Definitions containing the research սպաս : 608 results

Մուտ, մտի, մուտք, մտից

s. ast. adv.

entrance, entry, coming or going in, introduction, access, approach, admission;
gate, street-door, portal;
porch, atrium, vestibule;
income, revenue, rent;
carnal knowledge;
cf. Կանացի;
—ք արեւու, sun-set, setting, going down;
the setting sun, the west;
—ք արեւային, heliacal sun-set;
—ք աստեղ, immersion;
յելից մինչեւ ց-ս արեւու, from sun-rise to sun-set;
— եւ ել or ել եւ —, income and expenses;
— եւ ել նաւաց, arrival and departure of ships;
—ք եւ ելք, entering and leaving;
comers and goers;
— ամսոյ, first day of the month;
ի մտից արեւու, towards or near evening;
ի —ս լինել or դառնալ արեւու, to disappear, to set;
— առնել, to make one's entry, to enter to go in;
— or —ս գտանել, to be admitted, to have access, to be received;
— եւ ել առնել, to come in and go out;
իմանալ զ—եւ զել ուրուք, to know all a person's goings out and comings in, all his designs and actions;
ժամս որոշել ել եւ մտից, to fix the times of audience;
համարձակ — շնորհել առ ինքն, to give free access to him;
ոչ գիտեմ զել եւ զ— իմ, I do not know how to act;
խաղաղութի՞ւն իցէ —դ քո, is peace with you? do you bring peace?.

· Calfa

NBHL (1)

Զմուտ թագաւորին զարտաքին դարձոյց ի տուն տեառն։ Որ բնակեալդ ես ի մուտս ծովուդ։ Մինչեւ ի մուտս եմաթայ։ Ի դրունս հզօրաց սպասէ, եւ ի մուտս օրհնի։ Պահէ զսեամս մտից իմոց։ Ի մուտս նորոյ դրանն։ Առաջի մտից դրանն։ (որպէս նախադրունք. πρόθυρον, πρόπυλον vestibulum ). Լայնութիւն մտին չորեքտասան կանգուն, կամ երկուս կանգունս։ Զմուտսն վեղ կանգուն։ Երկու մուտք տաճարին, եւ երկու մուտք սրբութեանցն։ Երկոցունց շրջանակաւ մտիցն։ Երկու մուտք միոյ, եւ երկու մուտք միւսոյ դրանն։ եւ այլն։


Մատակարար, աց

s.

administrator, manager;
steward, provider, victualler;
dispenser, distributor;
— վանից, cellarer.

· Calfa

NBHL (1)

Զմատակարարդ եւ զսպասաւոր մեծս խորհրդոյ։ Արարողին բանին խօսակիցք, մատակարարք կամակատարք. (Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)


Մատակարարեմ, եցի

va.

to administer, to manage;
to distribute, to dispense;
to victual, to provide, to stock, to store, to furnish;
— զսուրբ խորհուրդս, to administer the sacraments.

· Calfa

NBHL (1)

χορηγέω, ἑπιχορηγέω sumtus praebo, largior, mnistro, subministro διακονέω, οἱκονομέω dispenso. Մատակարար լինել. տնտեսել. տնօրինել. բաշխել. մատուցանել. պաշտել. սպասահարկել.


Մատուցանեմ, ուցի

va.

to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.

· Calfa

NBHL (1)

Առ նորա անքննութիւնն ընծայութիւն անգիտութեան մատուցանելի է։ Զսպասաւորութիւնն՝ յոր կարգեցան, անդադար մատուցանեն. (Եզնիկ.։)


Մատռուակեմ, եցի

va.

to be or become cupbearer, to present drinks, to fill the glasses, to pour out wine;
to administer, to distribute, to dispense.

