change of the ancient laws or statutes;
transmigration, emigration.
ՍԱՀՄԱՆԱՓՈԽ ԼԻՆԵԼ. Փոխել ի սահմանէ անտի.
Սպասեալ ակնունէին արարածք արարչին՝ սահմանափոխս լինել. (Վրդն. ծն.։)
Փոփոխութիւն սահմանաց եւ կարդաց.
Զայս սահմանափոխութիւնս նախ քանանացիքն անցին զանիծիւքն. (Եղիշ. յես.։)
Ժառանգեցին զկրկնակի նզովքն նոյի, զծիծաղելոյն եւ զսահմանափոխութեանն. (Միխ. աս.։ 3)
of a thick foliage, leafy.
Ոստախիտ. տերեւախիտ. սաղարթագեղ.
Սաղարթախիտ պտղովն վայելչացեալ. (Թէոդոր. խչ.։)
cf. Սաղարթախիտ.
Ճոխացեալ սաղարթիւք. սաղարթախիտ. սաղարթալի.
Ծառն բոլորազարդ սաղարթաճոխ ոստօքն. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
a psalm.
Փոխ սաղմոսի. սաղմոս ինչ.
Ի սկզբանէ սաղմոսափոխիս մինչ ի կատարած. (Լծ. նար.։)
independent, free;
as a master, independently, assolutely, freely.
Տիրացեալ իբր ինքնագլուխ. ազատ ամենեւին. Ինք իր գլխուն.
Տիրագլուխ կամեցաւ լինել։ Եւ ինքեանք ցրուեալք՝ տիրագլուխք՝ անձնապահապետք՝ յամենայն լերինս շրջէին. (Խոր. ՟Գ. 4. 56։)
sadness, grief, affliction, sorrow;
mourning.
Տխրութիւն. թախծութիւն. սուգ.
Խանդակաթս տխատանք, հեղձամղձուկ առնել զթշուառականս յարձակին այր. (Պիտ.։)
to grieve, to fret, to be afflicted, sorry, to deplore, to bewail;
to be in mourning for.
θρηνέω lamentor, lugeo ἁλγέω doleo. Տխրիլ յոյժ. ի թուխս եւ ի ցաւս համակիլ. թախծիլ. սգալ. ցաւագնիլ ոգւով.
Զի եւ պօղոս առաքեալ ի նմին տխատի եւ զղջանայ, զսոյն սգայ։ Մեղանչեմք, եւ չտխատիմք։ Եթէ տխատիցի (հոգին), քան զսարդիոստայն անօսրագոյն եւ կնատագոյն գործէ (զմարմինն). (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։ Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Է։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)
Թքեալ, ապտակեա, խարազանեալ, եւ ոչ տխատեալ. (Նախ. ես.։)
Ի վերայ թագաւորի թշուառութեանցն տխատէր տրտմեալ. (Պտմ. աղեքս.։)
Սգային ի վերայ ապականացու երկրին իսրայէլի, ոչ ուղիղ մտօք տխատէին. (Նչ. եզեկ.։)
young, in infancy;
deformed, disfigured, ugly, sorry, bad.
Պակասաւոր եւ թերի յիւրումն վիճակի. տկար եւ տգեղ մարմնով կամ հոգւով. (իբրու տխուր եւ եղծ)
Այր ցասկոտ՝ տխեղծ է կերպարանօք. (Ոսկ. ես.։)
Ի թմբրական գինւոյն հրաժարեցուցէ՛ք զտխեղծսն եւ զհիւանդացեալսն ոգւով զընկերսն։ Մարմնոյն արգասեօք տխեղծ։ Ի բա՛ց մերժեցէ՛ք զբան տգեղ եւ տխեղծ։ Ցանկալի էր մանուկն, ոչ տխեղծ ինչ, ոչ տգոյն. (Փարպ.։ Պիտ.։ Ճշ.։ Ոսկ. եբր.։)
Մանաւանդ՝ Անկատար տիօք. տհաս. տխմար. ἅωρος immaturus.
Վասն տգիտութեան, կամ վասն տխեղծ հասակի չկարիցէ ինչ արժանիս իմանալ զնմանէ։ Մանուկն յաղագս տխեղծ հասակին՝ տեսեալ օձ՝ ձուկն կարծէ զայն։ Առաւել եւս մանկաւոյն. զի բազում անմտութիւն է դեռ ի տխեղծ հասակին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։ Երզն. մտթ.։ Բրսղ. մրկ.։)
to be spoiled, disordered, corrupted.
Տխեղծ լինել. խանգարիլ.
Տխեղծանան եւ զգայութիւնք (ի գինւոյ). (Պիտ.։)
imperfection;
deformity;
infancy, youth.
Եւ թերեւս մարմնոյս անարգասի տխեղծութիւն՝ փոքրագոյն է ասել՝ վասն հոգեւոր իրացն՝ խազմութեամբ. (Պիտ.։)
Կաթամբ սնանել, եւ ի գիրկս մօրն հանգչել անդէն ի տխեղծութեանն. (յն. ի սկզբանն)։ Տհղայն վասն տհասութեան եւ տխեղծութեան հասակին, երիտասարդն սակս առոյգութեան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։ Տօնակ.։)
simple, foolish, idiotic, ignorant.
• , ի-ա հլ. «տդէտ, անմիտ» Թիւք. ժդ 23. Մծբ. Ոսկ. մ. ա. 15. Սզն. որից տխմարաբար Սեբեր. տխմարագոյն Ագաթ. Կորիւն. տխմարութիւն Սեբեր. Եզն.։
• «գիտուն»։ ՆՀԲ թերևս համարում է նոյն ընդ ախմար։ Հիւնք. տրմուղ, կըր-մուղ ձևերից։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 36 պհլ. a-hamār «անհաշիւ, ան-զգոյշ»> ան-համար բառից, ան բա-ցասականի տեղ դնելով տ բացասակա-նը։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Մկ. Մշ. տխմար «ապուշ», իսկ Տիգ. թխմmր «մանկիկ, երախայ» (նոյ-նը նաև Ակն)։
ἅπειρος inexpertus ἱδιώτης idiota δημώδης vulgaris, rudis. Ախմար. տգէտ. անփորձ. տհաս մտօք կամ հասակաւ. (արմատ բառիս ըստ Հին բռ. է խամար, իբր գիտուն)
Ամենայն մանուկ տխմար. (Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 23։)
Բազումք դեռ տխմար էին։ Տգէտ եւ տխմար մարդոյ։ Զտխմարսն ածեն ի գիտութիւն ճշմարտութեան։ Սովին պատրեն զտխմարս։ Դանդաչանաց բանից տխմարաց մտաց կարկատելոց։ Վարդապետք տխմարք եւ ինքնահարճք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ Մծբ. ՟Ժ՟Ա։ Յճխ. ՟Թ. Եզնիկ.։ Խոր. ՟Գ. 68։)
Յոյժ զօրագոյն է եզնն ... էշ տկար է, եւ տխմար գործոյն. (Կիւրղ. օրին.։)
sillily, foolishly, senselessly, ignorantly.
