Definitions containing the research սպաս : 608 results

Իմն, իրիք, իմիք, իւիք

adv.

adj. s. some, a, an;
somewhat;
really, in effect;
մեծ — է ինձ, it is a great thing for me;
կամէի —, I could wish;
I would.

· Calfa

NBHL (1)

Յաւէտ իմն խրոխտ խստութեամբ։ Նորընծայ իմն հիւրամեծարութեան ակնկալեալ սպասէր։ Ոչ կարօտանային մուրացիկ իմն առնելով յայլոց։ Լռիկ իմն ծածկեցաւ յամբոխին. (Յհ. կթ.)


Ինքնագործ

adj.

self-created;
self-acting, that makes or works for himself, or by himself.

· Calfa

NBHL (1)

Չկարէ մին սպասաւոր՝ եւ ինքնագործ լնել. (Սեբեր. ՟Ե։ Տեսնե՞ս) (ասէ արիանոսն), զի սպասաւոր էորդի, եւ ոչ ինքնագործ, (Աթ. ՟Ը։)


Ինքնատես, աց

cf. Ականատես.

· Calfa

NBHL (4)

Առաջին աշակերտեալք շնորհին՝ ինքնատեսք եւ սպասաւորք բանն լեալք. (Նիւս. երգ.։)

Աւանդեցին մեզ ինքնատեսքն ... եւ սպասաւորքն. (Ոսկ. գծ.։)

Յինքնատեսեաց եւ սպասաւորաց աստուածն բանի. (Դաւիթ բագրեւ.։)

որ արժանաւորեցար գոլ ինքնատես եւ սպասաւոր բանին աստուծոյ. (Թէոդոր. կուս.։)


Գերդաստան, նաց

s.

goods, possessions;
fireside, family, house.

· Calfa

NBHL (1)

οἷκος, οἱκία, θεραπεία, ἁνδραπόδα familia, famulatus, ministerium, comitatus Որպէս թէ կերտաստան, այսինքն բնակարան հանդերձ բնակչօք եւ ամենայն սպասուք. Տուն, ըստ որում Տան ծառայք. ընդոծինք. կարգ պաշտօնէից.


Գերի, րեաց

s.

captive, slave, prisoner;
— վարիլ, to be prisoner;
— ունել, to keep prisoner;
— վարել, to bring captive.

· Calfa

NBHL (1)

Գերի վարեցաւ եղբայրն իւր զովտ։ Մինչեւ յանդրանիկ գերւոյն (իգական)։ Որ էր գերի եկեալ յԵրուսաղէմէ։ Գերի գայցէ։ Քարոզել գերեաց զթողութիւն։ Զամենայն սպաս ցանկալիս նոցա զոսկւոյ եւ զարծաթոյ գերի առեալ բերիցէ յԵգիպտոս.եւ այլն։


Գլուխ, գլխոց

s.

head;
chief;
summit, top;
individual;
the first place, the first rank;
— գրոց, chapter;
— նաւի, prow;
— գործոց, master-piece;
— ցամաքի, point, cape;
— անկեան, angular stone;
— սեան, capital;
— գրամոց, capital, funds, principal, capital or principal sum;
ըստ գլխոյ, ըստ գլխոց, ըստ —, առ —, by head, for each person;
so much a head;
զայն ութ օրն ի —, all this week;
ծածկել —, to be covered, to put on one's hat;
բանալ զ—, to uncover, to take off one's hat;
ի — հանել՝ տանել՝ ածել, to finish, to conclude, to bring to a head, to end, cf. Գլխաւորեմ;
ի — ելանել՝ հասանել՝ գալ՝ երթալ, to be finished or brought to a close, to end, to come to an end;
— ամսոց, the first day of the month, new moon;
— տարւոյ, new year's day;
— բանից, exordium, preamble;
point, article;
— ճանապարհաց, end of the street;
— տողին, beginning of a verse;
առնու Տէր զտէրդ ի զլխոյ քումնէ, Lord will take away thy master from thee;
ունել զթիւ գլխոց որդaւոցն, to take the number of the children;
քանի՞ —ք պատժոց, how many punishments ?
հանել ընդ —ն or ընդ կառափն զյանցանս ուրուք, to have one's revenge, to punish;
— ամբառնալ, to revolt;
անկանիլ զգլխով, to fall suddenly on the enemy;
դնել զ— ի կշիռս, to put one's life in jeopardy;
կալ ի —, to put one's self at the head, to be the leader;
— բանիցս, finally, at length, in conclusion.

