cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
Որպէս տըղայ ըստնդիացին, որ զմօրն յինքըն ձըգէ զըստին։ Տեսին տղայք եւ ստնդիացիք։ Ընդ ստնդիացիս յիմա՛ր լիցուք ի գործոց չարեաց. (Յիսուս որդի.։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
Որպէս տըղայ ըստնդիացին, որ զմօրն յինքըն ձըգէ զըստին։ Տեսին տղայք եւ ստնդիացիք։ Ընդ ստնդիացիս յիմա՛ր լիցուք ի գործոց չարեաց. (Յիսուս որդի.։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Ստնդիաց.
Որպէս առնուցու դայեակ զստնդիաց։ Զստնդիացն (կամ զստնդիայն) հանդերձ հաստատելով ծերով։ Ի տղայոյ մինչեւ ցստնդիացն։ Ի բերանոյ մանկանց տղայոց ստնդիեցաց։ Զմանուկնս ստնդիայս (կամ ստինդիացս)։ Ի սատակել տղայոց ստնդիեցաց (կամ ըստնդիացոց)։ Զտղայս ստնդիայս, կամ ստնդիացս.եւ այլն։
Որպէս տըղայ ըստնդիացին, որ զմօրն յինքըն ձըգէ զըստին։ Տեսին տղայք եւ ստնդիացիք։ Ընդ ստնդիացիս յիմա՛ր լիցուք ի գործոց չարեաց. (Յիսուս որդի.։ Ճ. ՟Գ.։)
chanting of the psalms by alternate voices.
ՍՏՈՂՈԳԻ որ եւ ՍՏՈՂՈԳԻԱԿԱՆ. ՍՏՈՂՈԳԻԱԿԱՆ ՍԱՂՄՈՍ. Ըստ յն. սդիխօլօղի՛ա. στιχολογία recitatio versuum. Տուն առ տուն՝ փոխաձայն սաղմոսերգութիւն, ողբաձայն, եւս եւ ուրախական. կցուրդք. եւ առաւօտու երգք.
Ստողոգիք աղուհացից. Ողորմեա՛ ինձ ... Ես ասացի. Տօնաց.։ Ուր եւ ստողոգի կոչին ողբաձայն սաղմոսքն ՟Ի՟Դ. ՟Ձ՟Է. (՟Ճ՟Ժ՟Գ։)
Իսկ կողմ նորին (դկ), ուրախալից ձայն. սովաւ շարադասեցան ստողոգիական սաղմոսք ի սուրբ պասեքին. (Քերթ. եկեղ.։)
to subdivide.
Կենդանին զի բաժանի յանբան եւ ի բանաւոր, ստորաբաժանեսցուք դարձեալ զբանականն յանմարմին յարարեալ, եւ ի մարմնաւոր. (Սարկ. պատկ.։)
cf. Վայրաբեր.
inscription;
signature.
ὐπογραφή, ὐπόγραμμα subscriptio, inscriptio. Գիր դրոշմեալ ի ներքոյ, արձանագիր. մակագրութիւն.
subscription;
signature;
description.
ՍՏՈՐԱԳՐՈՒԹԻՒՆ. descriptio. Ընդարձակ սահման. բացատրութիւն.
Զի՛նչ էն՝ կա՛մ ի ձեռն ստորագրութեան, կամ ի ձեռն սահմանի յայտնի։ Ստորագրութիւն կարօղ գոյ եւ՛ ի վերայ գոյիցն եւ՛ ի վերայ ոչ գոյիցն առնուլ։ Պատկեր սահմանի է ստորագրութիւն. (Անյաղթ պորփ.։)
lower or inferior class.
