to exchange, to make an exchange, to barter;
to substitute for, to fill the place of;
to succeed;
to permute, to alternate;
to compensate, to counterbalance;
— զտեղի, to take the place of, to substitute for;
— զանձն ի վերայ ճշմարտութեան, to give oneself for the truth;
— զոք ի վերայ ապահովութեան հասարակաց, to sacrifice a person for the public safety;
— զկեանս իւր ի վերայ ուրուք, to hazard one's life in defence of a person;
զմահ ընդ կենաց — քան, t o die rather than yield.
· Calfa
Ընդ միգիշերոյ զբովանդակ յաւիտեանսն փոխանակեսցուք. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
to restitute, to requite, to recompense;
cf. Փոխադրեմ.
· Calfa
Մեսրոբայ փոխատրելով զհայերէն աթութայսն ըստ անսայթաքութեան սիղոբայից հելլենացւոց. (Խոր. ՟Գ. 33.) այսինքն վերածելով ի նոյն կարգ այբուբեանական՝ ըստ անվրէպ համեմատութեամբ տառադարձութեամբ. կամ բացատրելով զայբուբենս մեր նորագիւտս՝ հնչմամբ վանկից նաեւ տառիւք յունաց։
s. anat. scrotum.
· Calfa
Փոշտանկ է անկումն աղեաց ի փոշտն՝ որ զկոկովանս պատէ. (Լծ. նիւս.։)
to grow warm, to be excessively hot, to be burnt, scorched;
to be in a fever.
· Calfa
Ճառագայթիւք տապանայր ծովն սառնապատ լճիւն։ Ի տօթոյ տապանայ, եւ ի ցրտոյ բրտանայ։ Թէ տապացեալ ոք կարօտեսցի զովանալոյ. (Շար.։ Մանդ. ՟Ը։ Փարպ.։)
cemetery, burial-ground;
— եկեղեցւոյ, church-yard.
· Calfa
Ետ տանել զինքն ի տապանատուն հարցն ի վանսն գլակայ։ Թաղեցին զաշոտ ի տապանատունն առաջին թագաւորացն հայոց. (Մամիկ.։ Ուռհ.։)
cf. Տասնհարուածեան.
· Calfa
Եւ համօրէն տասնհարուածեայ գաւազանաւն զբովանդակն տանջելով քանդէր երկիր. (Պիտ.)
of the ten plagues.
· Calfa
Եւ համօրէն տասնհարուածեայ գաւազանաւն զբովանդակն տանջելով քանդէր երկիր. (Պիտ.)
of ten dogmas.
· Calfa
Ուր բովանդակիցի տասնեակ հրաման կամ վարդապետութիւն հաւատոյ.
to be borne about, to be shaken, agitated;
to differ, to be unlike.
· Calfa
Տարաբերեալ միաձունք վանաց ի վանս։ Անժուժկալ կրօնաւոր խռիւ եւ անապատի, որ ի հողմոց անդադար տարաբերի։ Իբրեւ զխռիւ ինչ ի հողմոյ տարաբերեալք դանդաչեն. (Նեղոս.։ Կիր. ՟ը. խհ.։ Յհ. կթ.։)
ungraceful, unadorned;
deformed, ugly.
· Calfa
Տարազարդ հարուածովք զանձեւութեանցն քաղաքաց ածեն զվանդումն։ Բարեկարգ յարմարութիւն անցեալ ի տարազարդ առաւել դասեալ լինէր յեղանակումն. (Պիտ.։)
constitute itself, to proceed, to issue.
· Calfa
Ուրոյն կայանալ կամ տարրանալ. բաղկանալ որպէս քանակ տարորոշ. տիրապէս բովանդակիլ. յերիւրիլ.
different, unlike, various, diverse, dissimilar, sundry;
—ք, difference.
· Calfa
Ի տարբերս թուոց, եւ ի բովանդակութիւն ժամանակաց. (Արծր. ՟Ա. 1։)
cf. Տարեգլուխ.
· Calfa
Յաղագս տարեմտին՝ ի վանական վարդապետէ։ Ամսամուտ, տարեմուտ, շաբաթամուտ։ Զանազան է եւ մուտ տարեմտից։ Եբրոյեցւոց եւ մակեդոնացւոց տարեմուտն ի միասին է. (եւ այլն. Վանակ. որպէս եւ Վրդն. սղ.։ Տօմար.։)
to aggregate, to assemble, to reunite, to collect, to gather together.
