desire, wish.
· Calfa
Ըղձումն. իղձ. փափաք. եւ Թախանձանք. ըղձիւք՝ աղերսիւք խնդրելն.
eager, greedy;
lovely, affectionate.
· Calfa
Կարի փափաքօղ. տենչօղ. տարփօղ. խանդակաթ.
being one's own master, free will, liberty, independence;
absolute or supreme dominion.
· Calfa
Որպէս Անձնիշխանութիւն.
Եւ որպէս նքնիշխան տերութիւն.
Վասն դատողական իշխանութեան տան աշխարհիս եւ ինքնատէրութեանն. (Երզն. մտթ.։)
selfhood, individuality, personality;
essence, nature, property.
· Calfa
ԻՆՔՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս Ինքնագոյութիւն, եւ ինքնեղութիւն. ինքնիշխան տէրութիւն. եւ Սեպհականութիւն. ինքիրմէ ըլլալը, ինքնագլխութիւն, տիրութիւն.
cf. Իշեան.
· Calfa
Դէզ դէզ զխոտն ի վայր հոսեալ, զիշանն զկնի ի զօրս արկեալ. (այլ ձ. զիշեանն. թող եւ զգրեալն զիշխանն, որ է սխալ)։
to reign, to rule, to govern, to be master;
to be in power, to have power or authority;
to presume, to take the liberty, to dare;
— կրից՝ ախտից, to master, to dominate, or command one's passions;
— մտաց ուրուք, to hook, to lay one's hand on some one, to influence the thoughts and actions of some one.
· Calfa
եւ ն. ἅρχω impero, principatum ero ἑξουσιάζω potestatem habeo. Իշխան լինել, եւ ունել եւ վարել զիշխանութիւն. տիրել՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
ԻՇԽԵՑԵԱԼ, ցելոյ. որ է ընդ իշխանութեամբ. հպատակ.
Ազատք ի լծոյ, իշխանականք, եւ ոչ իշխեցեալք. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
Քանզի կոչիմ իշխան հայոց, բայց ես իշխիմ յախտից իմոց. (Հեթում ոտ.։)
Ամենայն իշխանօք եւ իշխեցելովք. (Պիտ.։)
Այսոքիկ զիշխանաց եւ զիշխելոց նշանակեն. (Վահր. յայտն.։)
Իշխանաց յոգտութիւն իշխեցելոց (խորհել). (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to give power, authority, to cause to dominate;
իշխեցուցեր ի վերայ իմ զմահ, you placed me in the power of death, you put death in authority over me.
· Calfa
Իշխան եւ տէր կացուցանել. տալ իշխանութիւն եւ կարողութիւն.
inn, hotel, lodging;
—ս առնել, to take lodgings, to lodge;
—ս տալ, to lodge, to receive into one's hotel, to accomodate with lodgings, to harbour;
to entertain.
· Calfa
κατάλυμα diversorium, hospitium. Գրի եւ ԻՋԵՎԱՆ, ԻՋԱՒԱՆ, ԻՋԵՒԱՆ. Վանք կամ օթեվան, ուր լինի ադանիլ. գօնագ, խան. տե՛ս (Ծն. ՟Ի՟Դ. 23։ Ել. ՟Դ. 24։ Մրկ. ՟Ժ՟Դ. Ղկ. ՟Բ. 7։)
of the same nature, or essence, consubstantial.
· Calfa
իսկակից հօր եւ սուրբ հոգւոյն բանն առաքեալ ի հօրէ։ Որ ի խանձարուրս պատեցար ... իսկակից սուրբ հագւոյն. (Շար.։)
to speak truth;
to plead;
to practise law.
· Calfa
զիրաւաբաբանել դատաւորին ի դատաստանին, եւ զմեր անպատասխանի լինելն։ Սկսանի դատաւորն իրաւաբանել, եւ մի ըստ միոջէ ըզյանցանսն ցուցանել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ե. ՟Թ։)
cf. Իրաւապէս.
· Calfa
Ոչ իշխանաբար, այլ իրաւաբար գիտել զլաւա եւ զվատթարն. (Փարպ.։)
whose thoughts are bent on justice, just, equitable;
— լինել, to be composed, adjusted;
— առնել, to accord, to conciliate, to reconcile.
· Calfa
Թագաւորք եւ իշխանք եւ դատաւորք իրաւախոհք եւ արդարակշիռք յիրաւունս աստուծոյ. (Յճխ. ՟Ի։)
justly, worthily, equitably, deservedly.
· Calfa
Ոչ կամեցաւ իշխանութեամբ փրկել միայն, յլեւ իրաւապէս ... իրաւմամբք փրկեցին. եւ այլն. (Խոսր. պտրգ.։)
anointed;
initiated, sacred.