ὠς ἅπειρος sicut imperitus κακῶς male. Իբրեւ տխմար. տխմարութեամբ. ոչ բարւոք.
Կարի իմն ասէ տխմարաբար հարցանես։ Ասեն ոմանք, եթէ՝ յոյժ տխմարաբար զիմաստասիրութիւն արհեստ արհեստից ասացից գոլ. (Սեբեր. ՟Է։ Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)
ignorance, simplicity, silliness, idiocy.
ἁμάθεια ignorantia. Տխմարն գոլ. տգիտութիւն. անուսումնութիւն. տհաս միտք կամ խորհուրդ.
Խոստովանի զտխմարութիւնն, եւ ուսանի ի ճշմարտութենէն. (Սեբեր. ՟Է։)
Յաջողութիւն եւ տխմարութիւն առ միմեանս օգուտս գործեն։ Առնել կռիւս տխմարութեամբ իւրեանց։ Որպէս նոքայն առ տխմարութեան կարծեցին։ Զվերելակին տխմարութիւնյանհրահանգն ելոյ յանդիման կացուցանէ. (Յճխ. ՟Է։ Կանոն.։ Եզնիկ.։ Պիտ.։)
cheerless, sad, afflicted, grieved, gloomy, sorrowful, melancholy;
sullen, morose, surly, peevish;
sombre, gloomy, dismal, dull, dark, obscure;
— տրտմութիւն գիշերոյն, the thick darkness of the night;
լրջացուցանել զ— գիշերն, to dispel that horrible darkness.
• «տրտում, ոչ-ուրախ» Իմ. ժէ. 5. Նէեմ. բ. 23. Վեցօր. որից տխրիլ ՍԳր. տրխ-րութիւն Ա. թգ. ա. 16. Ագաթ. տխրական Ագաթ. տխրեցուցիչ Ոսկ. ես. բազմատխուր նար. գեղատխուր Նար. գնձ. յոգնատխուր Նար.։ Նոր գրականի մէջ՝ սգատխուր, տըխ-րադէմ, տխրալուր, տխրառիթ ևն։
• ՆՀԲ ոչ խրախ։ Տէրվ. Նախալ. 70 ար-մատը *խուր, որից *խուրախ >խրախ, ուրախ և տ բացասականով՝ տխուր։ Հիւնք. պրս. xurram «ուրախ» բառից։ Patrubány ՀԱ 1908, 153 և Meillet Altarm. Elementarb. 210 մեկնում են ըստ. Տէրվիշեանի։ Մառ ИАН 1914, 1239 տ բացասականով՝ *խուր, որ է = հյ. խինդ, վրաց. խարեբա, յն. χϰρ «ուրախութիւն»։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Ախց. Երև. Կր. Մշ. Ջղ. Տփ տխուր, Մրղ. տուխուր, Սեբ. դխուր։
στυγνός, λυπηρός, σκυθρός , σκυθρωπός tristis, molestus, tetricus, odiosus, invisus κακός malus եւ այլն. Ոչ խրախ. ոչ ուրախ. տրտում. թախծեալ. հոգած. ցաւագնեալ. սգաւոր իբր ի թուխս համակեալ. եւ Տխրական. տրտմալի.
Ընդէ՞ր տրտում եւ տխուր են երեսք քո. (Նեեմ. ՟Բ. 2։)
Կիսամահ եւ տխուր։ Զի մի՛ տխուր դիմօք հայեսցին ի մեզ (հրեշտակք). (Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Եղիշ. ՟Ե։)
Քանզի նստիս որբ եւ այրի՝ տըխուր դիմօք զ՝երդ ի սըգի։ Տխուր աստանօր եկեղեցւոյ ցուցանիւր հանդէս (ընդ մահ սրբոյն). (Շ. եդես.։ Սկեւռ. լմբ.։)
Քարկոծ խողխողմամբ տխրիւք՝ ըզխոյր անկմանն ի գլուխ առեալ. (Շ. տաղ.։)
ՏԽՈՒՐ. իբր Տխրական, եւ անմխիթար. դժպատեհ. տձեւ. անբերելի.
Լրջացուցանել զտխուր գիշերն. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 5։)
Ոչ են բաւական լուսաւորել զտխուր տրտմութիւն գիշերոյն։ Անարգ եւ փոքր եւ տխուր է տեսիլ մարմնոյս քան զհոգւոյ կենդանեացն անմահից։ Կապեալն ի կապանս տխուրս. (Վեցօր. ղ։ Յճխ. ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
Զի՞նչ է դժոխք. տեղի է ժուարին, թշուառական ոգւոց տխուր կապարան. (Գէ. ես.։)
Զի իր տխուր եւ չարահոտ է ճշմարտապէս՝ որ ի մեզ՝ մեղքն. (Մեկն. ղեւտ.։)
sad, melancholy;
sadly, sorrowfully.
dejected, sorrowful;
with a dejected air.
cf. Տխրալից.
- ՏԽՐԱԼԻ ՏԽՐԱԼԻՑ. Լի կամ լ ցեալ տխրութեամբ. եւ Արժանի տխրութեան. տխրեցուցիչ. տխրագոյն. սգալի. սգալից.
Սեաւք խոշորագոյնք եւ յոյժ տխրալիք զտեղին փոխաբերեցին։ Մաքրել հոգւոյն ջուրբք զտխրալի նսեմութիւն ախտից. (Արծր. ՟Դ. 12։ Շ. մտթ.։)
Գձուձ եւ տխրալից կարօտանօք զկենցաղս անցուցանեն։ Խաւար խոր եւ գիշեր տխրալից էր ի վերայ բնութեանս մերոյ մեծուցեալ. (Պիտ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
full of sadness or affliction, greatly dejected, oppressed with sorrow.
- ՏԽՐԱԼԻ ՏԽՐԱԼԻՑ. Լի կամ լ ցեալ տխրութեամբ. եւ Արժանի տխրութեան. տխրեցուցիչ. տխրագոյն. սգալի. սգալից.
Սեաւք խոշորագոյնք եւ յոյժ տխրալիք զտեղին փոխաբերեցին։ Մաքրել հոգւոյն ջուրբք զտխրալի նսեմութիւն ախտից. (Արծր. ՟Դ. 12։ Շ. մտթ.։)
Գձուձ եւ տխրալից կարօտանօք զկենցաղս անցուցանեն։ Խաւար խոր եւ գիշեր տխրալից էր ի վերայ բնութեանս մերոյ մեծուցեալ. (Պիտ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
sad, dreary, grievous, doleful, mournful.
Տխուր. (ըստ ՟բ. նշ) տխրութեան առիթ. տխրալի. տրտմական.