· Calfa

NBHL (1)

Արբին զհոգին սուրբ, եւ երգեցեցին ի մէջ ծովուն. որում մատռուակէր մարիամ քնարաւն։ Զի եւ ամպրք սպասաւորք հրամանացն մատռուակեն։ Ի մատռուակելն երկրի՝ յորժամ կամի՝ զշահեկանսն մատուցանէ։ Մատռուակեն յարբանեկել. (Ագաթ.։)


Մարդահաճոյ, ից

adj.

insinuating, fawning, flattering, striving for favour, servile.

· Calfa

NBHL (1)

Որ մարդահաճոյքն էին եւ սուտակասպասք. յն. մի բառ. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 10։)


Մարդկապէս

adv.

cf. Մարդկօրէն.

· Calfa

NBHL (1)

Գունդխ գաբրիէլեան եւ միքայէլեան՝ մերձաւոր սպասաւորքն աստուածայայտնութեան որդւոյ, ի մարդկապէսն տնօրէնութիւն. (Ճ. ՟Ժ.։)


Մարզանք

s.

exercise;
gymnastic apparatus.

· Calfa

NBHL (1)

Կրթանք, կամ հանդերձանք, սպասք.


Մարթանք, նաց

s. adv.

stratagem;
means, experient, resource, remedy;
skill, art, ability, cleverness, mastery;
—նօք, ingeniously, cunningly.

· Calfa


Համբարակ, աց

s.

store, deposit;
warehouse;
purveyor;
երկինք նմացօղոյ, the heavens shall drop down dew.

· Calfa

NBHL (1)

Համբարակ. մատակարար կամ սպասաւոր։


Համբարձումն, ման

s.

lifting up, elevation, ascension, rising, ascent;
Ascension-day.

· Calfa

NBHL (1)

Խաչանիշ համբարձմամբ ձեռացն մովսիսի ընդդէմ ամաղեկայ. կամ բարձմամբ աչաց սպասէին հոգւոյն. (Շար.։)


Համբերեմ, բերի, բեր, բերեցի, բերեա

vn.

to have patience, to be patient, to endure, to suffer, to support, to bear, to undergo, to sustain;
to persevere, to remain firm and constant, to persist;
to wait;
— յամուսնութէնէ, to live single;
to live continently, chastely;
որ համբերեսցէ ի սպառ՝ նա կեցցէ, he that shall endure unto the end, the same shall be saved.

· Calfa

NBHL (1)

ὐπομένω, ὐποφέρω sustineo, suffero, tolero եւ այլն. διακαρτερέω perduro. Բերել յանձին սիրով եւ երկայնմտութեամբ զընդդէմսն յօժարութեան. կրել զկիրս եւ զվիշտս անտրտունջ. տանել իրաց ծանունց. հանդուրժել. ժուժկալել. հանդարտել. անխռով, եւ յուսով սպասել.


Հայիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

vn.

to look, to give a look, to cast the eyes on, to see;
to look upon, to gaze on, to consider attentively, to look in the face, to observe, to contemplate, to speculate, to weigh well;
to take care;
to concern, to regard;
to have in view, to aspire to, to aim at;
to face, to front, to look on, to overlook;
գեղեցիկ հայելով, handsome, elegant, beautiful, charming;
— ի վեր, to look up;
— ընդ պատուհանն, to peep or look in at the window or through the window;
— գաղտագողի, to look stealthily at;
պշուցեալ — յոք անյագ, to gaze with greedy or devouring eyes at, to stare at;
— յայրատս or յայրատութեամբ, to look at impudently, lustfully, lewdly;
— յոք սիրով, գորովալից աչօք, to look at lovingly or tenderly, to look sweet upon, to cast sheep's eyes on, to ogle;
— խանդաղատանօք, to gaze on dotingly, with fondness, with glistening eyes;
ընդ ակամբ — յոք, to look scornfully at or with contempt;
— մտօք, to contemplate, to muse on;
ոչինչ հայեցեալ ի, in spite of, despite;
մինչդեռ նա այսր անդր հայէր, as he looked about or around.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՅԵԼ. որպէս Ակնունել. մնալ. խիթալ. սպասել.