· Calfa

NBHL (1)

Նա սպասեսցէ քում գլխոյ։ Զգլուխն ոտիւքն հանդերձ։ Դիցես զխոյրն ի վերայ գլխոյ նորա։ Օծեր իւղով զգլուխ իմ։ Բազում եղեն քան զհեր գլխոյ իմոյ։ Շարժեցին զգլուխս իւրեանց։ Զգլուխս վիշապաց։ Զգլուխ վիշապին.եւ այլն։


Գոմ, գոս, գոյ, գոյր, գուցէ, գոլ, գոլով

vd.

to be, to exist, to subsist.

· Calfa


Գործի, ծւոյ, ծեաց

s.

instrument, machine, tool;
organ;
utensil, furniture.

· Calfa


Գործիական, ի, աց

adj.

instrumental.

· Calfa

NBHL (2)

Կայր ի սպասու օրապահացն հանդերձ գործիական տանջանարանօքն. (Եղիշ. ՟Ը։)

Մտաց զսպասաւորական կարգ բաշխեալ իւրաքանչիւր գործիականացն մասանց. (Սարկ. քհ.։)


Գունդսազար

cf. Սաղար;
cf. Սպասալար.

· Calfa


Գռոյթ

cf. Գռոհ.

· Calfa

NBHL (1)

Գունդք հրեշտակաց ... գռոթ տուեալ ի վերուստ խուսափելով անդ հասանեն ի սպասաւորութիւն. (Կանոն.։)


Դաշտանիկ

adj.

monthly.

· Calfa

NBHL (1)

Դաշտանիկք սպասաւորք են նոցա. յն. կանայք. (Թղթ. բարուք.։)


Դուռն, դրանց, դրաց

s.

door, entrance;
sluice;
— մեծ, portal;
— or — արքունի, the Ottoman or Sublime Port;
the Court;
դրան մարդիկ, the courtiers;
դրան երէց, almoner, chaplain;
արտաքին դրունք, porch, portico;
դրանց ի դուրս, դրանէ ի —, from door to door;
գրօք փակելովք, with closed doors;
դուրք դրանն, the street door, the gate, portal;
ի դուրս, out;
ի դուրս մերձեալ, եկեալ, հասեալ, impending, very near;
առ դուրս մահու, at death's door;
դրունք դժոխոց, the gates of Hell.

· Calfa

NBHL (1)

Զինուորեալ ի դուռն։ Ի դրանն մարդկանէ։ Զբազմութիւն դրան իւրոյ։ Դրամբ եւ ընտանեօք. այսինքն իշխանօք եւ սպասաւորօք. (Փարպ.։)


Դրգալ, ի

s.

spoon;
— մի, spoonful;
խորոփիք —ի, bowl of a spoon.

· Calfa

NBHL (1)

ԴՐԳԱԼ կամ ԴԳԱԼ կամ ԴՔԱԼ կամ ՏԱՐԳԱԼ. Մի ի սպասուց ի վերայ սեղանոյ առ ըմպելոյ զթան կամ զօշարակ. գործի գոգեալ կիսաբոլոր կամ կէս ձուաձեւ, մեծ կամ փոքր.


Ել

cf. Ելք;
—ի աղագ means, expedient;
—ի աղագս գտանել, to devise, to find means, to remedy;
ոչ էր նոցա ոչ եւ ոչ մուտ, they could not neither get out nor in;
ոչ գիտեմ զ— եւ զմուտ իմ, I do not know how to act.

· Calfa

NBHL (1)

Ժամս որոշէ ելեւմտից եւ խորհրդոց։ Լիցի սպասաւորաց արքունի եւ ամենայն ելեւմտից (այսինքն ելողաց եւ մտողաց) ճանապարհ. (Խոր. ՟Բ. 7. եւ 37։)


Ել, ոյ, ով

cf. Եմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ժամս որոշէ ելեւմտից եւ խորհրդոց։ Լիցի սպասաւորաց արքունի եւ ամենայն ելեւմտից (այսինքն ելողաց եւ մտողաց) ճանապարհ. (Խոր. ՟Բ. 7. եւ 37։)


Ենթաձգութիւն, ութեան

s.

subjection, submission.