Ոչ մեկնին ի նորա կամացն՝ ոչ ի տխրականաց եւ ոչ ի հեշտհականաց։ Զհետ այսպիսի հեշտականացս բարւոք զտխրականսն մերձ դնէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)
Բարձցէ զսուգն տխրական։ Խաւար տխրական։ Ի տխրական տեղիս։ Բարբառել բան տխրական եւ սգաւոր։ Տխրական տրտմութեամբ եւ դառնութեամբ սրտի։ Վասն որոյ զգոյն ըզտխրական՝ սեաւ ըզգեստիդ ի յանձնէդ հան. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Է։ Խոր. ՟Գ. 68։ Յհ. կթ.։ Շ. թղթ. մխիթ.։)
sadness, sorrow, melancholy.
Տխրականն գոլ. եւ Տխրութիւն.
Զհառաչ հոգւոյ, եւ զտխրականութիւն երեսաց։ Կապտեցելոյ ողորմելի տխրականութեամբ ի փչմանէ բարձրագոյն շնորհին. (Նար. ՟Ի. ՟Ղ՟Գ։)
to lose splendour, to become insignificant.
Տխուր լինել. փոխիլ ի տխրութիւն.
Տօնք տարեկանաց տխրացան. (Յհ. կթ.։)
cf. Տխրութիւն.
Ծաղր ասէ՝ ո՛չ այտիւքն անկեալ հնչումնն եռանդեամբ արեանն, այլ զանապակ եւ զանխառն տխրանաց՝ զուարթութիւնն։ Ի տրտմութիւնս զյոլով մասն տխրանացն ի բաց բառնայր. (Բրս. գոհ. եւ Բրս. յուդիտ.։)
առանց դժուարութեան եւ տխրանաց։ Ի տխրանաց ինչ ձանձրութենէ ոք նուաղեսցի. (Փիլ. իմաստն.։ Նար. ՟Գ։)
fond of, or loving sadness, melancholy.
cf. Տխրատեսիլ.
ՏԽՐԱՏԵՍԱԿ ՏԽՐԱՏԵՍԻԼ. Տխուր տեսակաւ կամ տեսալեամբ. տխուր. տխրական. թխատեսիլ. մթին. նսեմ.
Տխրատեսակ մրով։ Տխրատեսակ երփնիւ։ Տխրատեսակ խաւար տրտմութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ղ՟Գ։ Ճ. ՟Ը.։)
Փարատեսցո՛ւք ի մէնջ զգիշեր տխրատեսիլ մեղաց։ Ոչ եկն լուծանել զթերութիւն տխրատեսիլ ստուերին. (Խոսր.։ Շ. մտթ.։)
sullen, gloomy, dismal, sombre.
ՏԽՐԱՏԵՍԱԿ ՏԽՐԱՏԵՍԻԼ. Տխուր տեսակաւ կամ տեսալեամբ. տխուր. տխրական. թխատեսիլ. մթին. նսեմ.
Տխրատեսակ մրով։ Տխրատեսակ երփնիւ։ Տխրատեսակ խաւար տրտմութեան. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ղ՟Գ։ Ճ. ՟Ը.։)
Փարատեսցո՛ւք ի մէնջ զգիշեր տխրատեսիլ մեղաց։ Ոչ եկն լուծանել զթերութիւն տխրատեսիլ ստուերին. (Խոսր.։ Շ. մտթ.։)
sad-coloured, brown, black.
Տխուր երանգով. թխատեսիլ. սեաւ.
Տխրերանգ հաւն. ((ճայ՝ ըստ որում ագռաւ), Պիտ.։)
to sadden, to afflict, to grieve, to weigh on the spirits.
sad, sorrowful, vexatious.
Տրամցուցիչ. տխրարար.
Ոչ միայն զտխրեցուցիչն ասէ, այլեւ յետ չար պատգամացն զբարիսն ընծայեցուցանէ. (Ոսկ. ես.։)
Փարատեալ ի տխրեցուցիչ ցաւոց։ Վնասակար բերմունս տխրեցուցիչս. (Պետ.։ Նար. ՟Ղ՟Բ։)
to be sad, sorry, afflicted, chagrined, to grieve, to take to heart;
to wither, to fade.
σκοτάζομαι, συμπίπτω, συγχύομαι obscuror, concido, confundor ἁσχάλλω doleo, moereo, tristor σκυθρωπάζω vultu tetrico et tristi sum. Տխուր լինել. ի թուխս համակիլ. այլագունիլ. խոժոռիլ. թխանալ. անշքանալ. նսեմանալ. տրտմիլ. սգալ. մշխուլ ըլլալ, երեսը կախել.
Երեսք իւր այլ ոչ եւս տխրեցան։ Տխրեալ եւ լքեալ։ Տխրեցաւ ի վերայ նորա լիբանան. (՟Ա. Թագ. ՟Ա. 18։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի. 43։ ՟Ի՟Ա. 4։ Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 15։)
Սովաւ ուսոյց մեզ ոչ տխրիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 42։)
Մի՛ ի վայր տխրեալք, այլ զուարճանալով. (Բրս. պհ.։)
Որք ի սուգ ապաշխարութեան տխրիցին։ Ընդ վշտացեալսն տխրելն. (Խոսր.։)
Բարերարն տխրեցեալ, եւ բանսարկուն ուրախացեալ։ Դէմք երկնակի կերպից, մինն տխրեալ, եւ միւսն ցասուցեալ. (Նար. ՟Դ. ՟Լ։)
Դժուարիմք, տխրիմք իսկ եւ տրտմինք։ Ի դառնութեան տխրեցան ընդ վտանգեալսն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։ Ճ. ՟Ը.։)
sadness, grief, sorrow, chagrin, dejection, melancholy.
ἁθυμία moeror, tristitia. Տխուրն գոլ. տրտմութիւն. սուգ. ցաւագնութիւն. խոժոռութիւն. լքումն.
Ի բազում տրտմութենէ եւ ի տխրութենէ իմմէ վարանեալ. ( ՟Ա. Թագ. 16։)
Ի խոր տխրութեան եւ յանհնարին տրտմութեան եղեալ թագաւորն. (Ագաթ.։)
Պատմիցին տխրութեամբ՝ արտասուօք եւ հառաչանօք։ Հոսմամբ արտասուացն, տուայտանօք տխրութեան դիմացն. (Խոսր.։ Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Ի բազում տխրութենէ սրտիս գրեցի առ ձեզ բազում արտասուօք։ Ոչ եկն բերել կերակուր վասն տխրութեանն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Տղայակոտոր.
Խողխողիչ կամ տուօղ խողխողել զտղայս.
Զանգիտելով ի տղայախողխող հերովդէէ. (Տօնակ.։)
mixed with mud, sloughy, sloppy.
Խառն ընդ տղմոյ. տղմուտ. ցեխոտ, չամռոտ.
Զերեմիա արկին ի դուբ աղմախառն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
deep in mud.
