gently, mildly, meekly;
softly.
Լուաւ եւ զձայն քաղցր օդին ... որ զհեզաբար գալուստ քոյին՝ նշանակէր յամպըս վերջին. (Յիսուս որդի.։)
mild-tempered, affable, tractable, easy.
Արար ի սուրբ եկեղեցւոջ միաբանութիւն գազանամիտ եւ հեզաբարու արանց. (Վրդն. ծն.։)
soft, gentle, slow;
softly, gently.
Ստորիջեալ ի խնդիր կորուսելոյն (ի դրախտի՝) հեզագնաց գարշապարօք. (Արծր. ՟Ա. 1։)
gently, softly, quietly, mildly;
cf. Հեզ.
ՀԵԶԻԿ. մ. Հեզաբար. հանդարտիկ. մեղմով. անշշունջ.
Յելից կուսէ հեզիկ շրջի (եփրատ զհռոմկլայիւ). (Շ. խոստ.։)
sweetness of temper or disposition, mildness, gentleness, sweetness, affability, kindness, courteousness.
Ախտ բարկութեան հեզութեամբն առողջանայ. (Խոսր.։)
Հեզ գոլն. անբարկացողութիւն. հանդարտութիւն. մեղմութիւն. քաղցրութիւն. համբերութիւն. զիջումն. եւ Պարկեշտութիւն. Տե՛ս եւ (Սղ. ՟Խ՟Դ. 5։ ՟Ձ՟Թ. 10։ ՟Ճ՟Լ՟Ա. 1։ ՟Ա. Կոր. ՟Դ. 21։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 1. եւ այլն։)
Խօսիցի՞ ընդ քեզ հեզութեամբ. յն. ողոքանօք, կամ զիջմամբ։
heathenishly.
Հեթանոսաբար կեալ, կամ մեկուսանալ ի մէնջ, կամ խօսել, կամ ունել. (Գաղ. ՟Բ. 4։ Յհ. իմ. երեւ.։ Լմբ. ժղ.։ Եւս. պտմ. ՟Զ. 18։)
heathenish, pagan, gentile.
Հեթանոսական բարբաջմունք, սովորութիւնք, կրթութիւնք. (Յճխ.։ Յհ. կթ.։ Իգն.։)
Hellene, Greek;
greek, grecian.
Ի հելլենս, որ են յոյնք։ Հելլենք կոչին յոյնք յառնէ միոջէ՝ որում հեղինոս անուն էր յելլադացւոց աշխարհին. բայց այլք ասեն թէ ի ձիթենւոյն, որ յաթենք բուսաւ իւրովի. վասն զի ձիթենի յունարէն էլէ՛ա կոչի. (Եզնիկ.։)
beam, rafter, joist.
Ի յատակէ տանն մինչեւ ցհեծանսն։ Մինչդեռ ընկենոյր զհեծանն (տապարաւ), անկաւ երկաթն ի ջուրն. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 16։ ՟Դ. Թագ. ՟Զ. 5։)
poor & proud;
bombastic.
Արմատ յաջորդ բառից. Լծ. ընդ կիւս. գուշակ. եւ գոռոզ. որպէս իմաստակ բարձրայօն, կամ թ. գօգօզ որպէս թէ աղքատ հպարտ։
produced from a rib (Eve).
ԵՒ ի յերրորդ ժամ զկողածինն ի յօգնութիւն ետ հողածնին։ Զհողածնին ջնջեաց զմեղս. (Շար.։)
pleurisy.
ԿՈՂԱՑԱՒ եւ ԿՈՂԱՑԱՒՈՒԹԻՒՆ. Ցաւ կողից. կշտացաւ, կշտի ցաւ. cf. Կողախիթ ջերմն.
cf. Կողացաւ.
ԿՈՂԱՑԱՒ եւ ԿՈՂԱՑԱՒՈՒԹԻՒՆ. Ցաւ կողից. կշտացաւ, կշտի ցաւ. cf. Կողախիթ ջերմն.
strong-sided, heavy-flanked, robust.