Հանապազորդ, աց

adj. adv.

quotidian, daily;
continual;
assiduous, frequent;
cf. Հանապազ;
— պատարագ, perpetual sacrifice.

· Calfa

NBHL (1)

Յիշատակ կամ նշանակ հանապազորդ։ Ճրագ, ռոճիկ, հաց, սպաս, պաշտօն հանապազորդ. եւ այլն, ստէպ ի սուրբ գիրս.


Հանգամանք, նաց

s. adv.

condition, quality, state;
kind, species, nature;
details, circumstances, particulars;
attribute, disposition, situation;
way, manner;
model;
proof;
— ժամանակին, actual state of things;
ստիպողական —, emergency;
յամենայն —նս, in any way, at all events.

· Calfa

NBHL (1)

Հանգամանք խրատուց, կամ արուեստից, ճարտարութեան, վնասակացութեան, գործոց, աշխատելոյ, առնելոյ, որսալոյ, հերձլոյ զմարմինս, սպասաւորութեան, աշխարհաշէն կենցաղոյս, պատերազմի, վայելչութեան գեղոյ, իրաց, պարգեւաց, տեսլեան, խորանին. (եւ այլն. Յճխ.։ Եզնիկ.։ Կորիւն.։ Խոսր.։ Շ. մտթ.։ Սարգ.։ Եւս. քր.։ Նախ. ել. եւ այլն։)


Հանդերձան, ի

cf. Հանդերձանք.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՆԴԵՐՁԱՆ որ եւ ՀԱՆԴԵՐՁ ըստ ՟Բ նշ. σύνθεσις , πραγματεία compositio, apparatus. Պատրաստութիւն. կազմութիւն. կազմած. տարազ պէսպէս. սար եւ սարաս. բաղադրութիւն այլ եւ այլ իրօք հանդերձան. յօրինուած. սպաս. զարդ. հանդէս. պէտք. կահք.


Հանդերձեղէն, ղինի, նաց

adj.

linen, of linen.

· Calfa

NBHL (1)

Կանոն հանդերձեղէն սպաս օրհնելոյ. (Մաշտ.։)


Հանդերձեմ, եցի

va.

to dress, to get ready, to prepare;
to make or get up;
to put in order, to arrange, to dispose, to fit up, to settle;
to provide, to furnish, to garnish, to set off, to deck, to adorn, to embellish, to clothe;
to equip, to arm, to fit out;
to construct.

· Calfa

NBHL (1)

κατασκευάζω instruo, paro ζεύγνυμι jungo κοσμέω orno. Հանդերձանս իմն առնել. պատրաստել սպասիւք եւ սարօք. կազմել. յարդարել. զարդարել. յօրինել. յարմարել. հոգալ կամ տալ զպէտս եւ զընծայս. յուղարկել ամենայն պիտոյիւք կամ բարեօք. շտկել շտկտել։ սազել.


Հանդերձիմ, եցայ

vn.

to prepare oneself, to get ready, to be in readiness, to set about, to fall to, to be about to, on the point of, going to;
to dress, to put on one's clothes, to clothe oneself;
— ի չու, to get ready or prepare for a journey;
—ձեալ էր դարձ առնել ի տուն, he was ready to return, or was on the point of returning home.

· Calfa

NBHL (1)

Հանդերձեալ ասի՝ որ լինելոցն է, չեւ եւս լեալն։ Վասն զի ակնկալութեամբ սպասեմք առնուլ զառաջիկայն, հանդերձեալ կոչեմք. (Խոսր.։)


Խցարգել

adj.

retired, lone, lonely, solitary.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքէին արս որս յեղբարց ի սպասաւորութիւն առ ի պէտս վանիցն. (Զի եւ այլ խցաւորացն հոգս տանէին. Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Խցաւոր

cf. Խցարգել.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքէին արս որս յեղբարց ի սպասաւորութիւն առ ի պէտս վանիցն. Զի եւ այլ խցաւորացն հոգս տանէին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Ծածկիչ

s.

that which conceals or hides;
cover, lid.