Առաջադիր ձայնաւորք են վեց. ա, ե, է, ը, ի, ո. եւ ստորադասք են ի նոցանէ երկու, ի, ւ։ Ստորադասք են ի սոցանէ երեք. սակս. կից. որդ. (Թր. քեր.։)
ՍՏՈՐԱԴԱՍԱԿԱՆ եղանակ բայի, է յետինն ի հինգ եղանակաց ըստ յունաց, ի մեզ նոյն ընդ ըղձականի, եւս եւ ընդ սահմանականի՝ յաւելուածով շաղկապի կամ միջարկութեան.
Խոնարհութիւնք (բայից) են հինգ. սահմանական, աներեւոյթ, հրամայական, ըղձական, ստորադասական. (Թր. քեր.։)
to submit, to place or put under;
to subordinate;
to subdue, to overcome.
Ըստ արիստոտէլի արուեստին ոչ ի նոյն ստորադասի սեռ՝ նմանն եւ աննմանն, եւ մեծն եւ փոքրն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ոչ եթէ միայն ներքոյ աչացն կամ ձեռին զնա ընկալցի ստորադասեալ, այլ ոտին։ Յորս յարձակեցաւն (պարսաքար՝) ստորադասէ. (Մագ. ՟Ժ՟Ը. ՟Լ։)
cf. Ենթադրական.
ὐποθετικός hypotheticus, conditionalis, suppositus. Ենթադրական. պայմանաւոր. ստորասական ի միտս. յանձնառական.
Ի դնելն զգերագոյնն դրութիւն՝ քան զամենայն յազգակցէ եւ ի մերձաւորագունէն պիտոյ է դնել զստորադրականն ճառումն. (Դիոն. ածայ.։)
subaltern, inferior, subject, subordinate, serving;
sublunary, terrestrial.
Զոսկիակոփ դրանցն, եւ զստորակայ քանդուածոցն սքանչանս։ Զյորձանսն յորդանանու ի վեր կարկառեսցես, եւ զստորակայն յաղտաղտուկն առաքես ծով. (Մագ. ՟Ժ՟Գ. ՟Ծ՟Զ։)
Ի ներքուստ եւ ի ստորակայէս աստուծոյ ստացուածոյս բնաւորեալ ի յերկրէ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ըստ պատշաճի ստորակայիցն սրբաղանից գրոց (կամ իրաց), իմացութեանց , եւ անձանց. (Դիոն. թղթ.։)
submission, subjection, subordination.
Ստորակայութեամբ լուսինն, առ ներքինս ազգակցաբար եւ այլն. (Անյաղթ բարձր.։)
Ի մարմնական աչաց ձերոց ստորակայութեամբ ամպոյդ ծածկեցաւ. (Լմբ. համբ.։)
comma.
ὐποστιγμή interpunctio, commas, virgula. Կէտ եդեալ ի հատուածս բանի՝ ի վայր կոյս, կամ ի նշանակ ի ստոր իջուցանելոյ եւ բթելոյ զձայն ըստ թերակատար գոլոյ իմաստից. այն է (,).
Կէտք երեք. կէտ աւարտեալ (։), միջակ (), ստորակէտ(,)։ Ստորակէտ է՝ տրամախոհին չեւ եւս յանգեցելոյ, այլ՝ եւս կարօտեցելոյ նշան։ Ի՞ւ առանձնանայ կէտ ի ստորակիտէ. ամանակաւն. զի ի կիտէն կարի յոյժ մեծ է բացատն, իսկ ի ստորակիտէն ամենեւին նուազ. (Թր. քեր.։)
inferior;
terrestrial, mundane;
—ք, terrestrials, mortals, mankind.
Եւ արդարեւ ելաք ի ստորայնոցս ի բարձրագոյնսն՝ ուտելով զմարմին ճշմարիտ գառինն Աստուծոյ. (Շիր. զատիկ.։)
to fall down, to precipitate;
to fall under, to submit, to yield, to be subject to, to undergo.
ՍՏՈՐԱՆԿԻԼ. ὐποπίπτω cado sub ὐποκύπτω caput submitto, inclino ὐπόκειμαι subjaceo, subjectus sum. Ներքոյ դնիլ՝ անկանիլ. ըստանձնել. խոնարհիլ. յանձն առնուլ. կրել.