· Calfa
իւղագլխեալ, եւ իւղագլուխ, կախարդացվատթարաց անուանք են. փոխանակ ասելոյ՝ ձօնելոց առ հեթանոսս, եւ համարելիոց իբր աստուածարեալս, եւ խորհրդազգածս դից։
his, her;
his own;
—ով անձամբ, personally, in person;
իբրեւ —ոյ հայէր մեծութեանն, he considered riches as belonging to himself;
— առնել, to be appropriated;
cf. Իւրացուցանեմ;
յ— վերայ or ի վերայ —, on him;
—քն, his relations, friends, dependents.
· Calfa
ԻՒՐ, կամ ԻՒՐԵԱՆ, րեաբ, կամ րեւ, կամ րեաւ, իւրեանք, եանց, եամբք. գ. դերանուն էական. αὑτοῦ, ἐαυτοῦ sui ipsius, sibi, se եւ այլն. Ինքեան. անձին իւրոյ. ինքեանք. իսկ փոխանակ եզակի ուղղականի պակասելոյ՝ դնի ինքն կամ Անձն. ինքը, իր, իրեն, իրենք, իրենց.
himself.
· Calfa
ԻՒՐ, կամ ԻՒՐԵԱՆ, րեաբ, կամ րեւ, կամ րեաւ, իւրեանք, եանց, եամբք. գ. դերանուն էական. αὑτοῦ, ἐαυτοῦ sui ipsius, sibi, se եւ այլն. Ինքեան. անձին իւրոյ. ինքեանք. իսկ փոխանակ եզակի ուղղականի պակասելոյ՝ դնի ինքն կամ Անձն. ինքը, իր, իրեն, իրենք, իրենց.
wider, more ample, very extensive;
—ս, largely, copiously, amply.
· Calfa
Վասն այսօրիկ ասացեալ է յայտնագոյն ի լայնագոյն պատասխանիսն. (Բրս. հց.։)
tears, weeping;
cf. Լալիւն.
· Calfa
Զի փոխանակ աստէն ծաղուց կոծումն եւ լաց է անդ նոցունց. (Շ. այբուբ.։)
good, excellent;
superior, better;
praiseworthy;
honest, upright;
— վարկանել՝ համարել, to esteem or love more, to prefer;
առ —ս ունել, to hold in honour, to reverence;
ի — անդր գալ, to become better, to improve, to ameliorate;
— է, it is good, it is better or wortb more;
— եւս, so much the better;
ո՞չ — եւս իցէ, would it not be better ? ո՞չ — եմ ես քեզ քան զտասն որդի, am I not worth more than ten sons to you ? — էր թէ մեռեալ էաք, would that we also had not survived !
· Calfa
Ո՞չ լաւ եմ քան տասն որդի։ Ոչ գոյր յորդիսն իսրայէլի այր լաւ քան զնա։ Ո՞րչափ եւս նոցա տէրն առաւել լաւ է։ նուազն ի լաւէ անտի օրհնիցի։ զտիկնութիւն նորա տացէ կնոջ, որ լաւ եւս իցէ քան զնա։ Լաւ է մանուկ աղքատ եւ իմաստուն՝ քան զթագաւոր ծեր եւ անմիտ։ Տաց քեզ այլ այգի լաւ զնա։ Մի՛ փոխանակեսցէ զլաւն ընդ յոռւոյն, եւ մի՛ զյոռին ընդ լաւին.եւ այլն։
better;
— առնել, to ameliorate, to make better, to improve;
— վարկանել համարել, to consider highly, to prefer;
— կեանք, the future life.
· Calfa
Հանապազ լաւագունացն ցանկութիւն իշխանութեամբ եւ զօրութեամբ ունի զվայելս ցանկալեացն արհամարհել. (Բրս. հց.։)
right-minded, equitable, good-hearted.
· Calfa
cf. ԼԱՒԱԿՆ. եւ Ողջամիտ. աննախանձ.
to grow better, to be ameliorated, to improve.
· Calfa
Ի բարի նխանձն կրթեալք ջանասցին լաւանալ։ լաւացեալ եւ սեպուհն վանանդացի վրէն գործ երեւեցուցալ քաջանայր. (Փարպ.։)
to have a great itching to talk, to be all tongue, to let one's tongue run on, to chatter, to prattle.
· Calfa
bitterness
· Calfa
Փոխանակ լեղւոյն՝ զոր արբեր վասն մեր, բարձցի ի մէնջ լեղութիւն թշնամւոյն. (Ոսկիփոր.։ Իսկ ռմկ. լեղութիւն է պարզապէս Դառնութիւն։ Վստկ.։)
cf. Լերդաքար.
