entrance, entry, coming or going in, introduction, access, approach, admission;
gate, street-door, portal;
porch, atrium, vestibule;
income, revenue, rent;
carnal knowledge;
cf. Կանացի;
—ք արեւու, sun-set, setting, going down;
the setting sun, the west;
—ք արեւային, heliacal sun-set;
—ք աստեղ, immersion;
յելից մինչեւ ց-ս արեւու, from sun-rise to sun-set;
— եւ ել or ել եւ —, income and expenses;
— եւ ել նաւաց, arrival and departure of ships;
—ք եւ ելք, entering and leaving;
comers and goers;
— ամսոյ, first day of the month;
ի մտից արեւու, towards or near evening;
ի —ս լինել or դառնալ արեւու, to disappear, to set;
— առնել, to make one's entry, to enter to go in;
— or —ս գտանել, to be admitted, to have access, to be received;
— եւ ել առնել, to come in and go out;
իմանալ զ—եւ զել ուրուք, to know all a person's goings out and comings in, all his designs and actions;
ժամս որոշել ել եւ մտից, to fix the times of audience;
համարձակ — շնորհել առ ինքն, to give free access to him;
ոչ գիտեմ զել եւ զ— իմ, I do not know how to act;
խաղաղութի՞ւն իցէ —դ քո, is peace with you? do you bring peace?.
· Calfa
Զմուտ թագաւորին զարտաքին դարձոյց ի տուն տեառն։ Որ բնակեալդ ես ի մուտս ծովուդ։ Մինչեւ ի մուտս եմաթայ։ Ի դրունս հզօրաց սպասէ, եւ ի մուտս օրհնի։ Պահէ զսեամս մտից իմոց։ Ի մուտս նորոյ դրանն։ Առաջի մտից դրանն։ (որպէս նախադրունք. πρόθυρον, πρόπυλον vestibulum ). Լայնութիւն մտին չորեքտասան կանգուն, կամ երկուս կանգունս։ Զմուտսն վեղ կանգուն։ Երկու մուտք տաճարին, եւ երկու մուտք սրբութեանցն։ Երկոցունց շրջանակաւ մտիցն։ Երկու մուտք միոյ, եւ երկու մուտք միւսոյ դրանն։ եւ այլն։
administrator, manager;
steward, provider, victualler;
dispenser, distributor;
— վանից, cellarer.
· Calfa
Զմատակարարդ եւ զսպասաւոր մեծս խորհրդոյ։ Արարողին բանին խօսակիցք, մատակարարք կամակատարք. (Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)
to administer, to manage;
to distribute, to dispense;
to victual, to provide, to stock, to store, to furnish;
— զսուրբ խորհուրդս, to administer the sacraments.
· Calfa
χορηγέω, ἑπιχορηγέω sumtus praebo, largior, mnistro, subministro διακονέω, οἱκονομέω dispenso. Մատակարար լինել. տնտեսել. տնօրինել. բաշխել. մատուցանել. պաշտել. սպասահարկել.
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
· Calfa
Առ նորա անքննութիւնն ընծայութիւն անգիտութեան մատուցանելի է։ Զսպասաւորութիւնն՝ յոր կարգեցան, անդադար մատուցանեն. (Եզնիկ.։)
to be or become cupbearer, to present drinks, to fill the glasses, to pour out wine;
to administer, to distribute, to dispense.
· Calfa
Արբին զհոգին սուրբ, եւ երգեցեցին ի մէջ ծովուն. որում մատռուակէր մարիամ քնարաւն։ Զի եւ ամպրք սպասաւորք հրամանացն մատռուակեն։ Ի մատռուակելն երկրի՝ յորժամ կամի՝ զշահեկանսն մատուցանէ։ Մատռուակեն յարբանեկել. (Ագաթ.։)
insinuating, fawning, flattering, striving for favour, servile.
· Calfa
Որ մարդահաճոյքն էին եւ սուտակասպասք. յն. մի բառ. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 10։)
cf. Մարդկօրէն.
