Ephionithes, daily baptists.
Աղանդաւորք եբիոնիտք՝ օր ըստ օրէ մկրտօղք արդէն մկրտելոց. յամենայն աւուր լուանալ կամեցօղքն.
Զաղանդն բառնայ զօրամկրտչացն զեբենացւոց, որք զջուրն աստուած պաշտեն յաղագս լուացութեան. (Տօնակ.։)
halo.
ՕՐԱՍ որ գրի ԱՒՐԱՍ. Բառ յն. օ՛րասիս. ὄορασις . լուսոյ նշոյլ. աղօտ շողիւն իբրեւ բակ երեւելի աստեաց. որպէս եւ լոյս ճագի յանդիման տկար աչաց.
skilled in the law;
legist, jurisconsult, lawyer, civilian;
doctor in Law;
— առնել, to initiate in the laws, to indoctrinate in jurisprudence.
ՕՐԷՆՍԳԷՏ ԱՌՆԵԼ. νομοθετέω . Գիտակ առնել զանգէտս օրինաց. եբր. հօրա, որ է լուսաւորել (օրինօք). ուսուցանել, հրահանգել.
law-giver, law-maker, legislator;
cf. Օրէնսդրական.
Աթենացւոց օրէնսդիրն սողոն։ Ոմանց օրէնսդրաց հրաման տուեալ է՝ ոչ վկայել զլուր. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
professor of jurisprudence, legist, lawyer;
legislative, instructive.
Անդ ի գանձակ օրէնսուսոյց սուրբ ծնօտն լուսաւորչին. (անդ։)
transgression, offence, prevarication, infraction of the law.
Ի՛մն թէ եւ օրինազանցութիւն է, յաղագս փրկութեան մարդկան էր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 3. յն՞ ես թէ եւ զօրէնս լուծի։)
to copy, to transcribe;
to figure, to trace, to delineate, to represent, to show;
to give or present as example or model.
Նա էր ... արասցուք՝ զոր եւ նոյն օրինակեաց (յոտնալուայն). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)
keeping, obeying or fulfilling the law.
in the pangs of death, at the last gasp, dying, expiring;
cf. Օրհասաբեր.
bringing bless-ing or benediction;
— ցուցակ, Ritual.
Կարապետեցին զօրտնութիւնաբեր գալուստն կենարարին։ Օրհնեսցէ յառաջին անիծից անտի զերկիր, իւրովք օրհնութիւնաբեր գարշապարոքն եկեալ նորոգեսցէ. (սարկ. ՟Ա. Պետ. ՟Է։ Ագաթ.։)
cf. Փռանկ.
cf. ՖՌԱՆԿ, cf. ՖՐԱՆԿ, cf. ՓՌԱՆԿ, ի բռ. յտկ. ան։ Այլ գտանի դրոշմեալ եւ երբէմն ըստ կամի գրչաց՝ եւ ֆ տառիւ ի գիրս Մագիստր. Շ. Լմբ. Մխիթ. գոշ. Վրդն. եւ հետագայից. որպէս եւ ի լուսանցս օրինակաց սուրբ գրոց առ կիլիկեցւովք դնի սկիզբն լատին գլխակարգութեանց գրովս ֆ. այսինքն ըստ Ֆռանկաց, իմա՛ լատինացւոց։
brother;
—ք, Crusaders;
Templars, Knights templars.
Քաղաքն աքայ, զոր ունէին ազգը Ֆրերացն՝ տունն դամբլուն եւ ոսպեթալին. այսինքն տաճարական եւ ասպնջական կոչեցեալքն։
Զարթուցանէր՝ յորս միայն ազդեցումն մեծարգի բանին սորա հասանէր։ Թէպէտ պարզամտաբար լսողացն թուեսցի զչարելի իմն ազդեցումն։ Վրիպակ ազդեցմամբ զկենացն բան լուտացաւ լեզուս. (Պիտ.։)
ἠδονή, αἴρεσις, βούλησις, θέλησις voluptas, optio, electio, illecebrae Ախորժելն. ախորժանք. ախորժք. հաճոյք. կամք. ընտրութիւն. յօժարութիւն. ցանկութիւն. հրապոյրք. խօշլուգ, հազ էթմէսի, սէֆա, քեյֆ.
