doing wonders;
much, very.
Որ առնէ մեծամեծս. յն. մեծավայելուչ. լտ. մեծագործ.
hopeful, confident;
— լինել, to be hopeful, full of hope, buoyant with hope.
εὕελπις bene sperns, magna spe praeditus, confidens. Որ ունի յոյս՝ վստահութիւն եւ ակնկալութիւն մեծ. քաջայոյս. բարեյոյս.
to grow, to increase in stature or size;
to become larger, greater;
to grow rich;
to become renowned;
— մեծութիւն յոյժ, to become very wealthy or immensely rich.
μεγαλύνομαι magnus fio, ingrandesco, magnificor Մեծ լինել. զարգանալ. յարգի լինել. առաւելուլ յո՛ր եւ է կարգի. մենծնալ.
Յորժամ հեռանայ լուսինն յարեգակնէն, մեծանայ լնու լոյսն լուսնի. (Շիր.։)
loaded with the highest honours;
magnificent, splendid, grand, pompous, majestic, sumptuous, solemn;
with great honour;
splendidly, pompously, sumptuously.
Մեծաշուք գնդիդ ձերոյ։ Էր եւ անձամբ վայելուչ՝ մեծաշուք եւ բարձրահասակ։ Արքայք մեծաշուքք։ Մեծաշուք եղեւ ի մտանել անդր իւրում. (Եղիշ. ՟Ը։ Արծր. ՟Ե. 12։ Վրդն. պտմ.։ Եփր. թագ.։)
very luminous, very bright, shining, brilliant;
sumptuous, imposing, pompous, most illustrious;
— յաղթանակ, most brilliant victory.
εὑλαμπής, εὕλαμπος splendens, fulgidus. Յոյժ պայծառ. պայծառափայլ. լուսափայլ. գեղանշոյլ. երեւելի.
very honorable, very glorious;
honorably, splendidly, with great honour;
— մեծարել, առնել, to load with honours;
to welcome, to receive with honor, with open arms, to treat with great honour, to feast, to entertain.
Յանպատճառէն եւս ծնելութեան իրք այնպէս եւ այնպիսի մեծապատիւ. (Առ որս. ՟Գ։)
very extended, diffuse, prolix, long.
Լսել զմեծապատում ճառն ընթերցուածոց։ Մեծապատում առաւելութիւն. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Բ։)
greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
Շինէ մեծապէս ծախիւք։ Ընդունելութիւն մեծապէս արար. (Խոր. ՟Ա. 11։ ՟Գ. 60։)
trochaic, trochee.
Որոյ սարն՝ այսինքն կատարն, գլուխն, սկիզբն է մեծ. մեծասկիզբն։ Այն է ըստ քերականաց կամ երաժշտաց՝ վերկավանկ բառ, ոյր առաջին վանկն է երկար, եւ վերջինն սուղ. (որում հակակայի Մեծավերջ)
meritorious, deserving, of great merit;
cf. Մեծաջան.
Մեծավաստակ նահատակին մերոյ սրբոյն գրիգորի լուսաւորչին. (Կիր. պտմ.։)
majestic, glorious, august, illustrious.
Մինչ լուսաւորքն խաւարէին, յայնժամ խաւարեալքն լուսաւորէին՝ մեծափառ պայծառացեալ. (Մեկն. ղկ.։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
μέγεθιος magnitudo μεγαλείον, -εῖα magnificum, -ca αὑθεντία auctoritas. Մեծն գոլ յո՛ր եւ է կարգի. առաւելութիւն. բարձրութիւն. ճոխութիւն. փառաւորութիւն. իշխանութիւն. եւ այլն։ մենծութիւն.
magnificence, majesty.
μεγαλοπρέπεια magnificentia, majestas. Մեծավայելուչ շքեղութիւն կամ ահաւորութիւն. մեծափառութիւն. մեծութիւն աստուծոյ եւ աստուածայնոց.
distinct, one only;
cf. Մեկին.