· Calfa

NBHL (1)

Զտաշտսն, եւ զծածկիչսն, եւ զամենայն սպաս սեղանոյն. (Թուոց. ՟Դ. 14։)


Ծանրաբեռն, ռինք, ռանց

adj.

heavy, onerous;
oppressive;
difficult.

· Calfa

NBHL (1)

Ծանրաբեռինս կենդանեացն ընդ այսպիսի սպասաւորութեամբք լծեաց. այսինքն զբեռնաբարձս. (Նիւս. կազմ.։)


Ծանրոց, աց

s. mech.

baggage;
furniture;
household goods, chattels;
wealth, possessions;
weight.

· Calfa

NBHL (1)

Ծանրութիւն զարդուց եւ սպասուց. կահ կարասի. աղխ.


Ծառայական, ի, աց

adj.

servile, slavish;
զգենուլ զկերպ —, ի — խոնարհիլ պատկեր, to become man, to take the human form.

· Calfa

NBHL (1)

δουλικός, δουλότινος servilis. Սեպհական ծառայից կամ ծառայութեան. այլ զփրկչէն ասի ստէպ որպէս Մարդկային. ջ Հնազանդութիւն ծառայական։ Ծառայական սպասաւորութիւն, երկիւղ, կապանք, մասն, բնութիւն։ Զծառայականաւն չափով ոչ անցանել. եւ այլն. (Պիտ.։ Ագաթ.։ Լմբ.։ Նար.։ Եղիշ.։ Իգն.։ եւ վասն տեառն.)


Ծառայակից, կցի, կցաց

s.

fellow-servant, helpmate;
colleague, fellow-member, fellow-professor.

· Calfa

NBHL (1)

Ծառայ ծառայակցի սպաս պաշտաման մատուցանել. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)


Ծառայեմ, եցի

vn.

to serve, to wait upon;
— բանից, մտաց գրոց, to translate literally;
— freely.

· Calfa

NBHL (1)

δουλεύω servio. առնել ումեք ծառայութիւն. սպասաւորել. պաշտել. պաշտօն մատուցանել. հպատակել. ծառայ լինել, կամ ստրուկ, եւ հարկատու, եւ գերի.


Ծառայութիւն, ութեան

s.

service, office;
servitude, slavery, captivity, yoke;
vassalage, dependence, subjection;
ի— արկանել՝ կացուցանել՝ նուաճել, ի հարկի ծառայութեան կացուցանել, to subjugate, to reduce to slavery;
— առնել, հարկանել, մատուցանել, to serve, to render service.

· Calfa

NBHL (1)

δουλεία servitus. Ծառայ գոլն. վիճակ ծառայից. ծառայանալն, եւ ծառայելն. սպասաւորութիւն. պաշտօն. աշխատութիւն. հպատակութիւն. ստրկութիւն. գերութիւն. հարկատուութիւն.


Ծարաւի, ւոյ, աւեաց

adj. fig.

thirsty, dry;
thirsting or panting for, ardent, eager;
— սուր, slaughterous, exterminating sword;
— արեան, bloodthirsty, sanguinary;
— եմ յոյժ, I am very thirsty.

· Calfa

NBHL (1)

Առիւծ քաղցեալ, եւ գայլ ծարաւի։ Որ ծարաւիդ էք, երթա՛յք ի ջուր։ Բերե՛ք ջուր ընդ առաջ ծարաւեաց։ Ապաւէն ծարաւեաց։ Որպէս ջուր ցուրտ անձին ծարաւոյ ախորժալի է։ Արբո՛ ինձ սակաւ մի ջուր, զի ծարաւի եմ (յն. ծարաւեցայ)։ (Իբրեւ զերկիր ծարաւի) (այս ինքն անջրդի) որ սպասիցէ անձրեւի. եւ այլն։


Լուացարան, աց

s.

towel;
linen napkin;
cf. Լուարան.

