divine.
Այսու նմանութեամբք տեսանէին (զԱստուած) մարդք աստուածեղէնք. (Եփր. ծն.։)
oracle;
cf. Աստուածախօսութիւն.
Կամի՞ս ճշմարիտ աստուածխօսութիւն ինչ ուսանել. (Սեբեր. ՟Ե։)
theocracy;
divine majesty.
Ի նոյն ինքն յաստուածապետութենէն ուսանին միշտ զիմաստութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
that belongs to courts of justice, judicial;
public, oratorical;
orator;
magistrate;
judge;
practitioner.
δικανικός judicialis, forensis Մին յերից ճարտասանական հանդիսից յատենի՝ ի ջատագովել կամ յամբաստանել փաստաբանին զոք կամ զգործ ինչ.
Ճարտասանականն սեռ գոլով՝ յերիս բաժանի տեսակս. յատենականն, եւ այլն։ Ատենականն վասն անցեալ ժամանակին ունի զգոյութիւն. վասն զի ամենայն որ դատէ, վասն այնոցիկ դատէ զորս գործեաց. (Սահմ. ՟Ժ՟Թ։)
very quick, quicker.
Արագագոյն ճարտասան։ Զայնս արագագոյն գտցէ եւ հմուտս. (Պիտ.։)
cf. Արագաթեւ.
Զազգն աղեքսանդրացւոց՝ զարագաթռիչսն ի խօսս եւ ի պատմութիւնս բանիցն. (Աթ. ի ստեփ.։)
that happens, arrives or comes quickly.
Որ արագ հասանէ. փութով հասեալ Ի վերայ.
that is soon ended or dead.
ὁξύμωρος brevi periturus, ταχύμερος brevis aevi Որ արագ վախճանի. ոյր օրհասն փո՛յթ հասանէ. երագազրաւ. վաղանցուկ. կարճատեւ.
celerity, velocity, acceleration, rapidity, nimbleness, swiftness, speed.
Կորուսանեն զբնական ունակութիւնս արագութեան։ Զոյգ ահա եւ արագութեամբն հանդիպին. (Պիտ.։)
who learns quickly.
Արագ ուսանօղ. սրամիտ. ուշեղ. արադառու.
creature, created being;
creation;
generation;
work, deed, action.
Զգերեզման շիրմին սանատրկոյ արքային ոչ կարացին բանալ վասն հաստաշինած արարածոցն. (Բուզ. ՟Դ 24։)
creator;
author.
Առողջութեան արարիչ (բժշկականն)։ Ո՛չ որ միանգամ հաւանութեան արարիչ, ճարտասանական է. (Սահմ. ՟Դ։)
creation.
Աստուածային արարչագործութիւն, այսինքն որ ի ձեռն մկրտութեան վերստին ծնունդն, ըստ որում աստուածայինք գոլ սկսանիմք. (Մաքս. անդ։)
sixth ancient month of the Armenians.
Մետասաներորդ ամսեանն, որ է ինքն արաց. իմա՛ ըստ եբր. սէպաթ, որ է մետասաներորդ ի նիսանէ. (Զքր. ՟Ա 7։)
to get drunk, to intoxicate, to drink to excess.
ԱՐԲԵՆԱՄ μεθύω, μεθύσκομαι , κρεπαλάω inebrior, crapulor որ եւ ԱՐԲԻԼ. Գինել. զուարթանալ ի գինւոյ. եւ գինեհարիլ. յանչափս ըմպելով զգինի կամ զցքի՝ ելանել արտաքոյ անձին. անզգայիլ. կորուսանել զխելս. հարբենալ, գինովնալ. (Իսկ Արբեալ. արաբ. ախմէր, որպէս ռմկ. Խմած, խմօղ, գինով։)
act of drinking;
drink.
Յարբումն իմաստից։ Հրահոսանվտակացն արբմամբ. (Շար.։)
puberty, age of puberty;
յարբունս հասանել, to attain the age of puberty, to grow;
յարբունս հասեալ, adult, pubescent, marriageable.
to give to drink, to soak;
to water, to steep.
Հրահոսան վտակք զքոյդ արբուցանեն դրախտ բանական. (Խոր. հռիփս.։)
to have pity or compassion, to grieve, to console, to comfort;
to conjure, to entreat, to demand, to intercede.
Իբրեւ ի դիտանոցէ իմեքէ ի հեռուստ տեսանէ զմարդկան կիրոն, արգահատէ զկուրութեան զծառայեալս. (Նիւս. կուս.։)
binderance, obstacle, opposition, impediment, embarrassment, difficulty, delay, obstruction;
encumbrance;
prohibition, forbiddance, inhibition, interdiction;
arrest;
detention, prison;
contrary, opposing;
— եկեղեցական, interdict;
— առնել՝ արկանել՝ լինել, to arrest, to hinder, to contradict, to oppose, to embarrass, cf. Արգելուլ, cf. Խափանել;
յ— արկանել, to arrest, to imprison, to immure, to encloister, cf. Շրջափակել, cf. Շրջապատել.
