Definitions containing the research խան : 3200 results

Տասնամեան, մենից

adj.

decennial, of ten years;
ten years old.

· Calfa

NBHL (1)

Զտասնամեանն ունէին իշխանութիւն։ Փոխեցաւ ի տասնամեանն. (Եւս. քր.։)


Տասնապետ, աց

s.

decurion, corporal.

· Calfa

NBHL (1)

Իշխանս ... տասնապետս. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 55։)


Տասնեակ, եկի

adj. s.

ten, half-a-score;
decade.

· Calfa

NBHL (1)

Կոփեաց այլ տախտակս, յորում գրեաց աստուած զառաջին տասնեակն (պատգամս)։ Զսուրբ անասնոց տասնեակս ոչ փրկել գնովք, եւ ոչ փոխանակել այլով. (Նախ. ել. եւ Նախ. ղեւտ.։)


Տատանումն, ման

s.

jogging, jostling, staggering, shaking, tottering, vacillating, trembling.

· Calfa

NBHL (1)

Առ կայենաւ տատանումն եղեւ. իսկ այլում մարդկան խիղճ մտաց տուաւ փոխանակ տատանման. (Եփր. յենովք. եւ Եփր. յեղիա.։)


Տարաժամ, ու

adj. adv. s.

mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.

· Calfa

NBHL (1)

Մատիցո՛ւք ի ժամու. տարաժամ ժամ՝ ցանգ չմատչելն է. չխնդրելն է տարաժամ ժամու։ Ի տարաժամ ժամու հուր օտար մուծին ի սեղանն։ Տարաժամ ժամու խանձեալք։ Ընդ երեկս ի տարաժամ ժամանակի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ Խոսր.։ Փիլ. լին. ՟Բ։ Գանձ.։ Նանայ.։)


Տարած, ից

adj. s.

spread out, extended, stretched out;
extensible;
—, —ածք, extent, extension;
volume, bulk, size;
show, display.

· Calfa

NBHL (1)

Աչացն բացարձակ եւ տարած են ներգործութիւնք։ Տարածն եւ սփիւռ խանչումն մարմնոյ յանձնեալ աչաց։ Ի մերկ ծովն եւ ի տարած զինքն ընկենու. (Փիլ.։)


Տարաշխարհեայ

cf. Տարաշխարհիկ.

· Calfa

NBHL (1)

Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)


Տարաշխարհիկ

adj. s.

cf. Տար;
foreign, exotic;
foreigner, stranger, traveller, pilgrim.

· Calfa

NBHL (1)

Տալով համբերութիւն ժուժկալութեան ի տարաշխարհիկ պանդխտութեանս։ Ի տարաշխարհիկ գերութենէն զերծեալ ապրիջիք։ Եւ այլք ի պարթեւական տարաշխարհիկ բարբառս նոցա պատասխանեն. (Սարկ. աղ.։ Գէ. ես.։ Լմբ. ստիպ.։)


Տարժան

adj.

unworthy;
cf. Տաժան.

· Calfa

NBHL (1)

Գրեսցէ ասելով. գրոյն տարժան գոլ այսմիկ, եւ այս առաքինութեանց եւ իշխանութեանն պատուոյն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Տաւիղ, ւղաց

s.

psaltery, harp, dulcimer;
հարկանել զ— or տաւղեմ, cf. Տաւղեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Հոգենուագ տաւղիւք հրաշազարդապէս խրախանալ. (Անան. եկեղ։)


Տափակատես

adj.

plane figured, plane.

· Calfa

NBHL (1)

Բակլա պատասխանեաց, թէ ո՛չ երկնչելոյ աղագաւ եմ տափակատես. (Մխ. առակ.։)


Տգեղանամ, ացայ

vn.

to grow ugly, to become deformed, to disfigure oneself.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ մարդ արտաքոյ բնութեան անձնիշխանութեամբն զնոյն տգեղութիւն տգեղանայ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)


Տգեղութիւն, ութեան

s.

ugliness, deformity, ill-featuredness, unsightliness;
անհնարին —, frightful ugliness, hideousness.

· Calfa

NBHL (1)

Տգեղութիւն եւ խանգարումն։ Մերկացեալ ի գեղեցկութենէն, ունելով զառ ի բնութենէ տգեղութիւն՝ լի եղեւ ամօթով։ Յճխ. (՟Ե։ Նոննոս.։)


Տգէտ, գիտաց

adj.

ignorant;
unlearned, untaught, illiterate;
idiotic, silly, simple.

· Calfa

NBHL (1)

Առնել պատասխանի ըստ իմաստուն կամ տգէտ հարցուածոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)


Տեառնընդառաջ, ի

s.

