va. vn. cf. Նաւապետեմ.
· Calfa
Նաւավարի բանն հանդերձ իւրովք ի ձեռն ձայնի ի վերայ օդոյ. (Տօնակ.։)
cf. Նաւատորմիլ.
· Calfa
ՆԱՒԱՏՈՐՄ ՆԱՒԱՏՈՐՄԻՂ, կամ ՆԱՒԱՏՈՐՄԻԼ. στόλος classis navalis, apparatus, expeditio. Տորմիղ նաւաց. դաս՝ հանդէս՝ եւ հանդերձանք պատերազմիկ նաւուց.
cf. Նաւատորմիլ.
· Calfa
ՆԱՒԱՏՈՐՄ ՆԱՒԱՏՈՐՄԻՂ, կամ ՆԱՒԱՏՈՐՄԻԼ. στόλος classis navalis, apparatus, expeditio. Տորմիղ նաւաց. դաս՝ հանդէս՝ եւ հանդերձանք պատերազմիկ նաւուց.
cloak, mantle;
monk's long mantle;
cope, chasuble.
· Calfa
Իջեալ նափորտամբն (իբր շապկաւ կամ կտաւով) միայն, եւ հողաթափովն՝ եկաց ի վերայ հանդերձին։ Զնափորտն իւր արարեալ պատան՝ զսպեաց. (Տէր Իսրայէլ. սեպտ. ՟Ի՟Զ. եւ Տէր Իսրայէլ. հոկտ. ՟Ի՟Թ.։)
afterwards, next;
cf. Ապա.
· Calfa
Զառ ի յապա իսկ անդ ... ամենայն ինչ որ հանդերձեալ է լինել, յապա՛յ կոչի։ Յապա՛ է խաչս՝ սիոնի, եւ աւետարանս՝ օրինացն. (Շ. բարձր.։)
to succeed, to come after, to follow next, to take the place of;
to inherit, to stand next heir;
to follow, to ensue, to result, to spring or proceed from.
· Calfa
Յաջորդ լինել. հետեւել. յաջորդաբար ընդունել. եւ յաջողիլ, հանդերձիլ.
foreknowing, prescient;
instructed beforehand;
forewarned.
· Calfa
προειδός praescius. Որ յառաջագոյն գիտէ զհանդերձեալս. նախագէտ. կանխագէտ.
shewing or shewed beforehand.
· Calfa
Նախ ասաց բանս յառաջացոյց պատմութեան հանդերձելոցն, ապա անց յառաջակայսն, եւ ի լինելոցն նշմարեցուցանէ. (Ագաթ.։)
advancement;
artistic progress.
· Calfa
Պատճառք կենդանութեանս մերոյ, եւ յառաջխաղացութեանս (կամ յառաջախաղացութեանս)։ Ըստ անցնիւրն արհեստից յառաջխաղացութեան հանդերձ կրթութեամբ։ Պատճառ զանազան արհեստիցն յառաջխաղացութեան. (Պիտ.։)
always present;
inherent, innate, inborn.
· Calfa
Ապրեցելոցն ճանապարհ՝ որքան բարիս խոստանայ զհանդերձեալսն, այսքան աշխատելիս տայ զյարագոյսս. (Բրս. սղ. ՟Ա։)
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
· Calfa
Խոստումն յարակայիս ո՛չ է հատումն հանդերձելումն.
Խոստումն՝ ներկայիս զյարակայն նշանակէ. ո՛չ է հատումն հանդերձելոյն։
to be permanent, stable, to continue, to last, to be perpetual, to endure for ever.
· Calfa
perseverance, assiduity;
perpetuity, endless continuity, everlastingness.
· Calfa
to respect, to pay respect to, to honour, to render honour, to revere, to think very highly of, to value highly;
to esteem, to value, to prize, to make much of, to account, to consider;
to exercise, to employ, to make use of, to turn to account;
— զհանճար, զտաղանդ, to employ or exercise one's talents.