Առանձինն իմն եւ մեկնակ եւ զատ պատուոյ արժանի առնեն։ Մեկնակ ընկալաւ սկիզբն լինելութեան (մարդն)։ Զաւ եւ մեկնակ խնամոյ կցորդութիւն տայ այրեաց եւ որբոց. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. նխ. ՟ա. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 3։)
marauder, freebooter, bandit.
ՄԵԿՆԱԿԱԶԷՆ որ եւ ՄԵԿՆԱԶԷՆ, ՄԵԿՆԱԶԻՆԵԱԼ. Մեկնակ եւ ինքնագլուխ զինեալ. կամ զմի ազգ զինու կրօղ. սրիկայ. զօրական. ըսի յն. միագօտեալ կամ մենագօտեալ. (որ պէսպէս մեկնի)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
Զոր աստուած զուգեաց, մարդ մի՛ մեկնեսցէ։ Ո՞վ մեկնեսցէ զմեզ ի սիրոյն քրիստոսի։ Մեկնեցէ՛ք զդոսա ի միմեանց ի բաց, եւ քննեսցուք զդոսա։ Մեկնեաց աստուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ քաւարին։ Մեկնեսցեն զչարս ի միջյ արդարոց։ Մահ մեկնեսցէ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Մեկնեսցուք զնոսա ի քաղաքէ անտի.եւ այլն։
ՄԵԿՆԵԼ. φράζω, μεταφράζω dico, indico, doceo, interpretor ἑπιλύω dissolvo, resolvo, explico διασαφέω declaro, explano συγκρίνω dijudico, conjecto եւ այլն. Մեկին առնել, ըստ որում պարզ եւ յայտնի կացուցանել. պարզել զմթութիւն բանից. յայտնաբանել. բացայայտնել, վերլուծանել. թարգմանել. խելամուտ առնել. մեկնիլ, բացատրել, հասկըցընել պարզ կերպով.
to separate, to disunite, to part, to get loose;
to remove, to go away, to depart, to retire, to go out, to make off, to steal away;
to abstain, to forbear;
to leave off, to desist, to cease;
to stretch;
to explain oneself;
— ի ցամաքէ, to bear off from the shore, to take sea-room, to stand out to sea;
— ի կնոջէ, to give a bill of divorce;
— ի հիացումն, to go into ecstasies.
Ի մսոյ անտի ուլուցն, զի մեկնեալ զատեալ է միս նոցա ի վայրենի էրէոց. (Եփր. ծն.։)
interpreter, commentator, expositor.
Զիա՞րդ լուիցեն առանց քարոզչի, այսինքն առանց մեկնչի, որպէս փիղիպոսն ներքինոյն. (Եփր. հռ.։)
cloak, mantle, surtout.
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
διασάφησις declaratio, explanatio λύσις solutio διάκρισις discretio, distinctio ἐρμηνεία interpretatio ἑξήγησις enarratio. Մեկնելն զմթութիւն բանի. բացատրութիւն. վերլուծութիւն. լուծումն. թարգմանութիւն. իմաստ կամ միտ բանի՝ ըստ ճառին եւ ըստ խորհրդոյ.
cf. Մեկոնիոն.
Այլ յայլում լինի՝ ի քրքմի, յապրասամի, ի մեկոնի. (Նիւս. կազմ.։)
poppy.
Այլ յայլում լինի՝ ի քրքմի, յապրասամի, ի մեկոնի. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Մեկուսիմ.
Մեկուսանան տեսութիւն եւ լսելութիւն յայլոց երիցն. (Սեբեր. ՟Ժ՟Զ։)
Այսչափ մեղուցեալ յիս ժողովրդեանն՝ արժանապէս մեկուսացան ի լուսոյն, եւ եղիցին ի խաւարի. (Մեկն. ղկ.։)
office or duties of a neocorus.
