Definitions containing the research գ : 10000 Results

Դառնամահ

See full entry →

adj.

of a painful or violent death.

NBHL (1)

Դառնամահ տանջանք։ Զդառնամահ սատակումն։ Ի դառնամահ որոգայթս։ Դառնամահ մեռանել. (Եփր. խոստ. եւ այլն։ Մանդ. ՟Ժ՟Զ. ՟Ժ՟Է։ Լմբ.։ Հց. աթ. կիւրղ.։)


Դառնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become bitter, to turn sour;
to be offended, irritated;
to be tired, displeased.

NBHL (3)

πικραίνομαι amaresco, exacerbor Դառն լինել. փոխիլ ի դառնութիւն. եւ Զգալ զդառնութիւն. լեղենալ

Դառնացեալք ոգւով իբրեւ զարջ որդէկոտոր ի դաշտի. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 8։)

Հարեալ յոգիս, եւ դառնացեալ յարտասուս։ Դառնացաւ յանձն իւր։ Կարի յոյժ դառնանայր ի միտս իւր. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Դ. ՟Ը.)


Դառնաշունչ

See full entry →

adj.

rough, violent;
bad, venemous.

NBHL (2)

Որ դառն եւ ուժգին շնչէ, սաստիկ կծու փըչօղ.

Զի արք են դառնաշունչք եւ դառնահոգիք. (Եփր. թագ.։)


Դառնապէս

See full entry →

adv.

bitterly, harshly, sourly, painfully.

NBHL (1)

Դառնաբար. դառնութեամբ. դառն եւ դժնդակ օրինակաւ. եւ Ցաւագին.


Դառնապտուղ

See full entry →

cf. Դառնենի.

NBHL (1)

Մակեդոն ամբարիշտն շառաւիղ դառնապտուղ ի չար արմատոց անտի. (Լմբ. հանգ.։)


Դառնասիրտ

See full entry →

adj.

cruel, barbarous, ferocious.

NBHL (2)

Դառն կամ դառնացեալ սրտիւ. դառնահոգի.

Ազգ դառնասիրտ եւ հարկանող. (Լաստ. ՟Ա։)


Դառնատեսիլ

See full entry →

adj.

of a horrid aspect.

NBHL (1)

Դառն տեսլեամբ. դժնեայ. դժնդակ. քստմնելի. ահագին.


Դառնարմատ

See full entry →

adj.

whose root is bitter.

NBHL (1)

Դառնարմատ ծառ, կամ կիրք. (Նար. մծբ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)


Դառնացող, աց

See full entry →

adj.

vexatious, offensive, irritating, maddening.

NBHL (3)

παραπικραίνων exacerbans, rebellis Դառնացեալ հոգւով. ժանտ. ստահակ. խեռ. մանաւանդ՝ Դառնացուցիչ աստուծոյ, այսինքն զայրացուցիչ հեստութեամբ.

Զդառնացօղս՝ որ բնակեալ են ի գերեզմանս։ Ազգ չար եւ դառնացօղ։ Մի՛ լինիր դառնացօղ իբրեւ զտուն դառնացողաց. (Սղ. ՟Կ՟Է. ՟Հ՟Է։ Եզեկ. ՟Բ. եւ ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Բ. եւ այլն։)

Ազգն դառնացօղ եւ անօրէն ժողովուրդն իսրայէլի (զայս անուն էառ վասն դառնացուցանելոյ զաստուած յանապատի զամս քառասուն. (Ագաթ.։)


Դառնացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to imbitter;
to sour, to irritate, to offend, to tire, to displease.

NBHL (2)

Կենդանի է ... ամենակալն, որ դառնացոյց զանձն իմ։ Դառնացոյց զիս բաւականն յոյժ։ Դառնացոյց զթագաւորս բազումս, եւ ուրախ արար զյակոբ ի գործս իւր. (Յոբ. ՟Հ՟Է. 2։ Հռութ. ՟Ա. 20։ ՟Ա. Մակ. ՟Գ. 7։)

Դառնացուցանէին զիսահակ եւ զռեբեկա. Փորձեցին դառնացուցին զաստուած բարձրեալ։ Դառնացուցանել զիս գործովք ձեռաց իւրոց։ Դառնացուցեր զբանն տեառն (այսինքն հեստեցեր ի բանէն). եւ այլն։


Դառնացուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

that imbitters, irritates.