· Calfa

NBHL (1)

Զայլս (ի ձիոց) ի տուն աղօրեացն արգելլով՝ զենթաձգութեանն հարկանել ծառայական սպասաւորութիւն. (Պիտ.։)


Եռամսեայ

adj.

of three months;
— ժամանակ, term of three months, quarter.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այսու յուսացեալ բաւեմք ակնկալութեան եռամսեայ աւուրբք». այսինքն սպասեմք յերից ամսոց հետէ. (Մագ. ՟Ծ՟Ա։)


Երագութիւն, ութեան

s. phys.

quickness, celerity, velocity, swiftness;
expedition;
acceleration;
frequency;
velocity, speed;
— անկիւնային, angular, circular velocity.

· Calfa

NBHL (1)

Առ սպասն երագութիւն. (Փիլ. քհ.։)


Երախան, ից

s.

assembly, company, circle, banquet, table-companions;
բազմել —ս —ս, to sit down by companies or groups;
—ք, mouth, lip.

· Calfa

NBHL (1)

Խանգարեցան սպասք երախանաց նոցա. (Եղիշ. ՟Ը։ Յհ. կթ.։)


Երեւելի, լւոյ, լեաց

adj.

visible, palpable, evident;
celebrated, eminent, signal, illustrious, heroic, high, serious, great, glorious, famous, brilliant, important, memorable, noble, principal, solemn, splendid;
— առնել, to illustrate, to render illustrious or famous;
to manifest;
— լինել, to signalize or distinguish one's self, to acquire undying fame.

· Calfa

NBHL (1)

Յաւուր միում յերեւելւոջ։ Ի հանդերձս երեւելիս։ Երեւելի սպասուք.եւ այլն։


Ըստ

prep.

according to, in relation to, as for, conformably with, agreeably to;
proportionably, at the rate of;
after;
near, relatively;
for, as for;
on;
of;
out;
— իս, — իմումս կարծեաց, according to me, in my opinion;
— իւրում կարի, according to capacity, to the best of one's ability;
այր — սրտին Աստուածոյ, a man after Gods own heart;
կին իցէ քո — միտս, if thou hast a wife after thine own heart;
— բախտի եղեալ նորա, fortunately;
— պատկերի մերում եւ — նմանութեան, in our image and likeness;
— հիւսիսոյ Կխրնոյ, north of Erzeroum;
— անձին, upon one's back;
wearing upon, — the shoulders, — the body;
— ճանապարհին, about the streets;
— հրապարակս գնալ, to pass through, or to wander about the public places;
— բնութեան բարի, naturally or essentially good;
ի չափու կալայց զանձն — օրինակի նորա, I shall be governed by his example;
ելանել — քաղաքն, to go out of town;
այր — առնէ, one after the other;
ամ — ամէ, annually, every year;
օր — օրէ, daily, every day;
— նախահօրն յանցանաց, for the sin of the first father;
— չափու եկամտիցն, in proportion to his income;
— աչս դատել, to judge from the appearance;
— իրետրս պատշաճեալ, well proportioned, symmetrical;
— տեղիս տեղիս եւ — աշխարհս աշխարհս, according to the various places, and different provinces;
— տունս ազգացն՝ ոչխար — երդ, a lamb for every family and every house;
հրաժարել — նմանութիւն, to have no equal, unique;
անցանել — ասհմանս քո, to pass through your confines;
— բանս անցանել, to be inexpressible;
— միտս անցանել, to be beyond understanding, to be past finding out, inconceivable, incomprehensible;
անցանել — չափ, to go beyond;
— ակն լինել յումեքէ, to be far from the sight of, alienated;
— ինքեան, of one's self;
naturally, essentially;
— ամենայնի, totally, in all, entirely;
— այնմ, as is said;
as they say;
— իրիք, — իմիք, in some part, in a certain sense, in some way, or manner;
in part;
— որում, as;
since;
therefore;
— որում..., — նմին, or նոյնպէս, or այսպէս, as..., as;
so..., as;
— օրէն, like, after the fashion of;
— նմանէ, after him;
— այսմանէ, like this, similarly, equally;
եւ որ — այսմանէ.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ այնմ, թէ ակնկալութիւն արարածոցս յայտնութեան որդւոյն Աստուծոյ սպասէ. (Ագաթ.։)


