fire-brand, incendiary, burner;
linstock;
—ք, conflagration, fire;
— նաւ, fire-ship;
— առնել, to set on fire, to set flames to;
— լինել, to be burnt, destroyed by burning.
· Calfa
Հրձիգ արար նա զմիջագետս զմիջագետս։ Զամենայն քաղաքս նոցա տամբք իւրեանց եւ զաւանս նոցա հրձիգ արարին։ Հրձիգ արար զտունն տեառն եւ զապարանսն արքունի։ Հրձիգ լիցի երկիրն աստուծոյ։ Հրձիգ եղեն յարկք նոցա։ Այլ նոքա կամէին՝ թէ հրձիգ լեալ էին։ Փառք եղեն հրձիգ.եւ այլն։
indisposition, ailing, illness, sickness, infirmity, disease, complaint, disorder, malady, distemper;
passion;
թեթեւ, դժնդակ, վտանգաւոր, մահացու, ծանր —, slight, painful, dangerous, serious, fatal illness;
հիւանդանալ —, անկանել ի —, to catch, to contract a disease;
ախտանալ — անբուժելի, to be seized with an incurable malady;
զայրացուցանել կամ մեղմացուցանել զ—, to increase, to alleviate pain or sickness;
բժշկալ զ—, to cure;
անցուցանել զ—, բժշկիլ, կազդուրիլ ի —թէնէ, to get well, to be cured, recovered from illness;
կեղծել զ—, to feign sickness;
cf. Թօթափիմ, cf. Հինօրեայ.
· Calfa
Չա՛ր է նախանձ. ի հիւանդութենէս յայսմանէ լի են դատաստանք դատաւորաց։ Մերժել զհիւանդութիւնս այնոցիկ, որք զտունս պայծառս շինեն։ Հիւանդութիւնս այս (կոծոյ) առաւել յաղթահարէ զկանայս. քանզի պարծանս համարին զլալիւնս եւ զաղաղակս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18. եւ 16։)
to weave;
to plait;
to braid;
to twist, to enlace, to entwine, to intertwine;
to knit;
to compose, to write;
— զնենգութիւն, to hatch wickedness, to frame or get up a plot, to machinate, to devise.
· Calfa
Զանճառ պսակն, զոր հիւսեցին մատունք հզօրիդ. (Բենիկ.։)
guest, visitor, stranger;
— անդնդոց, Jonah.
· Calfa
ξένος peregrinus, hospes Հեռաւոր ոք հրաւիրեալ. օտար եւ պանդուխտ ընկալեալ ի տուն ուրուք ասպնջականութեամբ.
hospice;
guest's apartment.
· Calfa
ξενοδοχεῖον hospitium, diversorium. Տուն եւ տեղի ընդունելութեան հիւրից. հիւրատուն. օտարանոց.
ingenious, shrewd, sharp, clever;
crafty, cunning, artful.
· Calfa
Եմք հնարագէտք, եւ յայսպիսի պատրանս իմաստունք. (Լմբ. սղ.։)
vn. va. to sound, to resound, to boom, to echo;
— պղնձոյ, to toll, to ring, to gingle, to tinkle;
— ծովու, to murmur, to roar;
— հողմոց, to blow, to whistle, to rustle;
— հրացանի, to whizz, to whistle;
— հրետի, to boom;
— բանից, to announce, to spread abroad, to publish;
— զբառս, to pronounce;
ոչ բարւոք — ականջաց, to grate upon, to offend the ear;
— դրամոց, to chink.
· Calfa
Քաղցրաձայն հաւուց բարբառ հնչէր։ Հնչեաց համբաւն ի տուն փարաւոնի։ Ի ձէնջ հնչեաց բանն աստուծոյ՝ ոչ միայն ի մակեդովնիա։ Հնչեցէ՛ք ի մակդող։ Հնչեսցեն երկոքեան ականջք իւր։ Մուրճ եւ ամենայն ինչ երկաթի ոչ հնչեաց ի շինել նորա. եւ այլն։
Ի վերնատունն հնչեալ հողմաձայն հնչմամբ։ Ի հնչել հարաւային հողմոյն։ Մինչեւ հնչեալ հողմոյ ուժգին։ Սառնամանիք ցրտոյ հնչեն յոյժ խստական. (Շար.։ Իգն.։ եւ Նար. երգ.։ Յիսուս որդի.։ Երզն. ոտ. երկն.։)
spiritually, according to the spirit, divinely;
allegorically, mystically.