NBHL (1)

Իրք փորձութեանց ամենայն տրտմեցուցիչք են եւ դառնացուցիչք։ Կրեն զչարչարանս եւ զտուգանս, եւ զայլ ամենայն դառնացուցիչսն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)


Դառնենի

See full entry →

adj.

whose fruits are bitter.

NBHL (1)

Իբրեւ զնռնենիս թթուենիս, եւ զնշենիս դառնենիս. (Վեցօր. ՟Ե. յն. զդառնագոյնս ի նշենեաց.)


Դառնիճ, նճի

See full entry →

s. bot. adj.

endive;
wild lettuce;
bitter.

NBHL (4)

πικρίς picris, amarago, lactuca agrestis Բանջար դառն, որ ի սուրբ գիրս Եղէգ ասի. լեղի մառօլ. եբր. մեռօրիմ.

Դառնիճն զդառնութիւն (յայտնէ)։ Դառնիճն յայտնութիւն հոգեկան գաղթին է. (Փիլ. ել.։)

Բաղարջ ընդ դառնըճաց կերիջիք ... Դառն եւ տարժանելի կրիւք կալ ի ժամանակեանս. (Իգն.։)

Խաղող նոցա խաղող դառնիճ, եւ ողկոյզ նոցա ի դառնութիւն լեղւոյ. (Ագաթ.։)


Դառնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

bitterness, disgust, sharpness, gall, distaste;
grief, displeasure, vexation;
rigour;
enormity;
mordacity.

NBHL (3)

πικρία amaritudo, amarulentia, πικρασμός exacerbatio Համ դառն. դառն կամ դառնացեալ գոլն. դաժանութիւն. ժանտութիւն. եւ Նեղութիւն. նեղսրտութիւն.

Գոյժ կամ գործ կամ հնարք դառնութեան. այսինքն դառն, չար. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 55։)

Դառնութեամբ յանդիմանէին զամպարշտութիւն թագաւորին. այսինքն դառնապէս, չարաչար. (Ճ. ՟Ա.։)


Դասադաս

See full entry →

cf. Դաս դաս.

NBHL (2)

ἁγεληδόν gregatim Դաս դաս. գունդագունդ. երամովին.

Դասադաս մարգարէք. (Ագաթ.։)


Դասալիք

See full entry →

adj.

deserter;
— լինել, to desert;
to apostatise.

NBHL (3)

Դասալիքն, որ ի գնդէն յատուկ դարձաւ ի փախուստ. (Պիտ.։)

Դասալքից՝ որք թողին զարդարոյն զդաս, վրէժս առնուլ։ Ի բարեպաշտ մարգարէութենէն նա դասալիք եղեւ. (եւ այլն. Փիլ.։)

Ձախակողմեան գունդն հանդերձ դասալքիւ (դասու դիւաց). (Գանձ.։)


Դասալքութիւն, ութեան

See full entry →

s.

desertion

NBHL (2)

λειποταξία desertio ordinis Լքանելն զիւր դաս եւ զկարգ.

Տե՛ս, մի՛ դատապարտեալ զքեզ ինքն ի դասալքութիւնն գրեսցես. (Բրս. պհ. ՟Բ։)


Դասախումբ

See full entry →

adj.

ordered, assembled.

NBHL (1)

Դասադաս խմբեալ. յոգնախումբ.


Դասակ, աց

See full entry →

s.

troop, order, division;
flock (of sheep, etc.);
herd (of oxen, etc.).

NBHL (4)

Նուաստ կամ անարգ դաս. երամակ. վոհմակ. հոյլ. ջոկ անբանից եւ նմանեաց նոցին. յն. պէսպէս ἁγέλη, βουκόλια, ἑσμός եւ այլն.

