sweetness, insinuation;
knavery, craft.
Կամ ոք ի մտացն հաստատութիւն եւ յառաքինութիւն հայի, եւ ոչ ընդ վայրած լեզուին աղութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե. (ա՛յլ ձ. լեզուին շաղաւաշրթունքն։))
slip, cutting (to plant), layer.
Որթն զարդարեալ զստեղն ի վայելչութիւն երկայն ձգմամբ աղուրեաց՝ պատատմամբ գնդակաց՝ տարածեալ տերեւովքն. (Փիլ. լիւս.։)
dark, obscure, gloomy, black.
Զաղջամղջին գունոցն սեւութիւն փոխել ի ձեան պայծառութիւն. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)
Փարատեա՛ յանձանց մերոց զաղջամղջին եւ զխաւարային խորհուրդս. (Ժմ.։)
darkness, obscurity.
որ եւ ԱՂՏԱՄՈՒՂՏ. Թանձր մէգ. մառախուղ. խաւար. բալ. մութն. մթութիւն. σκότος, ζόφος, γνόφος, ἁχλύς tenebrae, caligo, nebulo, մութ. գարանլիգ. զուլմէթ. փուս. տուման.
maid, girl, virgin;
chamber-maid, female servant;
nursery-maid, child's maid.
Հանդերձ աղջկաւն. (ՃՃ.։)
bastard.
Աղջկորդի անձնամատն. (Ա. Թագ. ՟Ի. 30։)
brine;
the action of salting in brine.
Թանայր զհացն յաղջուր. չկարացի (ասէ) կլանել զպատառ հացին աղիւ, այլ արկի ջուր եւ աղ ի պնակ եւ թացի. (Վրք. հց. ձ։)
salt;
saltness;
ծով աղտից, salt-marsh.
Գումարեցան ի ձորն աղի, որ է ծով աղտից։ Քաղաքք աղտիցն։ Գնաց ի հովիտս աղտիցն։ Բաժ աղտից, կամ տարազ պսակաց։ Հարկանէր Յովաբ զձորն աղտից. (Ծն. ԺԴ. 3։ Յես. ԺԵ. 62։ Բ. Մնաց. ԻԵ. 11։ Ա. Մակ. ԺԱ. 35։ Սղ. ԾԹ. վերնագր։)
Ճակատեցան ի ձորն աղտից։ Եւ ի ձորն աղտից՝ ջրհորք, ջրհորք նաւթի. (Ծն. ԺԴ. 8. 10։ Իսկ Յհ. կթ.)
Արտաքս վտարի ի ձեռն ականջացն աղտն որ ի նմանէ. (Նիւս. բն. ԻԲ.)
Ի ծնունդքն (քուռակի ձիոյ) զաղտքն մի՛ քարշեր. (Վստկ. յԺ։)
salt, saline, brackish.
Յաղտաղտուկ անհաւատութենէն ի վեր ամբարձան. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Պտղաբերութիւն գաւառին դարձաւ յաղտաղտուկ. (Խոր. ՟Գ. 7։)
to be stained or soiled, to grow greasy or dirty.
that likes filth or dirt.
to soil, to dirty, to stain, to besmear with filth or grease, to befoul, to bedaub, to sully, to tarnish, to grease.
Լուացի զոտս իմ, զիա՞րդ աղտեղացուցից զնոսա։ Որք ոչ աղտեղացուցին զհանդերձս իւրեանց. (Երգ. ՟Ե. 3։ Յայտ. ՟Գ. 4։)
Եւ ապականել. արատել. անպատիւ առնել. խանգարել. աւրել, պզտիկ ձգել. պօզմագ. διαλυμαίνω, λυμαίνομαι violo, vitio, corrumpo, labefacio
cf. Աղտեղացուցանեմ.
cf. ԱՂՏԵՂԱՑՈՒՑԱՆԵՄ. ըստ ամենայն առման։ Իսկ կր. իբր ձ. cf. ԱՂՏԵՂԱՆԱՄ. μολύνω, ἑμμολίνω, σπιλέω եւ այլն.
Աղտեղեալ զկրակն՝ զձեզ առ անմիտս ունէին. (Փարպ.։)
soiled, dirtied, spotted, befouled, stained;
impure, filthy, obscene;
greasy, muddy, mucky, nasty, dirty.