· Calfa

NBHL (1)

Առեալ սպասաւորին ի լուացարանէն ջուր եբեր նմա։ Բերէին զնա յեկեղեցին, եւ դնէին լուացարան, եւ լուանային զձեռս ամենայն եղբարքն ի լուացարանն, եւ արկանէին զջուր լուացարանին ի վերայ նորա. (Վրք. հց.։)


Լուսակերպ

adj.

like a light, clear, luminous;
—ք, angels

· Calfa

NBHL (1)

Զերկնայինս լուսակերպիցն կոչեցեր զնոսին սպասաւորս։ Զվերնոցն անմահ հրեշտակացն լուսակերպից։ Պարուրին պարտք լուսակերպից. (Նար. ՟Լ՟Ե. ՟Ձ՟Ա. ՟Ղ՟Ա. եւ Նար. մծբ.։)


Լուսատեսակ

adj.

like the light, clear, bright, brilliant;
beautiful.

· Calfa

NBHL (1)

Պատանեակս լուսատեսակս՝ սպասաւորս ուրախութեան. (Արծր. ՟Ե. 7։)


Խոստովանեմ, եցի

va.

cf. Խոստովանիմ.

· Calfa


Խորհրդական, ի, աց

adj. s.

mystical;
mysterious;
sacramental;
emblematical, symbolical;
rational, thinking, prudent;
adviser, counsellor;
— իմաստ, rhapsody, religious rapture.

· Calfa

NBHL (1)

Խորհրդականժամ (պատարագի)։ Դրոշմն կամ (վերստին) ծնունդ խորհրդական։ Խորհրդական հացիւն եւ բաժակաւն։ Խորհրդական սպաս։ Սեղանք խորհրդականք. (Լմբ.։ կոչ։ ՃՃ.։ Արծր.։)


Խորտկարար, աց

s.

cook;
chop-house keeper.

· Calfa

NBHL (1)

Խոտկարարքն, եւ սպասաւորք՝ որք ի սեղանս ճոխաց զկերակուրսն բերեն. (Նիւս. կուս.։)


Խուճապեմ, եցի

va.

to startle, to alarm, to frighten, to terrify, to appal, to strike with terror;
to frighten away;
to hasten, to precipitate.

· Calfa


Խուճապեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Խուճապեմ.

· Calfa


Խուսափեմ, եցի

vn.

to escape, to flee, to take to flight, to steal away;
to retreat, to retire, to disappear;
to shuffle, to elude, to tergiversate.

· Calfa

NBHL (1)

Գունդք հրեշտակաց գռոթ տուեալ ի վերուստ խուսափելով անդ հասանեն ի սպասաւորութիւն. (Կանոն.։)


Թիւ, Թուոց

s. gr.

number;
enumeration;
list, order, rank;
quantity;
era, epoch;
number of chapters (in a book);
—ք, arithmetic;
վերացեալ —, abstract number;
—ք or Գիրք Թուոց, Book of Numbers;
ոչ էր or ոչ գոյ նոցա —, բազում էին քան զ—, their multitude was innumerable;
թուով ամք, մարդիկ, few years;
few men, persons;
թուով են առաքինիք, virtuous people are rare;
ի թուոյ փախչել, to be innumerable, numberless;
անցուցանել ընդ —, ի — արկանել or — համարոյ առնել, to number, to count, to calculate;
to range, to set in order;
ի — արկանել զզօրս, — համարոյ առնել զօրաց, to review the troops;
ի — or ընդ — մտանել, ի — անկանել, to be of, or among the number;
կարգել ի — այլոց, to reckon or rank among;
կարգել զոք ի — սրբոց, to canonize, to number among the saints;
ի — ասել, to recite;
ի — գիտեմ, ուսեալ եմ, I know by heart, memory or rote;
— համարուց, — համարոյ ամենայնի, the detail;
the sum total;
cf. Ոսկեթիւ. number.

