.
Դժուարաւ կատարելի.
Եթէ թողոյր ամենեցուն, դժուարակատար զառաքինութիւնսն գործէր. (Ոսկ. ես.։)
difficult to bum.
Որ դժուարաւ կիզանի. որ դժար կէրի.
Հանեալն դժուարակէզ, եւ արկեալն յոյժ դիւրակէզ. (Շ. թղթ.։)
burdensome, onerous, heavy;
difficult, painful, vexatious.
δυσβάστακτος importabilis, δύσφορος molestus, gravis, δυσβίοτος vix tolerabilis (իբր կր). Դժուարաւ կրելի. անտանելի. որ դժար կըվերցըւի կամ կըքաշուի.
Կապեն բեռինս ծանունս եւ դժուարակիրս. (Մտթ. ՟Ի՟Գ. 4։)
Ծանունս եւ դժուարակիրս բերել երկս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Մեղաց բեռինք դժուարակիրք են քան զամենայն բեռինս. (Եղիշ. երէց.։)
Բեռանց սաղմոսաց դժուարակրաց. (Լմբ. պտրգ.։)
Դժուարակիր տանջանք, ցաւ, խնդիր. (Պիտ.։ Ոսկ. յհ.։ Պրպմ.։)
Որոց վէրք ժանեաց դժուարակիր է ի բժշկութիւն. այսինքն դժուարաբուժելի. (Ածազգ. ՟Գ։)
Եւ δυσπαθής, δυσπαθέστερος laborum patiens (իբր ներգ) Կարօղ կրել զդժուարինս. տոկուն. զօրաւոր. եւ Վշտակիր. եւ Կարեկիր.
Զմարմինն դժուարակիր եւ հզօրագոյն ընկալեալ։ Կողիցն դիրք ընդգրկէ զմէջն, եւ դժուարակիր գործէ. այսինքն անվնասելի. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
Ողորմութիւն դժուարակրացն եւ վտանգելոցն եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։)
Դժուարակիր լինել ընդ նոսա սիրով. (Սարկ. քհ.։)
full of difficulties, very complicated, embarrassed.
rough, trugged, impracticable
δύσβατος impervius, inaccessus Դժուարագնալի. անկոխ.
Ի դժուարակոխ վայրս. (Փիլ. իմաստն.։)
Դժուարակոխ զամենայն առնելով թշնամեացն, իսկ ի բարեկամացն մանաւանդ դիւրակոխ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Արագ ընթանայ ի դժուարակոխ մթին շտեմարան խորին դժոխոց. (Նար. խչ.։)
difficult to gather.
Դժուարաւ կթելի, դժուար ի քաղել.
Դժուարակութ պտուղս ծառոց անհասանելեաց. (Նար. ՟Է։)
warlike, invincible.
δυσμάχητος vix expugnabilis Ընդ որում կռուիլն է դժուար. անպարտելի. անառիկ.
Դժուարակռիւ ճարտասանքն. (Բրս. հայեաց.։)
Բռնամարտիկ տեղի.. եւ դժուարակռիւ. (Ոսկ. գծ.։)
Դժուարակռիւն փութալի՛ է. (Ածաբ. յայտն.) այսինքն առաւել փութոյ պէտս ունի։
դժուարակռիւ լինել. իբր Բուռն մարտնչել.
Ոչ թողու ի դրունս զթշնամին դժուարակռիւ լինել. (Շ. մտթ. ՟Ե. 17։)
indissoluble;
indigestible, difficult to digest.
Դժուարաւ հալօղ եւ մարսօղ զկերակուր.
Տկար է ստամոքսիւ, եւ դժուարահալ. (Սոկր.։)
discontented, disgusted, weary;
disgusting, unpleasant, disagreeable, tiresome.
ԴԺՈՒԱՐԱՀԱՃ ԴԺՈՒԱՐԱՀԱՃԵԼԻ. ԴԺՈՒԱՐԱՀԱՃՈՅ. δυσάρεστος, δύσερις vix placens եւ cui placere difficulter queas Դժուարաւ հաճելի. անհաճոյ. դժկամակելի. եւ Դժկամակ.
Քաղցր է ամենայն մարդկան արեւելք. իսկ տրտմօղ անձին եւ այն դժուարահաճ է. (Նեղոս. տրտ.։)
Եթէ թշնամի դէպ լիցի գոլ, զդժուարահաճելի զոգւոցն զախտ յառաջագոյն զեկուցանէ (աչք)։ Դժուարահաճոյ այնոցիկ՝ որ զյապահով հանդարտութիւնն սիրեցին, դրակցութիւնքն։ Վասն որոյ եւ ծառայքն նմա դժուարահաճոյք եւ խռովարարք էին. (Փիլ.։)
Բայց այժմ ի դժուարահաճոյիցն ախտացան յոլովք. (Բրս. չար.։)
դժուարահաճ կամ դժուարահաճոյ լինել. Դժկամակիլ.
Եւ ոչ ընդ ինչ դժուարահաճ եղեալ ամենեւին. (Փիլ. լին.։)
Դադարեա՛ այսուհետեւ դժուարահաճոյ լինել ընդ աստուածային տնօրէնութիւնսն. (Բրս. չար.։)
bitter, disgusting.
disgut, bitterness.
Տտպութիւն. դառնութիւն. համ անախորժ եւ խորշելի.
Այնու փոքր դժուարահամութեամբ (դեղոց) զերծանի ի բազմաժամանակեայ հիւանդութենէն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
nasty, disgusting, unpleasant.
Դժնեհայեաց. ժանտատեսիլ. գարշելի.
Ի նոցա տունս դժուարահայեաց ժիժմակն սողեալ մտանէր. (Լաստ. ՟Ի՟Ա։)
obscure, difficult to understand.
δυσέφικτος difficilis ad perveniendum, vel captu Յոր դժուարին է հասանել կամ ժամանել.
Արագագոյնք են (կառք), եւ դժուարահասք. (Նոննոս.։)
Այլ առաւել, δυσαλώτατος perdifficilis captu Դժուարաւ հասու լինելի, դժուարիմաց. հասկընալը դժար.