Զգեցեալ էր հանդերձս աղտեղիս։ Մտանիցէ անդր եւ աղքատ ոք ի հանդերձս աղտեղիս. (Զքր. ՟Գ. 3։ Յկ. ՟Բ. 2։)
Որ ի հրեշտակացն օրհնի, ի ձեռաց աղտեղեաց (այս ինքն յաղտեղի ձեռաց) ընկալեալ լինի. (Ոսկ. նոր կիր.։)
greasiness, dirtiness, foulness, stain, impurity;
turpitude, excess;
sweepings;
excrement;
տուն աղտեղութեան, privy, necessary;
անօթ աղտեղութեան, chamber-pot or utensil.
Լսել անգամ զաղտեղութեանցն ի՞բր առնոյր յանձն. (Պիտ.։)
miserable, wretched, sorrowful;
raging, violent.
Աղցաւոր կեանք, կամ կենցաղ։ Աղցաւոր կոչէ զներկայ կեանս, այս ինքն հարկաւոր (ընդ հարկաւ պիտոյից անկեալ) (Անյաղթ. եւ Շ. բարձր. եւ այլն։)
beggar, mendicant, pauper;
poor, indigent, needy, necessitous, miserable, beggarly.
Ակն աղքատի մի առնուցուս, եւ մի՛ երեսաց աչառիցես կարօտի։ Ոչ չոգար զհետ երիտասարդաց՝ զաղքատաց կամ զմեծամեծաց։ Ոչ ոք մնաց բաց յաղքատաց երկրին։ Զաղքատս անյարկս տա՛ր ի տուն քո։ Մի՛ դարձուցաներ դու զերեսս քո յամենայն աղքատոյ։ Որ կատակէ զաղքատով, բարկացուցանէ զԱրարիչն նորա. եւ այլն։
Ի ձեռն մեր աղքատս բանի. (Լմբ. թղթ.։)
act of spoiling the poor, extortion of the poor.
Դարձայք ի զրկութիւնս եւ յաղքատակերութիւնս. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
to grow, to get poor, to render one's self poor, to become impoverished.
πτωχεύω, πένομαι pauper sum, mendico Աղքատ լինել. տնանկանալ. եւ կրել կամ յանձն առնուլ զաղքատութիւն. ախքըտնալ. ֆագըր օլմագ՝ գալմագ.
Եթէ աղքատասցի եղբայր քո։ Մի՛ երկնչիցիս որդեակ, զի աղքատացաք յոյժ։ Վասն ձեր աղքատացաւ, որ մեծատունն էր. եւ այլն։
poor-house, almshouse, hospital for the poor.
Գանձանակ աղքատաց.
love of the poor, charity
Առ յոյժ աղքատասիրութեանն։ Աղքատասիրութեամբ եւ առատաձիր բաշխմամբ. (Բուզ. ՟Գ. 4։ Մագ. ՟Ի՟Զ։)
that hates the poor, uncharitable.
μισόπτωχος odio habens, vel fugiens pauperes Ատեցօղ աղքատաց. ախքըտէն երես դարձընօղ.
to impoverish.
Թէ աղքատացուցանէ զմեզ, փորձէ՝ թէ ե՞մք ժուժկալք. (Իգն.։)
rather poor, poor.
Այն աղքատիկն՝ որ Ղազար կոչեալ. (Գանձ.։)
cf. Աղքատաբար.
Աղքատօրէն ձեւով շրջելն. (Երզն. մտթ.։)
of or belonging to prayers;
that prays to God.
Ի ձեռն աղօթական եղբարցդ ուխտաւորաց. (Շ. թղթ.։)
cf. Աղօթկեր.
Աղօթակերս արձակել ի հաշտութիւն խաղաղութեան. (Բուզ. ՟Գ. 21։)
cf. Աղօթկեր.
Աղօթակերս արձակել ի հաշտութիւն խաղաղութեան. (Բուզ. ՟Գ. 21։)
cf. Աղօթկեր.
Աղօթկեարս արձակէր՝ առաքել նմա թիկունս օգնականութեան. (Եւս. քր. ՟Ա։)
that loves prayers.
Ամենայն աղօթասէր անձինք. (Փարպ.։)
chapel, place of prayer.
