living together, company, society, cohabitation;
intimacy, conversation;
matrimony;
այնպիսի սերտ եղեւ ինձ — ընդ..., my life was so bound up with that of...
· Calfa
Սոյնպէս եւ արք իմաստութեամբ բնակեսցեն ընդ նոսա, հանճարով վարել զկենակցութիւնն. (Շ. ՟ա. պ. ՟Խ՟Բ։)
life;
conduct, behaviour, custom, manners;
present life;
world;
սոսկական —, private life;
վարել անփառունակ —, to pass life in obscurity;
վճարել ի կենցաղոյս, to depart this life, to die;
cf. Կեանք.
· Calfa
Այս է առն աստուծոյ կենցաղն։ Բարեպաշտութեամբ եւ բարեգործութեամբ լցեալ կենցաղդ։ Ոչ ախորժեաց ընդ չարագործ կենցաղս բնակեալ մեծութիւն շնորհացդ. (ՃՃ.։)
each, every, all, general, universal;
ընդ —, every where;
—ց ազանց, to all peoples.
· Calfa
Քաղաքի վերնոյն ... որում զհանուրս՝ բնակիչս արարեր. (Նար. կուս.։)
to consume, to exhaust, to drain, to render lean, to make languish.
· Calfa
Խստաշունչ օդոցն բռնութիւն հաշել զբնակիչսն զօրանայ. (Պիտ.։)
to grow thin, to languish, to be consumed, to decay, to pine, to dwindle away.
· Calfa
Խստաշունչ օդոցն բռնութիւն հաշել զբնակիչսն զօրանայ. (Պիտ.։)
adventure, accident, contingency, casualty, occurrence, incident, chance, hazard, fortuitous or unforeseen event;
— ըստ —ի or —իցն, accidentally, by chance.
· Calfa
Որք միանգամ յայսպիսեացս պատահից՝ յախտից ոմանց դժոխաշարժից եւ յարատեւողաց՝ որակութիւնք ասին։ Ոչ բնականք, այլ յոմանց այլոց պատահից եղեալ են. (Արիստ. որակ.։ եւ Անյաղթ անդ։)
to occupy, busy or employ oneself, to give oneself up to, to apply oneself to.
· Calfa
Յանապատին տաղաւարօք բնակեցոյց զնոսա, զի մի՜ անդէն պատաղիցին (կամ պատաղիցեն) ի հանգիստ. (Արշ. եւ Լծ. կոչ.։)
band, bandage, wrapper;
truss;
— մեռելոյ, shroud, winding-sheet, grave-clothes.
· Calfa
Ոչ պատանաց եւ ոչ թաղելոյ արժանի առնել։ Զի մի՜ հողոյ եւ մի՜ պատանաց յիւրում բնակութեանն աշխարհին արժանի լիցի. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 15։ ՟Ժ՟Գ. 8։)
oracle;
words;
sentence;
message, errand, order, ordinance;
counsel, advice;
—ս տալ, որոտալ, to deliver or utter oracles;
ի —ս անկանել, to parley, to negotiate, to enter into treaty;
—ս առաքել առ ոք, to send to say.
· Calfa
Պատգամս յղէր (թագաւոր առ թագաւոր՝) օրինակաւս այսուիկ։ Պատգամ բնակչաց քաղաքին եկն առ Սանատրուկ։ Պատգամ յայլմէ յայլ լինի. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 32։ Մխ. երեմ.։)
to war, to make war, to combat, to fight;
to be at war with, to be tempted;
— ի վերայ ազատութեան, to defend liberty;
զմահու պատերազմ, to wage a war of extermination;
զբարւոք պատերազմն —, to fight a good fight;
մեծապէս -զմեալք զառաքինութեան զհանդէս, fighting valiantly where virtue is at stake;
առանց զմելոյ, without firing a shot, without striking a blow.