· Calfa
ՅԱՐԳԵԼ. որպէս Իրակել (ըստ յն). πραγματεύομαι . (որ եւ հանդերձել) negotior եւ ῤυθμίζω ad certum numerum redigo, moderor, mores informo, compono, apto . Ի գործ արկանել. յառաջ տանել՝ կատարել. աճեցուցանել. վճարել. եւ Յանգել. յարմարել. բանեցնել, գլուխ հանել .... եւ յարմարցընել. ... (լծ. եւ յն. էրղա՛զօ ).
to fit up, to arrange, to adjust, to put in order;
to fine, to refine;
to form, to fashion, to dispose;
to adorn, to embellish;
to ameliorate, to improve, to better the condition;
to make, to do;
to tune, to put in tune, to accord;
— զսեղան, զճաշ, to get ready, to prepare, to get dinner ready;
— զանկողին, to make the bed;
— զսենեակ, to do the room;
— զեղնգունս, to pare one's nails;
— զճրագ, to snuf the candle;
— զհերս, to adjust, dress or deck one's hair;
— զելս իրացն, to organize, to regulate, to put in order;
ճակատ առ ճակատ —եալ, drawn out in battle-array;
սեղան կազմ եւ —եալ, table ready covered, a well spread table.
· Calfa
κοσμέω orno κατασκευάζω apparo, fabrico ῤυθμίζω apto τάσσω ordino διορθόω corrigo καθίστημι constituo ποιέω facio, paro. (արմատն է Արդ, զարդ, յարդ. հարթ. արդար) Զարդարել. յօրինել. յերիւրել. յարմարել. կարգաւորել. դիւրել. հանդերձել, կազմել, պատրաստել, կարգել, առնել, կացուցանել. սազել, շտկել, դուրել, շտկտել, կոկել, հատրել, ընել, շինել.
resurrection;
act of rising;
elation, puffing up, pride, haughtiness;
օր յարութեան, sunday.
· Calfa
Ի յարութեան (Ղազարու) յաւուր գալստեան փրկչին տարածանէին մանկունքն զհանդերձս. (Շար.։)
addition, increase, overplus, surplus, accession, augmentation;
rest, residue;
— գրոց, մատենից, addition, supplement, appendix;
— չարեաց, redundant malice;
—ք որովայնի, excrement;
թափել զ—ս որովայնի, to ease oneself, to go to stool.
· Calfa
Ի նոսա թողլով զշէնս ամենայն՝ հանդերձ յաւելուածով մտից առանձինն, եւ ռոճկաց կարգելոց յարքունուստ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
martyrdom.
· Calfa
Գրիգոր զառաքելութեան մերոյ աշխարհիս եւ զքահանայութեան հանդերձ մարտիրոսութեամբ վարժելով. (Խոր. ՟Բ. 76։)
to purify, to cleans.
· Calfa
Հանգստեամբ հոգւոյն հանդերձեալ եւ մաքրագործեալ. (Նար. ձ։)
costly, very dear, most expensive, high-priced, too dear, precious, rich, magnificent, sumptuous;
dearly, at avery high price;
— մեծագնել, — վաճառել, to buy or sell dearly, at a high price.
· Calfa
Իւղ անոյշ եւ մեծագնի՝ ամանիւ ամփոփի։ Եթէ ոք զմեծագնինի խոտէ։ Եւ մեծագնի հանդերձից։ Մեծագնի ակամբք։ Որպէս ակունս մեծագնիս. (Նար. երգ.։ Բրս. հց.։ Արծր. ՟Գ. 9։ ՟Ե. 13։ Յճխ. ՟Ժ։)
noble, great, of high rank.
· Calfa
Որ պատճառն է բանիս մեծազարմ իշխօղս մեր (լեւոն արքայ) հանդերձ բարեզարմ ժառանգօք. (Սկեւռ. յար.։)
loaded with the highest honours;
magnificent, splendid, grand, pompous, majestic, sumptuous, solemn;
with great honour;
splendidly, pompously, sumptuously.
· Calfa
Երիվար մի՝ մեծաշուք (յն. (ահեղ) հեծելով հանդերձ. ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 25։)
magnificent, sumptuous, splendid, gorgeous, ostentatious.
· Calfa
Ուր իցեն բազում սպասք եւ հանդերձանք զարդուց.
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
· Calfa
Անարգեալ պատուական հանդերձքառ ի զարդս մեծարանաց. (անդ. ՟Գ։)
fane, heathen temple;
ara, altar;
idol, image.
· Calfa
Անդս մեհենից։ Ի նուիրեալ տեղի մեհենին։ Մեհենիւն հանդերձ։ Ի մեհեանն դագովնայ։ Զմեհեանս քո շինեցին ի փղոսկրէից.եւ այլն։
cf. Մեղք;
յանձն առնուլ զ—նս, to confess one's faults.