Որ ունի կողս զօրաւորս. տոկուն. քաջակորով.
armed with a cuirass;
iron-clad
Ունօղ զպահպանակ կողից կամ զլանջապանակ.
groaning, moaning, wailing;
plaintive, mournful, querulous;
lamentable, sorrowful;
painfully, sorrowfully, most sadly, lamentably, pitiably.
Հեթանոսք որդիանան, եւ նոքա շունք լինին, եւ ղօղանջեն կողկողագին. (Տօնակ.։)
to groan, to moan, to wail, to bewail, to bemoan, to complain, to lament;
to beseech, to implore, to entreat.
Լային եւ կողկողէին առաջի նորա (ՃՃ.։)
cf. Կողմնակի.
Բերկրել զառաքինութեան կողմանակի կիրս նշանակէ։ Նոր պատմութիւնս ո՛չ եթէ կողմնակի է, որպէս թէ ի նմա կամ ի ձեզ, այլ ի նմանէ ի ձեզ, եւ ի ձէնջ ի համացեղսն մեր եւ յեղբարս. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ա. ՟Գ։)
"cf. Ի կող լինիմ."
Յայրս կողմանեալ ննջէին. յն. մի բայ. (Ես. ՟Կ՟Ե. 4։)
partisan.
Որ զկողմն ունի ուրուք, որպէս թեկնածու, կուսակից. ջատագով. կողմը բռնօղ.
cf. Մերկիմաստասէրք.
ՄԵՐԿԻՄԱՍՏԱԿՔ ՄԵՐԿԻՄԱՍՏԱՍԷՐՔ. γυμνοσοφισταί gymnosophistae, Indorum sapientes nudi. Իմաստակք կամ իմաստասէրք հնդկաց, որք մերկ կամ կիսամերկ շրջէին. cf. ՄԵՐԿԱՂԱԲԱՂ, cf. ՄԵՐԿԱՎԵՐԱՐԿՈՒ.
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
gymnosophists (a sect of Indian philosophers who went naked, living in woods and feeding on herbs).
ՄԵՐԿԻՄԱՍՏԱԿՔ ՄԵՐԿԻՄԱՍՏԱՍԷՐՔ. γυμνοσοφισταί gymnosophistae, Indorum sapientes nudi. Իմաստակք կամ իմաստասէրք հնդկաց, որք մերկ կամ կիսամերկ շրջէին. cf. ՄԵՐԿԱՂԱԲԱՂ, cf. ՄԵՐԿԱՎԵՐԱՐԿՈՒ.
Մերկիմաստասէրք ընդ տաղաւարօք եւ ի ներքնատունս բնակեալ էին։ Բրակմանք եւ մերկիմաստասէրք՝ աղեքսանդրի եւ առն քաջի գրեցաք խնդալ. (Պտմ. աղեքս.։)
near, nigh, next, close to, contiguous;
about, nearly;
— ընդ —, very near, soon, in a short time;
— ի վենետիկ, near Venice;
— է ի մեզ, it is near or quite close to us;
— առ միմեանս, together, one with another, side by side;
— լինել, to be near, ready at hand;
to be on the verge or brink of, at the point of;
— լինել ի մահ, to be at the point of death;
— ի վախճան լինել, to be drawing to a close;
to be approaching one's end;
— բազմիլ, to sit near;
— դնել, to propose;
to confront, to compare.
ՄԵՐՁ. ա. ἑγγύς, παρών proximus, praesens. Մերձաւոր. մօտակաց. առաջիկայ.
near, nigh to, neighbouring, bordering on, adjacent;
present;
coming, next;
imminent.
παρών, -ροῦσα, -ρόν praesens;
qui, quae, quod adest. բայիւ παρίσταμαι assisto. Որ ոք կամ որ ինչ մերձ կայ. առընթերակայ. ներկայ. մօտաւոր. առաջիկայ. մօտիկ կամ առջեւը եղածը.
Ծարաւին արագեցուցանէ զմերձակայսն, թէ արագեցէ՛ք ջուր տալ. (Խոսր.։)
Դառնայ մարդ յարտասուս առաջի մերձակայ դիականն. (Եղիշ. ՟Դ։)
near, nigh, next;
neighbouring, bordering on, adjacent, contiguous;
approximate;
akin, consanguineous;
neighbour, friend, acquaintance;
relation;
— ազգական, near relation.
