hemicycle, semicircle, half-circle.
Նստաւ յայտնապէս նոցին ժողովն ի թատերս եւ ի թէատրոնս ի կիսաբոլոր աստիճանս աթոռաց (ի դատել զվկայս). (Լմբ. առակ.։)
sharp, diesis;
cf. Կիսակատար.
Մի՛ ճանաչեսցուք զաստուած իբրեւ զկիսակս, եղբարք, իբր թէ այլ ոք իցէ արարիչ, եւ այլ ոք դատաւոր, այլ կատարելապէս ծանիցուք. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
half.
Զկիսամասն տպտղոյն ճաշակելով (եւայ) .. . եւ ադամայ առեալ ի ձեռանէ նորա զկէս պտղոյն՝ եկեր. (Եպիփ. ծն.։)
cf. Կիսամարդ.
ἠμιάνηρ, ἠμιάνθρωπος semivir, semihomo. Կէս այր. անկատար մարդ. (որպէս ներքինի, եւ ճիվաղ՝ գազան մարդակերպ)
half burnt.
Կոճղ կիսայրեաց. (Նար. ՟Հ՟Գ։)
mutilated (word).
Թերի անուամբ. կրճատեալ բառիւ կամ հնչմամբ. (որպէս գրի (Ծն. Ել. Մտթ. Մրկ. եւ այլն))
half-measure.
subdeacon.
cf. Կիսադիք.
Իցեն քոյով բանիւդ ի կիսածոցն, որչափ ի տրովադա վախճանեցան մատիւ. (Պղատ. սոկր.։)
cf. Կիսակտուր.
Իբր Կիսհատ. կրճատեալ. կիսակտուր. անկար.
division.
Կէս կամ փոքրիկ ենթամնայ՝ դնելի ի վերջ տողին, ուր անկատար մնայ, բառն. զոր օրինակ. ա-ռա-ւօտ. առ-նել, ա-սել. ե-ղեւ. ճա-նա-պարհ եւ այլն։ Իսկ մեծ կամ կատարեալ ենթամնայն դնի ի ձեռագիրս՝ ի ներքոյ բարդ բառից, որոյ մասունքն են նշանական. զոր օրինակ, բարձ--ընտիր, նոր--ընծայ. եւ այլն։
half or partly cooked.
Իբրեւ զճակնդեղ կիսեփեաց. (Ես. ՟Ծ՟Ա. 10։)
sunday eve, saturday night.
use, employment.
joint, conjunction, union;
kick, kicking;
— բանից, composition, texture;
— ճանապարհի, place where four roads meet or cross, cross-road or cross-street;
— անդրեաց, group of statuary;
կիցս արձակել՝ ընկենուլ, to kick, to fling out or kiok up the heels.
cuckoo.
ԿԻՒԻՒ գրի եւ ԿՒԻՒ. ռմկ. եւս, կիվիվ, կամ կիւ, կամ կիվկիվ. Թռչուն խայտափետուր, եւ թագ ի գլուխ, որ դնէ զբոյն ի մարգագետինս, եւ ի լսել զոտնաձայն՝ թռչի ճռուողով, որով ի յայտ գայ բոյնն.
jaw, jawbone.
Զճակատն ի վեր պարզիցէ, եւ զկլափն ի խոնարհ ձգից է. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)
to prick;
to sting;
to nip, to bite;
to pique.
ԿԾԱՆԵՄ ԿԾԱՏԵՄ ԿԾԵՄ ԿԾԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καθάπτομαι , δάκνω pungo, mordeo եւ այլն. Խածանել, եւ խայթել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. կսկծեցուցանել. մորմոքել. մարմաջեցուցանել. խածնել, կճել.
Ըստ ժամանակի աղօթիցն զունկն կսկծեցուցանէ, եւ զքիթն կծեցուցանէ։ Ի ներքուստ կծեալ ի խղճէ մտացն դատի. (Երզն. մտթ.։)
ԿԾԵԼ. չ. Կիծ կրել. մարմաջել. որպէս κνήθομαι prurio. կճել.
cf. Կծանեմ.