ԱԾԱՆՑ մանաւանդ ԱԾԱՆՑՔ. παράγωγον derivativum Բառ ըստ քերականաց՝ ածեալ եւ անցուցեալ՝ այս ինքն վերածեալ ի նախատիպ գոլոյ յայլ վիճակ յաւելուածով աննշան մասնկան, որ տայ զմասնաւոր նշանակութիւն.
Զլուեալն ունկանն ակամբ եւս նկատեալ. (Ագաթ.։)
Ակն զծագումն լուսոյ ընդունելով զգայ եւ ճանաչէ. (Գր. հրահ.։)
Իբր մարգարէական ակամբ հայեցեալ։ Հոգւոյ ակամբն նայի ... Ոչ յառեցի զակն ոգւոյս ի գլուխն իմ կենաց Քրիստոս։ Սուղ ինչ զմտաց ակն ի ներքս հայեցուցանելով. (Խոր.։ Նար.։ Պիտ.։)
որպէս ակնկալութիւն. յոյս. կարծիք. կասկած. իւմիտ.
Ակն ուռկանի զջուր ոչ արգելու. (Ոսկ. ես. ԺԱ։)
Ակնապարար ականն արեւու։ Ի մտից լուսոյ ականն արեւու։ Ակն արեւու ի մէջ աշխարհի. (Նար. յիշ. եւ Նար. մծբ. եւ Նար. խչ.։)
Այլում ումեք ակն դնելով կենցաղական տարփանաց։ Որում ակն եդեալ կորզէին զժառանգութիւնն։ Մի՛ ամենեւին յայլոց ինչ (իրս) ակն դնել. (Յհ. իմ. ատ.։ Մեկն. թագ.։ Բուզ. Դ. 14։)
Որպէս բիժ զակամբ եկեալ՝ ոչ թողացուցանէ տեսանել զպատշաճն։ Ճարպոյ եկեալ զակամբ՝ յայլայլութիւն մտաբերէին։ Յորժամ արբեցաւ, եւ գինին եկն զակամբ նորա. (Յճխ.։ Ագաթ. եւ Արծր. Դ. 12։ Բուզ. Է. 7։)
ԱԿՆ ԼՈՒՍՈՅ, կամ ՏՈՒԸՆՋԵԱՆ. Արեգակն, որպէս աղբիւր լուսոյ՝ եւ աչք տուընջեան. չէշմէթ աֆիթապ.
Աղբիւրքն իմաստութեան ի նոյն լուսոյ ականէն առ նոսին բղխեալ։ ԶՔրիստոս զգեցան, եւ զհոգին նորին լուսոյ ականն. (Ագաթ.։) cf. ԱՂԲԻՒՐ ԼՈՒՍՈՅ.
Բացեալ պատուհանօք լուսաբերօք ի տապանի, ասեն եւ ակունս լուսարձակս դնել ընդ պատուհանօքն. (վրդն. պտմ.։)
Աղբասէր որկրամոլութեան դեւքն. (Կլիմաք.։)
Ոչ բանս ինչ ողոքս, եւ ոչ բարբառս ինչ աղերսականս լուաւ. (Ոսկ. ես.։)
Ի չորաբեկ սեղանն մատչին. ոմն հացիկ եւ աղիկ, եւ ոմանք իւղիկ եւս յաւելուն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)
Յանցելում գիշերիս ի յաղօթելն աղօթակից լինէի. (Պիտ.։)
Եւ բուծիչ ամենայն լուցկեաց ցանկութեանց, կամ բուծեալ ի նոցունց.
Ամենայն իրօք լի. բարելից. առատ եւ անսպառ. որ եւ ԱՄԵՆԱԼԻՐ, ԱՄԵՆԱԼԻՑ. լեբ լեցուն. տօբ տօլու. դաշգըն.
Ի նա ոչինչ յաւելու ամենալին, այլ ի մեզ յոյժ մեծութիւն եւ շնորհ աստուածեղէն. (Եղիշ. ծն. առ Մխ. ապար.։)
παντέλεια. summa perfectio, integritas, ingens sumtus Որպէս ծայրագոյն կատարելութիւն.
Ամբողջութիւն. անարատութիւն. եւ լրումն կատարելութեան յիւրում կարգի. իթմամ, քեմալիյէթ.