Candlemasday, Purification, Penthesis.

· Calfa

NBHL (1)

Կանովն տեառնընդառաջին։ Քարոզ տեառնընդառաջին։ Թէ բարեկենդանի դիպի տեառնընդառաջին. (Շար.։ Գանձ.։ Հ=Յ.։) Որ ռմկ. կարճելով եւ խանգարմամբ հնչման ասի՝ Տէրնընտաս, տէրընտասի օր. զոր յետինք ոմանք կամեցան ըստ կամի մեկնել՝ Տէր ընդ այս, յամարելով եւ աւանդութիւն նոր, թէ ընդ արեւելեան դուռն փակեալ (որ օրինակ էր կուսին) անցեալ իցէ տէրն ի գրկի մօր իւրոյ եւ կուսի.


Տեառնորդի, դւոյ

s.

Son of God;
son of a freeman or noble;
—ք, sons of illustrious families.

· Calfa

NBHL (1)

Եւս եւ՝ Ազատորդի. ազատ յազատէ ծնեալ. որդիք աւագ իշխանաց.


Տրիբուն, ի

s.

tribune.

· Calfa

NBHL (3)

Ոլիմպիոս, որ էր տրիբուն իշխանութեան նորա։ Ի զինուորութեանն ի տրիբունէն կոչեցայ մերկեռիոս. (ՃՃ.։)

Ընդդէմ դառնայ նախագլուխ իշխանին, այսինքն կոմսին, եւ կամ տրիբուն ին. (Մխ. դտ.։)

Զգեցոյց նմա զտրիբուն ոյ պատուոյ իշխանութիւնն. (Հ. կիլիկ.։)


Տրիտուր

s.

reward, recompense, retribution, requital.

· Calfa

NBHL (1)

ἁνταπόδομα, ἁνταπόδοσις retributio, remuneratio. Տրից փոխան տուրք. փոխարէն. փոխադարձ հատուցումն, վարձ կամ պատիժ.


Տրոփեմ, եցի

vn. va. to stamp on the ground;
to trample or tread under foot;
ոտս or զոտս — ի վերայ, to despise, to insult, to outrage.

· Calfa

NBHL (2)

Չէ՛ պարտ նախատել, եւ ոչ զոտս ի վերայ տրոփել, այլ՝ խրատել։ Մի՛ ոտս տրոփիցես ի վերայ անկելոյն, այլ ողորմեսջիր եւ կանգնեսջիր։ Իշխան աշխարհիս եկեալ հասեալ՝ ծաղր առնէ, զոտս ի վերայ տորոփէ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)

եւ չ. ՏՐՈՓԵՄ. ἑπεμβαίνω invado, insulto κροτέω, ψορέω crepito. Գրի եւ ՏՈՐՈՓԵԼ. Ուժգին ի վերայ վազել, եւ ոստմամբ կոխոտել. կոխան առնել. դոփել. կայթել. դրնգել. թնդել. շառաչել. կոխկռտել, դփռտոց, շշնկոց հանել՝ ելլալ.


Տրտմագին

adj.

much afflicted, sad, melancholy, oppressed with grief;
unpleasant, afflicting, grievous.

· Calfa

NBHL (1)

Որ փոխանակ մահաբերին, որոզվ անէծքըն տրտմագին։ Մերկեա՛ յինէն ըզքուրձ մեղաց՝ ըզտրտմագինն արեամբ ներկած. (Շար.։)


Տօնական, ի, աց

adj.

festive, festival;
holy, solemn, public;
— օր, feast-day, holiday;
— գիրք, cf. Տօնացոյց.

· Calfa

NBHL (1)

Ապա պայծառանայր տօն (ընդ դարձ անառակին), եւ սիրով ընդ միմեանս հայէին եղբարքն, եւ հայրն յաւելոյր զտօնականսն յաղագս որդւոյ առ միմեանս խանդաղատանացն. (Մեկն. ղկ.։)


Րաբունաբար

adv.

masterly, doctorally, like a master.

· Calfa

NBHL (1)

ՐԱԲՈՒՆԱԲԱՐ որ եւ ՐԱԲՈՒՆՕՐԷՆ. Իբրեւ րաբունի. ըստ օրինակի րաբունեաց. վարդապետաբար. տիրաբար. իշխանաբար. վարդապետութեամբ րաբունոյն մերոյ յիսուսի քրիստոսի.


Ցած, ի, ոյ, ից

adj. fig.

low, lower;
humble, lowly, modest, moderate, mild, docile, good;
low, vile, abject, ignoble, base, mean, grovelling, worthless;
— հայելով, looking down, modestly.