Ուր կայ տիղմ խոր կամ բազում.
Եհան ի տղմախոր գբոյ անտի. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
willing;
willingly.
• տե՛ս Մախիզ։
thick with plants;
thick, branchy, bushy.
σύμφυτος consitus, densus. Ուր իցեն խիտ առ խիտ տունկք. տնկաւէտ։
Անտառն տնկախիտ. (Զաք. ՟Ժ՟Ա. 2։)
Ի տնկախիտ դրախտէն։ Իբրեւ զդրախտ տնկախիտ. (Մանդ. ՟Ժ՟Ա։ Լաստ. ՟Ժ։ Ի տնկախիտ ուրեմն տեղւոջ արքունեաց. Պտմ. աղեքս.։)
Տնկախիտ բուրաստանս։ Այգեստան տնկախիտ պատրաստութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 11։)
Երկիր տնկախիտ եւ ծաղկաւէտ։ (Վրդն.ծն.։)
Կամ Ոստախիտ. վարսաւոր. ուռճացեալ.
Զզանազան տնկախիտ ծառոցն ունելով բացառութիւն։ Զօգտակարն՝ որ ի ծաղկածին երկիր, եւ ի տնկախիտ ծառսն. (կայր. Պիտ.։ Վրդն. ծն.։)
phytology.
tart or pie.
Ազդ. եփոյից ի խմորոյ զանգելոյ իւղով եւ անուշիւք. պլակինդի.
Զկտապսն, եւ զփոխընդեայս, զքաքարսն եւ զտոխղուսն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ. յն. զպղակունդս եւ զեփոյս։)
break, new paragraph;
at the head of a line.
tempered or imbrued in dragon's blood.
Մխեալն արեամբ վիշապաց եւ զեռնոց. օձու արունով ջուր տուած՝ երկաթ.
Նիզակօք վիշապամխօք. (Թղթ. դաշ.։)
wound-wort.
sublime in thought, sublime genius;
high-hearted.
ՎՍԵՄԱԽՈՀ կամ ՎՍԱՄԱԽՈՀ. Բարձրախորհուրդ. մեծախոհ. վսեմամիտ. գերիմաստ.
Տեառն իմոյ գերահռչակելոյ եւ վսեմախոհ դատաւորի բազմասցի ողջոյն։ Վստահանալով ի քո վսեմախոհ գիտութիւնիդ, տալով պատճառս՝ իմաստնոյդ, զի իմաստնագոյն եւս լիցիս. (Ճ. ՟Ա.։ Արշ.։)
extraordinary wit, great sagacity, acumen, genius.
φρόνησις prudentia, sapientia, intelligentia. Գերահանճար խորհուրդ՝ մտածութիւն. իմաստութիւն.
Եթէ աղէքսանդրոս իւրով վսեմախոհութեամբ պատերազմօղ քաջ է, երթիցէ միայնակ, եւ տացէ պատերազմ. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Վսեմաբան.
flowing, abundant, very copious.
Իբրեւ զվտակ կամ վտակօք խաղացեալ, հոսեալ, յորդեալ.
Զշարժումն վտակախաղաց եւ յորդառատ ջուրցն. (Պիտ.։)
revengeful, vindicative, avenging;
— լինել, to call for vengeance, to be revenged.
Աստուած վրէժխնդիր. Աստուծոյ սպասաւոր է, վրէժխնդիր ի բարկութիւն այնմ՝ որ զչարն գործիցէ։ Վրէժխնդիր է տէր ի վերայ ամենայնի այդորիկ. եւ այլն։
ἕκδικος, ἑκδικητής vindex, ultor. եւ բայիւ ἑκδικέω, ἑκδικάζομαι vindico, ulciscor. Որ խնդրէ զվրէժ. քինախնդիր. նախանձախնդիր. իսկ Վրէժխնդիր լինել, է խնդրել զվրէժ.
Աստուած ոչ միայն ինքեան է վրէժխնդիր, այլեւ մարդկան. (Մխ. երեմ.։)
Եղիցուք վրէժխնդիր ճշմարտութեան. (Եղիշ. ՟Գ։)
Հովուացն դիմադարձ լինէր. եւ աղջկանցն զրկելոց վրէժխնդիր. (Կիւրղ. ծն.։)
ՎՐԷԺԽՆԴԻՐ. իբր Վրէժխնդրական. որ ինչ հայի յոճիր արժանի վրիժուց.
Կապեալ ի չար հրեշտակաց, եւ ի վրէժխնդիր գործոց. (Իսիւք.։)
cf. Վրէժ.
ἑκδίκησις ultio, vindicta. Խնդրելն զվրէժ. քինախնդրութիւն. վրէժ. հատուցումն (ներգ. եւ կր)
Արասցէ վրէժխնդրութիւն։ Աւուրք վրէժխնդրութեան։ Իմ է վրէժխնդրութիւն։ Ի վրէժխնդրութիւն չարագործացն.եւ այլն։
Աստուծոյ վրէժխնդրութիւնն յայտնեսցի։ Սուրբ աւետարանին թողուին զվրէժխնդրութիւնն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Զի մի՛ վրէժխնդրութիւն նոցա նախ քան զժամանակն լիցի. (Իգն.։)
throne, seat, bench.
• , ի հլ) «գահ, աթոռ, թագաւորական գահոյք» Բուզ. դ. 16, 54. Վրք. հց. Օրբել. Կանոն. Գնձ. «մահճակալ» Անկ. գիրք հին կտ. 164, 177. Վստկ. 80. «բազմոց» Կանոն. 37. որից տախտաձև «գահի ձևով» Արծր.։
• = Պհլ. [other alphabet] taxt, tāxt, պառ. taxt պրս. [arabic word] taxt «գահ, գահոյք». վերջինը նշանակում է նաև «մահճակալ, փայտակերտ կազմած՝ որի վրայ նստում, բազմում կամ պառկում են. տախտ, դիվան» (այս նշանա-կութիւնները տե՛ս նաև վերը)։ Պարսկերէ-նից են փոխառեալ թրք. taxt, taht «գահ», քրդ. taxt, takt, բուլգար. սերբ. taht, ռում. taft, նյն. τάχτι «գահոյք, գահ», թուշ. ტახდ տախտ, վրաց. თახტი տախտի «գահ, անկո-ղին, բազմոց», ավար. տախտ «անկողին». յետին հայ ձև է թաղտ, որ տե՛ս առանձին։-Հիւբշ. 250։
• ՆՀԲ պրս. թրք. դախտ, դէխտ, դէհդ։ Peterm. 21, 27, 34 լտ. tectum «տա-նևո»։ Diefenbach, Berl. Jahrb. 1843, 449՝ սանս. sthag, պրս. ❇ sat'r «մակերևոյթ, մակերես»։ Böttich ZD. MG 1850, 363 պրս. taxt, որ Lag. Ur-gesch. 554 հանում է takš «տաշել» ար-մատից։
• ԳՒՌ.-Երև. Ջղ. Սլմ. Տփ. տախտ, Ախռ Ղրբ. Շմ. թախտ (նոր փոխառութիւն թուր-ռերէնից) «վրան նստելու կամ պառկելու բազմոց, դիվան», Ալշ. Մկ. Մշ. Վն. տախտ «սենեակի յատակը (հողէ կամ տախտակէ)»
յորմէ Տախտակ. թ. պ. դախտ, դէխտ, դէհդ. Փայտակերտ նստարան. բազմոց. մահճակալ. գահաւորակ. գահոյք. գահ. աթոռ յո՛ր եւ է նիւթոյ.