· Calfa
Տարաւ ի տուն իւր զանդամալոյծն, եւ խնամարկեաց զնա հոգեպէս. (եւ հաճէր զմիտս նորա. Վրք. հց. ձ։)
vn. va. to open or extend the wings;
to cover with the wings.
· Calfa
Որպէս հողմ սաստիկ ի վերուստ հոլաթեւեալ ի վերնատունն կայր սրբոցն։ Եկն ի բարձանց իշխանութեամբ ապենիազն՝ հոլաթեւեալ աղաւնակերպ ի ձայն հնչման. (Տաղ.։)
cf. Հողանիւթեայ.
· Calfa
Հողանիւթ բնութիւն, կամ մատունք, կերպ, մարմին, բարունակ. (Խոսր.։ Զքր. կթ.։ Նար. ՟Ի. ՟Հ՟Ը։ Ճ. ՟Ը.։ Շար.։)
Զոր ոչ բաւեն տանել հրաբուն հրեշտակք, մատունք հողանիւթք շօշափէին. (Մեկն. ղկ.։)
howling, whistling like the wind.
· Calfa
Ի վերնատունն հնչեալ հողմաձայն հնչմամբ. (Շար.։)
certain, true, indubitable, sure, convincing, conclusive, incontestable, positive;
demonstrative, justificative;
cf. Հաւաստեաւ;
— կորուստ, certain loss;
— գիտել, to know for certain;
— առնել, to assure, to convince, to prove;
— իմն է զի, it is certain that.
· Calfa
σαφής certus, manifestus, perspicuus ἁκριβής accuratus, diligens, exploratus, requisitus. (ի ձայնիցս Աստի, հաստատ. յստակ. եւ հա՛. այո. հաւանելի. հաւատալի, եւ այլն) Ճշգրիտ. ստոյգ. հաստատուն. քաջայայտ. աներկբայ. արժանահաւատ. անվրէպ. ճիշդ. անաչառ.
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
· Calfa
ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ. իբր Աներկեւան. անքոյթ. հաստատուն. անպակաս.
faithful, believing;
faithful, loyal;
trusted;
believer;
ճշմարիտ —քն, the true believers.
· Calfa
ՀԱՒԱՏԱՑԵԱԼ. πιστός fidelis Հաւատարիմ. հաստատուն ի մտերմութեան կամ ի հաւատս.
syllogist.
· Calfa
Որպէս զգիտունսն հաւաքաբանից հնարից. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
mild, meek, gentle, affable;
calm, tranquil, still;
softly, gently.
· Calfa
Խաղաղ եւ հեզ ցօղով արբուցանէ զտունկս եւ զբոյսս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
sweetness of temper or disposition, mildness, gentleness, sweetness, affability, kindness, courteousness.
· Calfa
idleness, laziness, supineness, slowness, tardiness, listlessness, negligence, lukewarmness, indifference.
· Calfa
Զի իցէ չափ ինչ հաստատուն առ միմեանս՝ հեղգութեան եւ արագութեան. (Պղատ. տիմ.։)
torrent, flood, inundation, overflow;
— ջուրց, deluge;
— հրոյ, torrent of flame;
— մարդկան, throng of people, crowd, immense concourse;
—ս արտասուց իջուցանել, to shed a flood of tears;
հոսէին արսուք իբրեւ զ—, tears ran down in torrents.
· Calfa
Ծովալիճն ի հեղեղ դարձեալ՝ ողողանէր զտունն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Բեւեռեմ;
to write, to compose.
· Calfa
Միայն ի փայտ խաչին հեղուսայ։ Մատունքն հեղուսեալ ի խաչն. (Լմբ. համբ. եւ Լմբ. սղ.։) Եւ Կցել. պատուաստել զհիւսուած բանի. շարահիւսել.
very far, farther;
far, from afar, afar off.
· Calfa
Քաղդէացւոց իմաստունք, որք ոչինչ կարի հեռագոյնք ի մովսիսէ (ժամանակաւ). (Արծր. ՟Ա. 1։)
trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.
· Calfa
Քեցեցէ՛ք զորդիսն ի հետոց նոցա ի տուն։ Ոչ խոտորեցաւ ի հետոց աբեներայ. (՟Ա. Թագ. ՟Զ. 7։ ՟Բ. Թագ. ՟Բ. 19։)
Ոտք անզգամի ... եւ հետք նորա չեն հաստատուն. (Առակ. ՟Ե. 6։)
cf. Հետիոտից.