· Calfa
Գունդխ գաբրիէլեան եւ միքայէլեան՝ մերձաւոր սպասաւորքն աստուածայայտնութեան որդւոյ, ի մարդկապէսն տնօրէնութիւն. (Ճ. ՟Ժ.։)
stratagem;
means, experient, resource, remedy;
skill, art, ability, cleverness, mastery;
—նօք, ingeniously, cunningly.
· Calfa
store, deposit;
warehouse;
purveyor;
երկինք նմացօղոյ, the heavens shall drop down dew.
· Calfa
Համբարակ. մատակարար կամ սպասաւոր։
lifting up, elevation, ascension, rising, ascent;
Ascension-day.
· Calfa
Խաչանիշ համբարձմամբ ձեռացն մովսիսի ընդդէմ ամաղեկայ. կամ բարձմամբ աչաց սպասէին հոգւոյն. (Շար.։)
to have patience, to be patient, to endure, to suffer, to support, to bear, to undergo, to sustain;
to persevere, to remain firm and constant, to persist;
to wait;
— յամուսնութէնէ, to live single;
to live continently, chastely;
որ համբերեսցէ ի սպառ՝ նա կեցցէ, he that shall endure unto the end, the same shall be saved.
· Calfa
ὐπομένω, ὐποφέρω sustineo, suffero, tolero եւ այլն. διακαρτερέω perduro. Բերել յանձին սիրով եւ երկայնմտութեամբ զընդդէմսն յօժարութեան. կրել զկիրս եւ զվիշտս անտրտունջ. տանել իրաց ծանունց. հանդուրժել. ժուժկալել. հանդարտել. անխռով, եւ յուսով սպասել.
to look, to give a look, to cast the eyes on, to see;
to look upon, to gaze on, to consider attentively, to look in the face, to observe, to contemplate, to speculate, to weigh well;
to take care;
to concern, to regard;
to have in view, to aspire to, to aim at;
to face, to front, to look on, to overlook;
գեղեցիկ հայելով, handsome, elegant, beautiful, charming;
— ի վեր, to look up;
— ընդ պատուհանն, to peep or look in at the window or through the window;
— գաղտագողի, to look stealthily at;
պշուցեալ — յոք անյագ, to gaze with greedy or devouring eyes at, to stare at;
— յայրատս or յայրատութեամբ, to look at impudently, lustfully, lewdly;
— յոք սիրով, գորովալից աչօք, to look at lovingly or tenderly, to look sweet upon, to cast sheep's eyes on, to ogle;
— խանդաղատանօք, to gaze on dotingly, with fondness, with glistening eyes;
ընդ ակամբ — յոք, to look scornfully at or with contempt;
— մտօք, to contemplate, to muse on;
ոչինչ հայեցեալ ի, in spite of, despite;
մինչդեռ նա այսր անդր հայէր, as he looked about or around.
· Calfa
ՀԱՅԵԼ. որպէս Ակնունել. մնալ. խիթալ. սպասել.
quotidian, daily;
continual;
assiduous, frequent;
cf. Հանապազ;
— պատարագ, perpetual sacrifice.
· Calfa
Յիշատակ կամ նշանակ հանապազորդ։ Ճրագ, ռոճիկ, հաց, սպաս, պաշտօն հանապազորդ. եւ այլն, ստէպ ի սուրբ գիրս.
condition, quality, state;
kind, species, nature;
details, circumstances, particulars;
attribute, disposition, situation;
way, manner;
model;
proof;
— ժամանակին, actual state of things;
ստիպողական —, emergency;
յամենայն —նս, in any way, at all events.
· Calfa
Հանգամանք խրատուց, կամ արուեստից, ճարտարութեան, վնասակացութեան, գործոց, աշխատելոյ, առնելոյ, որսալոյ, հերձլոյ զմարմինս, սպասաւորութեան, աշխարհաշէն կենցաղոյս, պատերազմի, վայելչութեան գեղոյ, իրաց, պարգեւաց, տեսլեան, խորանին. (եւ այլն. Յճխ.։ Եզնիկ.։ Կորիւն.։ Խոսր.։ Շ. մտթ.։ Սարգ.։ Եւս. քր.։ Նախ. ել. եւ այլն։)
cf. Հանդերձանք.