Զմեհենազարդութեանցն զմոլութիւն փայլակնադէտ նետիւն հարեալ շիջոյց. (Անան. եկեղ։)
fault;
sin;
— դնել, cf. Մեղադրեմ;
— ինչ առնել ումեք, to wrong or do evil to;
քո է —ն, it is all owing to you, it is your fault, you are wrong;
ոչ իմ է —ն, I am not to blame, it is not my fault;
իւրք — ինչ ոչ արար ինձ, he did not offend me in any way;
— ինչ ոչ գոյր նոցա, they would be without fault;
այս կայ — եւ մեզ, this is also partly our fault.
ἀμαρτία peccatum ἅδικον injuriosum ἕλλειμα, πλημμέλεια , αἱτία delictum, culpa. Եզականն բառիս Մեղք, անհոլով. (լծ. լտ. մա՛լում. չար). Յանցանք. վնաս. գործ անիրաւ, վնասակար եւ արժանի ստգտանաց.
blame, obloquy, accusation, reproof, reproach, reprehension.
Մեղադրանս յաւելուլ. (Նար. երգ.։)
cf. Մեղք;
յանձն առնուլ զ—նս, to confess one's faults.
Ի կենցաղիս ծովու մեղանացս ալեաց ընկլուզայ։ Թողեալ լիցին քեզ մեղանք քո. (Նար. ՟Լ՟Ե. ՟Հ՟Գ։)
sinful;
iniquitous, wicked;
sinner.
Չարք եւ մեղաւորք էին առաջի աստուծոյ։ Մեղաւորն եւ ամպարիշտն։ Վա՛յ ազգին մեղաւորի։ Ի ճանապարհի մեղաւորաց նա ոչ եկաց։ Ի գործս ձեռաց իւրեանց կապեսցին մեղաւորք։ Դարձցին մեղաւորք անդրէն ի դժոխս։ Աստուած քաւեա՛ զիս զմեղաւորս։ Եւ կին մի էր ի քաղաքին մեղաւոր (այսինքն յայտնի պոռնիկ)։ Ո՛չ եկի կոչել զարդարս, այլ զմեղաւորս։ Յիսուս քրիստոս եկն յաշխարհ փրկել զմեղաւորս, որոց գլուխն ես եմ.եւ այլն։
to soften, to become loose, to slacken, to mollify, to loosen;
to become effeminate, to give oneself up to softness or effeminacy.
μαλακύνομαι mollior, mollesco, langueo, remittor ἑκλύομαι dissolvor. Մեղկիլ. մեղկ լինել. թուլանալ. լուծանիլ. թուլնալ.
cf. Մեղկեմ.
ՄԵՂԿԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԵՂԿԵՄ ἑκλύω, καταλύω , χαυνόω, καταμαλακίζω dissolvo, mollio, emollio եւ այլն. Մեղկ կացուցանել. թուլացուցանել. լուծանել. լքացուցանել. կթուցանել. իգացուցանել. թուլցընել.
to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.
ՄԵՂԿԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ՄԵՂԿԵՄ ἑκλύω, καταλύω , χαυνόω, καταμαλακίζω dissolvo, mollio, emollio եւ այլն. Մեղկ կացուցանել. թուլացուցանել. լուծանել. լքացուցանել. կթուցանել. իգացուցանել. թուլցընել.
Մեղկեն, ի ծուլութիւնս դարձուցանեն։ Ամենայն ուստեք զանձինս մեղկեմք, եւ դիւրինս առ ըմբռնել առնեմք սատանայի։ Զախորժականսն ասաց, եւ մեղկեաց զլսողսն։ Մի՛ մեղկիցես զփոյթն։ Մի՛ մեղկէք զոլոր փութոյն ժամանակօք, այլ մանաւանդ աճեցուցէք։ Զամենայն ոք գինւով մեղկէր. (Ոսկ. ես. Ոսկ. մտթ. Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ղկ.։)
cf. Մեղկանամ.