Ո՛վ լռութիւն, սանձն լեզուի, եւ որկրամոլաց արգել. (Վրք. հց. ձ. ՟Գ. (նոր թարգ. յարգեցման խափանիչ։))
encloistered, arrested, enclosed, detained, imprisoned.
Ի տեսանել զքեզ՝ կա՛մ մեռանիս, կամ արգելական առնէ. (՟Բ։)
arrest, detention, prison;
lazaretto, quarantine;
դնել յ—ս, to arrest, to imprison.
Ամենայն հարսանաց եղեն արգելանք սգոյ սրսկապանք իւրեանց։ Ելին նոքա յարգելանէ անտի. (՟Ա. Մակ. ՟Ա 28։ ՟Զ 21։)
cloister.
Գտանէին ի քաղաքին հռովմայեցւոց արգելավանս մի կուսանաց. (Ագաթ.։)
to hinder, to obstruct, to arrest;
to close, to shut, to enclose;
to sequester, to hold, to imprison;
to forbid, to interdict, to prohibit;
to amuse, to occupy;
to interrupt, to disturb.
ԱՐԳԵԼՈՒՄ. κωλύω, ἁποκλείω, συνέχω, ἑπέχω, φραγίζω. prohibeo, impedio, obstruo եւ այլն. որ եւ ԱՐԳԵԼԵՄ, եւ իբր ռմկ. ԱՐԳԻԼԵՄ. (ի առ՛ գելում. լծ. լտ. ա՛րչէօ. յն. գօ՛լիո, գլի՛օ, ի՛րղօ) Արգել առնել կամ արկանել՝ կամ տալ կամ լինել. այսինքն խափանել, չթողուլ նահանջել. սանձել. դադարեցուցանել. կասեցուցանել. թող չիտալ. գօյ վէրմէմէք, ենկել օլմագ, եասսագ էթմէք, մէն էթմէք, մանի օլմագ, զապթ էթմէք.
Ճեպել ստիպել հասանել արգելուլ (ջուրց) զիւրաքանչիւր տեղիսն ետեղակալս. (Վեցօր. ՟Դ։)
just, upright, faithful, honest, loyal, well disposed, worthy, equitable, reasonable, legitimate;
justly, equitably, truly.
Սուրբն եւ արդարն՝ առաքինութիւնք բարուց են։ Մակագրեաց, յաղագս արդարոյն՝ կամ քաղաքավարութեան։ Ճարտասանութիւն պիտանանայ արդարոյ, քաղաքականութեան։ Իմաստասէրն որպէս գիտէ զբնութիւն արդարոյն, ընտրէ զզրկիլն առաւել քան եթէ զզրկելն. (Սահմ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)
thatjudges equitably, just, equitable.
Ցայժմ ես քեց յաշտ արարի, դու արա՛ արդ ինձ։ Ա՞րդ կամիս ուսանել. եւ այլն. (Եղիշ. Բ. Ը։)
ԵՒ ԱՐԴ. ԲԱՅՑ ԱՐԴ. ԻՍԿ ԱՐԴ. Այսուհետեւ. ուրեմն. երբոր ասանկ է նէ, ասանկ ըլլալէն էպեւ, ուստի հիմա.
Արդ՝ ամենայն ազգք յաբրահամէ մինչեւ ի դաւիթ ազգք չորեքտասանք։ Արդ եղերուք դուք կատարեալք։ Արդ մի՛ նմանիցէք նոցա։ Արդ՝ եթէ դուք որ չարդ էք։ Արդ այսւոհետեւ, եւ այլն։
cf. Արդի.
Ոչ յարդեան ժամանակի, այլ ի սկզբան լինելութեանն։ Մինչեւ յարդեանս ամանակ։ Արդեան տարակուսանացս։ Արդեանս աղէտք. (Պիտ.։)
present, new, recent, modern;
— ծնեալ, newly born;
—ք, the moderns.
Մի՛ ինչ ապաստան լինիջիք յառաջին յաղթութիւն, քանզի յարդի գալ հասանելդ ձեր ի վերայ՝ մեծ զօրավիգն ունիմք զԱստուծոյ օգնականութիւնն. (Ոսկ. ես.) լինի իբր մ. կամ ա։
cf. Արդիւնաբեր.
Կարծիցէ ոք զինքն բաւական ի ճարտասանականն հանճար, այլ ոչ արդիւնական ինչ համեղութիւն գուցէ ի բանս նորա. (Տօնակ.։)
sun;
the eighth ancient month of the Armenians;
— քաղաք, city of the sun, Heliopolis;
յ— կուսէ, on the eastern side.
ըստ եբր. է՛ զի նիսան դնի, եւ է՛ զի ադար։ (Եսթ. ՟Բ 16։ ՟Ը 9։ ՟Ժ՟Ա. 2. Ասող. ՟Բ. 2.) Յամսեանն արեգի, որ է փետրվար, ասէ։ Իսկ (Լաստ. ՟Ի՟Ա։ եւ Շ. թղթ.) զարեգն յաշուն կամ ի հոկտեմբեր վերածեն։
shining like the sun, brilliant, resplendent, clear.
Տեսանելով ի նմա զարեգակնափայլ պատմուճանն տեառն. (Նիւս. երգ.։)
bright, luminous.