· Calfa

NBHL (1)

Պատասխանի ետ ցած ձայնիւ, եւ ասէ. (Վրք. ոսկ.։)


Ցականեմ

vn.

to be in want, in a miserable state, without resources, to be reduced to extremities.

· Calfa

NBHL (1)

Զո՞վ արտասուեցից. զհէ՞քն իմ մանուկ, եթէ զիս թափուր ի հոգւոյն մնացեալս՝ խանտի եւ ցանկանեալ. (Խոր. ՟Գ. 68։)


Ցայգացնոր, ի

adj.

dreaming.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՞ր նախանձեսցիս (ընդ) ցայգացնորիդ (կամ ցայգացնորդիդ) բանդագուշելոյ. (Սեբեր. ՟Ը։)


Ցանկամ, ացայ

vn.

to desire, to wish, to envy, to covet, to long for;
to desire inordinately, to covet greedily.

· Calfa

NBHL (1)

Անձն ամպարշտի ցանկայ չարեաց։ Մարմինն ցանկայ հակառակ հոգւոյ, եւ հոգի հակառակ մարմնոյ։ Յափշտակութեան մի՛ ցանկայք։ Եթէ ցանկայք աթոռոց եւ գաւազանաց իշխանութեան։ Ցանկայ եւ փափաքէ անձն իմ ի գաւիթս քո։ Ցանկանալով ցանկացեալ ես երթալ ի տուն հօր քոյ։ Մի՛ ցանկանար տան ընկերի քո, եւ մի՛ անդոյ նորա։ Մի՛ ցանկար կնոջ ընկերի քո։ Մի՛ ցանկանայցես։ Տայցես զարծաթն ընդ ամենայնի, որում ցանկանայցէ անձն քո։ Որոց եւ ցակասցի անձն քո։ Աւուր մարդոյ ոչ ցանկացայ։ Ցանկացայ փրկութեան քում տէր։ Ցանկացեալ կերակրոյ։ Ցանկացեալ նոցա՝ առի։ Ցանկացեալ երեսաց քոց՝ գտի զքեզ։ Որ հայի ի կին մարդ՝ առ ի ցանկանալոյ նմա։ Զի՛նչ ցանկայ անձն քո։ Ամպարիշտ ցանկանայ զամենայն աւուրս զցանկութիւն չարեաց։ Եղէ ցանկացօղ դեղոյ նորա։ Հասանէ առ ցանկացօղս իւր.եւ այլն։


Ցանկանամ, ացայ

vn.

cf. Ցանկամ.

· Calfa

NBHL (1)

Անձն ամպարշտի ցանկայ չարեաց։ Մարմինն ցանկայ հակառակ հոգւոյ, եւ հոգի հակառակ մարմնոյ։ Յափշտակութեան մի՛ ցանկայք։ Եթէ ցանկայք աթոռոց եւ գաւազանաց իշխանութեան։ Ցանկայ եւ փափաքէ անձն իմ ի գաւիթս քո։ Ցանկանալով ցանկացեալ ես երթալ ի տուն հօր քոյ։ Մի՛ ցանկանար տան ընկերի քո, եւ մի՛ անդոյ նորա։ Մի՛ ցանկար կնոջ ընկերի քո։ Մի՛ ցանկանայցես։ Տայցես զարծաթն ընդ ամենայնի, որում ցանկանայցէ անձն քո։ Որոց եւ ցակասցի անձն քո։ Աւուր մարդոյ ոչ ցանկացայ։ Ցանկացայ փրկութեան քում տէր։ Ցանկացեալ կերակրոյ։ Ցանկացեալ նոցա՝ առի։ Ցանկացեալ երեսաց քոց՝ գտի զքեզ։ Որ հայի ի կին մարդ՝ առ ի ցանկանալոյ նմա։ Զի՛նչ ցանկայ անձն քո։ Ամպարիշտ ցանկանայ զամենայն աւուրս զցանկութիւն չարեաց։ Եղէ ցանկացօղ դեղոյ նորա։ Հասանէ առ ցանկացօղս իւր.եւ այլն։


Ցասկոտ, աց

adj.

inclined to anger, hasty, irascible, passionate, choleric.