Անօթ տանջանարանին (ցուլ պղնձի՝) եղեւ նոցա աղօթատուն. (Ճ. ՟Բ.։)
that prays to God;
that addresses God in prayer.
Աղօթարար առաքինի. (Գանձրն.։)
to pray, to address one's self to God in prayer;
to supplicate;
to intercede.
Աղօթէիր ի վերայ քո քարաձիգ ժողովոյն։ Անսահման ժամանակաւ աղօթել միշտ առ Աստուած հոգւով եւ մտօք։ Աղօթելով զայս ասէր, Հայր անցո՛ յինէն զբաժակս. (Շար.։)
Զոր եւ այլքն ամենեքեան ողորմագին ձայնիւ աղօթէին. (Արշ. ՟Ի՟Ը։)
prayer, orison, supplication;
աղօթս առնել, յաղօթս կանխել, յաղօթս կալ, cf. Աղօթեմ.
Աղօթս առնեմ։ Աղօ՛թս արարէք։ Պա՛րտ է յամենայն ժամ յաղօթս կալ։ Յորժամ կայցէք յաղօթս։ Կացից յաղօթս հոգւով, կացից յաղօթս եւ մտօք։ Կանխեմք մեք յաղօթս մեր վասն ձեր. եւ այլն։
Կալ առ քեզ յաղօթս զաղօթս զայսոսիկ։ Զի զոր կամքն յաղօթս, որպէս արժանն իցէ, ոչ գիտեմք։ Զգոյն իսկ եւ աղօթս առնեմք վասն ձեր յամենայն ժամ։ Յոր եւ աղօթս առնեմք վասն ձեր. եւ այլն։
Եզականս ԱՂՕԹ, է անսովոր. բայց նշմարի ուրեք ի բանս Ոսկ. եւ Յհ. իմ. եւ Սարկ. եւ ի Գանձ. ստէպ։
ԱՂՕԹՔ. որպէս ուխտ կամ իղձ սրտի. փափաքանք. աղերս. արզու.
obscurely, darkly, indistinctly, dimly.
Աղօտաբար սուղ ինչ առ աչս մատուցանէ զտեսաւորութիւնն։ Աղօտաբար զլոյսն ձգէ. (Եղիշ. մկրտ.։ Լմբ. պտրգ.։)
Ընդոստուցեալ յաղօտաբար ինչ ձայնից. (Պիտ.։)
to grow dim, to become obscure, to grow dark;
to grow tarnished, to lose its lustre or polish;
to grow feeble, to be diminished.
Յորժամ աղօտի եւ աղօտացելոյ ձայնաւորի վերաբերիցին երկու ձայնորդքն. (Թր. քեր.։)
to obscure, to cloud, to diminish the splendour of any thing or person, to eclipse, to extinguish;
to tarnish, to sully, to take away the polish from any thing;
to slander;
to enfeeble, to debilitate, to diminish.
Զմի մի տօն երկոքումբք հանդերձ կատարէ, եւ զմինն ի միւսումն աղօտացուցանէ. (Արշ. ՟Ը։)
growth;
cf. Աճումն.
Վարս անախտական, աճ հրեշտակական, ոչ ցաւ ախտական. (Գանձրն.։)
Թէ ակներն արձակ լինի որթոյն, տե՛ս զբնաորթն եւ զուժովն, եւ անտի թող զաճն, մի աճ, եւ երկու։ Մի՛ թողուր՝ որ ծառն շատ բարձրանայ. զայլ աճն ի լայնքն տո՛ւր. (Վստկ. ՟Կ՟Զ. ՟Մ՟Ղ՟Բ։)
to make haste, to use diligence;
to forward, to hasten, to press or push forward;
to prevent, to anticipate, to get the start.
Նախանձու ի բարիս աճապարել. (Մագ. ՟Ի՟Ա։)
Մի՛ աճապարեսցէ այս վտանգ հիւանդութեան մեռուցանել զձեզ. (Յհ. կթ.։)
cartilaginous.
Նմանեցուցանէ իմն զի ձեռն փողոցն եղեալ ձայնն՝ աճառապատ արտուղութեանն զանցիւք շուրջ զիւրեաւ հնչեցեալ. (անդ. ՟Ժ.)
τετάμενος extentus այս ինքն ձկտեալ. պրկեալ.