· Calfa
Զմեղանս յանձն առեալ հանդերձ հարկօք, եւ թողութիւն ի նմանէ խնդրեալ. (Խոր. ՟Բ. 52։)
sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.
· Calfa
Եւ մեղօք հանդերձ՝ եւ ի սկզբանցն մեղացն զգուշասցուք. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 33։)
metal, mineral;
—ք, mine;
exile, banishment;
դնել, արտասահմանել ի —ս, to banish, to exile, to send into banishment;
արկանել ի —ս, to arrest, to imprison.
· Calfa
Ետ տանել ի գաղղիուս հանդերձ երկաթի կապանօք՝ դնել ի մետաղս։ Դարձոյց զամենայն հարս սուրբս, որք յաղագս ուղղափառութեանն արտասահմանեալ էին ի մետաղս. (Խոր. ՟Բ. 85։ ՟Գ. 33։)
adj. s. eleven.
· Calfa
Զմետաստան որդիս իւր։ Մետաստան աստեղք երկիրպագանէին ինձ։ Մետաստան աշակերտք։ Յարուցեալ պետրոս հանդերձ մետաստանիւքն.եւ այլն։
cf. Մետաքսեղէն.
· Calfa
Զնիւթսն մետաքսեայս՝ զորս եւ ոչ ի հանդերձն պարտ էր արկանել, ի կօշիկս կարեալ դրոշմէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)
naked, bare;
unadorned, plain, simple, evident;
impudent, brazen-faced;
without;
evidently, obviously, palpably;
— ընդ — մարտընչել, to wrestle naked.
· Calfa
Էին երկոքեան մերկ։ Գիտացին՝ զի մերկ էին։ Մերկացաւ զհանդերձ իւր, եւ անկաւ մերկ։ Մերկ գնացաք։ Ի վերայ մերկոյ պարանոցի նորա։ Գլուխ նորա մերկ։ Զզգեստ մերկոյ զերծեր։ Տացես ի հանդերձէ քումմէ մերկոց.եւ այլն։
Մերկ ընդ մերկի թշնամւոյն կամէր լինել գըրկընդխառն։ Մերկ ի թագաւորական պատուէն։ Մերկ առնել զնա յիշխանական հանդերձիցն։ Գտեալ զնա ի ձեռն պատուիրանազանցութեանն մերկ ի պատմուճանէ աստուածային շնորհացն. (Իսիւք.։ Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Գ.։)
γυμνός nudus ἁνακατάλυπτος retectus, non velatus. (լծ. լերկ). Անվերարկու. անհանդերձ. բա՛ց.
to undress oneself, to strip, to strip naked, to denude, to uncover, to unveil, to pull off, to throw off, to be discovered;
to undress, to unclothe, to strip, to lay bare, to disrobe;
to bereave, to unfurnish;
— զսիրտ, to unbosom oneself to, to pour out one's feelings, to open oneself to;
ի բաց —, to cast, put or leave off;
ի բաց — զամօթ, to cast aside all sense of shame;
— յընչից, to deprive oneself of one's property;
— զսուրն ի պատենաից, to draw, to bare or unsheathe a sword;
— օձից, to cast the skin;
այն ինչ կամէր առաւօտն ի գիշերոյն —, իբրեւ այգն զառաւօտն մարկանայր, at dawn, at day-break, in the grey of the morning, at the peep of day;
յայսմ օրինակի զբանս իւր —նայր, he this expressed, or explained himself.
· Calfa
Զանդրոնիկոս մերկացեալ ի հանդերձէ իւրմէ, շուրջ ածեալ զքաղաքաւն. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 58։)
adj. adv. quite naked;
unarmed;
nakedly, openly, ingenuously;
— պտուղք, drupa.
· Calfa
Կէսք ի պտղոց՝ մերկանդամ ի հանդերձից եւ ի փոճակաց՝ եփին արեգակամբ. (Վեցօր. ՟Ե։)
barenecked;
naked, clear, evident, open, frank;
nakedly, clearly, overtly, plainly;
— առնել, to make evident, to reveal, to discover, to unveil;
ամենայն ինչ — կայ առաջի նորա, all things are naked and opened unto the eyes of him.