Քան զիմանալին դժուարահաս զսա (զնիւթն առաջին) ասելով՝ ոչ ստեսցուք. (Պղատ. տիմ.։)
Զի՞նչ արդեօք եղիցի այսպէս դժուարահաս. (Կիւրղ. գանձ.։)
Դժուարահաս եւ տաժանելի. (Խոր. աշխարհ.։)
Դժուարահաս արասցէ մեզ զգրեալս. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Ուսցիս եւ յայնմ մատենէ, զոր ժողովեալ է մեր յաստուածայնոց գրոց առատագոյնս, եւ ոչ դժուարահաս ինչ կարի. (Սարկ. հանգ.։)
incredulous, obstinate, stubborn.
Չկարէր հաւանեցուցանել, վասն զի դժուրահաւանք էին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11։)
Բարկանալովն ոչ շահիմք. (զդժուարահաւանս. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։)
Որ դժուարահաւանքն են (օրինաց), այնոցիկ պատուհասս հասուցանել։ Քաջահաւան լինիցի ... որ դժուարահաւանն է. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Թ։)
Վասն դժուարահաւան բնութեանս. (Իգն.։)
Դժուարահաւան ի բարին, եւ դիւրաշարժ ի չարն. (Լմբ. ժող.։)
Երիվար դժուարահաւան. (Առ որս. ՟Դ։)
Եւ իբր Դժուարաւ հաւանելի. դժկամակելի.
Դժուարին եւ դժուարահաւան լինիցի բնակեցուցողին եւ օրինադրին. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
incredible, unheard of.
Որ դժուարաւ հաւատս ընծայէ.
Դժուարահաւատ է բնութիւնս ի կարի վիշտս. (Վրդն. ել.։)
difficult to colloot.
Զոր դժուարաւ լինի հաւաքել, ժողովել, քաղել.
Դժուարահաւաք եւ տաժանելի է գիւտ ժամանակաց. (Խոր. ՟Ա. 4։ եւ Սամ. երէց.։)
difficult to pass.
impracticable, difficult, painful.
δυσχερής manibus aegre tractabilis. difficilis, arduus Յոր դժուար է ձեռնարկել. դժուարին.
Մի՛ զառաջիկայսդ դժուարաձեռն համարելով. եւ այլն. (Սհմ. ՟Ա. 1։)
difficult to explain, difficult, obscure.
Դժուարապատում. դժուարաթարգմանելի.
Զանխուլ եւ դժուարաճառ բանս ի մէջ արկանէին. (Սկեւռ. լմբ.։)
cf. Դժուարամեռ.
Որ դժուարաւ մեռանի. տե՛ս եւ Բռնամահ.
Ազգ քրիստոնէից դժուարամահ են եւ վիճող։ Չարիմա՛ց եւ դժուարամահ, զիա՞րդ կախարդեցեր զջուրս ծովուն. (Ճ. ՟Ա.։)
Սովեալ յիւր ի կերակրոցն՝ մաշի դժուարամահ լինելով. (Փիլ. լին.։)
inaccessible, steep, cragged.
ԴԺՈՒԱՐԱՄԱՏՈՅՑ ԴԺՈՒԱՐԱՄԱՏՉԵԼԻ. δυσπρόσιτος accessu difficilis Յոր կամ առ որ դժուարին է մատչել, մերձենալ. անմատոյց.
Վասն դժուարամատոյց նեղութեան ամրութեան վայրացն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 21։)
Չկարէ ոք ասել, թէ դժուարամատոյց ինչ ոք էր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 12։)
Ամրական տեղի դժուարամատչելի ասպատակող հինից. (Արծր. ՟Դ. 11։)
raw, indigested, difficult to digest.
to hire, to keep in pay;
to pension;
to purvey.
Թոշակաւ պատուել, կամ որպէս պաշարօք իւիք յուղարկել.
Որ ի բագնեաց կռոցն իւրեանց թոշակեցին։ Թոշակեաց նա զծառայսն Դաւթի անարգանօք. (Եփր. դտ. եւ Եփր. թագ.։)
Նոցին թղթովք թոշակեսցի յոր ճանապարհ դիմեացն. (Կանոն.։)
cf. Թառամիմ.
Իբր Թարշամիլ. թօշնիլ, թոռմիլ.
Դէմքն (աղքատին) դեղնեալ, եւ թոշոմեալք. (Մանդ. ՟Ե. (նոր ձ. խռովեալ)։)
that suffered a violent death, that died a death of torture;
— լինիմ, to be beaten to death;
— առնել, սպանանել, to belabour, to maul, to beat to death.
Թոպեալ ցմահ. չարաչար կոշկոճանօք.
Զկնի թոպամահ լինելոյ երանելւոյն Յուսկան։ Զգլխաւոր առաջնորդն թոպամահ սպանին. (Բուզ. ՟Գ. 3։)
to torment, to torture, to vex;
to treat with violence, to beat, to strike, to cudgel, to hit, to bemaul, to beat, to death.
Իբր Տոփելով կոփելով՝ գան հարկանել. կոշկոճել. կոճոպել. լլկել. չարչարել. ծեծել փետել, թմբել.
Թոպեցան յերկունս գանից. (Շար.։)
Մատո՛ հանգստեան զթոպեալս. (Նար. ՟Հ՟Բ։)
Այսր անդր ոտնառութեամբ թոպիւր. (Ճ. ՟Ա.։)
Կոշկոճեցան. Յակովբ է, որ յաշտարակէն ընկեցեալ թոպեցին. (Ոսկ. եբր.։)
Թոպեցան ի սուր սուսերի. (Յհ. կթ.։)
to be cruelly beaten;
to be killed by blows;
— ի սուր սուսերի, to be slain.
beating, thrashing, blow, stroke;
torment, vexation.
Թոպիւն կոչէ. (Ոսկ. եբր.։)
cf. Թոպիւն.
Թոպիւն կոչէ. (Ոսկ. եբր.։)
cudgel;
pruning-knife, hedging-bill.