Եդեալ եղեւ տախտս փղոսկրեայս, եւ արկին ի նմա անկողինս։ Մորթիկ մի փոքրիկ ի ներքոյ նորա ի տախտի։ Էր իմ եւ տախտ ոսկեղէն, եւ ի վերայ նորա անկողինս բազումս ոսկեհուռս։ Նստաւ մերձ նմա ի տախտի նորա. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Ժ՟Ա։)
Ի միում տախտի գահուն բազմէին։ Ի նորին տախտի արկանել բազմական. (Բուզ. ՟Դ. 16. 54։)
Զայս տախտ թագաւորութեան։ Ի տախտէ եւ յաթոռոյ մինչեւ ցպնակն. (Ուռպ.։ Կանոն.։)
Բազուկս փայտից յօրինեալս ի ձեւ տախտից. (Վրդն. յանթառամն.։)
Ծովն տիբերի՝ տէ՛ր քեզ տախտ կապի, զքեզ բառնայ յուսի. (Գանձ.։)
Շինել թագաւորին տախտս գեղեցիկս մեծ վանդակաւ։ Յաղագս թագաւորն տախտ շինել արքունական. (Ոսկիփոր. (նոր ձ. թախտ)։)
board, plank, shelf, table, tablet;
tables;
book;
cf. Երկնացոյց;
— երկաթի;
iron-plate, sheet-iron;
— մետաղեայ;
plate of metal;
—ք վկայութեան, the tables of the decalogue;
— դատաստանաց, breastplate, pectoral, rational;
— նկարուց, canvass, wood;
— ճատրակի, chess-board;
— զստի, the hollow of the thigh;
— խոհանոցի, trencher.
• , ի-ա հլ. «փայտի տափակ շերտ» (փխբ. նաև ուրիշ նիւթից. ինչպ. պղինձէ, քարէ ևն) ՍԳր. Ագաթ. «մահճակալ» Անկ. գիրք հին կտ. 154, 155 (թւում է նախորդի նուազականը). որից տախտակամած ՍԳր. տախտակագործ Ագաթ. տախտակաշար Նար. տախտակափակ Արծր. մայրատախտակ Նար. գնձ. ոսկետախտակ Բրս. հայեաց. գեղա-տախտակ Ագաթ. ևն։ Հին հյ. գւռ. ձև է տաս-տակ «տախտակ» Փիլ. նխ. բ. 76 և տես. հմմտ. որախտ >դրաստ և բախտ >բաստ։ Նոր բառեր են տախտակապատ, տախտակ-բրյ ին։
• = Պհլ. tāxtak, պրս. [arabic word] taxta «տախ-տակ». պարսկերէնից են փոխառեալ նաև քրդ. taxta, texte, արևել. թրք. [arabic word] taxta կամ [arabic word] taγta, թրք. taxta, tahta, բուլ-բար. tahtaba, սերբ. tahta ևն։-Հիւբշ. 250։
• Նախ ԳԴ պրս. թախթ, թախթէ։ ՆՀԲ «նոյն և թրք. պրս. դահտա, դէխտէ, լտ. tabula. tabella, յորմէ և ռմկ. դապա-ղա, տապաղա (արաբ. tabaqa)։ Bot-tich. ZDMG 1850, 363 տաշել բառի հետ takš արմատից։ Պրս. բառի հետ ուղիղ համեմատում են Lag. Urgesch. 555, Spiegel, Huzw. Gram. 187. Mül-ler SWAW 38, 573-4, Մորթման ZDMG 24 80 ևն։ Հիւնք. յն. δέλτος «գրութիւն, տախտակ, ցուցակ» բառից։
• ԳՒՌ.-Ագլ. Ախց. Գոր. Կր. Ղրբ. Մկ. Մրղ. Շմ. Ջղ. Սլմ. Վն. Տփ. տախտակ, Ալշ. Երև. Մշ. տախտագ, Ննխ. Հմշ. Ռ. Սեբ. դախդագ, Ասլ. դախդագ, դախդայ, Սչ. դախդ'ագ, Խրբ. դ'ախդագ, Պլ. Ռ. թախդագ, Տիգ. թmխթmգ, Հճ. դախդօգ, Զթ. դախդօգ, դախդոգ, Սվեդ, դmխդիւգ.-սրանցից նախաձայն թ կամ դ՝ ունեցողները ձևացած են թրք. taxta բառի նմանութեամբ (այս մասին տե՛ս Աճառ. MSL 10. 324, թրգմ. Բազմ. 1897, էջ 260)։-Գա-ւառականների մէջ տախտակ նշանակում է նաև «ածու» և այս իմաստով նոյն է թրք. taxta [arabic word] ︎ բառի հետ (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 682)։ Նոր բառեր են տախտակագլուխ, տախտակամէջ, տախտակաշէն, տախտակել, տախտկուն։
• ՓՈԽ.-Ուտ. daxtak «տախտաև»։
Տախտակք նոճիք։ Զորս ի տախտակս, եւ զորս յայլ ինչ կահ ի նաւ է անտի.եւ այլն։
Փայտամած տախտակացն (նաւու). (Փարպ.։)
Որովայն նորա տախտակ փղոսկրեայ։ Ի վերայ տախտակի զըստին։ Զտախտակէ զստին յակոբայ։ Տախտակ դատաստանաց (որ էր իբր լանջապանակ քահանայապետին). եւ այլն։ Ի տախտակս դատաստանի, որ է կրծանոցն. (Նախ. ել.։)
Տախտակս պղնձիս թիկանց եւ լանջաց ... կրծից տախտակին. (Խոր. ՟Ա. 10։)
Ի նկարապաճոյճ ի տախտակսն յօրինէին։ Կապարով ծրագրէ արուեստաւորն ի տախտակի. (Ագաթ.։ Շ. մտթ.։)
Զերկուս տախտակսն վկայութեան, տախտակս քարեղէնս՝ գրեալս մատամբն աստուծոյ։ Խնդրեաց տախտակ, գրեաց։ Գրեաց եւ տախտակ մի պիղատոս։ Զայն տախտակ ընթերցան բազումք ի հրէից։ Նի՛ստ գրեա՛ ի տախտակի եւ ի գիրս։ Գրեա՛ զտեսիլդ զայդ յայտնապէս ի տախտակս։ Գրեցին ՛տ տախտակս պղնձիս. եւ այլն։ Գրեցաւ անուն մարտիրոսութեան քո յոսկի տախտակս. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Իմանալի բանաւոր տախտակ՝ անտրամադրելի տառիցն մովսիսական օրինաց։ Ո՛վ աստուածածին՝ տախտակ եւ մելան եղելութեան անեղն բանի։ Բանն որպէս ի դիր մարմին եղեալ ի տախտակ կուսական յորովայնին, մելանաւ արեամբն. (Շար.։ Լմբ. վերափոխ.։ Վանակ. յուրախացիրն.։)
Գրեալ են գրչաւ երկաթեաւ. (մածեալ է ի տախտակս սրտից նոցա. Երեմ. ՟Ժ՟Է. 1. (որ եւ Ընդարձակութիւն սրտի. առակ. ՟Գ. 3)։)
Ի տախտակ մտաց իւրոց գրեսցէ զուսումն վարդապետութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)
Վերծանել զմակագրութիւն տախտակիդ։ Գրէր յիւրում սքանչելի տախտակին ... յիւրում սքանչելի տախտակի մարգարէականն տառի։ Կամիմ յայսմ տախտակի համառօտ հատանել քեզ. (Մագ.։)
Յայնմ օրէ՝ յորում ի տախտակոջ ընթերցեալ են (ի մանկութեան) զգիրս աղօթից կամ սաղմոսաց, բնաւ այլ փոյթ ոչ է լեալ ի գիրս նայելոյ. (Ի գիրս խոսր.։)
built of wood or of planks (ship).