Զոհանոց, ի, աց

s.

cf. Զոհարան.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ զամենայն սպաս խորանին, եւ զզոհանոցսն. (Ել. ՟Լ՟Ա. 7։ Տե՛ս եւ Թուոց. ՟Գ. 31։ ՟Է. 1։ Թագ. ՟Է. 48։)


Զոհարան, ի, աց

s.

altar of sacrifice;
vase of immolation.

· Calfa

NBHL (1)

Զոհարանք ոսկեղէնք երեսուն, եւ զոհարանք սպասուն արծաթեղէնք հազար քսան եւ ինն. (՟Բ. Եզր. ՟Ա. 9։)


Զովող, աց

s.

companion, fellow, comrade, mate;
school-fellow, fellow-student;
associate, partaker;
accomplice, party, abettor, follower.

· Calfa

NBHL (1)

Արար զգաբաւոնացիս կցորդ եւ զովօղս սպասաւոր քահանայից. (Եփր. յես.։)


Զուարթանամ, ացայ

vn. fig.

to be joyful, to rejoice, to be diverted;
to rouse one's self, to give one's self up to gaiety;
to shine, to enlighten, to cheer up, to be kindled;
to be vigilant, sober, to watch;
— ի գինւոյ, to be seasoned with wine;
զուարթացեալ ի գինւոյ, tipsy, cf. Գինի;
զուարթացաւ սիրտ նորա, his heart was merry, expanded, dilated;
զուարթացան երեսք նորա, countenance brightened up;
— հրոյ, to relight, to rekindle.

· Calfa

NBHL (1)

Որով պնդեալ զմէջս մտաց ձերոց, զուարթացեալք բովանդակ սպասեցէ՛ք հասելոց ձեզ շնորհացն. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 13։)


Զուգեմ, եցի

va. math.

cf. Զուգաւորեմ;
to sum up;
— զկերակուրս, to season, to flavour;
— զսապատ, to make basket-work;
— զոք ընդ աշխարհ, to join in wedlock.

· Calfa


Զուսպ

adj.

close, narrow;
subdued;
— եւ զերծ ի մարդկանէ (տեղի), distant, far from, isolated.

· Calfa

NBHL (1)

Ձեռքս եդեալ ի մարմինս, դիւրին՝ զուսպ (յն. մի բառ), եւ ամփոփէ զմարմինս (կամ զբերանս) ի սպասաւորութիւն բանին. (Նիւս. կազմ.։)


Զսպեմ, եցի

va.

to bind, to tie close, to press;
to subdue, to hold, to hinder;
to draw, to draw again.

· Calfa

NBHL (1)

Բազպանս զսպեսցէ զձեռսն, եւ պատրաստ սպասաւորութեան արասցէ. (Լմբ. պտրգ.։)


Իւրաքանչիւր, ոց

adj. s. each, every;
respective;
— ոք, each individually;
— ոք առանձինն, each one separately;
մեկնեցան — յեղբօրէ իւրմէ, brother was separated from brother;
առն —, to each one;
— ումեք ի նոցանէ, to each of them;
գործք — ուրուք, each man's acts;
յ— աւուր, each day, every day.