Գործի հարկանելոյ եւ կոճոպելոյ. տոփիչ. գաւազան. կամ Գործի յօտելոյ.
Թէպէտ յաճախեցեր զթոպոլոց քո ի վերայ ոստոց իմոց, զհին տերեւս ոչ կարասցես թափել յինէն. (Վանակ. յոբ.։)
grandson;
granddaughter, grandchild;
թոռունք or թոռանց թոռունք, descendants, children's children, progeny, race, lineage, family.
ἕκγονος, ἕγγονος nepos Զաւակ զաւակի. զարմ. սերունդ. թոռ, տղին տղան.
Որդիս եւ թոռունս ունիցի. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 4։)
Զօրէն ժառանգութեան՝ որդւոց եւ թոռանց ի հարց եւ ի հաւուց թողեալ լինէր. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Կադմեայ թոռին իւրոյ։ Ի Գառնկայ թոռանէ նորա։ Առ Արտաշիսիւ թոռամբ Վաղարշակայ. (եւ այլն. Խոր.։)
Որդի եմ Դաւթի, թոռն եմ Աբրահամու. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Գրիգորիսի թոռոյն Գրիգորի. (իբր ռմկ. թոռուն ). (Կաղանկտ.։)
Ի թոռանց թոռանսն Քանանու ի գաբաւոնացիսն կատարեցաւ. (Ոսկ. ես.) (յն. ի ծնանելսն ի Քանանէ)։
great grand-child.
ԹՈՌՆԻԱՅ կամ ԹՈՌՆԵԱՅ. Թոռն թոռին, որ է հինգերորդ ազդ։ Կանոն.։ Կամ որպէս Երրորդ եւ չորրորդ ազգ, էգ զաւակ թոռին.
Զիւրն թոռնիայ, որ է իւր որդւոյ կամ դստեր դուստր ... Առ իւր խորթուն թոռնիայն կամ առ հարսին թոռնիայ. (Նախ. ղեւտ.։) Իսկ ԹՈՌՈՐԴԻ, կամ ԹՈՌՆՈՐԴԻ, Որդի թոռին. որ է չորրորդ ազգ։ (Կանոն.։)
Որպէս եւ յօրինակս ինչ (Եղիշ. ՟Ա։)
Արշակայ արքայի՝ որդւոյն Տիրանայ, թոռորդւոյն Տրդատայ. այսինքն թոռն Խոսրովու որդւոյ Տրդատայ։
cf. Դիւթեմ.
ἑπᾴδω, ψιθυρίζω incanto, mossito, susurro Դիւթել զօձս, կամ թոթովելով եւ մրմնջելով կարդալ զօձն եւ այլն. կախարդել. կախարդանօք մեղմել, կապել, շշնջել. եւ Գրգռել. թելադրել. սադրել. կարդալ, փսփսալ.
Եթէ հարցէ օձ ի թովել. (յն. յոչն թովել) (Ժող. ՟Ժ. 11։)
Երգ եւ բան, է՛ որ զախտսն թովեալ ողջացուցանէ. (Փիլ. բագն.։)
Զայսպիսիս մոլորութիւնն թովէ տակաւին, եւ այսպիսի իմն խորհրդակից լինի. (Ածաբ. ժղ.։)
Թովեմ զպահեցօղսն առ իղձս կերակրոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Թովեալ զեպարքոսն վասն մահու երից ստրատելացն. (Ճ. ՟Բ.։)
Զչար խորհրդով մեղկեալսն՝ որք թովեն զսատանայ, հարկանէ մեղօք. (Նախ. ժող.։)
Հանապազորդ կայ յողոքել (կամ ի բողոքել) եւ ի թովել զգազանացեալ բնութիւնս մարդկան. (Եփր. զղջ.։)
cf. Դիւթ.
ἑπᾴδων, ἑπῳδός incantator, incantans Որ թովէ զօձս. գէտ. կախարդ. դիւթ. կարդացօղ. Տե՛ս (Սղ. ՟Լ՟Է. 6։ Ժող. ՟Ժ. 11։ ՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Գ. 6։)
Թովիչ՝ քաղցրագոյն բանիւք հանէ զօձն ի դարանէ իւրմէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ե։)
Տեսանեմք (զօձն) ի հնարագիտութենէ թովչաց զգօնացեալ. (Եզնիկ.։)
Ամուլն ծնաւ զթովիչն մեղաց։ Որովհետեւ եկն թովիչս եւ քաւիչ, ոչինչ դատապարտութիւն է ի մեզ. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. հռ.։)
cf. Դիւթութիւն.
ἑπαοιδή, ἑπάσαι incantatio, incantamentum Արուեստ թովելոյ. թովելն. կախարդանք. դիւթութիւն.
Արձակեմ ի ձեզ օձս կոտորիչս, յորս ոչ մտանիցեն թովչութիւնք. (Երեմ. ՟Ը. 17։)
Իբր թովչութեամբ իմն կախարդել սովորեալ են. (Փիլ. լիւս.։)
Զքարբս իգակերպս կալեալ թովչութեամբք. (Եզնիկ.։)
Թովչութիւն կնոջն բանդարգել տայր առնել եւ գլխատել (զյհ. մկրտ) վասն զարդարն խօսելոյ. (Սարկ. հանգ.։)
numeral, numerical;
date;
epoch;
era;
դնել զ—, to put the date, to date;
—աւ, dated;
ան-, undated;
—ն, arithmetic.
ἁριθμητικός arithmeticus, numeralis գրի եւ ԹՎԱԿԱՆ՝ իբր ռմկ. Որ ինչ հայի ի թիւ. անկեալ ընդ թուով. թուաւոր, թուելի. յայտարար թուոյ համարոյ կամ հաշուի. համրանքի տակ ընկած.