· Calfa
Ել արքայ, եւ ամենայն տուն նորա ի հետիոտս. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 17. յն. հետեւակ։)
having a superb head of hair, long-haired, bushy-haired;
proud of his hair;
leafy, branchy, bushy.
· Calfa
Հերապանծ տունկն պտղակորոյս անկենդան. (Նար. ՟Թ։)
sheepfold, fold.
· Calfa
Իբրեւ զտուն եւ զհօտարան՝ տանօղ ամենեցուն. (Երզն. քեր.։)
uncle, father's brother.
· Calfa
Ոչ թողում հօրեղբօր իմում։ Տրտունջ զհօրեղբօրէն իւրմէ. (Խոր. ՟Գ. 22. եւ 31։)
giving or emitting a voice or sound;
echoing, sonorous;
crier;
awaker, rouser;
— եղջիւր, acoustic or ear-trumpet;
— լինել, to cause a voice or sound to be heard, to resound, to re-echo, to cry against, to defy.
· Calfa
Զձայնն բազումք լուան, այլ զձայնատուն ոչ տեսին. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 15։)
Աստ օրհնեցէ՛ք. ի գիշերին երթեալ ի տուն տեառն՝ եւ այլոց ձայնատու լինել հրամայէ։ Ասացեալ բանիս գոհութեան՝ ամենայն պաշտօնէիցն ձայնատու լեալ. (Խոսր.։)
vocal;
s. gr. vowel;
* — պատարագ, high-mass
· Calfa
Եոմոսս, եւ ձայնաւոր տունս հելլենացիս. (Վրք. հց. ՟Բ։)
glove;
ագուցանել ձեռէս, to glove;
ագանել ձեռէս, to put on one's gloves;
հանել զձեռէս, to unglove, to take another's gloves off;
to unglove, to pull or take off one's gloves.
· Calfa
Չէ՛ պարտ քահանային՝ յորժամ յագապ երթան, ձեռէս բառնալ, եւ տանել ի տուն. (Կանոն. (ուր մա՛րթ է իմանալ եւ զթաթս կենդանւոյ ուտելիս. ռմկ. փաչա)։)
juggler, conjurer, wizard;
mountebank, tumbler.
· Calfa
Որ կանայս ձեռնածուս ի տունս մուծանիցէ, արտաքոյ է քրիստոնէութեան. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
enterprise, undertaking;
subscription, signature;
argument, reasoning.
· Calfa
Ետուն ձեռնարկ միաբանութեան արքայի. (Ուռպ.։)
tail;
— առ —, — to —, one after another.
· Calfa
Շունս՝ որոց ձեռքն իբրեւ զձկանց տտունս։ Առիւծն ձետովն ծածկէ զշաւիղն իւր. (Եւս. քր. ՟Ա։ Մաքս. ի դիոն.։)
olive-tree, olive;
— վայրենի, wild -;
ծաղիկք —նւոյ, olive-blossom;
լեառն —նեաց, Mount of olives.
· Calfa
horse-footed.
· Calfa
Եւ այլ մարդիկ, որոց բարձք այծից, եւ այլս ձիոտունս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
smelted, cast, founded;
massive, heavy;
pure, fine;
font, cast;
mass, ingot, wedge;
weight, heaviness.
· Calfa
ՁՈՅԼ. χυτός fusilis, fusus στερεός solidus, firmus συγκεκλειμένος conclusus. գրի եւ ՁՈՅՂ, ՁԻՒԼ. Արմատ ձուլելոյ. որպէս Ձուլեալ. ձուլած. միապաղաղ. եւ Պինդ. հոծ. խիտ. ստուար. հաստատուն. թափծու, պինտ, ամուր, սառած.
gratuitousness;
gratuitous, voluntary;
for nothing, gratis, free of cost, scot free, gratuitously;
—ք, gifts, presents.
· Calfa
Զմիտս ի տունս եւ ի շահս եւ յայլ ձրի բանս շրջելով. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
cf. Մտադիր լինիմ.
· Calfa
Ոչ մտադրէր հայրապետական խրատուն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.
· Calfa
Նստել ի տունս, եւ մտածութիւն առնուլ զաւուրն այնորիկ. (Բրս. արբեց.։)
presumption;
prepossession, prejudice.