· Calfa
ՀԱՆԴԵՐՁԱՆ որ եւ ՀԱՆԴԵՐՁ ըստ ՟Բ նշ. σύνθεσις , πραγματεία compositio, apparatus. Պատրաստութիւն. կազմութիւն. կազմած. տարազ պէսպէս. սար եւ սարաս. բաղադրութիւն այլ եւ այլ իրօք հանդերձան. յօրինուած. սպաս. զարդ. հանդէս. պէտք. կահք.
linen, of linen.
· Calfa
Կանոն հանդերձեղէն սպաս օրհնելոյ. (Մաշտ.։)
to dress, to get ready, to prepare;
to make or get up;
to put in order, to arrange, to dispose, to fit up, to settle;
to provide, to furnish, to garnish, to set off, to deck, to adorn, to embellish, to clothe;
to equip, to arm, to fit out;
to construct.
· Calfa
κατασκευάζω instruo, paro ζεύγνυμι jungo κοσμέω orno. Հանդերձանս իմն առնել. պատրաստել սպասիւք եւ սարօք. կազմել. յարդարել. զարդարել. յօրինել. յարմարել. հոգալ կամ տալ զպէտս եւ զընծայս. յուղարկել ամենայն պիտոյիւք կամ բարեօք. շտկել շտկտել։ սազել.
to prepare oneself, to get ready, to be in readiness, to set about, to fall to, to be about to, on the point of, going to;
to dress, to put on one's clothes, to clothe oneself;
— ի չու, to get ready or prepare for a journey;
—ձեալ էր դարձ առնել ի տուն, he was ready to return, or was on the point of returning home.
· Calfa
Հանդերձեալ ասի՝ որ լինելոցն է, չեւ եւս լեալն։ Վասն զի ակնկալութեամբ սպասեմք առնուլ զառաջիկայն, հանդերձեալ կոչեմք. (Խոսր.։)
retired, lone, lonely, solitary.
· Calfa
Առաքէին արս որս յեղբարց ի սպասաւորութիւն առ ի պէտս վանիցն. (Զի եւ այլ խցաւորացն հոգս տանէին. Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Խցարգել.
· Calfa
Առաքէին արս որս յեղբարց ի սպասաւորութիւն առ ի պէտս վանիցն. Զի եւ այլ խցաւորացն հոգս տանէին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
that which conceals or hides;
cover, lid.
· Calfa
Զտաշտսն, եւ զծածկիչսն, եւ զամենայն սպաս սեղանոյն. (Թուոց. ՟Դ. 14։)
heavy, onerous;
oppressive;
difficult.
· Calfa
Ծանրաբեռինս կենդանեացն ընդ այսպիսի սպասաւորութեամբք լծեաց. այսինքն զբեռնաբարձս. (Նիւս. կազմ.։)
baggage;
furniture;
household goods, chattels;
wealth, possessions;
weight.
· Calfa
Ծանրութիւն զարդուց եւ սպասուց. կահ կարասի. աղխ.
servile, slavish;
զգենուլ զկերպ —, ի — խոնարհիլ պատկեր, to become man, to take the human form.
· Calfa
δουλικός, δουλότινος servilis. Սեպհական ծառայից կամ ծառայութեան. այլ զփրկչէն ասի ստէպ որպէս Մարդկային. ջ Հնազանդութիւն ծառայական։ Ծառայական սպասաւորութիւն, երկիւղ, կապանք, մասն, բնութիւն։ Զծառայականաւն չափով ոչ անցանել. եւ այլն. (Պիտ.։ Ագաթ.։ Լմբ.։ Նար.։ Եղիշ.։ Իգն.։ եւ վասն տեառն.)
fellow-servant, helpmate;
colleague, fellow-member, fellow-professor.
· Calfa
Ծառայ ծառայակցի սպաս պաշտաման մատուցանել. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
to serve, to wait upon;
— բանից, մտաց գրոց, to translate literally;
— freely.