Անուն դասական, թուական, բացարձակ։ Թուական է, որ զթիւ նշանակէ. (Թր. քեր.։)
Յինքեան ունի զամենայն համեմատութիւնս, զթուականն, եւ զերկրաչափականն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Յորում ոչ ամք եւ ոչ ամիսք են թըւական. (Շ. իմ. եղակ.։)
Թուական ամօք եկն ի կատարելութիւն (աճման ըստ մարմնոյ). (Մամբր.։)
Եթէ մինչեւ ի կատարումն թուականին հասցես, անթիւն քան զթուականն բազմագոյն մնայ. (Եղիշ. խչ.։)
Թիւ կատարեալ, ըստ թուականն արհեստից։ Թւական կարգի կարօտի։ Թուական արուեստաւորք (թուաբանք). (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. ել.։)
ԹՈՒԱԿԱՆՆ. գ. ἁριθμητική arithmetica, ars numerorum, et numerandi Ըստ յն. ոճոյ, (զօրութեամբ իմանալով զբառն արուեստ,) Թուաբանութիւն. արուեստ համարողութեան. եւ Թիւն. հաշիւ.
Թուականն բաղկանայ ի տարորոշ քանակէն։ Զթուականն փիւնիկեցիք գտին, որպէս վաճառականք գոլով. եւ այլն. (Սահմ. ՟Ժ՟Է։)
Թուականն էացուցանէ զտումարն, եւ թարց թուականի տոմարն ո՛չ է տոմար. (Յակ. ղր.։)
Տասնեակն ունի զկատարումն թուականին, եւ թուականն զնիւթական գոյութիւն աշխարհիս. (Եղիշ. մատն. տն.։)
ԹՈՒԱԿԱՆ. ἑποχή epocha, aera, annus Չափ ժամանակի. ուրոյն հաշիւ ամաց յերեւելի անցից եւ այսր. թվական.
Ի վեց հարիւր հայոց թուական, եւ այլն. (Յս. որդի.։ Յիշատ.։ եւ Պատմագիրք։)
Յաւե՛լ ի նոյն թուականն (շրջանի, այսինքն ՟Շ՟Լ՟Բ. ամաց) թիւ մի. (Արշ.։)
Կալ ՟Մ՟Հ՟Ը. զհոռոմին թուական։ Եւ այս թուական է, որ ըստ հոռոմին զաւետեացն զօր ի չորեքշաբաթու ածէ. (Տօմար.։)
ciphering;
calculation, account;
era, epoch.
Թուականն, իբր թուաբանութիւն, եւ Թիւ. հաշիւ. համարողութիւն, եւ Համար.
Արհեստք թուականութեանն եւ երաժշտականութեանն. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Վարժումն թուականութեան. (Ճ. ՟Բ.։)
Որք թուականութեանն են պարապեալ արհեստի. (Լմբ. սղ.։)
Թուականութիւնս՝ մտաց անբարդելիս. (Նար. ՟Ձ՟Ա. (այսինքն հաշիւս)։)
Ի թուականութիւնս քառասներորդաց. (Լմբ. պտրգ.։)
Եւ որպէս Թուական ժամանակաց.
Կարգ թուականութեան թորգոմեանս համարոյ. (Յհ. կթ.։)
Յորում էր թուականութեանս մեր ամք ՟Ն՟Զ. (Լաստ. ՟Ժ։)
of the same number, counted together;
fellow.
ἑναρίθμιος, ἑναρίθμος adnumerandus կամ բայիւ, συναριθμέω, ἑναριθμέω cunnumero, adnumero, -or Ի միասին թուեալ. ի մի կարգ դասեալ կամ համարեալ.
Զանց զառաջինն առնել չար ախտի տգիտութեամբ՝ զանհաւատութեան թուակցաւ. (Յիշատ.։)
Թուակից եղիցի (այնոցիկ), որք զանձինս իւրեանց ընծայեցուցին տեառն։ Արժան է ընդունել եւ թուակից առնել եղբայրութեանն. (Բրս. հց.։)
Աստուած ուրեմն է, եւ ո՛չ արարելոցս թուակից. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զհոգին Աստուծոյ՝ ամենայն գիր ... ընդ հօր եւ ընդ որդւոյ թուակից եւ փառաբանակից ասէ. (Աթ. ՟Ա. ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Բ։)
Որք եւ թուակից յիշին աստուածայնոյ եւ թագաւորականի երրորդութեանն. (Լմբ. յայտն.։)
Թուակից եղիցի հօտի ընտրելոց քոց։ Թւակից զսա առնել ընտրեալ աստուածային հօտի քո. (Մաշտ.։)
to aggregate.
Զեփրեմ ասաց, եւ զՅուդայ. թուակցեաց զՄովաբ. (Բրս. սղ.։)
Ժա՛մ է ձեզ (մոլորելոցդ) եւ ընդ որդւոյ թուակցել եւ ի նոյն յարել զի ձեռն նորա եղեալ ստացուածքս։ Ընդ հրեշտակս թուակցել զհոգին։ Կամ ընդ հրեշտակս թուակցեալ լինի որդի. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
aggregation.
Ի սահմանս մնացեալ բարեպաշտութեան ի միաւորութեան եւ ի թուակցութեան (երրորդութեան). (Ածաբ. ի կիպր.։)
Եւ քեզ ընդ հօր անհասի՝ թուակցութեամբ հոգւոյդ անճառի վայելէ փառք. (Նար. ՟Ձ՟Ա։)
ciphering, arithmetic.
Իբր Համարողական. եւ Թուականն, այսինքն թուաբանութիւն.
Ուսաւ Զերկրաչափական եւ զթուելական. (ՃՃ. ի նեքտառինէ։ եւ Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Է.։)
opinion, judgment, mind, advice.
Այսպէս կամ այնպէս թուիլն. համարումն. կարծիք.
Որպիսի ինչ ունի յինքեան թուելութիւնս։ Թէպէտ եւ ո՛չ է ճշմարիտ այսպէս թուելութիւնս. (Անյաղթ պերիարմ.։)
to number, to count, to calculate;
to rank, to range, to reckon;
եւ զի մի մի —, in a word.
ἁριθμέω Ի թիւ կամ ընդ թուով արկանել. համարել. հաշուել. եւ Դասել. համրել, սեպել.