· Calfa
Տէր պատերազմի վասն նոցա ընդ եգիպտացիսս։ Տէր Աստուած մեր ինքնին պատերազմեսցի փոխանակ ձեր։ Պատերազմեցան ընդ ձեզ բնակիչք Երիքովի։ Ամենայն որ պատերազմի (յագոն ասպարիզի), ամենայնի ժուժկալ լինի։ Զբարւոք պատերազմ պատերազմեցայ.եւ այլն։
to cause, to do, to occasion, to make, to produce;
to pretend, to seek pretexts, to take as an excuse, to allege;
to dissemble, to feint;
— զանգիտութիւն, to play the simpleton.
· Calfa
Պատճառեցին ըղձութիւնս, իբր թէ դիքն անդէն կամին զբնակիլն։ Ենանոս պատճառի արքայի, եթէ փրկանս խոստացաւ եւ այլն։ Որում ոչ հաւանեալ Մանաճիհր՝ պատճառէ զարքայ. (Խոր. ՟Բ. 13. 23։ ՟Գ. 7։)
to be suitable or conformable, to suit, to agree;
to belong, to pertain, to coincide, to match;
to concern, to regard.
· Calfa
Վասն ձեր իսկ եղեւ երկիր, եւ վասն ձերոյ բնակութեան պատշաճեցաւ ի կերակրել եւ ի դարմանել. (Ոսկ. ես.։)
side chamber;
projecture, balcony, verandah, belvedere, terrace;
porch.
· Calfa
Եղիսէ ի պատշգամի անդ կնոջն շողոմայեցւոյ բնակէր. (Մծբ. ՟Ղ։)
ambitiously;
vainly;
honourably, generously, obligingly.
· Calfa
Պատուասիրաբար ընդունէր անդ յիւր բնակարանն. (Վրք. սեղբ.։)
bulwark, rampart, bastion, barrier, epaulment, beam, rafter;
ceiling;
— լինել հայրենեաց, to be a bulwark of one's country.
· Calfa
Կանգնեսցէ պարիսպս եւ պատուարս։ Կուտեցին բլուր հողոյ հանդէպ քաղաքին, եւ կանգնեցաւ իբրեւ զպատուար։ Պատուար արտաքոյ քաղաքին լինիցի ի բնակութիւն եւ յարձակավայրս նորին։ Զօրացոյց զպատուարսն քաղաքին դաւթի. (Եւն։)
honourable, respectable;
honorary;
honest;
noble, magnate, dignitary;
—ք, nobility.
· Calfa
Ոչ էմեզ կռիւ ընդ մարմնոյ եւ ընդ արեան, այլ ընդ հոգիս չարութեան եւ ընդ սկզբնական պատուաւորս. (Բրս. չար.։)
to surround, to encircle, to enclose, to shut in;
to protect, to prop, to defend, to sustain;
to shelter, to screen, to cover;
to fortify, to restore;
to return, to restore, to give back.
· Calfa
to be enclosed, surrounded;
to take refuge, to seek shelter, to retire, to be under cover, to shelter or defend oneself;
to recover oneself, to get up;
to get heart, to regain courage;
to return, to reinhabit, to dwell in, to remain, to repose.
· Calfa
Յորժամ ի խորհրդական չգուշութէանն զեղիցի, բնական ազդեցութեամբն պատսպարեցի. (Եզնիկ.։)
prepared, ready, disposed, in condition;
active, quick;
at hand, near at hand, disposable;
warily, softly, slowly;
— առնել, to prepare;
— լինել, to prepare oneself;
to be disposed;
to be prompt or resolute;
ի —ի ունել, to hold in readiness;
to stand in readiness, to be ready;
— կալ, cf. Պատկառ կամ.
· Calfa
Եւ դու լուիցես յերկնից ի պատրաստ բնակութենէ քումմէ։ Եւ էինկութք պատրաստ հնձելոյ։ Ես ի տանջանս պատրաստ եմ։ Պատրաստ է սիրտ իմ առ քեզ աստուած։ Լե՛ր պատրաստ առ վաղիւ։ Կացջիք պատրաստք ամենեքին։ Պատուէր տայր՝ կալ նոցա պատրաստ յիրս ամենայն։ Լերու՛ք կամ եղերուք պատրաստք։ Պատրաստքն մտին. (Եւն։)
to circumscribe, to confine, to limit;
to comprehend, to contain;
to describe;
to trace or draw the first strokes, to sketch the outline of;
to rough-draw.