Յաճառապատ փողսն՝ որ պարանոցաւն՝ ընդ խոշորութիւն շնչափողին երիւրեցելոյ հագագին ձեւանայ. (Երզն. քեր.։)
cf. Աճումն.
Առանձնականք ի ծննդոց աճելութենէ։ Անպակաս աճելութիւն լրման թերութեան։ Զպակասն աճելութեան յարմարական դրութեանդ աղերսեմ շնորհել. (Նար. ՟Զ. եւ Նար. կուս. եւ Նար. յիշ.։)
to grow, to increase, to be augmented, to grow tall or stout;
to make progress;
to vegetate, to sprout, to come up;
to be multiplied;
to be heightened, to grow upon or out of;
to grow dear.
Սերմանիքն բուսանիցին եւ աճիցեն։ Յորժամ աճիցէ, մեծ է քան զամենայն բանջարս։ Աճեաց մանուկն։ Աճեցին մանկունքն։ Մինչեւ աճեսցեն մօրուք ձեր. եւ այլն։
Որդն յառաւել աճելն՝ թռուցեալ վերանայ ի բարձունս. (Կլիմաք.։)
Ոչ վասն ցանկութեան առաւել քան թէ ըստ աստուածային ձայնին զաճեցէ՛քն կատարելով. (Պիտ.։)
Ընդարձակեա՛, ասէ, եւ աճեցի՛ր. (Գէ. ես.։)
Որդեա՛կ աճեցեալ Յովսէփ, որդեակ աճեցեալ նախանձելի. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 22։)
to increase, to make to grow, to augment, to enlarge, to heighten, to make stout, to multiply;
to exaggerate;
to make dear, to raise the price of.
Իբրեւ զերկիր՝ որ աճեցուցանէ զծաղիկս իւր։ Ես տնկեցի, Ապողոս ջուր ետ, այլ Աստուած աճեցոյց։ Աճեցուցից զքեզ յոյժ։ Օրհնեցից զնա, եւ աճեցուցից զնա, եւ բազմացուցից զնա յոյժ։ Յաւուր յայնմիկ աճեցոյց Տէր զՅեսու առաջի ամենայն ազգին։ Եւ Տէր աճեցոյց զ Յովբ.։ Աճեցուսցէ զքեզ Տէր Աստուած քո յամենայն գործս ձեռաց քոց՝ ծննդովք որովայնի քոյ, եւ արդեամբք երկրի քոյ, եւ ծննդովք անասնոց քոց։ Աճեցուցեալ զվարսս. եւ այլն։
that makes to grow or increases, augmentative;
increaser.
Ոչ ի խրատչաց ձերոց է, այլ յԱստուծոյ որ աճեցուցիչն է. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Աճեմ.
Գոլով յորդւոց տանս Յաբեթի, որ ի Հայկայ սերեալ աճի. (Գանձրն.։)
to reduce, to ashes.
τεφρόω in cinerem redigo Յաճիւն դարձուցանել. մոխիր դարձնել. քիւլ եթմէք.
bushy, thick, full of branches.
Որոյ ճիւղքն են աճուն կամ ուռճացեալ. աճումնաձիգ. տալլը պուտագլը.
to become desert, to be uninhabited or uninhabitable.
Միայնանալ յանապատ. առանձնանալ.
Զմանկահեղձոյցն չարեաց տային տոկոսին՝ յանդնդապտոյտ խորսն ամայանալով. (Սկեւռ. աղ.։)
solitude;
desolation, depopulation;
abandonment.
Միայնութիւն. առանձնութիւն. մեկուսութիւն յաշխարհէ կամ յամբոխէ. թէնհալըգ.
vase, vessel, pot;
bag, sack, purse, cloak-bag;
ոտից —, shoe.
Զամենայն զաւելորդն (մանանայի) թողուցուք յամանս մինչեւ ցառաւօտ։ Լցէ՛ք լի չափով զմանանայդ յաման մի, եւ պահեցէ՛ք յազգս ձեր. (Ել. ՟Ժ՟Զ. 23. 32։)
Չարին աման գտեալ զթագաւորն՝ որպէս ի դրախտի անդ զօձն։ Եղեւ աման չարին, եւ ելից զնա սատանայ ամենայն խորամանկութեամբ. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Դ։)