ԿԾԱՆԵՄ ԿԾԱՏԵՄ ԿԾԵՄ ԿԾԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καθάπτομαι, δάκνω pungo, mordeo եւ այլն. Խածանել, եւ խայթել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. կսկծեցուցանել. մորմոքել. մարմաջեցուցանել. խածնել, կճել.
Ըստ ժամանակի աղօթիցն զունկն կսկծեցուցանէ, եւ զքիթն կծեցուցանէ։ Ի ներքուստ կծեալ ի խղճէ մտացն դատի. (Երզն. մտթ.։)
ԿԾԵԼ. չ. Կիծ կրել. մարմաջել. որպէս κνήθομαι prurio. կճել.
cf. Կծանեմ.
ԿԾԱՆԵՄ ԿԾԱՏԵՄ ԿԾԵՄ ԿԾԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καθάπτομαι, δάκνω pungo, mordeo եւ այլն. Խածանել, եւ խայթել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. կսկծեցուցանել. մորմոքել. մարմաջեցուցանել. խածնել, կճել.
Ըստ ժամանակի աղօթիցն զունկն կսկծեցուցանէ, եւ զքիթն կծեցուցանէ։ Ի ներքուստ կծեալ ի խղճէ մտացն դատի. (Երզն. մտթ.։)
ԿԾԵԼ. չ. Կիծ կրել. մարմաջել. որպէս κνήθομαι prurio. կճել.
cf. Կծանեմ.
ԿԾԱՆԵՄ ԿԾԱՏԵՄ ԿԾԵՄ ԿԾԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. καθάπτομαι, δάκνω pungo, mordeo եւ այլն. Խածանել, եւ խայթել՝ իրօք կամ նմանութեամբ. կսկծեցուցանել. մորմոքել. մարմաջեցուցանել. խածնել, կճել.
Ըստ ժամանակի աղօթիցն զունկն կսկծեցուցանէ, եւ զքիթն կծեցուցանէ։ Ի ներքուստ կծեալ ի խղճէ մտացն դատի. (Երզն. մտթ.։)
ԿԾԵԼ. չ. Կիծ կրել. մարմաջել. որպէս κνήθομαι prurio. կճել.
to wind, to coil up, to make into a clew or coil;
to bind, to narrow, to contract, to straiten.
Զի՞, ասեն, հրամայիցե՞ս մեզ այդչափ կծկել. այսինքն ճնշիլ. (ճմլիլ. Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
sharp to the taste, sour, acid, tart;
pungent, biting, piquant, slandering, rude, satirical.
δριμύς acidus, acer, acutus πικρός, τάγγος, διάπυρος rancidus, acerbus. Կծանօղ եւ կիզօղ ըստ համոյն. բարկ. թթու. եւ Կսկծեցուցիչ. դառն. դաժան. դժնդակ. կծու, կճօղ, խիստ թթու եւ լեղի. սանս. քաթու.
Քաղցրն եւ անուշն, դառն եւ կծուն ի պէտս բժշկաց տնօրինին. (Յճխ. ՟Է։)
stinging, pricking;
smarting.
Կծանելն. Խայթուած. կճելը. խայթելը.
ի կծուածս ճանճոց եւ պիծակաց. (Վրդն. ծն.։)
biting, sharp, acute, caustic, poignant;
— առնել, to burn, to scorch;
to pain, to torture.
Կծութեամբ կծանօղ. չարաչար կճօղ, խայթօղ, կսկծցնօղ.
cf. Կծութիւն.
Աչք մեր դիճացեալ են արտասուօք ի կծուութենէ ծխոյ դորա. (Եղիշ. ՟Ը։)
scowling, lowering, gloomy, sullen, austere.
Ի մանկութենէ կրթեալ եւ թեքեալ ի ճոռոմ բանս կոկոզաբանից եւ կըկզայօնից փիլիսոփայից. (Վրդն. պտմ.։ եւ Ոսկիփոր.։)
weaver's shuttle.