Թուեա՛ զաստեղս, եթէ կարիցես թուել զնոսա։ Իբրեւ զաւազ ծովու, որ ոչ թւեսցի ի բազմութենէ. (Ծն. ՟Ժ՟Ե. 5։ ՟Լ՟Թ. 12։)
Անցանիցեն խաշինք ընդ ձեռն թուողի. (Երեմ. ՟Լ՟Գ. 13։)
Ոչ զմի եւ ոչ զերկու ... եւ ոչ թւել ամենեւին գիտելով. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
Թերեւս յոյժ դիւրին իցէ զալիս ծովու թուել ... եւ ոչ զհրամանն Աստուծոյ պատմել բանիւք՝ թէ որչափ ունիցի արագութիւն առ ի գործս. (Վեցօր. ՟Է։)
Ընդ հրեշտակս պարեա՛ց, ընդ առաքեալսն թուեա՛ց. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
Յառաջին գունդ աշակերտացն թուեցաւ (Յուդա). (Խոսր.։)
ԹՈՒԻՄ, իմք. կ. Համարեալ լինել, կարծիլ. համարել զանձն. կարծել զինքն.
Ոչ այսուհետեւ թուիմ կենդանի. (Խոր. ՟Ա. 25։)
Ի վեր վերամբարձ թուէի միշտ նկրտիլ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Մեք՝ որ թուիմքս, թէ եմք ինչ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
Որ թուիմքս՝ եթէ հրաժարեցաք յաշխարհէս. (Սարգ. ՟գ. յհ. ՟Գ։)
Զի մի՛ թուեցայց ինչ եւ ես ի ներքս բերել յանձնէ իմմէ. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
Թուիմ ինձ, թէ սէրն Քրիստոսի ստիպէ զմեզ. (Լմբ. պտրգ.։)
դիմազ. ԹՈՒԻ, ին. դիմազ. δοκεῖ, ᾥεται, φαίνεται putatur, videtur, videor, apparet, volo, placet, visum est δοκέω puto Կարծի. երեւի. համարիմ. վարկանիմ. դատիմ. կըսեպուի, կարծեմ, կերեւնայ.
Թուէր թէ կայցէ յեզր գետոյ։ Թուէր ի տեսլեան իմում, եթէ կայի։ Ինձ այսպէս թուի։ Զիա՞րդ թուի քեզ։ Նոցա այսպէս թուեցաւ։ Թւեցան յաչս անզգամաց թէ մեռան, եւ այլն։ Սոյնպէս ասի.
Բարւոք կամ բարի, կամ լաւ, կամ հաճոյ, կամ չար թուի ինձ, կամ յաչս իմ, եւ այլն։
Մի՛ թագուցաներ զամօթ քո՝ վասն թուելոյ ոչ դնել գայթակղութիւն. (Կլիմաք.։)
Որում մեղքն դիւր թուաց։ Սքանչելի թուաց նմա հեթանոսաց կոչումն, եւ այլն. (Լմբ. սղ.։)
Գունաւոր թուացեւ հաճոյ քան զբնական գեղն։ Չար թւաց Աստուծոյ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. սղ.։)
ԹՈՒԵՑԵԱԼՆ, եալքն. գ. որ եւ ԹՈՒԻՔ. իբր յն. տօ՛քսա. δόξα opinio, essentia Կարծիք. վարկ. վարդապետութիւն.
Սրբոցն հարց թուեցեալն, այսինքն արտադրութիւն։ Որպէս ի հիմանէ իւրեանց ի բաց շարժեալք զհեթանոսացն թուեցեալս. (Կիւրղ. գանձ.։)
Սրբոց հարցն թուեցելո՛ցն հետեւիմք. (Պրպմ. ՟Խ՟Գ։)
Սակս այսոցիկ առցուք ի մէջ զթուեցեալն ծերունեացն. (Նախ. ծն.։)
to be numbered, counted, enumerated;
to be numbered among, aggregated;
to seem, to appear;
to esteem, to believe, to imagine, to fancy;
թուի իմն, թուի թէ, it seems, it appears that;
թուէր զի, it seemed, it appeared that;
թուի ինձ, ինձ այսպէս թուի, it seems to me, I think, I fancy, I believe;
զիա՞րդ թուի քեզ, what do you think of it ? բարուք թուի ինձ, I think it good, I think well of it;
բարւոք թուեցաւ նմա, he thought it proper, right, fit, meet, he deemed it expedient;
չար թուեցաւ առաջի աչաց նորա, he did not approve of it, he was very indignant at it;
եթէ բարւոք թուի քեզ, if you agree to it, if you think fit;
արա որ ինչ բարի թուի առաջի աչաց քոց, do as you think fit;
որպէս ճշմարտութեանն եւ ինձ թուի, as it is in fact, so it seems to me;
չար —, to displease;
չար թուեցաւ նմա or յաչս նորա, it displeased him.
to cause to appear, or to seem;
to show, to make believe.
Կարծիս տալ. երեւեցուցանել. կարծեցնել, երեւցնել, սեպել տալ.
Դառն է, եւ քաղցր թուեցուցանէ. (Խոսր.։)
Զաղքատութիւնն ոչ դժուարին ինչ, այլ ցանկալի թուեցուցանէ վասն աստուածպաշտութեան. (Ոսկ. ես.։)
collyrium.
ԹՈՒԹԻ ԱՉԱՑ. կամ ԱՉԱՑ ԹՈՒԹԻ. κιμωλία, πομφόλυξ tutia, collyrium, stibium եւ այլն. որ եւ ԾԱՐՐԱՔԱՐ ասի. Դեղ աչաց ի հանքային կաւոյ, կամ ի հողոյ կիմողայ լերին, կամ ի քարէ լոսելոյ խառն ընդ շաքարի. եւ այլն. եւ Ամենայն նիւթ ծարրոյ. թիւթեա, թիւթեա՛յի տիտէ. (Հին բռ.։)
եւ (Բժշկարան.) ուր կոչի եւ
Անաղած ծարուր։
Ի Մխ. բժիշկ. գրի եւ ԹՈՒԹԻԱՅ։
opinion, sentiments.