· Calfa
Այլ պարագրեա՛ թեւօք քոյին՝ որպէս ըզտիպսըն բիբակին։ Յորում բնակեմք յայսմ ամրոցի... ի յեփրասայ պարագրելի. (Յիսուս որդի։)
to cover on all sides, to envelope, to surround, to wrap up, to bury.
· Calfa
Ի տունս բնակիլ, կամ զգեստիւք պարածածկիլ (ի ցրտոյ)։ Պարածածկեն կարմրակերտ կերպասիւք. (Մագ. ՟Լ՟Ա. ՟Լ՟Գ։)
leisure, leisure-time, cessation, respite, vacation;
being without work or employment, want of occupation, rest, having nothing to do, idleness;
convenient time, favourable opportunity;
cf. Պարապորդ;
ժամանակ, օր —ոյ, favourable moment;
vacation, holidays;
—ով, leisurely, at one's leisure or ease;
— առնուլ, to rest, to cease from work, to be unoccupied, at leisure;
to take time, to find a favourable moment;
ի —ս դեգերիլ, to be idle;
—ոյ լինել, to rest, to repose;
— խնդրել, to seek a convenient time, to lose no opportunity;
— բերել, տալ, լինել, — կացուցանել զինքն, to take time to, to occupy oneself with, to give oneself to, to apply oneself to;
— ժամ տալ, to give time;
— ունել, to have time or leisure;
— առնել, to empty;
զի՞ կայք —, why are you idle ?
եթէ իցէ քո —, if you have time.
· Calfa
Յաղագս շարժութեանց բան՝ պիտանացու եւ առ տրտմբանականս է՝ առ իւրեանցն պարապս. այլեւ ոչ անգոսնելի բնական իմաստասիրութեան. (Անյաղթ ստորոգ.։)
plump, fleshy, corpulent, obese.
· Calfa
Զեղեգնաբնակ պարարտամարմին զանուշահամ ազգ աքարացն վայրենեաց. (Փարպ.։)
will, determination, intention, design;
wish, desire;
humour, fantasy, whim, caprice;
ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք, voluntarily, willingly;
կամօք, on purpose, designedly;
ըստ կամի, ըստ կամս, at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure;
at discretion;
յոչ կամաց, unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly;
յօժար —, readiness, inclination, willingness;
յեղյեղուկ —, caprice, fickleness;
ինքնիշխան, բացարձակ —, absolute will, arbitrariness, despotism;
անձնիշխան —, free-will;
անձնահաճ —, humour, whim, caprice, fancy;
ըստ կամս անձին գնալ, to indulge one's fancy or caprice;
փոխել զկամս, to change one's mind;
անձնատուր լինել ի կամս ուրուք, to submit to the guideness of;
to comply with all the whims of;
ի կամս ուրուք դնել զիմն, to depend on another's will;
եթէ Տէառն — իցեն, if God wills, God willing;
Տէռն — լիցին, God's will be done;
եթէ — իցեն քո, if you wish or like;
ըստ հաճոյից կամց քոց, at your will or pleasure;
as well as you could wish;
— էին ինձ, I wished to, I wanted to;
— են ինձ ասել, I would say, I mean;
— եղեն նմա, it pleased him to, he liked to;
— էին նորա, he desired or wished;
հակառակ կամաց նորա, against his will;
որ ինչ ի կամս մեր, as much as we can.