Ոստայն՝ յորում անճառաբար անկաւ միաւորութեանն պատմուճան. կկոց՝ անչափելի զգեցողին շնորհ. (Պրոկղ. ի կոյսն.։)
cf. Կղեր;
clerical, priestly.
ԿՂԵՐ ԿՂԵՐԱԿԱՆ ԿՂԵՐԻԿՈՍ. Ասի եւ Գղեր. եւ Գղերիկոս. յն. κλῆρος clerus. որ է Վիճակ. ժառանգութիւն. եւ Ուխտ եկեղեցւոյ. վիճակաւորք. Ժառանգաւորք. եւ κληριός clericus. Ոմն ի ժառանգաւորաց. եկեղեցական ոք. եւ Ստորինն ի պաշտօնեայս եկեղեցւոյ. որպէս դպիր, կամ փոքր աստիճանաւոր.
Դասք քահանայից, սարկաւագաց, դպրաց, եւ կղերիկոսաց. իմա՛ զփոքր աստիճանաւորս. (Ժմ.։)
cf. Կղեր.
ԿՂԵՐ ԿՂԵՐԱԿԱՆ ԿՂԵՐԻԿՈՍ. Ասի եւ Գղեր. եւ Գղերիկոս. յն. κλῆρος clerus. որ է Վիճակ. ժառանգութիւն. եւ Ուխտ եկեղեցւոյ. վիճակաւորք. Ժառանգաւորք. եւ κληριός clericus. Ոմն ի ժառանգաւորաց. եկեղեցական ոք. եւ Ստորինն ի պաշտօնեայս եկեղեցւոյ. որպէս դպիր, կամ փոքր աստիճանաւոր.
Դասք քահանայից, սարկաւագաց, դպրաց, եւ կղերիկոսաց. իմա՛ զփոքր աստիճանաւորս. (Ժմ.։)
clerkship;
holy orders.
κλήρωσις clericatus, sortitioin officium Ecclesiae. Վիճակաւորութիւն կամ ժառանգաւորութիւն եկեղեցւոյ. եկեղեցական կարգ եւ պաշտօն վերին կամ ստորին.
to knot, to tie in a knot, to make a knot, to tie up.
Կղթեաց զճոպանն, մինչ զի եւ չկարաց բնաւ շարժել զձեռն. (Զենոբ.։)
defecation, purification.
Բաղկացաւ եւ գոյացաւ մահկանացուն ըստ կղկղման. քանզի զօրէն հիման՝ ճաշակաւորութիւն պատճառք կենդանեացն յաւէժ տեւողութեանն է. եւ բալա թարգմանի կղկղումն. (Փիլ. այլաբ.։) (Ըստ եբր. պալա, է կլանել, ընկնուլ. իսկ յն. բալէօ՛օ, հնացուցանել. յորս հային եւ բանք Լմբ. եւ Վրդն. ի նախընթաց բառսդ)։
cf. Կմախիք.
Կոճղ կիսայրեաց ... անարգեալ կմախք. (Նար. ՟Հ՟Գ։)
Ոռնան եւ ողբան եւ գուժեն իբրեւ կմախիս մեռելոյ յն. իբրեւ ի ճաշ մեռելոյ. ἑν περιδείπνῳ . գուցէ ընթերցեալ է մերս՝ περιδείδων , ահաբեկ, որպէս կմախ եդեալ ի խրտուիլակ։
effeminate, timid, weak.
cf. Կնամարդ.
cf. Իգամոլ.
Չորրորդ հարուած շանաճանճն՝ շնաբարոյ կնամոլեացն. (Նախ. ել.։)
cf. Իգամոլ.
Չորրորդ հարուած շանաճանճն՝ շնաբարոյ կնամոլեացն. (Նախ. ել.։)
cf. Իգասէր.
Կնասէր գոլով սողոմոն՝ յաճախեաց առնուլ իւր կանայս. (նխ. ՟Գ. Թագ.։)
of oliban.