Գործեալ ի տախտակաց, որպէս նաւ, լաստափայտ. Սանձեալ թիակոբն զերիվարս տախտակագործացն. (Ագաթ.։)
covered with boards, planks, boarded, planked, floored;
wainscoted;
wooden floor;
scaffolding;
wainscot;
— նաւու, deck;
— առնել, գործել, to wainscot, to plank, to board, to floor.
σανιδωτός tabulatus, asseribus tectus ἑξυλώμενος ligno tectus, contignatus. Տախտակօք մածեալ, պատեալ, զօդեալ. Խոր տախտակամածս արասցես զնա (զսեղանն)։ Բովանդակ տախտակամած գործեաց զնա։ Շինեցեր քեզ տուն ... տախտակամածս ի մայրից։ Տունն եւ որ զնովաւ յարկքն ... տախտակամած. (Ել. ՟Ի՟Է. 8։ ՟Լ՟Ը. 7։ Երեմ. ՟Ի՟Բ. 14։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 18։)
Զիլ ոչ եթէ տախտակամած տապանն պահէր զնոսա, այլ՝ աջն աստուծոյ հզօրի։ Ի տախտակամած յորմսն յեցեալ։ Զճակատն պղնձեան եւ տախտակամածի յօրինուածովն ամրացուցանէր. (Ոսկ. ղկ.։ Լմբ. պտրգ.։ Ուռպ.։)
Շինէր մատուռն մի հողեղէն (զյարկս՝) ամփոփէր զնշխարս նոցա. (Կաղանկտ.։)
Դրուագեաց զտունն տախտակամածօք։ Ընդ վերնակողմն տախտակամած նաւի բեւեռէին. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 9։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 8։)
cf. Բազմաստեղն.
pleiades.
ԲԱԶՄԱՍՏԵՂՔ Πλειάς յոքն. Πλειάδες plejades որ եւ ԲՈՅԼՔ կոչին. այսինքն են Համագունդ եօթն աստեղք երեւեալք ի գլուխ կամ ի թիկունս Ցուլ աստեղատանն, որոց վեցք առաւել պայծառափայլք.
polytheist;
բազմաստուածք, idols, cf. Կուռք.
Յաղագս երկրպագութեան բազմաստուածոցն քոց։ Մահուամբն իւրով զբազմաստուածոց խռովութիւնն խաղաղացոյց։ Բագինք բազմաստուածոցն կործանեցան։ Իմ թագաւորութիւնս ի բազմաստուածոցն տուեալ է ինձ։ Ո՞չ կամիս բազմաստուածոցն զոհել. (ՃՃ.։)
polytheism.
Զբազմաստուածութեանն վրդովմունս խաղաղացուցանել. (Մամբր.։)
that relates many things, polyhistor.
tormenting, painful;
gloomy, grievous.
Ո՛չ արտաքոյ քաղաքին յաղբեւս, այլ ի բազմավիշտ խորխորատին. (Ոսկ. լս.։)
far extended, very extensive.
Արարեալ նշանագիրս կարճոտունս եւ բազմատարս. այսինքն որք փակեն յինքեանս զբազում գիրս զորպէս, աշխարհ, այսինքն եւ այլն. եւ նշանագիրք սինէացւոց. (Երզն. քեր.։)
Յոյժ տարածեալ, երկայնեալ. եւ Յաճախ. երկան, շատւոր.
Յաճախագունդ զօրօք՝ բազմատարած բանակօք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
of many kinds or sorts.
Բազմատեսակ երփնիւ յօրինեաց. (Նար. խչ.։)
Զդառնութիւն բազմատեսակ տանջանաց, զխաւարն, եւ զհուրն, եւ զորդն. (Ղեւոնդ. ՟Զ։)
Ախտաժէտն՝ բազմատեսակ հիւանդութեամբք եւ վիրօք՝ ապաքինեսցի. (Սարկ. աղ.։)
of many looks, aspects or forms;
բազմատեսիլք, cf. Բազմատեսակութիւն, cf. Պէսպիսութիւն.
Հանդերձիցն բազմատեսիլք՝ գեղեցկութեամբ եւ բազմութեամբ զանազանեալ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։) cf. ԲԱԶՄԱՏԵՍ.
of many species or kinds;
populous.
Հաց ի քաղցեալն անկեալ՝ բազմատոհմ զօգուտն զկինսս տայ. (Բրս. ապաշխ.։)
Ազգի ազգի բազմատոհմ բողբոջք խոտոց։ Այլ եւս բազմատոհմ խոտովք իւրեանց. (Վեցօր. ՟Բ. եւ ՟Է։)
Եւ իբր Բազմամբոխ. ընդունարան բազմութեան.
very worthy, very meritorious.
Քեզ իրաւունս բազմարժանիս, եւ ինձ պատասխանատուութիւնս ամենավարանս. (Նար. ՟Ի։)
ingenious, full of cunning, of ingenuity, artful;
polytechnic.
Բազմարուեստ դարմանօք տնօրինէ. (Յճխ. ՟Գ։)
to augment, to grow, to enlarge, to increase, to multiply;
to accumulate;
to re-inforce;
to fill, to people, to repeople.