· Calfa
Ընդ հովանեաւ տաւաղին անմահական տնկոցն։ Շնորհեա՛ զխաղաղութիւնեկեղեցւոյ եւ ընդ սովին տաւաղեալ հօտի։ Ի մի փարախ ուղղափառ եկեղեցւոյ տաւաղեսցին. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շ. գանձ.։ Կիռ. ման. թղթ.։)
to harrow.
· Calfa
Տափանել. հարթել զանդս տափանաւ, որ է բահաձեւ կամ վանդակաձեւ երկաթի ժանեօք.
ignorance, nescience, rudeness, rawness, unskilfulness;
մեծ, թանձրամած, սոսկալի —, great, utter, gross, complete ignorance;
առ տգիտութեան, through ignorance;
զգածնուլ տգիտութեամբ, թաւալիլ ի տգիտութեան, to live, to wallow in ignorance.
· Calfa
Զգործ տգիտութեան նոցա անմեղութիւն համարեսցիս։ Զտգիտութիւն խոստովանեաց հռետորն. (Ագաթ. Խոր. ՟Գ. 53։)
inexperienced, inexpert, raw, unpracticed, new;
untamed, wild.
· Calfa
ἁδάμαστος, ἁζυγής, δυσήνιος indomitus μόσχος vitulus, juvencus եւ այլն. Մատաղահասակն յանասունս՝ չեւ մղեալ ի գործ. անփորձ. անվար. անլուծ. դժուարասանձ. անհամետ. չեւ եւս ճնշեալ. պզտիկ, ճիվան, կէնճ.
cf. Երամեմ.
· Calfa
Րամեալ մարդկան ազգ ժողովին։ Րամեալքս զքեզ տէր աղաչեմք։ Րամեալ զօրացն պարսկական՝ մարտիւ ընդ զօրըս հայաստան։ Րամեալ բոլորդ քո մարմին (այսինքն բոլոր բովանդակ). (Շար.)
assemblage, reunion;
prayer;
րոտմամբ սրտի, with palpitating heart.
· Calfa
Րոտմամբ վշտացն եղիա բորբոքեալ, զկռապաշտութեան գիշերն վանեալ. (Տաղ.։)
nocturn (religious service in the night).
· Calfa
Զկնի ցայգապաշտամանն ընտրեալ ժողովոյն զայր ոմն վանական՝ կամեցան առնել կաթողիկոս. (Կաղանկտ.։)
to frequent, to haunt;
to continue, to persevere, to perpetuate, to last.
· Calfa
Ցանգորդեալ սրբոցն անդրէն ի վանսըն դառնային. (Տաղ համբ.։)
net, seine;
net-work;
snare;
cf. Ցանցատեսակ;
սփռել զ—, to spread nets;
անկանիլ ի —ս, to be caught, taken in a net;
to be snared, netted, entrapped.
· Calfa
vn. va. to speak imperiously, lordly;
seriously, sensibly.
· Calfa
Արդ ահա ընդ միտ ածեալ, առ աստուած տիրաբանէ։ Մի՛ ոք կարծեսցէ ի վերայ աստուծոյ զստուերս իսկապէս տիրաբանիլ։ Իսկ աստ բարբառք տիրաբանեալք. (Փիլ. լին. ՟Բ. 54. եւ իմաստն։ Ոսկ. ղկ.։ Տիրաբանեն՝ զբավանդակ զերկին նմա առանձինն ստանալ. Եփր. աւետար.։)
dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.
· Calfa
Ի տաճարին աստուծոյ՝ դաբիրայն անուանեալ՝ այլոցն սրբոց տիրական եւ բովանդակիչ ասիւր. (Շ. բարձր.։)
to domineer, to rule, to lord over.
· Calfa
Եւ Խնամարկել. հովանի լինել. տիրութիւն ընել.
ignorance, simplicity, silliness, idiocy.
· Calfa
Խոստովանի զտխմարութիւնն, եւ ուսանի ի ճշմարտութենէն. (Սեբեր. ՟Է։)
weak-mindedness, slowness, stupidity, dulness, imbecility.
· Calfa
Անհաւատալի իմում տկարամտութեանս կարծեցեալ։ Ըստ տկարամտութեանմերոյ ոչ եղեաք բաւական յիշել զբովանդակն ի կարգի. (Փարպ.։)
small house, cottage, cabin, hut.