որ եւ ասի ԹՈՒԵՑԵԱԼՆ. Կարծիք. վարկ. համարումն.
Զի կարծիք եւ թուիք, նմանութիւն եւ ստուերք են սնոտիք. (Յհ. կթ.։)
weak of mind, spiritless, effeminate, pusillanimous.
Թոյլ մտօք. մեղկ. յողդողդ. անարի. վատ.
Յաղագս անբանից արանց թուլամտաց. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Ի կորուստ թուլամիտ ոգւոց. (Փարպ.։)
Անշուք եւ թուլամիտք, որք ոչ ծանեան զճշմարիտ բարին. (Համամ առակ.։)
weakness of mind, want of spirit, cowardice.
ԹՈՒԼԱՄՈՐԹՈՒԹԻՒՆ ԹՈՒԼԱՄՏՈՒԹԻՒՆ. Թուլամորթն գոլ. թուլութիւն վարուց. մեղկութիւն. հեշտասիրութիւն. վատասրտութիւն. թուլասրտութիւն.
Յայսմ ժամանակի ի թուլամորթութիւն կրթեցաք մի առ միով ի ծանծաղ եւ ի տարտամ վարս։ Որ ի թուլամորթութիւն եւ ի յոռութիւն կրթեն զբազումս. (Գր. սարկ. լուս.։)
Ծանուցեալ զհեշտասէր թուլամտութիւն (Սարդանաբաղայ). հին տպ. թուլամորթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 20։)
Հաւանեցուցանել զթուլամտութիւն նորա. (Տօնակ.։)
Սրտաբեկ լեալք թուլամտութեամբ՝ ահ արկանելով. (Պտմ. աղեքս.։)
to grow fainthearted, to be dispirited, to grow weak, to abate, to slacken, to be loosened, relaxed;
to decrease.
ԹՈՒԼԱՆԱՄ συνανίεμαι, ὁκλάζω remittor, relaxor πείθομαι suadeor որ եւ ԹՈՒՂԱՆԱԼ, ԹՈՂԱՆԱԼ. Թոյլ գտանիլ. մեղկանալ. մեղմանալ. զիջանիլ. ցածնուլ. նուազիլ. պակասիլ. լքանիլ. թուլնալ, իջնալ.
Ոչինչ թուլանայր (ի խորհրդոցն). (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 8։)
Երթայր ջուրն, եւ թուլանայր յերկրէ. (Ծն. ՟Ը. 3։)
Աչքն ի հանգստեան եւ յապահովութեան թուլանայ եւ արձակի. (Փիլ. իմաստն.։)
Թուլացաւ առ հրամանն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Թուլացեալ յամենայն բարեպաշտութենէ. (Խոր. ՟Գ. 11։)
Ոչինչ կասեալ թուլացան յերկնաւոր առաքինութենէն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Անխորհրդաբար դարձեալ յաւարն՝ թուլացան ի հետոց նոցա. (Ղեւոնդ.։)
to loosen, to relax, to slacken, to unbend, to untie;
to enfeeble, to enervate, to effeminate, to debilitate;
to let, to permit;
— զաղեղն, to unstring the bow;
— ի խնամոց, to neglect, to abandon;
առանց Աստուծոյ —նելոյ, without God's permission.
ԹՈՒԼԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ἑάω, ἁφίημι , ἁνίημι, χαλάω, ἑπιχαλάω sino, remitto, laxo որ եւ ԹՈՒՂԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. որպէս Թոյլ թողուլ. մեղմել. զիջուցանել. մեղկել. թողուլ. թեթեւացուցանել. թուլցնել.
Թուլացո՛ զխիստ ծառայութիւն հօրն քոյ. (՟Բ. Մնաց. ՟Թ. 4։)
Թուլացո՛, զի՞ կայ մեր եւ քո. (Ղկ. ՟Դ. 54. յն. թո՛ղ։)
Անապակ (գինին) զմարմնոյ զօրութիւնսն թուղացուցանէ։ Զոգւոյն պնտութիւնս թուղացուցանելով. (Փիլ. քհ. ՟Զ։)
Սառնամանիքն զտօթսն թուլացուցանեն. (Արիստ. աշխ.։)
Մի՛ կարծեր չարչարանօքդ քո թուլացուցանել զմիտս. (Յհ. կթ.։)
Եւ որպէս Թոյլ տալ. թողացուցանել. թող տալ.
Ոչ թուլացուցին պատաղել նմա զայնու. (Խոր. ՟Գ. 26։)
Մտանելոյ ի մարդ չունի իշխանութիւն առանց Աստուծոյ թուլացուցանելոյ։ Թէ չէր Քրիստոսի թուլացուցեալ, ոչ իշխէր մտանել ի նա, այլ վասն յանդիմանելոյ զանձնիշխանութիւն երկոցուն՝ թուլացոյց. (Եզնիկ.։)
Թուղացուցեալ մարմնոյն կրել զիւրսն։ Նոյնպէս եւ զարտօսրն իրաւացոյց, զբնական լինել ի մարմնի պատահումնն թուղացոյց. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Եւ զայս թուղացուցանել նոցա ի հանգիստ մինչեւ ի մահ. (Արշ.։)
looseness, relaxation, slackness;
weakness, feebleness, debility;
faintness, languour;
enervation, effeminacy, softness;
— առնել, to give relief, to set at liberty, to permit, to allow, cf. Թուլացուցանեմ.
χάλασις, χάλασμα, ἅφεσις laxatio, remissio μαλακία molities Թոյլ գոլն կամ թուլանալն. մեղմութիւն. մեղկութիւն. թուլամորթութիւն. կակղութիւն.
Սաստկութիւն եւ թուլութիւն ընդունի պատահմանցն ընդունելութիւն. (Պորփ.։)
Ոչ միշտ խստութեամբն խեղդել, եւ ոչ համակ թուլութեամբ մեղկել. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Քաջ գիտեմ եւ զհոռոմոց զթուլութիւնն. (Փարպ.։)
Գիտէր զթուլութիւն հաւատոց նոցա։ Մի՛ թուլութեամբ լքանիցիմք։ Նեղէր զնոսա, եւ ոչ լուաւ ի նոցանէ բան թուլութեան. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե. ՟Ը։)
ԹՈՒԼՈՒԹԻՒՆ. որպէս Թոյլտուութիւն.