· Calfa
δουλεύω servio. առնել ումեք ծառայութիւն. սպասաւորել. պաշտել. պաշտօն մատուցանել. հպատակել. ծառայ լինել, կամ ստրուկ, եւ հարկատու, եւ գերի.
service, office;
servitude, slavery, captivity, yoke;
vassalage, dependence, subjection;
ի— արկանել՝ կացուցանել՝ նուաճել, ի հարկի ծառայութեան կացուցանել, to subjugate, to reduce to slavery;
— առնել, հարկանել, մատուցանել, to serve, to render service.
· Calfa
δουλεία servitus. Ծառայ գոլն. վիճակ ծառայից. ծառայանալն, եւ ծառայելն. սպասաւորութիւն. պաշտօն. աշխատութիւն. հպատակութիւն. ստրկութիւն. գերութիւն. հարկատուութիւն.
thirsty, dry;
thirsting or panting for, ardent, eager;
— սուր, slaughterous, exterminating sword;
— արեան, bloodthirsty, sanguinary;
— եմ յոյժ, I am very thirsty.
· Calfa
Առիւծ քաղցեալ, եւ գայլ ծարաւի։ Որ ծարաւիդ էք, երթա՛յք ի ջուր։ Բերե՛ք ջուր ընդ առաջ ծարաւեաց։ Ապաւէն ծարաւեաց։ Որպէս ջուր ցուրտ անձին ծարաւոյ ախորժալի է։ Արբո՛ ինձ սակաւ մի ջուր, զի ծարաւի եմ (յն. ծարաւեցայ)։ (Իբրեւ զերկիր ծարաւի) (այս ինքն անջրդի) որ սպասիցէ անձրեւի. եւ այլն։
towel;
linen napkin;
cf. Լուարան.
· Calfa
Առեալ սպասաւորին ի լուացարանէն ջուր եբեր նմա։ Բերէին զնա յեկեղեցին, եւ դնէին լուացարան, եւ լուանային զձեռս ամենայն եղբարքն ի լուացարանն, եւ արկանէին զջուր լուացարանին ի վերայ նորա. (Վրք. հց.։)
like a light, clear, luminous;
—ք, angels
· Calfa
Զերկնայինս լուսակերպիցն կոչեցեր զնոսին սպասաւորս։ Զվերնոցն անմահ հրեշտակացն լուսակերպից։ Պարուրին պարտք լուսակերպից. (Նար. ՟Լ՟Ե. ՟Ձ՟Ա. ՟Ղ՟Ա. եւ Նար. մծբ.։)
like the light, clear, bright, brilliant;
beautiful.
· Calfa
Պատանեակս լուսատեսակս՝ սպասաւորս ուրախութեան. (Արծր. ՟Ե. 7։)
mystical;
mysterious;
sacramental;
emblematical, symbolical;
rational, thinking, prudent;
adviser, counsellor;
— իմաստ, rhapsody, religious rapture.
· Calfa
Խորհրդականժամ (պատարագի)։ Դրոշմն կամ (վերստին) ծնունդ խորհրդական։ Խորհրդական հացիւն եւ բաժակաւն։ Խորհրդական սպաս։ Սեղանք խորհրդականք. (Լմբ.։ կոչ։ ՃՃ.։ Արծր.։)
cook;
chop-house keeper.
· Calfa
Խոտկարարքն, եւ սպասաւորք՝ որք ի սեղանս ճոխաց զկերակուրսն բերեն. (Նիւս. կուս.։)
to startle, to alarm, to frighten, to terrify, to appal, to strike with terror;
to frighten away;
to hasten, to precipitate.
· Calfa
to escape, to flee, to take to flight, to steal away;
to retreat, to retire, to disappear;
to shuffle, to elude, to tergiversate.