ἑγγίζων, ὀ ἑγγύς, ἕγγιστα, ἑγγίστατος, παρών appropinquans, praesens. Որ ոք կամ որ ինչ մերձ է տեղեաւ եւ ժամանակաւ. մօտաւոր. հպաւոր. առաջիկայ. մօտիկ.
Լա՛ւ է բարեկամ մերձաւոր՝ քան եղբայր ի հեռաստանէ բնակեալ։ Մերձաւորաց եւ հեռաւորաց։ Հայեցայ ես շուրջ զմեօք ի մերձաւորս արքայութեան մերոյ։ Աստուած մերձաւոր եմ ես.եւ այլն։
Անմատչելի հեռաւոր, եւ անընդմիջելի մերձաւոր. (Նար. ՟Ի՟Գ։)
Զօրութեամբ հեռաւոր խոստմանցն յաղթեցին մերձաւոր տանջանացն. (Եփր. վկ. արեւ.։)
approximately, approximatively.
Հրոյ հաղորդիմք, երբեմն մերձաւորապէս ի նմանէ ջեռեալք, եւ երբեմն ի ձեռն միջնորդից. ըստ նմին օրինակի եւ զօդս մերձաւորապէս ունիմք. (Նիւս. բն.։)
to approach, to go or come near, or towards, to go closer to;
to be allied, related by marriage, to intermarry with, to marry into.
Ի սեւութենէ մեղացն, զոր ունէիր յառաջ քան յիս մերձաւորիլն. (Նար. երգ.։)
proximity, neighbourhood, contiguity;
approximation;
familiarity;
affinity, alliance by marriage;
relationship, kindred;
copulation.
Եհարց, եթէ յետ քանի՞ աւուր կնոջ առ այր մերձաւորութեան՝ արժա՛ն է մտանել ի տէրունիսն. (Պիտ.։)
cf. Մեցոտ.
Ամենեքեան իբրեւ զձորձս հնասջիք, եւ ցեց մեցամէս կերիցէ զձեզ. ա՛յլ ձձ. մեծամեծս կերիցէ. որպէս եւ ի յն. ասի. ցեց՝ չարաչար կերիցէ զձեզ։
Մէցն՝ գիջութեան է անուն ... իսկ ամէսն թուի թէ իբրեւ յօդ իմն ըստ պատշաճի անուանցդ, որպէս յիմովսանն եւ յիւրեանցայոցն ... իսկ ուտիճն (որ եւ ցեց) կերիչ է եւ վատնիչ, թերեւս զգէճսն եւ զցամաքս, զոր կարծեմ միանգամայն խառնելով՝ ցեց մեցամէս կոչէ, յայտնելով զչոր եւ զդալար, որպէս թէ զոսկր եւ զմարմին։
to contrive, to form, to project;
to machinate, to plan, to plot, to intrigue, to cabal.
եւ չ. ՄԵՔԵՆԱՅԵՄ կամ ՄԵՆՔԵՆԱՅԵՄ. μηχανεύω, μηχανάομαι machinor, excogito, struo, agito, molior. որ եւ ՄԵՔԵՆԱՅԱՆԱԼ. ՄԵՔԱՆԱՆԱԼ. Արուեստակել. հնարել. հայթայթել. ջանալ. ճարտարել. խորհել վնասել. որոգայթ լարել. մեքենայս կազմել.
Յիւրեանց բարերարսն ձեռնարկել մենքենայեն։ Մենքենայել ջանացաւ յիշխանութենէ աստի զմեզ ի բաց մերժել. (Եսթ. ՟Ժ՟Ա. 5. 12։)
furnished with machines;
mechanical;
full of contrivances;
industrious, dexterous, handy, adroit;
artful, sharp, sly, intriguing.
Մեքենաւոր գործ։ Տանջանարանք մեքենաւոր հնարից։ Մեքենաւոր հնարք սատանայի. (Եւս. քր. ՟Ա։ Ճ. ՟Գ.։ Ածազգ. ՟Ե։ Մաշտ.։)
contrivance, invention, machination, artifice, cunning, wile, piece of cunning.