(Ի բազում սգոյն) ջիլքն թուլանան, յօդքն լուծանին, բոլոր զօրութիւն մարմնոյն մեղկի եւ անկանի. (Մամբր.։)
softness, loosening, relaxation, looseness, slackness;
indolence, effeminacy, cowardice;
մեղկութեամբ, softly, indolently, effeminately, languishingly.
μαλακία mollities. Մեղկ գոլն. մեղկանալն. թուլութիւն. թուլամորթութիւն.
Յօրանջելն եւ ձկտելն՝ լինի ի մեղկութենէ եւ ի թուլութենէ մարմնոյն. (Եզնիկ.։)
Ծուլութեամբ եւ մեղկութեամբ, որ է գտիչ եւ ուսուցիչ մեղաց. (Եփր. խոստ.։)
Զմեղկութիւնն իբրեւ զպարտութիւն զօրաւորին պնդութեան։ Մեռոյց մեղկութիւնն, թմբրեցոյց ծուլութիւն. (Նար. ՟Խ՟Ե. ՟Խ՟Ը։)
soft, mild, gentle, agreeable, tranquil;
—, —ով, softly, mildly, gently, agreeably.
Կանաչ իմն գոյն է լուսիկն մեղմն. (Շիր.։)
Մեղմով առ սակաւ սակաւ հաստատել, կամ յառաջ մատուցեալ։ Մեղմով մեղմով ի բաց լուծանէր զհրէական օրէնսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30. 41։)
cf. Մեղմ.
Ատել հրամայէ զհայր եւ զմայր, զի սոցա սէրս՝ որ առ իմ սիրովն է, մեղմագոյն երեւեսցին, եւ իբր զատելութիւն թուեսցի. (Մեկն. ղկ.։)
softly, gently, slowly.
Մեղմիկ խօսէր ընդ նմա, զի մի՛ ոք լուիցէ. (Պտմ. աղեքս.։)
love of evil.
Յաղագս ծուլութեան եւ մեղսասիրութեան։ Ի պատճառս անդարձութեան մերոյ. եւ ի մեղսասիրութենէ. (Շ. ընդհ.։ Տօնակ.։)
sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.
ՄԵՂՔ ἀμαρτία, ἀμάρτημα, -ατα peccatum, -ta ἁδικία injustitia, injuria, iniquitas. որ եւ ՄԵՂ, ՄԵՂԱՆՔ, ՄԵՂԱՆՉԱՆՔ. Յանցանք. անրիաւութիւն. ապիրատութիւն. խոտորումն յօրինաց աստուծոյ, կամ ի կանոնէ ուղիղ վարուց. (լծ. լտ. մա՛լում, մա՛լա. այսինքն չար, չարիք)
holy oil, chrism;
ointment, perfume.
Մեռոնս այս օրհնաբանեալ՝ թարգմանեալ իմանի ինձ մայր։ Իսկ մառնամուտ՝ որ եւ այս միւռոն՝ ըստ այլում բառի ցուցանի, այսինքն է մթին, մռայլ առձայնի։ Մեռայ՝ որ է դառնութիւն. որ եւ միւռոն ստուգաբանեալ մեկնապէս ըստ մեզ՝ մեռելութեան ազգականութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
to confirm, to anoint with holy oil.
Սարկաւագք իշխանութիւն ունին լուանալ յաւազանն զեկեալսն ի մկրտութիւն, բայց ոչ միւռոնել. (Վրդն. աւետար.։)
mortification.
νέκρωσις mortificatio. Մեռուցանելն. կրթելն ի մեռելութիւն. մահացուցումն.
Արդ է ժուժկալութիւն՝ մեղաց ի բաց ջնջումն, ախտից օտարութիւն, մարմնոյ մեռուցումն. (Բրս. հց.։)
deathlike.