· Calfa

NBHL (1)

Ստեղծանէ անօթ առ իւրաքանչիւր ումեք սպասու մերոյ. ուր ըստ յն. ասի, առ սպասու մերոյ զիւրաքանչիւր (անօթ)։


Լեզու, զուաց

s.

tongue;
language, speech, idiom;
nation, people;
— լեզու ապխտեալ, smoke-dried tongue;
լեզու աղտեղի, foul tongue;
լեզու կօշկի, toe of a boot or shoe;
լեզու զանգակի, clapper, tongue of a bell;
լեզու երկրի, neck of land;
հայ լեզու, the Armenian language;
գաւառական լեզու, dialect, idiom;
մայրենի լեզու, mother-tongue, vernacular idiom, native language;
կենդանի լեզու, living, dead language;
ուսուցիչ լեզուաց, language-master;
վարժապետ գաղղիական լեզուի, teacher, professor of french;
լեզու չար, սուտ, նենգաւոր, a malicious, slanderous tongue;
լեզու անուշակ, մեղրակաթ, honey-tongued;
լեզու քաջ, վսեմ, eloquent;
խօսել այլ եւ այլ լեզուս, to speak many languages;
to have the gift of tongues;
լեզուի տալ, to speake inconsiderately, cf. Շաղակրատեմ;
to be full of talk;
ի լեզու գալ, արձակել լեզու, to be able to talk, to receive the faculty of speech;
արձակել, ձգել առ ոք զլեզու, to speak openly against, to contradict;
լեզուոյ դրունս դնել, ունել զլեզուն, կարճել՝ սանձել զլեզուն, to hold one's tongue;
to bridle one's tongue;
մերձ ի ծայր լեզուին ունել, to have at one's tongues end;
լեզուն ի քիմս կցիլ, to lose the use of speech, to be tongue-tied, speechless or dumb, to be struck dumb;
անոսկր է լեզու, այլ զոսկերս լեսու, the tongue has no bones and yet it breaks bones;
որպիսի՜ լեզու շաղակրատ, what a chatter-box ! կարի քաջ փոխեաց զլեզու իւր, he has much changed his language, he now sings quite an other tune.

· Calfa

NBHL (1)

Սուտակասպասն լեզուաւ. (Առակ. ՟Ի՟Ը. 24։)


Մզկիթ, կթաց

s.

mosque.

· Calfa

NBHL (1)

Զզարդ եւ զըսպասք սուրբ տաճարաց՝ անդ մըսգըթացըն ձօնէին. (Ներս. մոկ.։)


Մթագին

adj.

obscure, dark, gloomy, dingy.

· Calfa

NBHL (1)

Հուրն մթագին ձախակողմանցն սպասեալ սպառնայցէ. (Նանայ.։)


Միայար

adj. adv.

united, joined, attached, chained together;
continuous, continual;
immediate;
at a single stroke, at one bout, in a moment, immediately, at the same time;
— տողել, to join together, to link, to chain.

· Calfa

NBHL (1)

Գրեցի առ բանին սպասաւորսդ, եւ միայար եղբայրութիւնսդ. (Կիր. պտմ.։)


Կուրտ, կրտաց

adj. s.

castrated, gelded;
eunuch.

· Calfa


Ներշրջանակք, կաց

s.

encyclopedia.

· Calfa

NBHL (1)

Ներշրջանակք՝ սպասաւորականքն են առաքինութեան. վասն զի առաքինութիւն վայր ունի զոգի. իսկ ներշրջանակք կարօտեալ լինի մարմնական գործեացն։ Ի ձեռն ներշրջանակացն գեղապարէ։ Զառաջին մրցանակն դնէ առաքինութեանց, իսկ զերկրորդն ներշրջանակացն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 19. 20։)


Նժոյգ, ուգից

s.

fresh horse, relay, led-horse;
prancer;
courser.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում սպասաւոր ունիցիմք, եւ նժոյգ եւս. (Ոսկ. եբր. ՟Բ։)


Նշանազգեստ

s.

uniform, regimentals;
— սպասաւորաց, livery.

· Calfa


Նշխար, աց

s.

bit, piece, particle, fragment;
rest, residue;
remains, mortal coil;
consecrated bread, eulogia;
—ք սրբոց, relic;
տուփ —աց, reliquary, shrine;
— պատարագի, host, wafer;
— կնքոյ, wafer;
— գործել or կազմել, to make wafers;
—ք եւ նշմարք հայաստանի, the antiquities of Armenia (Picturesque Armenia).

· Calfa

NBHL (1)

Նախ տեառն կերակրի՝ սպասաւորեալ ի ծառայիցն, եւ ապա ծառայքն ի նշխարէ տէրանցն. (Շ. ընդհանր.։)


Շողոմարար, աց

adj. s.

flattering, adulating, cajoling, wheedling;
adulator, flatterer, cajoler.