Ամենակատարութիւն տասնեկի թուոյն։ Կատարեցելումն ամենակատարութիւն ընծայեցուցանէ սուրբ տէրունեան բանն։ Ամենակատարութիւն հրամայէ ի մարմին գոլ եւ ի հոգիս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. քհ.։)
encouraging, inspiriting;
— լինել, —ս մատուցանել, տալ, to rouse the courage, to give heart to, to inspirit;
cf. Քաջալերեմ;
—ս առնուլ, to pluck up courage, to take heart, to cheer up.
Մի՛ քաջալեր լինիցիս ի ձեռինն (լապտերի), այլ պահել ո՛ւշ արասջիր զնա նովին լուսովն վառեալ. (Կոչ. ՟Ե։)
well blossomed, adorned or ornamented with pretty flowers, full-blown, flourishing.
Քաջածաղիկ եւ քաջավայելուչ պաղաւէտութեան. (Անան. եկեղ։)
the having many children;
fecundity, fruitfulness.
Շնորհակալութիւն քաջածնութեան եւ լաւամանկութեան։ Քաջածնութեամբ, եւ կամ հակառակաւն։ Որպէս ոմանք ծառոց քաջածնութեամբ վարեցեալ յառաջին բոյսսն պտղոցն. (Փիլ.։)
good furniture;
strong or iron constitution.
Վայելուչ եւ ընտիր կաղմութիւն. քաջայարմարութիւն.
Զբանականին քաջակազմութեան օրէնս տարորիշ (յանբանից) յարդարէ. վասն զի անբանքն ոչ ունին՝ որով արգելուն զհեշտութիւն. (Լծ. ածաբ.։)
of lofty stature, tall, well-shaped.
Մեծ կամ բարձր եւ վաձելուչ հասակաւ.
very faithful;
most confiding.
Եթէ դու քաջահաւատ ես, քահանայն չկարէ արգելուլ զԱստուածոյ ողորմութիւնն. (Համամ առակ.։)
very erudite, well versed, skilful, very learned;
bachelor;
— գիտունեանց, bachelor of sciences;
— լինել իմիք, to be well acquainted with, to be a connoisseur in, to know thoroughly.
Քաջահմուտ կամեցեալ լինել ընթերցողաց (այսինքն կամիմք՝ զի լինիցին)։ Չլինելն քաջահմուտ արքայութեան երկնից եւ յարութեան։ Յարուեստական եւ քաջահմուտ բժշկի դեղոց ողջացայք. (Խոր. ՟Բ. 65։ Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։ Երզն. լուս.։)
sweet-voiced, euphonic, harmonious, sonorous, resonant.
Ի ձեռն քաջաձայն առաջինութան եւ չարչարանաց լուսաւորչին։ Կիսաձայնք ասին (տառք ինչ), քանզի փոքր ինչ նուաց քաջաձայնք են քան զձայնաւորս։ Քաջաձայն թնդմամբ բոմբիւն ահագին. (Ասող. ՟Գ. 21։ Թր. քեր.։ Անան. եկեղ։)
fortune, prosperity, felicity.
Կատարեցելումն եւ վարեցելումն բնութեամբ քաջամասնութեամբ։ Աիական քաջամասնութեան հանգէսք. (Փիլ. լին.։ Յհ. կթ.։)
warlike, martial, brave soldier.
Բլուրն՝ ուր քաջամարտկօրն անկաւ բէլ, անուանեաց հայկ գերեզմանս։ Գտանեն զարայն մեռեալ ի մէջ քաջամարտկացն. (Խոր. ՟Ա. 10. 14։)
sharp-witted, very intelligent, full of wit.
ոչ զքաջամիտսն ի կատարելութիւն ճանապհարհին փորձէ, եւ զքաջամիտ բարեկամսն սուդք եւ արտմուիւնք ընտրեն. (Ոսկիփոր.։)
victorious, bright, signal;
famous conqueror.
Զօրքն հայոց եւ զօրագլուխք քաջայա՞ղթք իցեն, եթէ յամրեղք. (Ղեւոնդ.։)
very suitable, becoming, very fit or proper, apt, appropriate.
Քաջայարմար ընդելուզանել զպատմութիւնս իբրեւ զսանձս ոսկի. (Վրք. ոսկ.։)
quite ready.
Յընդունելութիւնն են քաջապարտրաստք տեառն գալստեանն. (Նիւս. երգ.։)
very solid, fir, constant;
strong, robust, vigorous;
stoutly, strongly, vigorously.