· Calfa
Առ եզերբ ծովուն առեալ ձկանն քար լերդորակ՝ փոխանակ հացի քար տայր նմա. (Մագ. ՟Ժ։)
adj. prep. near, nigh, next, close to, contiguous;
about, nearly;
— ընդ —, very near, soon, in a short time;
— ի վենետիկ, near Venice;
— է ի մեզ, it is near or quite close to us;
— առ միմեանս, together, one with another, side by side;
— լինել, to be near, ready at hand;
to be on the verge or brink of, at the point of;
— լինել ի մահ, to be at the point of death;
— ի վախճան լինել, to be drawing to a close;
to be approaching one's end;
— բազմիլ, to sit near;
— դնել, to propose;
to confront, to compare.
· Calfa
Անդէն ծանեաւ զբեկումն անձին իւրոյ, որ մերձ ընդ մերձ հասանէլոց էին ի վերայ նորա։ Տացէ ինձ մերձ ընդ մերձ տեսանել զեղբայր իմ զվարդ, եւ ուրախանալ. (Փարպ.։)
related, consanguineous.
· Calfa
Որպէս քերթողքն ասեն, մերձազաւակք եւ մօտասէրք են եւ նոյնասերմանք աստուածոց՝ իշխանք. (Փիլ. ել. ՟Բ. 6։ յորմէ եւ Խոր. ՟Գ. 65։)
cf. Մերձաւորեցուցանեմ.
· Calfa
Թէեւ հեռաւոր իցէ, իշխան է վարդապետն եւ մերձաւորի մերձաւորիչ (կամ մերձաւոր ինչ) մերձաւորեցուցանել. (Կանոն.։)
to approach, to draw or bring near;
to hold, take, possess, inherit or appropriate any thing in right of relationship.
· Calfa
Թէեւ հեռաւոր իցէ, իշխան է վարդապետն եւ մերձաւորի մերձաւորիչ (կամ մերձաւոր ինչ) մերձաւորեցուցանել. (Կանոն.։)
machine, engine;
machination, cabal, plot, device, intrigue;
բազմահնար —ք, sly, crafty dealings, intrigues, machinations;
—ս հառնել, cf. Մեքենայեմ;
— երկանիւ, վեցանիւ կամ ութանիւ, two-wheeled, six-wheeled or eight-wheeled machine;
շոգեշարժ —, steam-engine;
տեղափոխ —, locomotive engine;
— պարզ կամ կրկին արդասեօք, single or double-acting engine;
— ջրեղէն սիւնակաւ, water-pressure engine;
— վերամբարձ, jack, lifting-jack or screw-jack;
— ցցահար, steam pile-driving engine;
— օդահան, air-pump, pneumatic engine;
գործարան —ի, engine-building;
լուծել, քակել զ—, to take an engine to pieces, to dismount;
յարդարել, կազմել զ—, to fit or put an engine together again, to mount;
ի գործ արկանել զ—, to work an engine.
· Calfa
ՄԵՆՔԵՆԱՅ. գրի եւ ՄԵՆՔԱՆԱՅ, եւ ՄԱՆԳՂԻՈՆ. յորմէ եւ թ. մէնճէնիգ. Բառ յն. միխանի. μηχανή. լտ. մա՛քինա. machina. Գործի. գործարան. կազմած արուեստական, մանաւանդ պատերազմական.
Նմանութեամբ, Μαγγανεία, μηϰάνημα. Praestigiae, machinamentum. որպէս մանկութիւն այսինքն խորամանկութիւն. չարարուեստ հնարք. խարդախանք. նենգ. դաւաճանութիւն. դարանակալութիւն. որոգայթ. եւ Չարաչար տանջանք.
to contrive, to form, to project;
to machinate, to plan, to plot, to intrigue, to cabal.
· Calfa
Յիւրեանց բարերարսն ձեռնարկել մենքենայեն։ Մենքենայել ջանացաւ յիշխանութենէ աստի զմեզ ի բաց մերժել. (Եսթ. ՟Ժ՟Ա. 5. 12։)
to press, to extract by pressing or squeezing, to squeeze out, to express;
to filter, to distil.
· Calfa
Զքաղցր ցօղքն բջիջքն բղխեն, իշխանութիւն ունելով զնոսա պարզաբար մզել։ Որպէս ի լերին ձիւն, ի խոնարհ կոյս յերակսն մզելով. (Նիւս. ի մկ. բեթղ. եւ կազմ։)
mist, fog, haze;
թանձր —, dense fog, thick mist.
· Calfa
Եղեւ խաւար, եւ մէգ, եւ մութ։ Մովսէս եմուտ ի մէգն, ուր էր աստուած։ Եդ զամպն եւ զմէգ ի մէջ մեր եւ ի մէջ եգիպտացւոցն. Տէր ասաց հովանի լինել միգով։ Եւ ոչ միգով սատակեսցէ զիս։ Կամ թէ ի միգի դատիցի։ Եդի նմա զմէգ ի հանդերձ, եւ զմառախուղ նմա ի խանձարուրս։ Եւ զմէգ որպէս փոշի ցանեաց.եւ այլն։
to darken, to grow dark, to become dusk;
to dim, to obscure;
to tarnish;
— օդոյ, to begin to lower;
— աստեղաց, to be eclipsed;
— մտաց, to grow dim.