Անհնա՛ր է չարին գործել ինչ՝ առանց թուլութեան (առ յԱստուծոյ). (Վանակ. յոբ.։)
Խաբէութեամբ առ ժամանակ մի թուլութիւն արարեալ. (Եղիշ. ՟Բ։)
bank, mole;
causeway, pier, dam;
— նաւի, gunwale breast-works.
χῶμα agger Հողաբլուր. հող բարձրացեալ. ցանկ. պատնէշ.
Աւերեաց զթումբս գետոց. (Ագաթ.։)
Գնացք ջուրց հզօրագոյն գետոց սովոր են մաշել եւ փլուցանել զթումբս շրթանց ջուրցն։ Որ է գողոց սովորութիւն՝ ի վեր ընդ թումբս վազել, եւ ընդ ցանկս արկանիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։ ՟Բ. 12։)
Եւ Շրջանակ կողից նաւու բարձր.
Նաւ մեծ՝ պարիսպս անքակս ունիցի շուրջ զթումբսն. (Ոսկ. ես.։)
cf. Դեղթափ.
Դեղ ընդդէմ թունից. դեղաթափ. lapis bezaar, bezoor, pazahar, venenum tollens. պատիժահ քար. ... (Բժշկարան.։ Հին բռ.։)
ԹՈՒՆԱԹԱՓ կամ ԹԻՒՆԱԹԱՓ ԼԻՆԵԼ. Թափել յայլս զիւր թոյնս կամ զցասումն վնասակար.
Մի՛ թիւնաթափ լինիր յեղբայրն խրատու պատճառաւ. (Նեղոս.։)
Կամէր թիւնաթափ լինել ի գաղթականսն՝ որ ի բերդին. (Ուռհ.։)
full of poison, venomous, poisonous;
envenomed.
ԹՈՒՆԱԼԻ ԹՈՒՆԱԼԻՑ. որ եւ ԹԻՒՆԱԼԻ, ԹԻՒՆԱԼԻՑ. Լի թունօք. թունաբեր.
Զթունալից որպէս զօձի զլեզուդ քո շարժել ընդդէմ նոցա. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զօձն թիւնալից. (Վրդն. ել.։)
Յօձից թունալից խայթոցաւորաց. (Երզն. լս.։)
ԹՈՒՆԱԼԻ ԹՈՒՆԱԼԻՑ. որ եւ ԹԻՒՆԱԼԻ, ԹԻՒՆԱԼԻՑ. Լի թունօք. թունաբեր.
Զթունալից որպէս զօձի զլեզուդ քո շարժել ընդդէմ նոցա. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զօձն թիւնալից. (Վրդն. ել.։)
Յօձից թունալից խայթոցաւորաց. (Երզն. լս.։)
thin, puny, ill-developed, half-grown (fruit).
Իբր Անպիտան. տկար.
Նախկին ընձիւղեալ պտուղքն սին եւ թուպ լինին. (Վահր. յայտն.։)
fore part of the lungs, or the part between the stomach and the lungs.
Առաջք թոքոց ի կողմն կրծոց. (ըստ յն. եւ եբր. թոքք).
Եհար զարքայն իսրայէլի ընդ զրահսն եւ ընդ թոքառաջսն. (՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 34։)
thorax, breast, chest.
ԹՈՔԱՏՈՒՆ կամ ԹՈՔՏՈՒՆ. Տեղի՝ ուր զետեղեալ կայ թոքն կենդանւոյ.
Կողքն, եւ թոքտունն (ձիոյ՝ լիցի՛ն) լայն եւ արձակ. (Վստկ.։)
cf. Թոքատուն.
Կողքն, եւ թոքտունն (ձիոյ՝ լիցի՛ն) լայն եւ արձակ. (Վստկ.։)
ԹՈՔԱՏՈՒՆ կամ ԹՈՔՏՈՒՆ. Տեղի՝ ուր զետեղեալ կայ թոքն կենդանւոյ.
consumption, phthisis;
consumptive, phthisical.
Ցաւ թոքոց. եւ Ունօղն զայն ցաւ. որ եւ ԹՈՔԱԾ ասի. որպէս եւ Հազալն՝ ռմկ. թոքալ ասի (լծ. լտ. թո՛ւսսիօ)։ (Վստկ.։)
cf. Թռչիմ.
Որպէս թռչունք եւ ճանճք թռանին. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 2։)
Թռանելն զանկարծն եւ զարագն յայտնէ. (Խոսր.։)
to flutter, to flap, to fly about.
ԹՌԹՌԱՄ ԹՌԹՌԵՄ կամ ԹՐԹՌԵՄ. Ստէպ թռանիլ իբրեւ զթիթեռն, շարժիլ. ոստոստել. թռչըտիլ, թռթռիլ.
(Զսիրտն) եւ յետ վախճանին տակաւին եւս թնդալ եւ թռթռալ ասեն, իբրեւ առաջին եղեալ, եւ յետոյ ապականեալ. (Փիլ. այլաբ.։)
Զնորափետուր ձագօքն միշտ թռթռելով. (Լաստ. ՟Ժ։)
Կաքաւն զանձն իւր առաջի դնէ որսորդաց, թրթռէ երթայ, ոչ ունել տայ որսորդացն. (զձագս իւր). (Սեբեր. ՟Ժ։)
cf. Թռթռեմ.
ԹՌԹՌԱՄ ԹՌԹՌԵՄ կամ ԹՐԹՌԵՄ. Ստէպ թռանիլ իբրեւ զթիթեռն, շարժիլ. ոստոստել. թռչըտիլ, թռթռիլ.