· Calfa
դիմազ. ԿԱՄ Է, ԷՐ, ԵՂԵՒ. ԿԱՄՔ ԵՆ, ԷԻՆ, եւ այլն. դիմազ. δοκέω, δοκεῖ, ἕδοξε, συνευδοκεῖ , βούλομαι censeo, videor, visum est, placet, volo. Հաճոյ կամ բարւոք թուի. լաւ. կամիլ. հաճիլ. Յիշեցուցանել ձեզ այսուհետեւ կա՛մ է ինձ։ Եւ նմա կամ իցէ բնակել ընդ նմա։ Կամ եղեւ եւ ինձ կարգաւ գրել քեզ։ Որոց զիա՛րդ եւ կամ եղեւ անձանց իւրեանց, բերէին նուէրս տեառն։ Եթէ կամք իցեն արքայի։ Եթէ կամք իցեն քեզ։ Գրեցէ՛ք, որպէս կամք իցեն ձեզ։ Իբրեւ կամք եղեն աստուծոյ. եւ այլն։
station, place, post, site;
position;
dwelling, residence, abode;
station;
cf. Կայուն;
վերին, գերակայիցն —ք, heaven.
· Calfa
Եդ նմա կայանս զառապարս. յն. բնակութիւն կամ գեգերանք, ընթացք կենաց. (Յոբ. ՟Լ՟Թ. 6։)
Յայլ գիրս հասարակօրէն՝ որպէս Կայարան, օթեւան. վայր. բնակարան. դիրք. դադարք, տեղի. կողմն.
Հեռաբնակ կայանիւք զտտանել. (Պիտ.։)
cf. Կայան;
station, rail-way station;
terminus;
wharf;
landing place;
— կառաց, coach-stand;
— ելից, մտից, departure;
arrival.
· Calfa
Վերնաբնակ կայարան վերինն ԵԷմի. (Անան. եկեղ։)
cf. Կայան.
· Calfa
Կայեան բնակութեան։ Զտունս եւ զկայեանս ուխտականացն. (Յհ. կթ.։)
gynecaeum;
harem, seraglio;
nunnery, convent.
· Calfa
γυναικών, γυναικεῖον gynaeceum, mulierum conclave. Բնակարան կանանց, որոշեալ ի տունս մեծամեծաց՝ ուրոյն ի բնակարանէ արանց. եւ վանք կուսանաց կամ կանանց միայնացելոց.
large jar for wine, cask, barrel;
tun;
cf. Ծակ.
· Calfa
Յաղագս բնակելոյն դիոգինեայ ի կարաս։ Սոկրատես ոմն եմուտ ի բեկոր ինչ կարասոյ, եւ թաքեաւ ի պտղոմեայ։ Պիտանացու է ինձ կաթիլ բախտի՝ քան խելք կարասով։ Ըստ իմ դատողութեան մի վարկանիմ զխառանախօսութեան եւ զկարասին պատմութիւն. (Նոննոս.։)
way, road;
journey, travel, voyage;
departure;
decamping;
removal, removing;
march, marching;
campaign;
expedition;
— առնել, ի — անկանել, to begin a journey, to set out, to start, to go away, to leave, to remove;
— առնել զօրաց, to decamp, to break up the camp, to march.
· Calfa
Չու արարեալ աբրամու, եկն բնակեցաւ առ կաղնւոջն մամբրէի։ Չու արար վաղվաղակի ի կողմանս անտիոքայ։ Չու առնէր խաղայր գնայր հեղիոդորոս կամ անտիոքոս։ Չու դարձի առնել (այսինքն դառնալ). (Ծն. ՟Ժ՟Գ. 18։ ՟Ա. Մակ. ՟Զ. 63։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 8։ եւ ՟Բ. 2։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 12։)
cf. Չու առնեմ;
to die.
· Calfa
Չուեաց աբրամ, եւ գնաց բնակեցաւ յանապատի։ Խօսեա՛ց ընդ որդիսդ իսրայէլի, եւ չուեսցեն։ Չուէին որդիքն իմրայէլի։ Չուեցին (որդիքն իսրայէլի) յռամեսսեայ ... չուեցին ի բովթանայ ... չուեցին. եւ այլն։ Չուեաց յեսու եւ ամենայն իսրայէլ ընդ նմա։ Ի չուել քում յանդաստանացն եդովմայ՝ երկիր շարժեցաւ։ Չուել գնալ ի բետիղուա։ Չուէր գնայր անդրէն ի բանակն իւր։ Յարուցեալ չուեցաք ի գետոյն բերայ։ Չուեաց խաղաց գնաց յուդա։ Չուեաց եւ եկն ի պտղոմէոս, եւ այլն։
very charming, graceful, elegant.