· Calfa
Տե՛ս զմտահաճութիւնն, զի մեծատունն ըստ հարստութեանն իմն գնայ. (Ոսկ. ես.։)
witty, very intelligent, ingenious, lively.
· Calfa
Հարուստ՝ այսինքն զօրաւոր կամ ճոխ մտօք. կորովամիտ. մտացի. հանճարեղ. իմաստուն. գիտնաւոր.
to enter, to go or come in, to introduce, insinuate or intrude oneself;
to penetrate into, to slip in;
— առ ոք, առաջին ուրուք, to present oneself, to call on, to visit;
— աղօթից առաջի ուրուք, to be heard, hearkened to;
— առ ումեմն, to be a guest, to receive hospitality, to be lodged;
— առ կին, to know a woman;
— ի վերայ օտարի ամուսնոյ, to commit adultery;
— ի or ընդ գիրկս, ընդ աղեղն, to bend a bow;
ի դատաստան, ի դատ —, to sue, to bring an action against, to summon before a magistrate or court of justice;
ընդ դատաւորաւ —, to act the judge;
ընդ երկիր —, to plunge into an abyss, to be engulfed, swallowed up;
ընդ գետին —, to be overwhelmed with shame, to hide one's confusion under the earth;
— ի ծառայութիւն, to enter a person's service, to serve;
— յորդեգրութիւն, to be adopted;
երաշխաւոր —, to guarantee, to become security;
— ի պայքար, to dispute, to contest;
ի փորձ —, to prove, to try, to make an experiment;
— ընդ մերով մարդկութեամբս, to be clothed with our humanity;
ի քուն —, to be overcome with sleep, to sleep, to lay to sleep;
— արեգական, to go down, to set;
ընդ քիրտն —, to sweat, to work hard, to give oneself much trouble;
— ի նաւ, to embark, to go on board a vessel;
— ընդ անձին, to be at enmity with oneself;
— ընդ լծով or — ընդ ձեռամբ ուրուք, to submit, to become subject to;
— դիւի ի մարդ, to possess;
— ի ճաշ, to sit or be at table.
· Calfa
Մո՛ւտ դու եւ ամենայն տուն քո ի տապանդ. եւ եմուտ։ Եմուտ աբրամ յեգիպտոս։ Մտանել ի տաճարն, կամ ի սրբութիւն։ Ընդ դրունս, կամ ընդ դուռն քաղաքի։ Ի տուն. անդր. ի սենեակ. տանէ ի տուն. ի նաւ. ի ծով. ի կաւ. եւ այլն։
fruit-bearing, fructiferous;
loaded with fruits;
— ծառ, fruit-tree.
· Calfa
Անկատար ժամանակօք տունկք մրգաբերք. (Իմ. ՟Ժ. 7։)
Դրախտ նռնենեաց՝ հանդերձ պտղովք մրգաբերաց։ Մանրագորք ետուն զհոտ իւրեանց, եւ առ դուրս մեր ամենայն մրգաբերք. (Երգ. ՟Դ. 13։ ՟Է. 13։)
fruitless;
— առնել, to shake down the fruit.
· Calfa
ՄՐԳԱԹԱՓ ԱՌՆԵԼ. Թափել ի ծառոց զպտուղս. զրկել զտունկս ի մրգաց.
Խիստ է հողմն հիւսիսի, եւ մրգաթափ առնէ զտունկս. (Վրդն. սղ.։)
to approach, to place next or near to, to approximate, to draw, bring or put near.
· Calfa
Ունել ի մօտ զիմաստունս, եւ զանմիտն ոչ մօտեցուցանել. (Փարպ.։)
the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.
· Calfa
Ի յ՝անմահարար ծառոյն՝ նախատունկ յայտնեալ արմատ. (Շ. տաղ ի ստեփ.։)
cf. Յախճապակի.
· Calfa
Ոմանք արտաքոյ յարկաց թշուառանայցեն. իսկ մեք բնակիցեմք ի տունս ոսկւով եւ արծաթով փայլեալս, եւ մանր յախճապակօք յեղեալս. (Ածաբ. աղք.։)
cf. Յախուռն.
· Calfa
Ո՛չ յախուրն ինչ անձկամ տեսանել զձեզ։ Այնպէս յախուր տանէ ի տուն որսալով. (Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)