· Calfa

NBHL (1)

Արբեցօղն, ցասկոտ, նախանձոտ, բարկ, անմիտ. (Գէ. ես.։)


Ցասմնական, ի, աց

adj.

fit to excite anger;
irascible;

· Calfa

NBHL (1)

Միտք բանական՝ ցասմնականին արքայ։ Ցասմնականն՝ ընդդէմ եղբօրն ի սրտմտութիւն։ Անձնիշխանն միտք ընդ իւր ունելով եւ զցասմնականն. (զի սորա հրամանաւն ըստ ճշմարթութեան վարին. Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Ցասնում, եայ

vn.

to lose one's temper, to put oneself in a passion, to fall or fly into a passion, to fire up, to be indignant, very cross, greatly incensed, violently enraged, angry, vexed, exasperated;
— տարապարտուց, to fire up at the least thing, to be easily provoked, put out.

· Calfa

NBHL (1)

Առ այս թագաւորդ ոչ ցասնոյր։ Մի՛ ցասնուր ինձ։ Ցասեաւ տէր ի վերայ ազգի նոցա։ Ցասեաւ վիշապն ընդ կնոջն։ Ընդ իս ցասուցեալ էք. եւ այլն։ Նա վասն զի ամենայնին տեղեակ էր, ոչ ցասնու։ Ոչ կամեցաւ Յիսուս տալ պատասխանի, մինչեւ ցասնուլ հերովդէի. (Իգն.։)


Ցասումն, ման

s.

anger, indignation, passion, wrath, ire, rage, fury;
ի — ածել, to provoke, to anger, to incense;
գրգռել զ— ուրուք, to rouse or stir up wrath, to put into a passion;
թափել զ— բարկութեան, to vent one's anger or spleen;
մեծապէս ցասմամբ եռալ ախտից, to be aggravated, to become worse;
լինել ցասմամբ ընդ ումեք, to be angry with, to quarrel with a person.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ բարկասցի ցասումն քո յիս։ Եթէ ելցէ ցասումն արքայի։ Ոչ երկնչէր ի ցասմանէ թագաւորին։ Ի ցասմանէ առիւծու։ Հայեցեալ Յիսուսի զնոքօք լի ցասմամբ։ Եւ էր հերովդէս ցասմամբ ընդ տիւրացիս եւ ընդ սիդովնացիս։ Ցասմամբ մեծաւ։ Ո՛չ ցասմամբ յիշխանութեանս հպարտացեալ.եւ այլն։


Ցաւագար, աց

adj.

unhealthy, infirm, sickly, broken down, feeble, weak.

· Calfa

NBHL (1)

Ցաւօք խօթութեան խանգարեալ. ախտաժէտ. հիւանդ. հիւանդոտ.


Ցաւանակիմ, եցայ

vn.

to last.

· Calfa

NBHL (1)

Մակեդոնացւոց իշխանութեանն մինչեւ ի հռովմայեցւոց վախճան առնլոյ՝ ցաւանակեցաւ զայս ձեւ օծինակի. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Ցեղ, ից

s.

tribe, caste, race, branch;
—ից —ից, various, diverse.

· Calfa

NBHL (2)

Յընտանեաց մարմնոյ իւրոյ ի ցեղէ իւրմէ։ Իշխանք ցեղիցն ըստ նահապետաց։ Ի ցեղէն Շմաւոնի։ Հազար այր ի ցեղէ՝ յամենայն ցեղիցն իսրայէլի։ Հանդերձ ցեղիւքն իսրայէլի։ Ի ցեղէ հօրն իւրեանց։ Ի ցեղէ որդւոցն կահաթու։ Ըստ ցեղից ձերոց։ Եւ եղիցի ցեղն զոր ցուցցէ տէր, մատուսջիք ըստ տոհմից։ Բաժին ցեղի.եւ այլն։

Իշխանք էին հնդկաց եւ եղբարք ցեղովք. (Զենոբ.։)


Ցեղապետական, ի, աց

adj.

patriarcal.

· Calfa

NBHL (1)

Սիրելով զցեղապետական իշխանութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։)


Ցեղապետութիւն, ութեան

s.

dignity of a chief, patriarchship.

· Calfa

NBHL (1)

Իշխանութիւն ցեղապետական. նահապետութիւն.


Տիեզերակալ, աց

s.

master, conqueror of the universe.

· Calfa

NBHL (1)

Գոռալով շարժէր զտիեզերակալ իշխանութիւն իւր. (Խոր. հռիփս.։)


Տիեզերակալութիւն, ութեան

s.

universal dominion, rule over the whole world.

· Calfa

NBHL (1)

Թագաւորեալ աղեքսանդր մակեդոնացի տիեզերակալութեամբ։ Վկայութիւնք տիեզերակալութեանն արտաշիսի։ Արշակ քաջ՝ տիեզերակալութեամբ իմն ձեռներէց լինէր ինքնիշխանաբար։ Ի տիեզերակալութեան աղեքսանդրու. (Արծր. ՟Ա. 7։ Խոր. ՟Բ. 12։ Յհ. կթ.։ Վրք. ածաբ.։)


Տիեզերական, ի, աց

adj.

cosmical, universal, general, oecumenical.