· Calfa
Իբր թէ չքնաղագեղ ընդ վատակերպոյ բնակէ։ Վասն չքնաղագեղ կերպարանին. (Խոր. ՟Բ. 60. 75։)
defective, imperfect;
ի՞ւ իւիք — իցեմ, զի՞նչ եւս — իցեմ, what do I still want for ?
զի՞նչ — է քեզ, what do yon want for ?
— առնել, to do without, to dispense with;
to diminish;
to deprive of;
to destroy, to kill;
less;
· Calfa
Զոր բաժանեալ ըստ մարդաթուի՝ գտաւ պակաս ժառանգութիւն բնակողացն հաշտենից. (Խոր. ՟Բ. 59։)
to be guarded, kept, protected;
to beware, to take care or heed, to forbear.
· Calfa
Տեսցես զնա ոչ ի խառնաբնդոր եւ ի մրրկեալ խորհրդոց պահպանացեալն կարծեօք, այլ հաստատուն գնացիւք։ Պահպանացեալ լինի (առաքինին), եթէ ընդդէմք եւ գետնախորհուրդքն փոխեալ բնակեսցին (այսինքն ի բաց հեռասցին)։ Աշտարակ պահպանացեալ առանց պարտելոյ։ Սամփսովն պահպանացեալ լինէր հոգւով (ըստ օրինակի ադամանդի). (Փիլ. լին. ՟Դ. 138. 149. եւ Փիլ. սամփս.։)
cattle;
—ք, means, expedient, device;
—ս պաճարել, to seek the means to, to resort to all sorts of expedients, contrivances or shifts.
· Calfa
Ի պաճարաց եւս ծննդից՝ ըստ հօտից եւ անդէոց։ Ոչ եւս վարեսցեն ի պէտսն զպաճարսն։ Շունք՝ որ ի հօտսն են, յառաջագոյն մարտնչելով ի վերայ պաճարացն մինչ ի յաղթութիւն։ Զբնակիցն ի մեզ զպաճարն պարարեն՝ զցանկութիւնն։ Զառ ի շնորհ պատարագն յարու պաճարաց առնել. (Փիլ.։)
crowned splendidly, wearing a brilliant crown.
· Calfa
Մատուցեալ ի յօգոստաբնակ պայծառապսակ պատկառատեսակն պաղատ՝ զինուորէր. (Նար. խչ.։)
clearness, light, brightness, splendour;
lustre, brilliancy, magnificence, glory, celebrity, renown;
magnitude;
vivacity, serenity;
limpidness, purity.
· Calfa
Զանցանէր պաղծառութեամբ զթագաւորաբնակ արքունեօքն։ Մարդոյ լոկոյ անհնարին է զայսպիսի պայծառութիւն լուսոյ զգենուլ. (Եղիշ. ՟Գ. եւ ՟Ը։)
condition, nature, state, quality, circumstance;
condition, term, measure, rule, limitation, close;
part, article, proposition, transaction;
stipulation, agreement, treaty, bargain, compact, pact;
— անհրաժեշտ, condition, sine qua non;
— ժամանակի, appointment, assignation;
— կենաց, condition, state, circumstance;
— նամակ, original draft of a treaty or contract;
հայցուածոյ —աւ, in an interrogatory manner;
—աւ, upon condition, on terms;
— դնել, to place or impose conditions, to make a contract, to contract, to bind oneself by contract;
cf. Ժամանակակէտ.