Մայրն մելիտոնի ի յուսս բարձեալ ստորանկէր զպատանին։ Եթէ ոչ ստորանկեալ՝ զծայրսն ի մայրիցն ինքեան խոնարհեցուցանէ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Ը։)
Առ երկրաչափսն տեսանին ձեւք. զոր եթէ փոխեսցէ ոք, փոխէ եւ զստորանկելոյն բնութիւն։ Ոչ եւս ի ստորանկեալ նիւթոյ միայն առնէ զնշանսն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 196։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
to subscribe.
ՍՏՈՐԱՆՇԱՆԱԿԵՄ ՍՏՈՐԱՆՇԱՆԵՄ. ὐποσημαίνω subsigno, subscribo. Ի ներքոյ նշանակել կամ նշանել. ստորագրել, եւ ձեռն դնել.
to destroy utterly.
Ստորաջնջեալ զձեռագիր մերոյ յանցանաց. (Զքր. կթ.։)
to send down.
ՍՏՈՐԱՌԱՔԵԼ. Ի բարձանց ի վայր առաքել.
Ստորառաքեա՛ ի մեզ զառատ ողորմութիւն քո։ Ստորառաքեա՛ զսուրբ քո հոգիդ, եւ սրբեա՛ զձէթս զայս. (Պտրգ. բրս.։ Մաշտ.։)
affirmative.
καταφατικός adfirmans, adfirmativus. Նշանակ ստորասութեան՝ հաւանութեան՝ յանձնառութեան.
liable to submersion.
Զստորասոյզսն ընձեռելով եւ զերկրի ներքին ալսն՝ թաքիցեն. (Փիլ. բագն.։)
Զչարն հնարական՝ ստորասուզական եւ անդնդական. (Գանձ.։)
submerge, to immerse, to send to the bottom, to ingulf.
Յամբարձմանէ բարձրութեան գերագունիցն կայից ստորասուզեալ ծանրութեամբ յանդնդային վհին խորխորատ. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
Զստորասուզեալ եւ զխոնարհեալ սեռս հայկազեանս տոհմի վերստին դարձեալ յառաջին փառսն նորոգեսցէ. (Ոսկիփոր.։)
affirmation.
Ստորասութիւնք ասին դրութիւնքն, եւ բացասութիւնք՝ ի բաց բարձումն ըստ զրկման. որ են՝ ճառելիք, եւ անճառելիք. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Գետնաքարշ.
ՍՏՈՐԱՔԱՐՇ որ եւ ՍՏՈՐՆԱՔԱՐՇ. Վայրաքարշ. գետնաքարշ. երկրաքարշ. ստորանախանձ. ի ստորինս քարշեալ՝ ձգձգեալ՝ կապեալ. եւ Ի ստորինս քարշօղ. ձգձգօղ.
Թեթեւացեալ յամենայն ստորաքարշից ծանրութեանց բեռանց չարին։ Քաջ ընդդիմամարտք ստորաքարշից կարեաց. (Ներս. աբեղ. ի լմբ.։ Գանձ.։)
cf. Ստորէք.
Անհաւասար համարձակութեամբ ի ստորէիցս (կամ ստորիցս) ստեղծագործեալք. (Նար. առաք.։)
lower, lowest.
Միշտ վերնագոյնն մեծ իցէ քան զստորնագոյնն։ Կարգ ասէ զդասապետութիւն զբարձրագունից եւ ստորնագունից։ Ի ստորնագոյն կողմնն ստորնակին՝ նռնաձեւն. (Արիստ. աշխ.։ Նար. յովէդ.։ Փիլ. ել. ՟Բ. 119։)
under garment.
ὐποδύτης subucula, tunica. Վտաւակ. ստորին պատմուճան. ներքին հանդերձ. շապիկ. բաճկոն.