(Զսիրտն) եւ յետ վախճանին տակաւին եւս թնդալ եւ թռթռալ ասեն, իբրեւ առաջին եղեալ, եւ յետոյ ապականեալ. (Փիլ. այլաբ.։)
Զնորափետուր ձագօքն միշտ թռթռելով. (Լաստ. ՟Ժ։)
Կաքաւն զանձն իւր առաջի դնէ որսորդաց, թրթռէ երթայ, ոչ ունել տայ որսորդացն. (զձագս իւր). (Սեբեր. ՟Ժ։)
to cause to fly;
to elevate, to raise, to exalt the mind;
— զթեւս, to spread out the wings.
Յերկինս ի վեր թռուցանէ. (Մաշկ.։)
ἁναπτερόω pennis seu alis instruo, excito ἑκπετάζω, διαπετάζω distendo, expando Տալ թռչել, իրօք կամ նմանութեամբ. եւ Բանալ զթեւս որպէս թռուցեալ. սաւառնիլ. թռցընել, թեւերը բանալ. կր. թռչիլ.
Թռուցանէ նովաւ զմէգ իւր. (Յոբ. ՟Ի՟Զ. 9։)
Թռուցանել զիս առ Աստուած. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
Եթէ կենդանի իցեմք, եւ եթէ մեռեալք, նովաւ հանդերձ թռուցանէ զմեզ. (Եփր. ՟ա. թես.։)
Եմուտ առ մահ, թռոյց զմարմինս մարդկան ընդ երկինս. (Եփր. ծն.։)
Տե՛ս թէ զիա՞րդ ընտանի բարբառովն թռոյց զլսօղսն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Եւ էր քերոբէիցն թռուցեալ զթեւս իւրեանց ի վերայ տապանակին. (՟Բ. Մնաց. ՟Ե. 8։ եւ ՟Գ. Թագ. ՟Ը. 7։)
Թեւածեալ թռուցար յանմարմին աշխարհի. (Եղիշ. միանձն.։)
Արագ արագ թռուսջի՛ր. այսինքն թռանիջիր. (Ես. ՟Ժ՟Դ. 3։)
flight;
ի թռչանի, in flight, in flying.
Թռչումն. թռիչք. փէրվազ.
Անդէն ի թռչանի անդ անցանեն զմիմեամբք։ Յառաջել քան զընկերն ի թռչանի։ Եւ ի թռչանի կուտ ջամբէ ձագուցն. (Վեցօր. ՟Ը։)
to fly, to take flight, to soar;
— ի մտաց, to escape one's memory, to go out of one's mind, to be forgotten;
— բանին , to divulge immediately, to make public.
πέτομαι, πέταμαι , διαπέτομαι եւ այլն. volo, avolo, evolo, volito. Ասի եւ ԹՌԱՆԻԼ, ԹՌՆՈՒԼ. Թռիչս առնուլ. սլանալ թեւաւորաց. վերաթեւել. թեւապարել. սաւառնիլ. սրանալ. խոյանալ. նմանութեամբ՝ Երագ ընթանալ՝ սահելով յօդս, ի ջուրս, եւ այլն. արաբ. թայլըռ. թ. թէյռան էթմէք. սալմաք.
Ձագք արծուեաց ի բարձունս թռչին. (Յոբ. ՟Ե. 7։)
Ել ի քրովբէս, եւ թռեաւ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. 12։)
Թռիցեն նաւք այլազգեաց։ Ո՞վ են սոքա, որ իբրեւ զամպս թռուցեալ են. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 14։ ՟Կ. 8։)
Ի թռչել սրտի իմոյ առաջի երեսաց նոցա. (Եզեկ. ՟Լ՟Բ. 10։)
Զոր օրինակ նաւ մի թռուցեալ ի վերայ ծովային ջուրցն բազմութեան. (Եղիշ. ՟Ը։)
Թռեալ ի խորանէն սպիտակ աղաւնի. (Ճ. ՟Ա.։)
Թռեաւ խմորն կենաց ի ծածուկ յազգս նորա. (Եփր. ծն.։)
Ի մեր մտացս թռեալ սլացաւ. (Լմբ. սղ.։)
Թռեաւ ի դուրս ի տանէ իբրեւ զնետ։ Ես՝ ի սկզբանէ ոչ թռչել յերդմնասիրութիւն գովելի ասեմ. (Ոսկիփոր.։)
large black kite.
Ազգ ինչ թռչնոյ. կամ ագռաւու, կամ արծուոյ.
Թռչնաքաշտ, որ մեծամեծ են եւ սեւաթոյր, սլացաւ վերուստ ի վայր, եւ կամեցաւ յափշտակել ինչ ի սեղանոյն. (Ուռպ.։)
the flight, the flying.
որ եւ ԹՌԻՉՔ, ԹՌՉԱՆ. Թռչելն.
Իւրովն գերազանցէ թռչմամբ. (Պիտ.։)
Յարմարս առ ի պէտս թռչման. (Սարգ. յկ. ՟Է։)
Թէ ոչ թագաւորն նոցա թռչման առաջնորդեսցէ։ Եթէ ի թռչման աղերսանքն կասեսցին, ողորմութեանն զօրութիւն զնա թեթեւացուսցէ. (Բրս. գորդ. եւ Բրս. ողորմ.։)
Վարագոյրն ի թռչմանէն ի մէջ ածեալ է. այսինքն ըստ յն. բէ՛դասմա ծագէ ի բէ՛դամէ, որ է թռչել. (Փիլ. ել. ՟Դ. 96։)
like hushes, hushy.
Թփոյ նման։ Ոսկիփոր.։
thick, bushy, full of hushes;
—ք, thicket, copse, brushwood, bushes.
λόχμη dumetum, fruticetum, virgultum densum Ուր են թուփք խիտ առ խիտ.
Ի թփուտ մացառս այսր անդր ընթանալով. (Նիւս. կազմ.։)
Ի թփուտս եւ ի մայրիս. (Վրդն. ծն.։)
full of spittle;
— առնել, cf. Թքակոծեմ.
Երեսք թքալիցք, եւ ծնօտք ապտակեալք. (Եղիշ. խչ.։)
Թքալից եղեալ, ապտակեալ, կռփեալ. (Խոսր. պտրգ.։)