Զամենայն դասակս հերձուածողացն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)

Դասակք գնդից։ Ներքինեաց դասակք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. եւ 20։ եւ Եփես. ՟Ի։)

Դասակն (այսինքն դաս զօրականաց) հոռոմոց յափշտակեցին զնա. (Ոսկ. գծ.։)


Դասական, ի, աց

See full entry →

adj.

ordinal;
classical;
arranged, divided.

NBHL (4)

τακτικός ordinalis Ուր գոյ կարգ դասուց. յայտարար կարգի դասաւորութեան. որպէս ըստ քերականաց՝

Դասական (անուն) է, որ զդաս յայտնէ. առաջին, երկրորդ եւ այլն։ Դասականն (մակբայ). յետ այսորիկ, յառաջագոյն, մի ըստ միոջէ. եւ այլն. (Թր. եւ Երզն. քեր.։)

ԴԱՍԱԿԱՆ գ. τάγμα ordo Դաս հետեւակ զօրաց.

Չորեքհարիւր հազարաց դասականաց, եւ երեսուն հազարաց դասականաց յուդայ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 4։)


Դասակից

See full entry →

adj. s.

of the same order or class;
colleague, comrade.

NBHL (1)

Կարգեալ ի նոյն դաս. խմբակից. պարակից. ձայնակից.


Դասակցիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be in the same class or society, to enrol one's self.

NBHL (2)

Ընդ հրեշտակս՝ օրհնեմք զաստուած, ընդ սրբոցն դասակցեմք յերգս. (Ոսկ. ննջ.։)

Հրեշտակացն պարք պաշտպանեալ, ընդ առաքելոցն գումար դասակցեալ. (Նար. կուս.։)


Դասակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

admission, company.

NBHL (1)

Խաչն է ճշմարիտ հաւատոց դասակցութիւն. (Եպիփ. խչ.) այսինքն միաբանօղ ի ճշմարիտ հաւատս, կամ ի մի զինուորութիւն հոգեւոր։


Դասապետ, աց

See full entry →

s.

the first of an order or class;
chorister, precentor, master of the choir.

NBHL (3)

ταξίαρχος, ταξιάρχης ordinum ductor, praefetus cohortis, tribunus, centurio Պետ եւ գլուխ դասու յոր եւ է կարգի. դասագլուխ. պարագլուխ. մանաւանդ՝ Զօրագլուխ, կամ հազարապետ.

Զօրավարք, հեծելապետք, եւ ազգագլուխք, եւ հետեւակ ցեղիցն դասուց զարդարողք ... որպէս եւ բազումք, դասապետս մականուանեն զսոսա սոցունց։ Զօրավարացն եւ դասապետացն, եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

Դատաւորն եւ դասապետն ի միասին գոլով. (Նիւս. ի թէոդոր.։)


Դասապետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

office of a master of the choir;
hierarchy.

NBHL (4)

ταξιαρχία ordinis, vel cohortis praefectura Կարգապետութիւն. դասակարգութիւն. կարգաւորութիւն ըստ աշտիճանաց. դաս կամ քահանայապետութիւն երկնային զօրաց.

Հրեշտակաց ինն գոլով դասապետութեան. (Շ. բարձր.։)

Վերին, կամ երկնային դասապետութիւնք. (Իգն.։ ՃՃ.։ Տօնակ.։)

Վաղարշակ սահմանեաց կարգս եւ դասապետութիւնս քաղաքականս. (Պալիանց.։)


Դասաւորեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Դասեմ.

NBHL (3)

Դասել. դասակարգել. դասակցել. համադասել.

ԴԱՍԱՒՈՐԵԼ. Ի կարգ արկանել. ի համար արկանել.

Ըստ որում մարգարէն դասաւորէ՝ ասելով. ժողովեցարո՛ւք ի լեառն սիոն քահանայք եւ ծերք. (Յհ. կթ.։)


Դասաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

order, ordonnance, arrangement;
system;
— բառից, syntax.