Միւսանգամ նորոգեցայց արեգաւէտս կենդան. (Պիտ.։)
sunny.
Սկսանի յարեգունի տեղիսն հալ առնուլ ձիւնն. (Ոսկիփոր.։)
sun;
light;
life, day;
յ—ու գալ, to come in broad, day-light, to come before the sun sets;
յ—ն երգնուլ, to swear by one's days or life;
զքաղցր —ն յաչաց հանել, ղրկել յ—է, to deprive of light, to blind;
յ—է արկանել, զ— հատանել, to murder, to kill;
to lose one's life;
ի մտանել —ու, the setting of the sun;
յելանել, ի ծագել —ու, the rising of the sun;
ըմպել յ— ուրուք, to drink to the health of some one, to toast;
մուտք, ելք —ու, sun set or – down, sun rise.
Ո՛ւր եւ հասանէ ի ճառագայթից անտի արեգականն, արեւ կոչի նա. եւ արեգակն գլխովին յերկինս է. (Մծբ. ՟Զ։)
cf. Արեւագալ.
Նոյն ընդ Արեւագալ. յորդում պահու արեւն ծայրս արձակել սկսանի.
East;
sun rise;
eastern regions, the orientals;
դարձուցանել յարեւելս, to set towards the East;
կորուսանել, շփոթել զարեւելս, to turn from the East.
West sun set;
the western nations;
յարեւմուտս կոյս, westerly, towards the west.
(Արեգակն) յարեւմտից մինչեւ յարեւելս երթայ ի մանկութիւն. դարձեալ յարեւմուտս կամօք քովք ծերացեալ հասանէ. (Ագաթ.։)
that happens deservedly, worthy.
Մի՛ նիրհեսցուք ծուլութեամբ, զի արժանի լիցուք արժանահաս ողորմութեանն աստուծոյ հասանել, եւ ընդ նմա յարմնալ յաւիտենական ի կեանսն. (Պիտառ.։)
that deserves, worthy, just, meritorious.
Արժանւոր ըստ քեզ բամբասանս. (Նար. ՟Թ։)
worthy, that deserves something;
just, convenient, suitable, decent, proper;
— համարել, to deign;
գնալ —, to go worthily, conformably;
— ըստ արժանւոյն, յարժանի, worthily, justly, suitably, cf. Արժանապէս;
— լինել, to be worthy, to deserve;
— առնել, cf. Արժանաւորեմ.
Ամենայն ինչ ծածկեալ է ըստ արժանումն՝ այնոցիկ, որ տեսանել ոչ կարեն. (Փիլ. լին. ՟Դ 21։)
bloody
Տեսանեմ զծաղկատարփակս պատմուճան արիւնազանգ ոռոգմամբ. (Պիտ.։)
vessel to hold blood, cup of libation.
θυΐσκη mortriolum կամ ըստ եբր. քաֆ acerra Անօթ զոհից, որպէս ընդունարան արեան ի ձեւ սանդի կամ անկանի. ըստ այլոց՝ տուփ կամ խնկաման.
blood-sucking, bloody, sanguinary, bloodthirsty.
Զանյագ բերանս առիւծոյն սանձեաց, եւ զարիւնարբու զլեզուն կարճեաց. (Ոսկ. ես.։)
sanguine, full of blood.
Ոչ զշրթունսն արիւոտ տեսանես. (Ոսկ. մ. ՟Բ 5։)
bloody, full of blood;
sanguinary, bloodthirsty.
Զոմանց աչս (տեսանէր) արիւնռուշտս եւ կարմիրս։ Ոմանց սեւ լեալ դէմք, ոմանց արիւնռուշտ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
melter of silver, silversmith;
melted or mado with silver;
that is entirely of silver.
Զձեռս եւ զգործիս հիւսանց ... քաջ ի բաց զոսկեգործաց եւ զարծաթաձուլից, եւ որոց նկարելն հաճոյ եղեւ ուսումն. (Սարկ. հանգ.։)
beneficent, virtuous, pious, that does good.
Տեսանե՞ս ո՛րչափ հատուցանէ Աստուած բարեգործացն յաղքատս. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
bounty, beneficence;
good works.
Որ արարեր լտիւս ի զբօսանս բարեգործութեան ի փրկութիւն անձանց մերոց. (Ժմ.։)
Եւ այլ եւս բարեգործութիւն ի ձկանց եղեալ (ըստ վիպասանից). (Մագ. ՟Ժ։)
temperance;
temperature, moderation, modification, mitigation;
— օդոց, temperature of the air.
Հասանէին գարնանային ժամանակի օդոցն բարեխառնութեան. (Փարպ.։)
Տեսանէ զկուրութեան զծառայեալս, որք մեծամեծս վարկանին զմարմնոյն զբարեխառնութիւնն. (Նիւս. կուս.։)
intercession, mediation.
Սուրբ վկայքն՝ զոր դուքն չարչարեցէք, վասն ձեր նոքա բարեխօսութիւն կարեն մատուցանել։ Հասանել բարեխօսութեամբ սրբոյս յարքայութիւն Քրիստոսի. (Ագաթ.։)