Կատարեաց զտաճարն ի փայտս կնդրկեալս. (Եփր. մն.։)
olibanum, frankincense;
benzoin;
— երեւելի, pure —.
Կնդրուկ երեւելի. իմա՛ թափանցիկ, այն է սպիտակն եւ պատուականն ժողովեալ յառնան, եւ ոչ թխագոյնն քաղեալ ի ձմերան կամ ի գարնան՝ ճեղքմամբ կեղեւոյ ծառոց՝ մինչչեւ է ինքնին եփեալ եւ ծորեալ։
producing jonc.
affected, prim;
flattering, wheedling.
Ունօղ զձայն՝ կամ քծնօղ շան, կամ կնճաց՝ այսինքն խոզից.
to grunt.
ԿՆՉԵԼ կամ ԳՆՉԵԼ. Խանչել որպէս կինճ, եկ կանչել. Ճչել.
Խոզացեալ՝ մեծաձայն ճչել, կնչել (կամ գնչել, կամ կանչել). (Ագաթ.։)
grunt, grunting.
Կանչիւն, եւ ճչիւն կանացի.
Ոտիցն ճեմելիք, եւ կնչիւնք բարբառոյն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը.)
bald, bald-headed or bald-pated.
ԿՆՏԱԿ φαλακρός calvus. որ եւ ԿՆԴԱԿ. Կունդ. կունտ. հերաթափ գլխով. ճաղատ.
to become bald.
ԿՆՏԱՆԱԼ կամ ԿՆԴԱՆԱԼ. φαλακρόομαι calvesco. Կունա կամ կունդ լինել. թափիլ հերաց գլխոցն. ճաղատ գտանիլ.
baldness, depilation;
chondrine.
ԿՆՏՈՒԹԻՒՆ կամ ԿՆԴՈՒԹԻՒՆ. φαλάκρωμα calvities. Կունտ կամ կունդ գոլն. ճաղատութիւն. ճեղութիւն. եւ Կեղ գլխոյ՝ որ թափէ զհերս.
ի կնտութեան (կամ ի կնդութեան) նորա կամ ի ճեղութեան։ Մի՛ գերծուցուն զգլուխս իւրեանց ի վերայ մեռելոյ ի կնտութիւն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 42. 43։ ՟Ի՟Ա. 5։)
to seal, to close with a seal, to affix a seal, to seal up;
to mark, to stamp, to sign;
to hide, to cover, to close, to shut up;
to confirm, to ratify, to verify;
to conclude, to decide;
to prbnounce sentence;
to seal, to complete, to terminate, to finish;
to baptize, to confer baptism;
to sign with sign of the cross, to make the sign of the cross;
դաշն հաշտութեան —, to conclude a treaty of peace.
Կնքեա՛ զտեսիլդ, կամ զգիրդ։ Արգելեալ եւ կնքեալ են բանքս մինչեւ ցժամանակ վախճանի. (Դան. ՟Ը. 26։ ՟Ժ՟Բ. 4. 9։)
Հաւաստել. վկայել հաւաստեաւ. հաւատարմեցուցանել. վճռել. եւ Աւարտել. լրացուցանել. կատարել
Կնքեաց՝ թէ աստուած ճշմարիտ է։ Քանզի զնա հայր կնքեաց աստուած. (Յհ. Գ. 33։ Զ. 27։)
Նշանակաւ խաչին կնքին ճակատք մեր քրիստոնէիցս. (Ղեւոնդ.։)
to weigh in the mind, to ponder, to consider, to reflect upon;
to compare, to confront;
to conjecture, to judge by guess.
ըստ մերումս կշռադատեալ յազգաբնակութիւն համարու։ Ընդ ազգաբանութեանն սեմայ զմերն աբէթ կշռադատեալ։ Ի հաւասարութիւն առ ամենեսեան զինքն կշռադատեալ։ Լոյս ճառագայթաւէտ վառեալ, ի վեր քան զգլուխ թագաւորին կշռադատեալ հաւասար նմին. (Յհ. կթ.։)