· Calfa

NBHL (1)

Դսղացուցանէր զտիեզերական զիւր իշխանութիւն։ Երեւելի առնել ընդ ամենայն տիեզերական իշխանութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)


Տիկին, կնոջ, կնանց, կնայց

s. fig.

mistress, Mrs, dame, lady;
princess, queen, empress;
վիկտորիա տիկնանց —, Queen Victoria;
— մանկամարդ, young lady, miss, damsel;
— երկնից, queen of heaven, moon;
— վանաց, superioress, abbess.

· Calfa

NBHL (1)

Նոյն է եւ պրս. դէգին. ի մեզ ստուգաբանի տիրնկին. մեծ եւ տիրօղ կին. տիրուհի. κυρία, δέσποινα, ἁρχούσα , ἠγουμένη, βασίλισσα domina, hera, matrona, princeps femina, regina. Կին տանուտեառն, իշխանի, թագաւորի. տան տիկին. խաթուն, գատըն, սուլթան.


Տիկնութիւն, ութեան

s.

ladyship;
Highness, Majesty.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերայ թողուլ նորա զտիկնութիւն ամենայն միջագետաց։ Ելոյծ ի կենցաղոյս սակս տիկնութեանն մախանաց. (Խոր. ՟Բ. 32։ ՟Գ. 24։)


Տիրաբար

adv.

cf. Տիրապէս.

· Calfa

NBHL (1)

κυρίως ut dominus et auctor եւ proprie. Իբրեւ տէր. արձակաբար. իշխանաբար. ճոխաբար.


Տիրադաւ

cf. Տիրադրուժ.

· Calfa

NBHL (1)

Իշխան տիրադաւ, զօրավար զրկօղ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)


Տիրակից, կցի

adj.

co-equal in dignity.

· Calfa

NBHL (1)

որպէս յն. συνδεσπότης par, vel aequalis in imperio. Հաւասարակից ի տէութեան. իշխանակից. գահակից. փառակից.


Տիրակոյտ

adj.

formed of nobles.

· Calfa

NBHL (1)

Իշխանն աշոտ ամենայն տիրակոյտ ազատագունդ զօրօքն խորհուրդ արարեալ. (Արծր. ՟Ե. 2։)


Տիրանամ, ացայ

vn.

to make oneself master of, to become master, to rule, to dominate, to govern, to have dominion over, to sway;
to pass under the dominion.

· Calfa

NBHL (1)

Իշխանն տիրացեալ տեղեացն այնոցիկ. (Ճ. ՟Բ.։)


Տիրանուն

s.

pronoun.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ գերանունդ՝ թերանուն ասի, կամ տիրանուն, կամ (լաւ եւս՝) փոխանուն։ Վասն այսորիկ տիրանունք ասին այսոքիկ. վասն որոյ եւ ասէ, թէ որոշեալ դիմաց յայտնօղ։ Եւ հետեւին տիրանուանն յեղանակք վեց. (Երզն. քեր.։)


Տիրապետութիւն, ութեան

s.

domination;
despotism, absolute authority.

· Calfa

NBHL (2)

Զի՞նչ նշանս արարեալ, կամ զի՞նչ գործէ. գործ տիրապետութեան, որ լիապէս ցուցանէր զմեծ իշխանութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)

αὑθεντία auctoritas. Տիրական պետութիւն. ինքնիշխանութիւն. ճոխութիւն.


Տիրապէս

adv. adj.

lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.

· Calfa

NBHL (2)

Տիրապէս ունիմք իշխանութիւն ի վերայ սորա (այսինքն լեզուի). (Շ. յհ. ՟Խ։)

κυρίως velut dominus, cum auctoritate. Տիրաբար (ըստ ամենայն նշ). Որպէս տէր. իշխանաբար.


Տիրատեաց

adj.

hating one's master.

· Calfa

NBHL (1)

Միշտ իշխանափոխք լեալ են, եւ տիրատեացք։ Տիրատեացք տիրասպանք։ Ապերախտ, տիրատեաց։ Տիրատեա՛ց պարսիկ, որովհետեւ այդպէս տիրատեացս ես, առնեմ զքեզ իբրեւ զտէրն քո. (Փարպ.։ Մեսր.։ Մագ. ՟Ծ՟Է։ Մամիկ.։)