· Calfa
Ըստ թուոյ նոցա եւ ըստ պայմանի իւրեանց։ Այս էր պայման խորանին վկայութեան։ Պահեսջիք զքահանայութիւն ձեր ըստ ամենայն պայմանի սեղանոյն։ Մի պայման, եւ մի չափ, եւ մի օրինակ ամենեցուն (մեքենովթացն)։ Արտաքոյ բնակութենէ ի տալ (կամ տար) պայման հրամանին տարապարտուց մեռանել (չիք ի յն) Թուոց. (՟Թ. 3։ ՟Ի՟Թ. 6. 24 = 37։ Ել. ՟Լ՟Ը. 21։ Թուոց. ՟Ժ՟Ը. 7։ ՟Գ. Թագ. ՟Է. 37։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 14. եւ այլն։)
to cause to emigrate, to estrange, to convey, transport or remove from one's country, to cause to inhabit another place, to dwell elsewhere.
· Calfa
ἁποικίζω, μετοικίζω demigrare facio, deporto. Տալ այլում պանդխտիլ. շրջեցուցանել եւ բնակեցուցանել յօտարութեան.
to emigrate, to leave or quit one's country, to remove from, to be estranged;
to go on a pilgrimage.
· Calfa
παροικέω demigro, peregrinor, accolo. որ եւ ՊԱՆԴԽՏԱՆԱԼ. Պանդուխտ՝ տարաշխարհիկ լինել. շրջիլ՝ բնակել յօտար երկրի. յարիլ ի բնակակացութիւն առ օտարս.
condition of an alien or stranger;
emigration, transmigration, migration;
pilgrimage.
· Calfa
ἁποικία, ἁποικεσία, μετοικεσία , παροίκησις, παροικία demigratio, peregrinatio, commoratio extra patriam. Պանդուխտն գոլ. պանդխտիլն. նժդեհութիւն. վտարանդութիւն. գաղթականութիւն. բնակութիւն յօտար երկրի.
appanage.
· Calfa
Պաշտատականս այս Անուշայ ի նոյն մարաց, որ առ ոտամբ լերինն բնակեցան. (Խոր. ՟Ա. 27.) (ուր հին տպ. պաշտական. եւ մի ձ. պաշտօնեայս. բանն է զպաշտօնէից, զորս ի պատիւ Անուշայ ետ Տիգրան իբրեւ օժիտս)։
to defend, to protect, to sustain, to favour, to support;
to save, to preserve, to keep;
to care, to take care;
— եւեթ անձին, to do nothing but defend oneself, to remain on the defensive.
· Calfa
Պաշտպանեսցէ քեզ օգնականն քո։ Տէր ամենակալ պաշտպանեսցէ նոցա։ Պաշտպանեսցէ Տէր ամենայն բնակչաց Երուսաղէմի։ Յագահութեան բռնաւորաց նորա պաշտպանեաց նմա։ Գուցէ պաշտպանիցէ Տէր Աստուածն իւրեանց։ Աստուածն նոցա պաշտպանէ նոցա։ Պաշտպանեաց Իսրայէլի ծառայի իւրում.եւ այլն։
aqueous, aquatic, watery. aquatic animal.
· Calfa
ἕνυδρος aquaticus, aquatilis եւ aquas habens. Ջրական. ջրածին. ի ջուրս բնակեալ. լողակ. կայտառ.
few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."
· Calfa
Սակաւ մի ջուր կամ մեղր։ Աւորք սակաւք։ Մնասջիք թուով սակաւք։ Բաժանեսցեն ի մէջ բազմաց, եւ սակաւուց։ Ժողովեցին՝ որ շատ, եւ եւ որ սակաւ. որոյ շատն էր, ոչ յաւելաւ, եւ որոյ սակաւն էր, ոչ պակասեաց։ Սակա՞ւք իցեն (բնակիչկքն), եթէ բազումք։ Եւ յուդա ընդ առաջ նորա սակաւուք։ Եւ թէ սակաւ իցէ, յաւելից քեզ դոյնչափ։ Եւ անդ լինէր ոչ սակաւ ջան եւ վտանգ. եւ այլն։
thinly peopled.
· Calfa
Ուր իցէ մարդ սակաւաւոր. որպէս Սակաւաբնակ, եւ Սակաւաձեռն.
in a few verses or lines, brief, succinct.
· Calfa
Ուր սակաւ է տուն բնակութեան, կամ բանի գրելոյ.