Բազմացուցեր զուրախութիւն (կոչնոց). (Ագաթ.։)
Չտային նմա բազմացուցանել զխօսսն. (Ճ. ՟Բ.։)
very deplorable, pitiable, miserable.
Աւաղելի յոյժ եւ աւաղական. շատ խեղճ, խղճալի.
cf. Բազմաւոր.
Պարունակեալ զբազմաւորական գաւառս աշխարհին. (Կաղանկտ.։)
Կամ Ստէպ. յաճախ. բազում անգամ.
very shiny, bright, brilliant.
Մախայր ընդ նմա վասն բազմափայլ շնորհաց հոգւոյն՝ որ բնակեալ էր ի նմա. (Վրք. ոսկ.։)
scrutinizing, very inquisitive.
ԲԱԶՄԱՔՆԻՆ. Գրի եւ ԲԱԶՄԱՔՆՆԻՆ. ա. πολυπράγμων curiosus եւ բայիւ πολυπραγμονέω curiose perscrutor Բազմախոյզ. հետաքնին, հետաքրքիր. շատ պըրպտօղ.
Բազմաքննին միտք մարդկան ի խնդիր իմն անկանին յաղագս մանկանց կոտորածի. (Շ. մտթ.։)
Միայնակեաց խոնարհ ոչ բազմաքնին լինի յանճառս. իսկ ամբարտաւանն բազմաքնին (լինի) յանդգնութիւն։ Մի՛ բազմաքննին լինիր վասն սորա։ Նմանեմ այնոցիկ՝ որք վասն հողմոյ կշռովք բազմաքննին լինիցին. (Կլիմաք.։)
Զճաշակելիսս՝ պարզս եւ առանց բզմաքննին իրաց ունել. իմա՛ անաշխատ կամ դիւրին. յն. ἁπραγμάτευτος (Նիւս. կուս.։)
of several flocks, orders or ranks, numerous.
Բազմաժողով. յոգնախումբ. գունդագունդ. դասադաս.
very happy, blessed.
Բազմերան կայանք (դրախտին)։ Ի բազմերան կենացն տարագիր գտանէր (Ադամ). (Եւս. քր. ՟Ա։)
frequent use of songs.
Յաճախ երգողութիւն, կամ երգեցումն.
cf. Բազմերան.
Բազմերջանիկ կոյս, կամ հայր, հարանց. կամ նախավկայս. (Խոր. հռիփս.։ Ոսկ. լս.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Տօնակ.։)
to set, to place, to lay down, to put.
Ի վերնատունն խորհրդոյ շուրջ զսեղանովն բազմեցոյց զնախածանուցեալսն իւր. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
very avaricious, tenacious
Մինչեւ ի խորին ծերութիւն տղայաբարոյք եւ բազմըռշիտ գտանեմք. (Խոսր.։)
very wise, learned.
πολύσοφος valde sapiens Յոյժ իմաստուն. հանճարեղ. լի իմաստիւք՝ ոք կամ իմն. շատ խելացի.
knotty, nodous;
cf. Բազմաճիւղ.
Ոչ են բազմոստք, եւ ոչ ընդդիմանալ հողմոց կարեն. (Մխ. առակ.։)
having many fect;
polypous
ԲԱԶՄՈՏԱՆԻ գ. որ եւ յունական ձայնիւ Պողիպոդ. πολύπους, -ποδος polypus Ազգ բազմոտանի լուղակի կամ ժժմակի ծովու. ռմկ. ըխտափօդ եւ որ ինչ նման է նմին.
having many children.
Վարուժանի տեսեալ զբազմորդի զլոր՝ գոհանայր զԱստուծոյ. (Մխ. առակ.։)
state of a person having many children.
Ընդ այնպիսւոյն ես ոչ ընդ բազմորդութիւն, եւ ոչ ընդ յոլովութիւն կենացն նախանձէի. (Ածաբ. ժղ.։)
full of snares or springes, dangerous, perilous.
Շա՛տ է երկայնութիւն տունջեան, բազմորոգայթ։ Ի բազմորոգայթ կեանս ասէ՝ խաղաղութիւն զօրս շնորհեցեր. (Խոսր.։)
altar or resting-place;
chair, seat;
mattress;
couch, sofa.
Եղեւ զբօսանք բազմոցի ուրախութեան երկնաւուր արքային. (Երզն. մտթ.։)
Հսկումն է, եւ դնի սրբութիւնքն եւ սուրբ խաչն յատեանն ի վերայ բազմոցին. (Տօնակ.։)
ԲԱԶՄՈՑՔ. Նիստք. նստուածք. դիրք, կամ կախուածք պտղոց.
multitude, great number, quantity, crowd, gross, heap, mass, bulk, body;
abundance, increase, inundation;
multiplicity, plurality, infinity;
people, troops, regiment, force, retinue.
Անթիւ լիցի ի բազմութենէ։ Որպէս զաստեղս երկնից բազմութեամբ։ Աճեաց ի բազմութիւն։ Հայր բազմութեան ազգաց։ Զօր բազում իբր զաւազ առ ափն ծովու բազմութեամբ։ Հասանէին իբրեւ զմարախ բազմութեամբ եւ այլն։ Զնոսա ոչ կարաց նուազեցուցանել ի բազմութենէն. (Եղիշ. ՟Գ։)
Կամ Յաճախութիւն, առատութիւն, առաւելութիւն, ճոխութիւն. եւ Յերկարութիւն.
ԲԱԶՄՈՒԹԻՒՆ. իբր Ամբոխ, եւ գունդ. խումբ.
Անուամբ քով եկաք ի վերայ բազմութեանս այսորիկ։ Եկն միաբան բազմութիւնն եւ խռնեցաւ, եւ այլն։ Առեալ զամենայն բազմութիւննլ խաղայ յարեւելս հիւսիսոյ. (Խոր. ՟Ա. 11։)
that contains much or many things.
Ընդարձակատարր յարկի բնաւին աշխարհի՝ բազմունակ ծոցոյ անթիւ ամբարոյ. (Նար. խչ.։)
in several ways or manners, divers, various;
in many shapes.
Բազմօրինակ եւ խորհուրդ փրկութեանն հրաշագործի. (Յհ. իմ. ատ.։)
flight (of stairs), balusters, balustrade (—);
bed.
Նեցուկք (որպէս բազուկք), կամ յենարանք (բազմելոցն). եւ վարդակք կամ ձողք՝ որք դնին յերկոսին կողմանս գահոյից, որպէս եւ սանդղոց, յորս (Յակոբայ՝) խաչն ... եւ բազրիքն՝ քահանայութիւն եւ թագաւորութիւնն Քրիստոսի. (Տօնակ.։)
stair, step.
Շինել թագաւորին տախտս գեղեցիկս մեծ վանդակաւ ... մի բազրոտան փայտն պակա՛ս էր։ Կոփեա՛ զբազրոսդ ցայդ կարգաւ ի վերուստ մինչեւ ի վայր։ Ա՛ռ զերկուց կողմանց բազրոտն. (Ոսկիփոր.։)
salver.