Ընդէ՞ր կրկին կապուտակեայ պատմուճանն ստորնակ ասի։ Ստորնակ յիրաւի ասացեալ է, զի յետ այնր՝ որ ի վերայ լանջացն էր՝ զգեստն կայր։ Յիրաւի եւ ի ստորնագոյն կողմն ստորնակին նռնաձեւն է. (Փիլ. ել. ՟Բ. 117. 119։)
cf. Ստորնային.
Ի ստորնականաց թշուառութեանց դժնէից կենացս ի կամարն երկնից համբարձման։ Մի՛ ընդ հարկանիր լոյսդ ընդ ստորնականիս. (Նար. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Է։)
Զազդումն շնորհաց՝ քոյին պարգեւաց՝ տան ստորնականաց. (Գանձ.։)
Եւ որ բարձունք՝ նոյն եւ անդունդք են ստորնական. (Շ. իմ. եղակ.։)
to specify, to express;
to ascribe, to attribute.
Միաւորութիւն զմերձենալն միայն ստորոգէ. այլ թէ առ ինչ մերձեցաւ, զայն ոչ յայտնէ. (Դամասկ.) (ուր եւ ստէպ գրի՝ Ստորոգունի, իբր ստորոգի)։
ՍՏՈՐՈԳԵԼ. ըստ հոմաձայնութեան յն. κατηγορέω . Չարախօսել. ամբաստանել. պարսաւել. բամբասել.
predicament, class;
category, kind.
Որպէս Ստորասութիւն, ստորասացութիւն. ճառ. ասացուած, վէպք, արձակ կամ ոտանաւոր բանիւ.
ՍՏՈՐՈԳՈՒԹԻՒՆ. ըստ հոմաձայնութեան յն. որպէս Չարախօսութիւն.
Եւ եթէ ձկնորսացն եմ աշակերտ, սակայն ոչ եմք անտեղեակ աթենացւոցն ստորոգութեանց, եւ հելլենական հանճարոյ. (Մագ. ՟Ե։)
cf. Քառանկիւն.
Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի ուղղանկիւնիս կատարելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 2։)
Իսկ գ. Քառակուսի ինչ՝ ձեւ.
Ունի յինքեան տասնեակն եւ զերեքանկիւնիցն եւ զչորեքանկիւնիցն եւ զայլոց բազմանկիւնիցն երեւելի յատուկ առանձնաւորութիւնն։ Ի չորից չորեքանկիւնեաց։ Չորաքանկիւնիք չորք, ՟Ա, ՟Գ, ՟Թ, ՟Ժ՟Զ, լինին ՟Լ։ Չորեքանկիւնիս ծնանի քուեայ։ Գտցես չորեքանկիւնաւն զամենեցունց ձեւն առհասարակ անկեալ ընդ գնդականին. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)
cf. Քառանկիւն.
Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի ուղղանկիւնիս կատարելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 2։)
Իսկ գ. Քառակուսի ինչ՝ ձեւ.
Ունի յինքեան տասնեակն եւ զերեքանկիւնիցն եւ զչորեքանկիւնիցն եւ զայլոց բազմանկիւնիցն երեւելի յատուկ առանձնաւորութիւնն։ Ի չորից չորեքանկիւնեաց։ Չորաքանկիւնիք չորք, ՟Ա, ՟Գ, ՟Թ, ՟Ժ՟Զ, լինին ՟Լ։ Չորեքանկիւնիս ծնանի քուեայ։ Գտցես չորեքանկիւնաւն զամենեցունց ձեւն առհասարակ անկեալ ընդ գնդականին. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)
tetrapharmaceous.
Որպէս ի վերայ այլ իմն չորեքդեղեանն քան զորս յորոց շարակային։ Որպէս չորեքդեղենին, եւ այլն. (զոր Լեհ. իմանայ բաղկացութիւն ի մոմոյ, ի ճարպոյ, ի ռեանէ եւ ի ձիւթոյ). (Նիւս. բն. ՟Ե։)
cf. Չորեքդիմի.