· Calfa
ՄԵՐԿԱՊԱՐԱՆ ԼԻՆԵԼ. Նշաւակիլ մերկութեամբ պարանոցի, կամ ի վարապանակէ, ի հանդերձից.
cf. Մերկանամ.
· Calfa
Մերկացո՛ յահարոնէ զպատմուճանն։ Մերկացոյց յահարոնէ զհանդերձս նորա։ Մերկացուցին զնա։ Մերկացուցել զդիակունսն։ Մերկացուսցէ զգլուխ կնոջն։ Զհիմունս նորա մերկացուցից.եւ այլն։
ἑκδύνω, ἁποκαλύπτω revelo. Տալ մերկանալ այլոց. կապտել. հանել, զերծուլ՝ բառնալ զհանդերձս. բանալ. cf. ՄԵՐԿԱՆԱԼ, եւ cf. ՄԵՐԿԵՄ. հանուեցնել.
va. vn. cf. Մերկանամ.
· Calfa
Մերկացին զպատմուճանն նորա ծաղկեայ ի նմանէ։ Մերկեա՛ երուսաղէմ զհանդերձ սգոյ։ Մերկացին զնա։ Մերկեաց կամ (մերկաց) զիշխանութիւնս եւ զպետութիւնս։ Ո՞վ մերկասցէ զպատրուակ երեսաց նորա։ Մերկացից զյետուստ քո.եւ այլն։
Քանզի մերկացին ի նմանէ զհանդերձ նորա, պատառեաց զվարագոյրն. (Եփր. համաբ.։)
consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.
· Calfa
Պատառատուն հանդերձիւ նստեալ առանց մխիթարի. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
scissors;
— մեծ, shears.
· Calfa
Յանձեւ մկրատէ (այսինքն յոդ ձեւելոյ մկրատաւ), եւ յանկար ասղանէ՝ հանդերձ առաքէ (աբգար յիսուսի). (Գանձ.։)
stable, immovable, lasting perpetually, immutable.
· Calfa
Կէսքն կալ մնալ մշտնջենակաց։ Տուիչ այնմ կենաց՝ որ հանդերձեալ է յաշխարհն մշտնջենակաց. (Վեցօր. ՟Ա. եւ ՟Զ։)
perpetuity, perpetuation, continuation, permanence, eternity.
· Calfa
Յարակայ մշտնջենաւորութեամբ։ Ի հանդերձեալ մշտնջենաւորութիւն. (Նար. ՟Բ. ՟Ի՟Ե։)
chamber-candlestick or flat-candlestick;
taper-stand.
· Calfa
Ակօլիտին պարտ է զմոմակալն կրել։ Ա՛ռ զմոմակալս հանդերձ մոմեղինաւ։ Երկուս մոմակալս մոմեղինօք լուցելովք. (Մաշտ. ջահկ.։)
skinner, currier, leather-dresser, fell-monger.
· Calfa
Ովրիգենէս մոլորեալ ի ճշմարտութենէ, վասն մաշկեղէն հանդերձի առաջին մարդոյն ասէ, միթէ մորթագո՞րծ էր աստուած. այլ յետ ուտելոյ ի փայտէն զգեցոյց օասէ) ոգւոց նոցա զայս զմարմինս. (Շիր. քրոն.։)
adj. s. mendicant.
· Calfa
Զգեցեալ հանդերձ մուրողի՝ եկն ի գեօղն իւր. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Մռմռեմ.
· Calfa
Պարանոցիդ վերայ շողան (սուսերք), ըմպել զարիւնըդ մըռմըռան (կամ մըրմըռան)։ Հողմով հանդերձ սաստիւ հնչեն (գետք հրեղէնք), եւ միգախառըն մռըմըռին (կամ մըրմըռին). (Շ. եդես.։ Յիսուս որդի.։)
to murmur, to grumble, to mutter, to growl;
— ընդ միմեանս, to fall one upon another furiously or ferociously, tooth and nail, to be cruelly and obstinately bent against one another, to be mutually enraged;
միմռեալ ալիք, angry billows, surging waves.
· Calfa
Պարանոցիդ վերայ շողան (սուսերք), ըմպել զարիւնըդ մըռմըռան (կամ մըրմըռան)։ Հողմով հանդերձ սաստիւ հնչեն (գետք հրեղէնք), եւ միգախառըն մռըմըռին (կամ մըրմըռին). (Շ. եդես.։ Յիսուս որդի.։)