· Calfa
Գունդք հրեշտակաց գռոթ տուեալ ի վերուստ խուսափելով անդ հասանեն ի սպասաւորութիւն. (Կանոն.։)
number;
enumeration;
list, order, rank;
quantity;
era, epoch;
number of chapters (in a book);
—ք, arithmetic;
վերացեալ —, abstract number;
—ք or Գիրք Թուոց, Book of Numbers;
ոչ էր or ոչ գոյ նոցա —, բազում էին քան զ—, their multitude was innumerable;
թուով ամք, մարդիկ, few years;
few men, persons;
թուով են առաքինիք, virtuous people are rare;
ի թուոյ փախչել, to be innumerable, numberless;
անցուցանել ընդ —, ի — արկանել or — համարոյ առնել, to number, to count, to calculate;
to range, to set in order;
ի — արկանել զզօրս, — համարոյ առնել զօրաց, to review the troops;
ի — or ընդ — մտանել, ի — անկանել, to be of, or among the number;
կարգել ի — այլոց, to reckon or rank among;
կարգել զոք ի — սրբոց, to canonize, to number among the saints;
ի — ասել, to recite;
ի — գիտեմ, ուսեալ եմ, I know by heart, memory or rote;
— համարուց, — համարոյ ամենայնի, the detail;
the sum total;
cf. Ոսկեթիւ.
number.
· Calfa
Թուով բերէին զսպասսն, եւ թուով տանէին. (՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 28։)
good speaking, flattering, fawning, deceitful.
· Calfa
Որ ստէպ թռթռայ. դիւրադարձ. ճարտար, պատիր. սուտակասպաս. քաղցրաբան.
orderly, regularly, suitably, methodically.
· Calfa
Կարգաւորապէս սպասաւորել, կամ ուսանել, բերել (զկարգ բանին). (Փարպ.։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
cf. Կարգաւորաբար.
· Calfa
Կարգաւորապէս սպասաւորել, կամ ուսանել, բերել (զկարգ բանին). (Փարպ.։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
contrary, opposite;
adversary, hostile, unfavourable, inimical;
discordant;
incompatible;
prep. adv. against, contrary to;
opposite, facing, in front of;
զնորին —ն, նմին or նորին —, ի —էն, ընդ —ն, on the contrary, on the wrong side;
against the grain, in a contrary sense, backwards;
ամենեւին իսկ —, directly or diametrically opposite, quite the reverse;
— ուղիղ մտաց, in spite of sense and reason;
— կամաց նորա, against his will or grain, in spite of him;
forcibly;
— կալ, to stand, remain, stay or stop in the face of, in front;
to oppose, to withstand, to resist, to make head against, to cope with;
— լինել, to be contrary, to oppose;
ընդ —ս լինել միմեանց, to be at variance;
—, ի —ն or ընդ —ս ելանել, մտանել, ընթանալ, լինել, to oppose, to form an opposition to, to rise up or against, to go against, to run counter, to withstand, to counteract, to thwart, to cross;
ընդ —ս ելանել, cf. Հակամտեմ.
· Calfa
Սրբութեանցն ինչ սպասաւորութեան անօթ, կամ թէ գործոյից, կամ թէ ամենեւին նոցին հակառակ. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 7։)
cf. Համախորհուրդ.
· Calfa
Հանդերձ տիմոթէիւ, որ ընդ իւրն էր համախորհ ի սպասաւորութիւն աւետարանին. (Ոսկ. փիլիպ.։)
cf. Համախորհուրդ.
· Calfa
Հանդերձ տիմոթէիւ, որ ընդ իւրն էր համախորհ ի սպասաւորութիւն աւետարանին. (Ոսկ. փիլիպ.։)
having the same office or function, colleague.
· Calfa
Որպէս սարկաւագակիրք նորին, եւ համապաշտօն սպասաւորք բանին կենաց. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
equally glorified, equally adorable;
equal in rank or honour, having the same dignity.
· Calfa
Եթէ տէրն ի սպասաւորութիւն իւրոց ծառայիցն ոչ ամաչեաց, զի՞նչ արժան է առնել մեզ համապատուոցս. (Բրս. հց.։)
cf. Կցորդ.
· Calfa
Կցորդակից լինին զօրաց երկնաւորաց առ սպասաւորութիւն մարդկան. (Յճխ. ՟Բ։)
double-faced, double-dealing, dissembling;
hypocrite, dissembler.
· Calfa
Որ ունի եւ վարէ կեղծիս լաւութեան արտաքուստ՝ հակառակ ներքին չար խորհրդոց եւ բարուց իւրոց. խաբեբայ. սուտակասպաս, խարդախ. նենգաւոր. եւ Ո՛չ պարզ, այլ իբր բազմակողի՝ խաբեական. պատիր. սուտ.