· Calfa
συσκοτάζω, συσκιάζομαι obtenebror, tenebris et caligine obducor. Մթով պատիլ. մթագնիլ. նսեմանալ. խաւարիլ. թխանալ. այլագունիլ. մթնել, մթնալ, մթըննալ.
obscurity, darkness, dimness.
· Calfa
Օտար մթութեանց (այսինքն ի մթութեանց) սէր։ Մի՛ ընդ ստուերի այսր մթութեան զանճառելիդ լոյս փոխանակեր. (Նար. ՟Գ. ՟Հ՟Ը։)
consubstantial;
of the same nature or essence;
natural, native;
having only one trunk or stem.
· Calfa
Ամենայն սաղմոսաց գրոց միայն եւ միաբուն պատճառ ինքն է սխանչելին դաւիթ. (Ոսկիփոր.։)
absolute prince;
commander, general in chief.
· Calfa
Գլուխ եւ պետ միակ. անկախ եւ միահեծան իշխան. առաջին եւ ընդհանուր սպարապետ.
cf. Համագունդ.
· Calfa
Ի սկզբանն տուան նոքա միագունդ (այսինքն ամենայն իսրայէլ) ընդ իշխանութեամբ սաւուղի. (Լմբ. ովս.։)
cf. Միախորհուրդ.
· Calfa
Վայելչաբար սիրով ի միասին միախորհուրդք զմիտս կառավարեալք։ Միաբանք եւ միախորհուրդք եւ հաւասարք առ միմեանս բնակէին իշխանք հայոց. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 1։)
of the same opinion or way of thinking, unanimous;
unanimously.
· Calfa
Վայելչաբար սիրով ի միասին միախորհուրդք զմիտս կառավարեալք։ Միաբանք եւ միախորհուրդք եւ հաւասարք առ միմեանս բնակէին իշխանք հայոց. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Գ. 1։)
cf. Համակամութիւն.
· Calfa
Զմի եւ զոյգ իշխանութիւնն ցուցանելով եւ զմիակամութիւն (յն. զմի եւ զնոյն էութիւն)։ Համապատիւ միակամութիւն էր (յն. համապատուութիւն). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18. 24։)
only, sole, singular.
· Calfa
Միական միութիւն աստուծոյ։ Ըստ նորին միականին պատճառի։ Էութիւն միական։ Միական բնութեան եւ իշխանուըեան ընդ հօր. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. ածայ.։ Եւագր. ՟Լ՟Բ։ Նանայ.։)
paralytic, palsied, crippled;
one-sided;
from one part only.
· Calfa
κυλλός (լծ. հյ. խեղ, եւ կաղ). mancus, claudus, curvus μονομερής unius oartis μονομερῶς ex una tantum parte. Որոյ մի կողմն կամ մասն է ի կայի իբր ողջ, իսկ միւսն կաղ կամ խեղ. կամ խանգարեալ. պակաս, թերի. անկատար. միադիմի.
vote, suffrage;
even, equal, like;
summed up;
— դնել, to vote, to come to the vote;
չէ ընդ —, that is not the same thing.
· Calfa
Չէ՛ ընդ միահամար՝ առնուլ զիշխանութիւնն եւ մատն լինել, եւ չառնուլ իսկ բնաւ զառաջինն. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
collectively, altogether, generally, all at once;
in all;
in a crowd, in a mass;
եւ զի — ասացից, to say briefly, in short.
· Calfa
Պատասխանի ետ ժողովուրդն միահամուռ, եւ ասեն։ Կոյրն, կաղն, յղին եւ ծնեալն միահամուռ ժողովուրդ մեծ։ Ձայն թագաւորաց եւ ազանց միահամուռ ժողովելոց. (Ել. ՟Ժ՟Թ. 8։ Երեմ. ՟Լ՟Ա. 8։ Ես. ՟Ժ՟Գ. 4։)
Միահամուռ ժողովեալք։ Միահամուռ լինին ամենեքեան ՟Ռ եւ ՟Լ՟Ղ։ Ամենեքեան միահամուռ զերկնային նախանձ բերելով. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Զ. ՟Ը։)
even, flat, smooth, equal, levelled.
· Calfa
Մի է սրբասացութիւն եւ փառաբանութիւն երից անձնաւորութեանց՝ ըստ միահեծան եւ միահարթ բնութեանն եւ զօրութեանն եւ իշխանութեանն։ Միահեծան եւ միահարթ ունէր զբնութիւնն եւ զիշխանութիւն առ հայր. (Նանայ.։)