Գաղտ ընդ գաղտնի դուռն ուրեն մեքենաւորութեամբ ի բերդն մտանէին։ Ոչ ոք կարէ զդէմ քաջութեան նորա ունել, բայց հնարիւք մեքենաւորութեամբ ինչ լինիցի հնար. (Բուզ. ՟Դ. 55։ ՟Ե. 35։)
to press, to extract by pressing or squeezing, to squeeze out, to express;
to filter, to distil.
Մզէ զարտասուս առաջի քո. (Սիր. ՟Ժ՟Բ. 16։)
Գեղմնն ասու, զոր խնդրեաց տեղալ ի վերայ նորա միայն անձրեւ ... մզեցաւ, եւ լցաւ ի նմանէ կրաւ միով ջուր. (Եփր. դտ.։)
Զքաղցր ցօղքն բջիջքն բղխեն, իշխանութիւն ունելով զնոսա պարզաբար մզել։ Որպէս ի լերին ձիւն, ի խոնարհ կոյս յերակսն մզելով. (Նիւս. ի մկ. բեթղ. եւ կազմ։)
membranous;
choroides.
Ասեմք զջլացն՝ զմեցածն, եւ զմղզնաձեւացն. (Վանակ. յոբ.։)
mist, fog, haze;
թանձր —, dense fog, thick mist.
γνόφος caligo ὀμίχλη nebula. պ. միյզ, միւծ. սանս. մէկհա. դաղմ. մղլա. Մառախուղ. բալ. ամպ վայրիջեալ. մռայլ. մութ. շամանդաղ. մշուշ.
Եղեւ խաւար, եւ մէգ, եւ մութ։ Մովսէս եմուտ ի մէգն, ուր էր աստուած։ Եդ զամպն եւ զմէգ ի մէջ մեր եւ ի մէջ եգիպտացւոցն. Տէր ասաց հովանի լինել միգով։ Եւ ոչ միգով սատակեսցէ զիս։ Կամ թէ ի միգի դատիցի։ Եդի նմա զմէգ ի հանդերձ, եւ զմառախուղ նմա ի խանձարուրս։ Եւ զմէգ որպէս փոշի ցանեաց.եւ այլն։
one, only, sole;
alone;
only, solely;
— մի, each, every one, each one.
Լցցուք մէն սափոր ջուր։ Մէն քսեստ ձիթոյ. (Վրք. հց. ձ։)
Առին մէն մի դահեկան։ Ետուն նմա իւրաքանչիւր մէն մի որոջ։ Տալ ռոճիկ արքայի եւ տան նորա մէն մի ամիս ի տարւոջ. (Մտթ. ՟Ի. 9. 10։ Յոբ. ՟Խ՟Բ. 11։ ՟Գ. Թագ. ՟Դ. 7։)
Մէն մի բռնաքար առ այր՝ հրամայէին, զի բերցեն ընկերեսցեն՝ շեղջ կուտել. (Բուզ. ՟Գ. 7։)
Մէն մի ջահ լուցեալ՝ եդ ի մէջ ձետոց նոցա. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Մթազգած.
Արեգակն մթապատ՝ ձայնէր ի բարձանց, աւետիս լուսոյ ծագման՝ բնակչաց ի խաւար աղջամուղջ. (Մեկն. ղկ.։)
obscurity.
Լնու խաւարազգած մթարութեամբ զոգւոյս լուսաւորութիւն։ Ամպ խտացեալ մթարութեամբ անջրպետելով ի միմեանց զբանակեալսն. (Պիտ.։)
Լուսինն յոժամ ի մահիկեղջերն զնշան կարմրութեան, կամ մթարութիւն ունիցի. (Վեցօր. եւ Շիր.։)
to darken, to obscure, to cloud, to dim;
to blacken, to offuscate;
to eclipse;
— զտիւ ի գիշեր, to change day into night.
Խոնաւութիւն ջուրց կարմրացուցանէ միայն զարեւն, եւ ոչ մթացուցանէ. (Եզնիկ.։)
heap, mass.
Ժողովեաց զջուրս մթերածոյս ի ծովս ջրկայս։ Զկայանս ջուրցն մթերածոյ՝ կոչեաց ծովս։ Ի մթերածոյ անտի խօսին շրթունք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
heaped up, amassed, accumulated.