· Calfa
οἱκόν domicilium, nidus. Տնիկ. փոքրիկ եւ անշուք տուն, բնակարան. խուղ. դադարք. վանք.
steward, economist, manager, bursar;
— վանաց, cellarist;
— եկեղեցւոյ, church-warden;
— աստուածային օրինաց, dispenser of the divine precepts.
· Calfa
cf. Տողական;
continual;
in series, by order, successively.
· Calfa
Բովանդակեսցուք զճառս տողանիս կարելոյ, որ յաւուրց ծննդեան փրկչին. (Եւս. պտմ. ՟Է. 30։)
fleet;
cf. Նաւատորմ.
· Calfa
Զտորմիղ նաւամարտիկնաւացն յունաց վանեալ վկանդէր։ Նաւամարտիկ տորմիղ նաւացն նաւարկեաց ի փասին գետ։ Արգիացւոց տորմիղ նաւացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
giving;
donation, gift, presents;
alms;
duty, taxes, impost;
—ք առատ՝ առնեն զբարեկամ զուարթ, short reckonings make long friends.
· Calfa
Ո՛վ կարէ զառատութիւն տրոցն՝ նորա բանիւ բովանդակել. (Սարգ.։)
leaf;
leaves;
— ծաղկանց, corolla, petal;
տատանիլ որպէս զ—, to quiver like an aspen leaf;
եւ — չանկանի թէ աստուած չկամի, no leaf falls but God's will drops it.
· Calfa
φύλλον folium. Սաղարթ. թերթ կանաչագեղ արձակեալ յոստոց ծառոց՝ ի զարդ եւ ի հովանի ծաղկանց եւ բուսոց. եափրագ, վարագ.
change of place, translocation, displacing, removal;
locomotion;
translocation;
cf. Տեղապահութիւն.
· Calfa
to be informed of, instructed in, acquainted with, to make inquiries, to acquire instruction or knowledge, to inquire, to teach oneself.
· Calfa
Հարցեալ տեղեկանայր զկարգ վանաց։ Յորմէ ստուգագոյն եւս տեղեկացաւ զամենայն ոճով։ Եւ զայն ոչ էր տեղեկացեալ նորա տակաւին ... Զայս ամենայն տեղեկացաւ ի նմանէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Խոր. ՟Բ. 83։ Եղիշ.։)
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
· Calfa
Աննիւթն եւ անիմանալին անեզր է եւ անսահման, տեսակաւ ոչ չափի, եւ տեղեաւ ոչ բովանդակի. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
very cool, very agreeable, fresh.
· Calfa
Ընդ այսպիսւոյ հովանաւոր տամբ, ի ներքոյ պայծառ ձեղուան քաջահովւոջ վայելեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 30։)
shadowy, well shaded, umbrageous.
· Calfa
εὕσκιος umbrosus, gratas umbras habens. Որ բարւոք ստուեր արկանէ, այսինքն հովանի առնէ. հովանաւոր. աղէկ շուք ընօղ.
Ընդ հովանեաւն, զոր ի դդմենւոյն ուղէշքն պատէին՝ դիւրաշուք եւ քաջաստուեր. (Փիլ. յովն.։)
cf. Քառակուսի.
· Calfa
Եւ էր քաղաքն քառակուսի ձեւք կոչին նման չեղոյն։ Քառակուսի աղանց հովանի. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 16։ Եւկղիդ.։ Շար.։)
adj. s. square;
— արմատ, root — թուոյ, of a number.
· Calfa
Եւ էր քաղաքն քառակուսի ձեւք կոչին նման չեղոյն։ Քառակուսի աղանց հովանի. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 16։ Եւկղիդ.։ Շար.։)
adj. gr. tetrachronous.
· Calfa
Երկավանգք. համբոյրն ն՝երկուց երկայնաց՝ քառամանակ. ո՛րգոն, մա՜շտո՜ց։ Եռավանգք. ստեղն ն՝երկայնէ եւ ն՝երկուց աղօտաց՝ քառամանակ. ո՛րբար, ա՜բրաամ։ Վերջատանջն ն՝երկուց աղօտաց եւ ն՝եզէ ն՝երկարէ՝ քառամանակ. որպիսի, սաղոմո՜վն։ Քօղաղօտն ն՝ազօտէ եւ ն՝երկայնէ եւ ն՝աղօտէ՝ քառամանակ. ո՛րզան, փիղղի՜պպոս. (Թր. քեր.։)