NBHL (2)

Կարգաւորութիւն. դաս. կարգ.

Նահանջել զդասաւորութիւն դիտաւորութեանն. (Մագ. ՟Կ՟Դ։)


Դասեմ, եցի

See full entry →

va.

to put in order, to order, to arrange, to distribute;
to enrol, to associate.

NBHL (3)

(լծ. յն. դա՛սսօ. թ. տէզմէք ... ). τάσσω, τάττω ordina, colloco, constituo Կարգել ի մի դաս. կարգաւորել. զետեղել. ի համար անցուցանել. դասաւորել. դասակարգել, դասակցել. շարադասել.

Դասել ընդ բարիսն։ Ի մի շար, կամ ի սոյն կարգ դասեալ։ Դասիմ ի պարս հեզոց։ Նախնի դասեցի զթշնամեացն իմոց աղերսանս։ Առաջին դասեալ զմարդասիրութիւնն. (Նար.։)

Սիրով դասեցայ սգաւորացն այնոցիկ. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Դաստապակք

See full entry →

s. pl.

exquisite food or cakes.

NBHL (2)

(եթէ չկայցէ սխալ գրչի). Թուին ձեռագործք ճարտարք ի պէտս սեղանոց.

Ո՞ւր են այսքանք խահից եւ ազգի ազգի հացարարացն դաստապակք. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Դաստապան, աց

See full entry →

s.

hit of a sword;
guard (of a gun).

NBHL (1)

λαβή capulus. իտ. manico, pomo Ունելին ձեռամբ, ըմբռնետղ. բռնատեղ. երախակալ սրոյ. թրի կոթ գապղէ, տէսթէ. (իսկ տեսթակէրտ ՝ մեղեխ սղոցի).


Դաստիարակարան

See full entry →

s.

place of educa-tion;
preceptor.

NBHL (1)

Տեղի եւ գործի դաստիարակութեան. կրթարան, եւ կրթիչ.


Դաստիարակեմ, եցի

See full entry →

vn.

to bring up, to educate, to instruct, to train up, to discipline.

NBHL (6)

παιδαγωγέω, παιδεύω instruo pueros, instituo, eudio, moderor, deduco Կրթել որպէս դաստիարակ. հրահանգել. ուսուցանել. խրատել. առաջնորդել իբր ձեռամբացի. ուղղել. ուսումն եւ մարդավարութիւն սորվեցընել, ճամբա բերել.

Դաստիարակել պարտ է հրահանգիւք զայսպիսիքս. (Պղատ. տիմ.։)

Դաստիարակեսցուք զմիտս եւ զզգայարանս մեր. (Խոսր.։)

Եւ ի հրեշտակաց դաստիարակին ի հոգեղինացն վարս. (Յճխ. ՟Լ՟Ա։)

Որ զարուսեակին անզգայ էութիւն իբր երաստնաւ իմն դաստիարակես. (Նար. ՟Կ՟Գ։)

Բազմապատիկ խնամակալութեամբ դաստիարակէ բնութեանս մերոյ. (Իգն.։)


Դաստիարակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

education, instruction, discipline;
pedagogy.

NBHL (2)

παιδαγωγία, παίδευσις instituito, disciplina Կրթութիւն. հրահանգութիւն. ուսումն. խրատ.

Վարժել, կամ ուղղել դաստիարակութեամբ. (Նար. խչ.։ Լմբ. պտրգ.։)


Դատ, ից

See full entry →

s.

lawsuit, cause, litigation;
justice;
— վարել, դնել, to proceed, to sue in law, to bring an action;
— առնել, to do justice;
to judge a lawsuit;
— տալ հատուցանել, to judge one's self, to condemn one's self, to be condemned;
ի — կոչել, to summon, to cite.