Քառադէմ ասի եւ կառսդ. այն կառք՝ որ տեսաւ ի մարգարէէն, չորեքդիմի լինէր պատկերն. (Շ. բարձր.։)
four-faced.
Քառադէմ ասի եւ կառսդ. (այն կառք՝ որ տեսաւ ի մարգարէէն, չորեքդիմի լինէր պատկերն. Շ. բարձր.։)
cf. Չորեքին.
Ի չորեսին կողմանս նոցա։ Յաջմէ կամ ի ձախմէ չորեցունց։ Գազանացն չորեցունց։ Լի էին աչօք թիկունք նոցա շուրջ զչորեքումբք, եւ այլն։ Զչորեցունց տանոց կախեալ. (Եզեկ. ՟Ա. 8=18։ Գծ. ՟Ժ. 11։)
all the four.
Ի չորեսին կողմանս նոցա։ Յաջմէ կամ ի ձախմէ չորեցունց։ Գազանացն չորեցունց։ Լի էին աչօք թիկունք նոցա շուրջ զչորեքումբք, եւ այլն։ Զչորեցունց տանոց կախեալ. (Եզեկ. ՟Ա. 8=18։ Գծ. ՟Ժ. 11։)
cf. Չորեքծագեան.
Աշխարհս չորեքեզերեան ունելով ձեւ, յարեւելս եւ յարեւմուտս, ի հիւսիս եւ ի հարաւ. (Շ. բարձր.։)
drawn by four horses;
— կառք, coach and four.
τέτριππος, τετράπολος quatuor equos habens, quadriguus, quadrigus. Ի չորից երիվարաց կամ ի գրաստուց լծեալ. քառաձի.
having four sides, extremities or parts.
Քառավտակ բղխմամբն արբուցանէր զչորեքծագեան զտիեզերս։ Ընդ չորեքծագեան արարածս եղեն ամենեքեան սուրբք. (Գանձ.։ Ոսկիփոր.։)
formed of four courses, tiers or orders;
four-coursed;
quadrireme.
Յերից կարգեալ չորեքկարգեան՝ առ ի ցոյցս կենդակին (այսինքն զոդիակոսի) տպաւորեալք։ Ութսներեակն՝ ըստ աղիւսաձեւոյ չորեքկարգեան. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. լին.։)
cf. Չորեքկերպեան.
Չորեքկերպեան ձեւով կենդանի պատկեր. (Պիսիդ.։)
four-faced, four-figured or four-formed.
Չորեքկերպեան ձեւով կենդանի պատկեր. (Պիսիդ.։)
quadruple, fourfold;
հատուցից —, I will repay fourfold;
quadruply, four times as much;
թիւք —ք, biquadratic numbers.
squared;
quadrate.
Պարսպեալ որձաքար վիմօք չորեքկուսի ձեւով. (Ասող. ՟Գ. 17։)
on all fours.
Չորեքյափք գնայր առ գետովն. (Պտմ. աղեքս.) (ա՛յլ ձ. ի չորս գնայր)։
composed of four elements.
Բարձրացան ի վերայ չորեքնիւթեանս մարմնոյ. (Վահր. յար.։)
wednesday;
cf. Օր.
Սաղմոս ի դաւիթ. չորեքշաբաթու. (ա՛յլ ձ. չորրորդ շաբաթու) (Սաղ. ՟Ղ՟Գ. 1։)
cf. Չորեքին.
Ընդ չար գործելոյն չորեքպատիկ զդարձն անդրէն տալ. (Իգն.։)
of four elements.
Որպէս եւ ի նշանակաւ աստուածաբանութեանն՝ ըստ չորեքտարրեանս մաքրութեան մեզ ի ձեռն յոլովից ցուցանի. (Դիոն. երկն.։)