Ժողովեաց զջուրս մթերածոյս ի ծովս ջրկայս։ Զկայանս ջուրցն մթերածոյ՝ կոչեաց ծովս։ Ի մթերածոյ անտի խօսին շրթունք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
obscure, gloomy, dark;
obscure, abstruse, occult, of difficult interpretation;
— կեանք, life of obscurity;
— վարս վարել, to live obscurely, to lead an austere life.
σκοτινός tenebrosus, tenebricosus γνοφερός caliginosus. Մո՛ւթ. ա. խաւարային. խաւարին. աղջամղջին. միգապատ. նսեմ. անշուք.
Մթին է բոցն (դժոխոցն), եւ խաւարային է հուրն. վասն որոյ արտաքին անուանեցաւ. (Եղիշ. ննջ.։)
Օրինակ ինչ ի մէջ բերցուք մթին եւ ընդ աղօտս. (Սեբեր. ՟Զ։)
cf. Մժղուկ.
Մրջեան եւ մժխի գործ է. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Է։)
Զի՞նչ նման է մրջիւն գաբրիէլի, կամ մժիկ միքայէլի. (Սեբեր. ՟Դ։)
cf. Մժղուկ.
Մրջեան եւ մժխի գործ է. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Է։)
Զի՞նչ նման է մրջիւն գաբրիէլի, կամ մժիկ միքայէլի. (Սեբեր. ՟Դ։)
unanimous, of one mind, agreeing;
conformable, equal, uniform, analogous, similar, identical, the same;
with one accord, in concert, unanimously;
cf. Միաբանակեաց;
— հաւանութիւն, unanimity, concord, consent;
— լինել, to agree, to conform to.
Միաբան աղաղակէին։ Միաբան քաջացան, կամ աղաչեսցուք. (Եղիշ. ՟Բ։ Շար.։)
unanimous;
monastic;
— ձայնիւ, with one voice;
—ք, religious community;
monastery.
Իւրաքանչիւր ի կատարելութեան միաբանականաց մի՛ զհեշտն խնդրեսցէ յառաջնորդէն, այլ զօգտակարն եւ զպիտանացուն. (Բրս. հց.։)
Հողմ անդնդային ամբոխէ զծով, եւ հպարտացեալ անձինք բարկութեամբ ամբոխեն զմիաբանականս։ Նաւահանգիստ խաղաղութեան է անձն բարեսէր, եւ հանդերտն ի մէջ միաբանականաց սիրով. (Նեղոս.։)
to agree, to cause to agree, to conciliate, to reconcile, to reunite, to match;
to compose, to unite, to join;
ի մի —, to reunite;
cf. Միաբանիմ.
Միաբանեա՛ զջուր եւ զկրակ, զի ուսցուք ի նոցանէ զխաղաղութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Միաբանեաց արամ ընդ եփրեմայ։ Եթէ երկու ի ձէնջ միաբանիցեն յերկրի վասն ամենայն իրաց։ Զի՞ է՝ զի միաբանեցէք դուք փորձել զհոգին տեառն։ Միաբանեցին ընդ նոսա։ Զամենայն միաբանեալսն ընդ նմա։ Միաբանեալ կայք ի վերայ իմ դուք ամենեքեան։ Եթէ կեամք հոգւով, ընդ հոգւոյն եւ միաբանեսցուք։ Եւ այնմ միաբանին բանք մարգարէիցն։ Միաբանիս եւ դու պահել զօրէնսն։ Ընդ հնոյն չմիաբանի կապերտն որ ի նորոյն.եւ այլն։
having one language or speech;
unanimous;
with one voice.
Ընթեռնուն առանց միջնորդի եւ միաբարբառ խօսիւք. (Գր. տղ. թղթ.։)
Կամ մ. Իբրեւ ի միոջէ բարբառոյ. ի մի բերան.
with one voice.
Ընդ մի բերան. իբրեւ ի միոջէ բերանոյ.
co-habitation.
Ասէ օր մի, զի սահմանեսցէ զչափ տուընջեան եւ գիշերոյ ի միաբնակութիւն կողմանցն երկոցունց. (Վեցօր. ՟Բ։)