· Calfa

NBHL (1)

Թուով բերէին զսպասսն, եւ թուով տանէին. (՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 28։)


Թրթրակ

s.

good speaking, flattering, fawning, deceitful.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ստէպ թռթռայ. դիւրադարձ. ճարտար, պատիր. սուտակասպաս. քաղցրաբան.


Կարգաւորաբար

adv.

orderly, regularly, suitably, methodically.

· Calfa

NBHL (1)

Կարգաւորապէս սպասաւորել, կամ ուսանել, բերել (զկարգ բանին). (Փարպ.։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)


Կարգաւորապէս

adv.

cf. Կարգաւորաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Կարգաւորապէս սպասաւորել, կամ ուսանել, բերել (զկարգ բանին). (Փարպ.։ Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)


Հակառակ, աց

adj. adv. fig.

contrary, opposite;
adversary, hostile, unfavourable, inimical;
discordant;
incompatible;
prep. adv. against, contrary to;
opposite, facing, in front of;
զնորին —ն, նմին or նորին —, ի —էն, ընդ —ն, on the contrary, on the wrong side;
against the grain, in a contrary sense, backwards;
ամենեւին իսկ —, directly or diametrically opposite, quite the reverse;
— ուղիղ մտաց, in spite of sense and reason;
— կամաց նորա, against his will or grain, in spite of him;
forcibly;
— կալ, to stand, remain, stay or stop in the face of, in front;
to oppose, to withstand, to resist, to make head against, to cope with;
— լինել, to be contrary, to oppose;
ընդ —ս լինել միմեանց, to be at variance;
—, ի —ն or ընդ —ս ելանել, մտանել, ընթանալ, լինել, to oppose, to form an opposition to, to rise up or against, to go against, to run counter, to withstand, to counteract, to thwart, to cross;
ընդ —ս ելանել, cf. Հակամտեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Սրբութեանցն ինչ սպասաւորութեան անօթ, կամ թէ գործոյից, կամ թէ ամենեւին նոցին հակառակ. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 7։)


Համախոհ, ից

adj.

cf. Համախորհուրդ.

· Calfa

NBHL (1)

Հանդերձ տիմոթէիւ, որ ընդ իւրն էր համախորհ ի սպասաւորութիւն աւետարանին. (Ոսկ. փիլիպ.։)


Համախորհ

adj.

cf. Համախորհուրդ.

· Calfa

NBHL (1)

Հանդերձ տիմոթէիւ, որ ընդ իւրն էր համախորհ ի սպասաւորութիւն աւետարանին. (Ոսկ. փիլիպ.։)


Համակ, ի, աց

adj.

cf. Գորշախայտ.

· Calfa

NBHL (1)

Կենարարին սպասել համակ. (Շ. յիշ. առակ.։)


Համապաշտօն

adj.

having the same office or function, colleague.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս սարկաւագակիրք նորին, եւ համապաշտօն սպասաւորք բանին կենաց. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)


Համապատիւ, տուի

adj.

equally glorified, equally adorable;
equal in rank or honour, having the same dignity.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ տէրն ի սպասաւորութիւն իւրոց ծառայիցն ոչ ամաչեաց, զի՞նչ արժան է առնել մեզ համապատուոցս. (Բրս. հց.։)


Կցորդակից

cf. Կցորդ.

· Calfa

NBHL (1)

Կցորդակից լինին զօրաց երկնաւորաց առ սպասաւորութիւն մարդկան. (Յճխ. ՟Բ։)


Կեղծաւոր, աց

adj. s.

double-faced, double-dealing, dissembling;
hypocrite, dissembler.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ունի եւ վարէ կեղծիս լաւութեան արտաքուստ՝ հակառակ ներքին չար խորհրդոց եւ բարուց իւրոց. խաբեբայ. սուտակասպաս, խարդախ. նենգաւոր. եւ Ո՛չ պարզ, այլ իբր բազմակողի՝ խաբեական. պատիր. սուտ.