NBHL (5)

Ամենայն այր՝ որոյ էր դատ։ Ինքնին տէր ի դատ եկեսցէ ընդ ծերս ժողովրդեան իւրոյ։ Առաջի խաղտեաց դատ վարէին. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 2։ Ես. ՟Գ. 14։ ՟Բ. Մակ. ՟Դ. 47։)

Առանց պատասխանւոյ է դատն։ Արդար դատ։ Զի՞նչ դատ է իմ։ Ո՛չ ուղիղ է դատդ. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։ Նար. երգ.։ Վրք. հց. ՟Դ. եւ ձ։)

Ընդ ոգւոյ իւրում դատ։ Ընդ անշունչ կերպարանիս մի՛ ի դատ քննութեան մտցես. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Կ՟Զ։)

Ի դատ կացեալ առաջի գէորգեայ. (Լաստ. ՟Բ։)

ԴԱՏ ԱՌՆԵԼ. δικάζω judico, ἑκδικέω vindico Դատել. իրաւունս առնել ումեք, կամ ընդ մէջ սորա եւ նորա. եւ վրէժ. խնդիր լինել։ (Ծն. ՟ժզ. 5։ Սղ. ՟ի՟ե. 1։ ՟Ա. Թագ. ՟իդ. 13։ Ղկ. ՟ժը. 3։)


Դատախազեմ, եցի

See full entry →

vn.

to accuse, to denounce;
to oppose.

NBHL (2)

ԴԱՏԱԽԱԶ ԼԻՆԻՄ. ԴԱՏԱԽԱԶԵՄ. ἁντιδικέω, ἁντιδικῶς κατηγορέω contra litigo, accuso Ամբաստանել. բողոքել. գանգատել յատենի.

Զայսոսիկ գրելով՝ զանձնէ դատախազեմ. (Սարգ. յկ. ՟Է։)


Դատախազութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Դատախազանք.

NBHL (1)

Դատախազութեամբ ունէր զթագաւորութիւնն. (Եւս. քր. ՟Ա։) յն. ո՛չ իրաւամբ։


Դատակից

See full entry →

adj.

litigant, pleading.

NBHL (1)

Ո՜վ դատակցին ամենայն մարդկան բնութեան կարգիս. (Եփր.։)


Դատակնիք, կնքի, կնքաւ

See full entry →

s.

sentence;
condemration, proscription, censure, fulmination.

NBHL (4)

Արար մահկանացուս զմեզ վասն դատակնքին՝ որ եդաւ ի վերայ մեր. (Իգն.։)

Ազատեաց խաչիւն. ուստի՞. ի դատակնքէն ադամայ. (Լմբ. պտրգ.։)

Զպարտեացն մերոց խզեալ զդատակնիք. (Պտրգ. իբր մուրհակ վճռոյն, ձեռագիր յանցանաց։)

Յապողոնի տաճարն գոլով՝ բերիցեն դատակնիք գաղտնի զօրինապահացն։ Որում յոլովագոյն պատահեսցին դատակնիք, իշխեսցէ ամս հինգ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Դատապարտ, ից

See full entry →

adj. s.

condemned;
crime;
— առնել, to condemn, cf. Դատապարտեմ;
— լինել, to be condemned.

NBHL (4)

Դատապա՛րտ էր դատաստան նորա, եւ անարգագոյն՝ յարգանք նորա. այսինքն դատապարտելի, անիրաւ։

Ես դատապարտ, եւ ի վերայ ձեր ողորմութիւն եղեւ. (Ածազգ. ՟Գ։)

Այնք՝ որք ոչ հաւատային, դատապարտս զնոսա ասէր. յն. դատապարտելիս գոլ։

ԴԱՏԱՊԱՐՏ. գ. κρίμα crimen Յանցանք արժանի դատապարտութեան.


Դատապարտեմ, եցի

See full entry →

va.

to condemn, to damn, to censure, to reprobate;
to sentence, to execute.

NBHL (2)

κατακρίνω, καταδικάζω dmno, condemno Դատաստանաւ պարտաւոր առնել. պատժապարտ կամ մահապարտ վճռել. յանցաւոր ցուցանել կամ համարել. պարտաւորել. դատապրտել, վճիռ տալ՝ որ պատիճը գտնայ.