Քաջապինդն ի հաւատս։ Քաջապինդ հաւատովք հարկանէին զբարձրակոհակ կոյտս ջուրցն։ Քաջապինդ երիտասարդութեամբ զբանն Աստուածոյ յին քեանս բնակեցուցին։ Ի դիմի հարեալ արիականն սրտմտականին՝ քաջապինդ զօրութեամբ արդելու զվնասն առ ի նմանէ։ Եւ զոր յաղագս ճանապարհին քաջապինդ լինելոյ. (Վրդն. ծն.։ Լաստ ՟Ի՟Գ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ Տօնակ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
solidity, firmness;
vigour, sustained effort, unflagging force.
Հալածումն զքաջապնդութիւն ընթացողին թարգմանէ։ Տղայոցն է կաթն կերակուր. իսկ գինի յաղագս քաջապնդութեան ջերմութեան՝ կատարելոցն վայելումն լինի. (Նիւս. ստեփ. եւ Նիւս. երգ.։)
fertility, fruitfulness, abundance.
Շտեմարանեսցո՛ւք, զի զայն ընկալցուք զաշխատասիրութեանն զքաջապտղութեանցն ցուցանէ առաւելութիւն։ Զբերս պտղոցն պարսպեալ՝ ոչ թողացուցանէ աւարել օտարացն զիւր քաջապտղութիւնն. (Պիտ.։)
in the full vigour of youth, in the springtime of life, lively, brisk, vivacious, vigorous.
Զօրաւորագոյն ունելով բնութիւն (տունկս՝) յաղագս քաջառոյգ լինելութեանն բարձրագունի. (Պիտ.։)
good nurture or education.
Լինելութիւնք եւ քաջասնութիւնք կենդանեաց եւ տնկոց։ Թանձրացեալք խուժադուժական ազգին ոստք քաջասնութեամբք. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
far-seeing, far-sighted;
far-piercing.
Ակն դատաստանին արդարակորով եւ լուսաւոր՝ քաջատես. (Սեբեր. ՟Թ։)
nimble, lightfooted, swift, quick;
courier, express.
εὕδρομος qui bene currit, celer, expeditus. Քաջ յընթացս. քաջարշաւ. քաջավազ. երագոտն. եւ Աջողակ. վազուկ, քալուկ.
valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.
Լա՛ւ է անզաւակութիւն հանդերձ քաջութեամբ։ ըզփառս իմ այլում ոչ տաց, եւ ո՛չ զքաջութիւնս իմ դրօշելոց։ Տացեն զփառս Աստուածոյ, եւ զքաջութիւն նորա կղզիք պատմեսցեն։ Քաջութեամբ փոխեցայց յաշխարհէ աստի, զի արժանի իմոյ ծերութեանս երեւեցայց։ Իբրու թէ անձին զօրութեամբ ինչ, կամ քաջութեմբ (յն. բարեպաշտութեամբ) արարեալ իցէ զգնալդ դմա. եւ այլն։
fine-branched.
Երկնածաղիկ առաքինութեանն լուսաղարթ ոստովք՝ քաջուղէշ եւ յարափթիթ պտղաւետեալք. (Խոր. վրդվռ.։)
cf. Քառաբաշխ.
Քառաբաժ գետոյն յարձակումն։ Քառաբաժ գետովքն զանազանեալ։ Ի չորս բաժանումն լերինն՝ զքառաբաժ ծագումն (կամ ծաւալումն) աւետարանին նշանակէ. (Զքր. կթ.։)
divided in four parts.
Քառաբաժ գետոյն յարձակումն։ Քառաբաժ գետովքն զանազանեալ։ Ի չորս բաժանումն լերինն՝ զքառաբաժ ծագումն (կամ ծաւալումն) աւետարանին նշանակէ. (Զքր. կթ.։)
four-winged.
ո՛վ սուրբ քառաթեւ։ Ո՛վ քառաթեւ լուսածին նիշ։ Որ ելե ի բարձրադիտակ քառաթեւին։ Ես ձայն զառիւծուն ասեմ, որ գոչէր ի քառաթեւին. (Շար.։ Նար. տաղ.։)
cf. Քառակի.
Ասի այլ այլում հակակյիլ քառակաբար։ Նախկին այլ այլոյ ասի քառակաբր։ (Արիստ. ստորոգ.։)