Որ ինչ լինիցի հանգոյն մեռելութեան. մահահանգոյն. (զոր օրինակ է քունն)
of our nation, national.
Ո՛վ ոք ի ցեղիցս որոշելոց՝ ընտանի եւ մերազնեայ։ Թորգոմայ զմերազնեայսս սեփականեալ։ Զմերազնեայ վկայից ղեւոնդեանց։ Զմերազնեայ բազմութիւնս լուսաւորեալ։ Զի մերազնեայքս գոն կոչնատէրքս, հարք հոգեւորք. (Խոր. ՟Ա. 2։ Յհ. կթ.։ Նար. խչ.։ Սարկ. լս.։ Երզն. լս.։)
our;
ours;
—ս ազգի, to our nation;
զ—ս սիրեմք, we love our own;
ի մերայնո՞ց իցես, are you one of ours?.
Մերայինս ազգի։ Զմերայինն լուսաւորչի. (Սամ. երէց.։ Լմբ. հանգ.։)
cf. Մերասեր.
Հաճոյք գտան մերասերքս (մարդիկ)։ Զմերասեր մարմնոյն արեգակնափայլ լուսազարդեալ զդէմսն. (Նար. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. մծբ.։)
of our nation, national;
of our nature, our;
— բնութիւն, humanity;
—ք, our conationals, fellow-countrymen, compatriots;
mankind, the human race.
Հաճոյք գտան մերասերքս (մարդիկ)։ Զմերասեր մարմնոյն արեգակնափայլ լուսազարդեալ զդէմսն. (Նար. ՟Լ՟Դ. եւ Նար. մծբ.։)
cf. Մերակերպ.
Եղիա՝ հրոյն վերամբարձեալ կառօք ... յողջոյն եկեալ մերատիպ էական լուսոյն. (Խոր. վրդվռ.։)
bare athlete or wrestler;
—ք, wrestling.
Մերկամարտիկքն նեղին եւ նեղեն զմիմեանս։ Ճարտար մերկամարտիկ ընդդէմ մոլութեան գտանի. (Եւագր. ՟Ը. ՟Ժ։)
to undress oneself, to strip, to strip naked, to denude, to uncover, to unveil, to pull off, to throw off, to be discovered;
to undress, to unclothe, to strip, to lay bare, to disrobe;
to bereave, to unfurnish;
— զսիրտ, to unbosom oneself to, to pour out one's feelings, to open oneself to;
ի բաց —, to cast, put or leave off;
ի բաց — զամօթ, to cast aside all sense of shame;
— յընչից, to deprive oneself of one's property;
— զսուրն ի պատենաից, to draw, to bare or unsheathe a sword;
— օձից, to cast the skin;
այն ինչ կամէր առաւօտն ի գիշերոյն —, իբրեւ այգն զառաւօտն մարկանայր, at dawn, at day-break, in the grey of the morning, at the peep of day;
յայսմ օրինակի զբանս իւր —նայր, he this expressed, or explained himself.
Մերժեցեր զլոյսն յամբարշտաց. մերկանալն (ի) յուդայէ զառաքելութեան շնորհսն. (Նար. յովէդ.։)
barenecked;
naked, clear, evident, open, frank;
nakedly, clearly, overtly, plainly;
— առնել, to make evident, to reveal, to discover, to unveil;
ամենայն ինչ — կայ առաջի նորա, all things are naked and opened unto the eyes of him.
Փոխանակ պատառելոյ պատմուճանին, եւ մերկապարանին լինելոյ՝ զմերկացեալս ի կենաց լուսոյն ծածկեա՛ աստուածային ողորմութեամբդ. (Բենիկ.։)
Ահարկու հրամանն, եւ մերկապարանոց՝ յանդիմանութիւնքն։ Մերկապարանոց լուսաւորութիւն՝ անքօղ եւ անվերարկու. (Նար. ՟Ը. ՟Ժ՟Ա։)