· Calfa

NBHL (1)

Զայր շուտ եւ շղոմարար եւ սուտակասպաս. (Խոր. ՟Բ. 57։)


Շուք, շքոյ, շքի, շքով

s. fig. adv.

shadow, shade;
veil, head-cover;
honour, respect, consideration;
splendour, brilliancy, lustre, glory, magnificence;
pomp, parade;
protection;
— եւ ձեւք, ceremonial, etiquette;
— դնել, to honour, to pay honour, to respect, to consider, to compliment, to pay court to, to court;
զամենայն — եւ զպատիւ ունել, to give all the respect and honour due;
ի շքի եւ ի պատուի ունել, to hold in respect;
զանձն ծանր եւ ի շքի ունել, to be rave or serious;
— առնուլ, to be honoured or glorified;
շքով, with honour, gloriously, magnificently, pompously.

· Calfa


Շփացութիւն, ութեան

s.

cf. Խենեշութիւն;
taking away, ravishing.

· Calfa

NBHL (1)

Անփառասէր եւ առանց շփացութեան բարս ունելով։ Ոչ ասաց շփացութեամբ, թէ աւանդեցին մեզ հոգիընկալքն, այլ՝ թէ ինքնատեսքն եւ սպասաւորք։ Ոչ շփացութեամբ իբրեւ առ ցոյցս ինչ յերկարէ զբանս։ Յոյժ խոնարհութեամբ եւ առանց շփացութեան սկսաւ պատմել նոցա կարգաւ. (Ոսկ. գծ.։)


Շքեղազարդ

adj.

highly ornamented, richly adorned, magnificently dressed, splendid, magnificent, superb.

· Calfa

NBHL (1)

Շինեցին եկեղեցի, եւ շքեղազարդ պայծառացուցին զնա մեծագոյն սպասուք. (Ճ. ՟Բ.։)


Ոզնի, նւոյ

s.

hedge-hog;
— մեծ, porcupine;
— ծովու, echinus marinus, sea-urchin, sea-egg;
ձագ ոզնւոյ, hedge-pig.

· Calfa


Ողողեմ, եցի

va.

to inundate, to cover with water;
to immerse, to plunge, to dive;
to rinse, to wash.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բաց ողողէ եւ զպատարագացն սպասաւորեալ անօթսն, որպէս զի մի՛ այլ իրիք եղիցի. (Մեկն. ղեւտ.։)


Ոսկեգործ, աց

s. adj.

gold-smith;
jeweller;
golden, made of gold.

· Calfa

NBHL (1)

ՈՍԿԵԳՈՐԾ կամ ՈՍԿԷԳՈՐԾ. χρυσουργός, χρυσοτεκτών , χρυσοχόος aurifex, aurifaber, aurifusor. Գործօղ զոսկի, այսինքն ի վերայ ոսկւոյ, եւ ի հանքս ոսկւոյ, կամ սպասս ոսկիս եւ ականակապս. որ եւ ՈՍԿԵՐԻՉ.


Ոսկեղէն, ղինի, նաց

adj.

cf. Ոսկեղինիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ եթէ ոսկի ինչ սպասք պիտոյ են աստուծոյ, այլ ոգիք ոսկեղէնք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 25։)


Ոսկիկմբեայ

cf. Ոսկիկմբէ.

· Calfa

NBHL (1)

Սակրաւորքն երկու ի թիկանց կուսէ կային ի սպասու ոսկիկմբէ վահանօքն. (Բուզ. ՟Ե. 32։)


Ոսկիկմբէ

adj.

having a golden boss.

· Calfa

NBHL (1)

Սակրաւորքն երկու ի թիկանց կուսէ կային ի սպասու ոսկիկմբէ վահանօքն. (Բուզ. ՟Ե. 32։)


Ոսպնաթան, ի

s.

lentile-soup.

· Calfa

NBHL (1)

գրի եւ ՈՍՊՆԹԱՆ, ՈՍԲՆԱԹԱՆ, ՈԶԲՆԱԹԱՆ. Թան ոսպնեայ. ոսպնասպաս. շիկաթան. ոսպէ ապուր.