Իրաւի դատապարտեցաւ այրն ըստ արժանի գործոց իւրոց. (Եղիշ. ՟Է։)


Դատապարտիչ

See full entry →

adj.

that condemns;
that damns.

NBHL (1)

Ասա՛ դատապարտիչդ զանմեղս. (Սարկ. հանգ.։)


Դատապարտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

condemnation, damnation, perdition.

NBHL (1)

Պատիժք դատապարտութեան։ Ագաթ.։ (Նար.։)


Դատաստանական, ի, աց

See full entry →

adj.

judicial, done by legal authority.

NBHL (1)

Եղելոցն պատճառ արարիչն գոլ աստուած, եւ աշխարհիս ապականութեամբ վասն դատաստանականին. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Դատավճիռ, ճռաց

See full entry →

cf. Դատակնիք.

NBHL (3)

Այսպէս եհատ զդատավճիռն, եւ հաստատեաց, որ զձեզ ընդունի, զիս ընդունի. (Ագաթ.։)

Յայտ առնէ դատավճռաւ նոցին բերանոցն. (Իգն.։)

Պահքն դարձոյց ի նինուէացւոց զդատավճիռ ստուգութեանն, զի մի՛ ապականեսցին. (Եփր. պհ.։)


Դատարան

See full entry →

cf. Դատաստանարան.

NBHL (4)

Եթէ ոչ առ սոքօք զբաւական դատն կալցի, առ այլ հասցէ դատարան։ Եթէ երկու դատարանքն ոչ կարասցեն հաշտեցուցանել, դիցէ զկատարած, ըստ որում դատարանացն կարգաւորութիւնքն են, եւ կամքն իշխանաց. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)

Դատարան ի միասին հաւաքել։ Ինքեանք դատաւորք՝ ինքեանք դատախազք ի նմին դատարանի. (Ոսկ. գծ.։)

Ի չար դատարանի։ Դարձեալ դատարան լինէր ահեղագոյն քան զառաջինն. (Նիւս. ի թէոդոր.։)

Նստեալ քո ի հոգւոջ քում դատարանի. (Մաշկ.։)


Դատարկաբան, ից

See full entry →

adj.

that speaks in vain.

NBHL (4)

ἁργολόγος, κενολόγος, ματαιολόγος vaniloquus, inaniloquus Վայրախօս. զրախօս. ունայնաբան. անգործ. փճախօս.

Որ ստախօսն է, եւ դատարկաբան. (Սարգ. յկ. ՟Ե։ Լմբ. սղ.։)

Փարիսեցին այն՝ գեղեցիկ դատարկաբանն՝ առ ի դատելոյն զփորձութեանն թոշակն առեալ իջանէր ի տաճարէն. (Կլիմաք.։)

ԴԱՏԱՐԿԱԲԱՆ գ. որպէս Դատարկաբանութիւն.


Դատարկաժամ

See full entry →

s.

leisure-time.

NBHL (2)

Ուր իցէ անգործութիւն, կամ պարապորդ ժամ.

Դատարկաժամ գիշերոյն ի խորհուրդս կարկատելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)


Դատարկախոյզ

See full entry →

adj.

very inquisitive.

NBHL (1)

Զդատարկախոյզս արգելուցու սակաւ բանիւս. (Սամ. երէց.։)


Դատարկաձեռն

See full entry →

adj. adv.

emptyhanded, without a present, without offering.

NBHL (1)

Ոչ միայն դատարկաձեռն գայր, այլ եւ թշնամանեալ. յն. դատարկ ձեռօք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)


Դատարկայած

See full entry →

adj.

vagabond, sauntering, lounging;
— լինել, to lounge, to saunter, to stroll.

NBHL (1)

Գեստրաս դատարկայած, ապաշնորհաց բախտի հասեալ. (Մագ. ՟Ի։)