Չեդան առաջի նոցա սուրբ սկտեղք, եւ ոչ անկան բաժակակալք յուրախութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
to soak, to water;
— զգետինն, զտունկս, to water the ground, the plants.
Թողուլ ինչ երկրագործին դարման՝ խնամոց գործ, իբրու թէ բաժակել զնա, շուրջ խնամել, կակղել, բրել, փոս հատանել, ջուրբ ոռոգել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 14։)
small cup.
Զիւր բաժակիկն նմա մատուցանիցէ, ասելով՝ թէ ուրախացի՛ր. (Մանդ. ՟Զ։)
distrustful.
որ եւ ԲԱԳԱՄԻՏ. Երկմիտ. փոփոխամիտ. երկու մտքի վըրայ, թէրէհաւատ.
Խուժախումբ եւ բաժամիտ ժողովն բժշկեալ լինէին ի հարուածոյ օձին. (Թէոդոր. խչ.։)
mistrust, suspicion
Երկմտութիւն. վարանումն կամ անհաստատութիւն ի խորհւրդս.
Պատիր պտղովն՝ կաղակարծելի բաժամտութեամբ ամայացեալ (ի դրախտէն). (Թէոդոր. խչ.։)
heir;
բաժանակալ լինել, cf. Ժառանգեմ.
Այսինքն Բաժակ։ (Մխ. երեմ.) եթէ չիցէ սխալ գրչի։
that partakes with another.
Մաքսաւորութիւն՝ օտար աշխատութեանց բաժանակից ... Բաժանակից նորա շահիցն լինի։ Բաժանակից եւս արար զքեզ իւրոյ սեպհականացն. (Ոսկ. ապաշխ. եւ Մտթ.։)
Դնէ զինչսն ընդ այլ ստացուածսն, եւ լինի բաժանակից եղբարցն. (Մխ. դտ.։)
to divide, to separate;
to share, to distribute;
to cut, to decompound, to disjoin, to uncouple, to disunite, to split, to cleave, to scatter, to behead, to make an incision;
— վիճակաւ, to allot.
ԲԱԺԱՆԵՄ ԲԱԺԱՆԻՄ. գրի եւ ԲԱՐԺԱՆԵԼ. μερίζω, διαμερίζω , ἁπονέμω, ἁποδιαστέλλω, διαιρέω partio, dispertio, distribuo, divido Բաժին բաժին կամ մասն մասն առնել զմի ինչ բոլոր , եւ բաշխել, վիճակել. մասն բաժին ընել՝ տալ. բաժնել.
Կամ Բաշխելով սփռել, ծաւալել, ցրուել.
division, share, distribution, partition, repartition, dispensation;
decomposition, dismemberment, disengagement, disjunction, distraction, dissolution;
stitch, rupture, departure;
separation, disunion, scission, retrenchment, section, segregation.
μερισμός partitio Որոշումն բաժնի. բաժին. վիճակ. բաշխումն.
Բաժանմամբ յերկուս թագաւորութիւնս։ Խախտեալ եւ քայքայեալ՝ մատնեցաւ ի բաժանումն մեծ իշխանութիւն թագաւորութեան. (Փարպ.։)
Թէ զբաժանմանն իմ խտրոց քակտեսցես։ Արիոսեան բաժանմանն. (Նար. ձ. եւ Նար. մծբ.։)
Բաժանումն յաշխար հէս. (Մաշկ.։)
Էարկ տէր ի մէջ պահպանաց ամբոխումն եւ բաժանումն. (Լաստ. ՟Ի՟Դ։)
ԱԺԱՆՈՒՄՆ. διορισμός distinctio Զանազանութիւն. տարբերութիւն. խտիր. որոշումն կմ բաժանումն մտաւոր եւ իմաստասիրական.
part, share, portion, quota, proportion, distribution, equality, parcel, piece;
dose;
lot;
— հարկաց, assessment.
μερίς , μερισμός pars, portio, partitio Մասն բոլորի բաշխելոյ՝ վիճակեալ իւրաքանչիւր տռողաց. վիճակ. որ եւ գրի ԲԱԺԻՆ. ... (լծ. եւ լտ. բօ՛րցիօ, պա՛րս. թ. բա՛յ, բարչէ, բարէ՛ )
Մասն արանցդ՝ որ եկին ընդ իս. նոքա առցեն զբաժին իւրեանց։ Բաժին եւ ժառանգութիւն ի տան հօր մերոյ։ Բաժին քո ընդ նոսա մի՛ լիցի, զի ես եմ բաժին քո եւ ժառանգութիւն։ Բաժին իմ ես դու տէր։ Եւ այս են բաժինք, զոր բաժանեաց Մովսէս որդւոցն Իսրայէլի։ Գնել անդ բաժին ի մէջ ժողովրդեանն։ Սոցա ել բաժին վիճակաւ։ Այս վիճակ բաժնիւ դարապանաց՝ որդւոցն կորխայ։ Մասն բաժնի։ Մասն ի բաժնի։ Բաժինք շնորհաց կամ պաշտամանց։ զԻ՞նչ բաժին կայ հաւատացելոյն ընդ անհաւատին։ Այս եղեւ բաժին իմ յամենայն վաստակոց իմոց. եւ այլն։
Ասեն... եօթն մոլորակացդ իշխանութեամբ (այսինքն ազատութեամբ) շրջել, եւ ոչ ի բաժնի կալ. (Շիր.։)
Զմարդն խառնէր ի բաժնին (այսինքն հաղորդ առնէր) եղելոցն անուանս դնելոյն. (Սեբեր. ՟Է։)
Համարի՞ք, եթէ խաղաղութիւն եկի տալ յերկիր. ո՛չ ասեմ ձեզ. այլ՝ բաժինս. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 51։)
dark, gloomy.
Բալատեսիլ գոլորշիւք զօրէն խիտ ամպոյն զսրբոյ հոգւոյն ճառագայթսն ի բաց հալածեն. (Բրս. պհ.։)
wallet, bag.
ԲԱԿԵՂԱԹ կամ ԲԱԿԵՂԷԹ. πήρα pera, saccus Պարկ, քսակ, մախաղ. տօպրակ.
stick, staff.
Բեկեղբ ջախջախեալ զծամելիսն. (Ոսկիփոր.։)
to compose, to conjoin;
to ally;
to mingle, to mix;
to compound.
Որ զնախադատական ապացուցուեանցն զմակերեւութիւն բաղադրեալ հոգիաներկ եւ մարմնաքնար երգողին. (Թէոդոր. խչ.։)
compound, composition, synthesis, combination, condition, confection, formation, mixture.
σύνθεσις compositio Ի միասին դրութիւն. զօդումն. շարադրութիւն. յարադրութիւն. բաղկացութիւն. զանգումն. խառնումն. միաւորութիւն.